Matapos Akong Ma-diagnose ng Leukemia, Hinanap Ko ang Ama ng Anak Ko—Pero Isang Apat-na-Taong GCash History ang Nagpatunay na Pareho Pala Kaming Niloko ng Sarili Kong Pamilya
Bahagi 3 — Habang Nasa Ospital Ako, Isang Fundraising Post ang Nagbunyag na Hindi Lang Pala Lumang Padala ang Ginagamit ng Sarili Kong Pamilya
Hindi ko hinawakan ang cellphone ni Mama. Hindi ko rin siya sinigawan.
Ang una kong ginawa ay kunan ng litrato ang post gamit ang sarili kong phone.
Pagkatapos ay tinanong ko:
“Magkano na ang pumasok?”
“Wala pa.”
“Ma, kita ko ang comments.”
“Kaunti lang iyon. Ibibigay ko rin naman sa’yo.”
“Gaya ng apat na taong padala ni Gabriel?”
Napatayo siya.
“Hindi mo alam ang hirap na dinaanan ng pamilyang ito.”
Doon nagsimula ang listahang kabisado ko na mula pagkabata. Si Kuya Jun daw ang unang nagpaaral sa akin nang mawalan ng trabaho si Papa. Si Mama raw ang nagbantay sa akin noong nanganak ako. Nakatira raw ako noon sa bahay na hindi ko binabayaran. Nang malugi ang maliit na vulcanizing shop ni Kuya, sino raw ba ang dapat tumulong kung hindi kami?
Sa bawat dahilan, may isang salitang paulit-ulit kahit hindi niya binibigkas.
Utang na loob.
Pero sa unang pagkakataon, hindi ko hinayaang maging sagot iyon sa lahat.
“Kung nanghiram ka, sana sinabi mo. Kung humingi ka, baka nagbigay ako. Pero hindi ka nanghiram. Kinuha mo ang pera ng anak ko at pinaniwala mo ang tatay niya na ako ang humihingi.”
“Para saan ba ang pera kung hindi para sa pamilya?”
“Si Nico ang pamilya ko.”
Tumahimik ang kusina.
Lumabas si Liza mula sa kuwarto. Nakita niya ang screenshots at namutla.
“Ate…” mahina niyang sabi.
Napalingon ako.
May alam siya.
Hindi niya alam ang tungkol sa buwanang padala, pero inamin niyang dalawang taon na ang nakalipas, minsang inutusan siya ni Mama na kunan ng picture si Nico habang may hawak na birthday cake.
“Akala ko para sa ninang niya,” sabi niya habang umiiyak. “Hindi ko alam na isesend kay Gabriel.”
Pinunasan ko ang mukha ko.
Sa gabing iyon, hindi na ako nakipagtalo. Pinatanggal ko kay Mama ang fundraising post habang nakatingin ako, saka ko minessage ang mga taong nag-comment na nakapagpadala na. Labing-isang tao ang sumagot. Umabot sa ₱23,700 ang na-transfer sa loob lang ng dalawang oras.
Hindi pa kasama roon ang cash na ipinadala ng isang kapitbahay.
Sinabi kong ibalik niya.
“Paano ko ibabalik agad? Nagbayad ako ng supplier kanina.”
Doon ako natawa, pero walang saya.
Kahit ang pera para sa leukemia ko, naubos na bago ko pa malaman na meron pala.
Kinabukasan ang admission ko sa PGH. Bago ako pumasok sa ward, pumunta muna kami ni Liza sa barangay hall. Hindi ko pinakulong si Mama. Hindi rin ako nagbanta ng kung anu-ano. Nagpa-blotter ako para may record ng unauthorized fundraising at ng pagtatalo tungkol sa perang ipinadala para kay Nico. Pinayuhan kaming subukang mag-usap sa barangay mediation kapag kaya ko na.
Nag-save rin ako ng screenshots, transaction references, at listahan ng mga donor.
Hindi iyon dramatic.
Walang nagpalakpakan.
Pero sa unang pagkakataon, may papel na nagsasabing hindi lang ako “anak na walang utang na loob” dahil tumanggi akong manahimik.
Pagkatapos kong ma-admit, dumating si Gabriel.
May dala siyang maliit na paper bag.
“Hindi pera,” agad niyang sabi nang makita ang tingin ko. “Crayons. Para kay Nico.”
Napangiti ako kahit pagod.
Hindi ko pa rin agad ipinakilala si Nico bilang anak niya. Sa tulong ng child development worker, pinag-usapan naming mas mabuting unti-unti. Sinabi ko muna kay Nico na may isang lalaking kaibigan ni Mama na gustong makilala siya dahil matagal na silang magkakilala.
Nang unang magkita sila sa hospital lobby, hindi tumakbo si Nico kay Gabriel.
Mas abala siyang ayusin ang isang nasirang toy jeepney.
Umupo si Gabriel sa sahig sa tapat niya.
“Pwede kong tingnan?”
Inabot ni Nico ang laruan.
Limang minuto silang walang ibang ginawa kundi subukang ibalik ang gulong gamit ang maliit na paper clip.
Pagkatapos, biglang tinanong ni Nico:
“Marunong ka rin gumawa ng bahay?”
Napatingin sa akin si Gabriel.
“Kaunti,” sagot niya.
“Sabi ni Mama, magaling daw ang papa ko gumawa ng bahay.”
Parang may humigpit sa lalamunan naming dalawa.
Hindi ko na maalala kung kailan ko nasabi kay Nico iyon.
Marahil isang gabing nagtanong siya kung ano ang trabaho ng tatay niya, at ayokong magsinungaling nang buo.
Hindi pa rin namin sinabi ang lahat sa araw na iyon.
Pero nang umalis si Gabriel, iniwan ni Nico sa kanya ang toy jeepney.
“Ayos mo muna. Balik mo bukas.”
Kinagabihan, dumating ang ina ni Gabriel, si Tita Teresa.
Apat na taon ko siyang hindi nakita.
Akala ko galit ang mararamdaman ko. Pero nang makita niya akong naka-IV, unang bumagsak ang tingin niya sa kamay ko bago sa mukha ko.
“Ako ang humingi ng tawad,” sabi niya.
Hindi ko inaasahan iyon.
Inamin niyang noong araw na kinausap niya ako tungkol sa pamilya ko, akala niya pinoprotektahan niya ang anak niya. Hindi niya alam na pagkatapos kong mawala, si Mama pala ang patuloy na kumokontak kay Gabriel.
“Alam kong nagpapadala siya,” sabi niya. “Akala ko iyon ang gusto mo. Sinabi kong huwag ka niyang pilitin kung ayaw mong makipagkita.”
“Hindi ko alam.”
Napapikit siya.
“Dapat nagtanong ako sa’yo mismo.”
Sa wakas, may isang matanda sa kuwentong ito na hindi gumamit ng salitang “pamilya” para takasan ang sariling pagkakamali.
Tatlong araw matapos magsimula ang treatment ko, dumating ang resulta ng DNA test na kusang iminungkahi namin ni Gabriel. Hindi dahil kailangan kong patunayan kung sino ang ama ni Nico sa sarili ko, kundi dahil pareho naming alam na hindi na puwedeng itayo ang susunod na desisyon sa tiwala lamang.
99.99 percent.
Hindi nagsaya si Gabriel nang makita iyon.
Umupo lang siya sa hallway, nakayuko, hawak ang papel.
“Apat na birthday,” sabi niya. “Apat.”
“Hindi natin mababawi.”
“Alam ko.”
“Pero may susunod pa.”
Doon siya umiyak.
Tahimik lang.
At doon ko rin sinabi kay Nico ang totoo, kasama ang social worker na tumulong sa amin kung paano ipaliwanag sa batang apat na taong gulang.
“Si Tito Gab ang papa mo.”
Matagal siyang tumingin kay Gabriel.
Saka niya tinanong:
“Bakit ngayon ka lang dumating?”
Walang magandang sagot.
Kaya hindi nagsinungaling si Gabriel.
“May mga maling sinabi sa akin. At may mga bagay din akong hindi ako naging matapang para alamin. Pero kung papayagan mo ako, babalik ako bukas. At sa susunod na araw.”
Tumango si Nico.
“Dalhin mo jeep ko.”
Akala ko iyon na ang pinakamahirap na bahagi.
Nagkamali ako.
Isang linggo matapos iyon, habang bumababa ang blood counts ko at bawal ang maraming bisita, nag-message sa akin ang barangay secretary.
May bagong complaint si Mama.
Sinasabi niyang inilalayo ko raw sa kanya ang apo niya dahil “naimpluwensiyahan ako ng mayamang pamilya ni Gabriel.”
Kasabay noon, ipinadala sa akin ni Liza ang screenshot ng family group chat.
May mensahe si Kuya Jun.
Huwag kayong pumayag na kunin ni Gabriel si Nico. Kapag napunta sa kanila ang bata, wala na tayong makukuha.
Hindi niya sinabing “wala na tayong makakasama.”
Hindi niya sinabing “mawawala sa atin si Nico.”
Ang isinulat niya ay:
Wala na tayong makukuha.
Doon ko naintindihan na ang problema ay hindi lang ang perang nawala sa nakaraan.
May mga taong sa sarili kong pamilya na hanggang ngayon, tinitingnan pa rin ang anak ko bilang daluyan ng perang puwedeng dumating.
Bahagi 4 — Sa Halip na Maghiganti Agad, Pinili Kong Ayusin ang Pagiging Magulang, Pananagutan at Hangganang Apat na Taong Ninakaw sa Amin
Hindi ko sinagot ang family group chat.
Sa halip, ipinakita ko ang screenshot sa medical social worker na tumutulong sa akin sa ward. Hindi niya ako pinayuhang makipag-away habang mahina ang katawan ko. Ang una niyang tanong ay mas simple:
“Sino ang gusto mong makapagdesisyon para kay Nico kung kailangan mong manatili rito nang matagal?”
Malinaw na ang sagot ko.
Hindi si Mama.
Hindi si Kuya Jun.
At hindi rin awtomatikong si Gabriel dahil lang siya ang biological father.
Kailangan muna naming ayusin nang tama ang mga papeles at ang relasyon niya kay Nico.
Sa tulong ni Liza, nag-update ako ng records sa child development center at inilagay si Gabriel bilang karagdagang emergency contact. Nakipagkonsulta rin kami sa legal aid tungkol sa pagkilala niya sa paternity at sa mga hakbang kung sakaling hindi ako pansamantalang makapag-alaga.
Hindi namin pinilit tapusin ang lahat sa isang araw. Ang mahalaga, wala nang desisyong dadaan sa bulong ng kamag-anak.
Samantala, hindi naging maganda ang unang linggo ng treatment ko. Nilagnat ako at halos wala akong gana kumain. May mga araw na hindi ko kayang mag-video call kay Nico nang higit sa limang minuto dahil gusto ko lang matulog.
Sa mga panahong iyon, si Gabriel ang sumusundo sa kanya kasama si Liza. Hindi niya binili si Nico ng mamahaling laruan para mapabilis ang pagiging “Papa,” at hindi niya ipinilit na sa apartment niya agad matulog ang bata.
Pumunta siya sa covered court, nagbaon ng pandesal, at naghintay na si Nico mismo ang lumapit.
At gabi-gabi, pinapakita niya sa akin sa video call ang toy jeepney na ilang beses na niyang inayos dahil sinasadya ni Nico na tanggalin ang gulong para may dahilan siyang sabihing:
“Papa, sira na naman.”
Unang beses kong marinig iyon, napaiyak ako pagkatapos ng tawag.
Hindi dahil romantiko.
Kundi dahil ang salitang apat na taon kong kinatatakutan ay dumating nang walang drama.
Papa.
Hindi rin naging bayani si Gabriel sa ospital. May trabaho, klase, at deadlines siya; may mga araw na hindi siya makapunta.
Ayokong maging kuwento namin ang tungkol sa lalaking dumating na may pera at nilutas ang sakit ko. May PhilHealth coverage akong inaasikaso at tinulungan ako ng medical social service sa available na assistance. May mga gastusin pa rin, pero hindi na ako nag-iisa sa pag-aayos.
Nagbigay si Gabriel ng suporta para sa anak niya.
Hindi bilang pabor sa akin.
Bilang obligasyon niya kay Nico.
At sa unang pagkakataon, dumiretso iyon sa account na ako mismo ang may hawak.
Pagkaraan ng dalawang linggo, sapat na ang lakas ko para sumali sa barangay mediation sa pamamagitan muna ng video call. Nasa barangay hall si Mama, si Kuya Jun, si Liza, at isang barangay official. Nasa tabi ni Liza ang folder ng printed GCash history.
Hindi sumama si Gabriel sa unang usapan.
Sabi niya, relasyon ko muna iyon sa pamilya ko.
Ayokong sabihin, pero doon ko muling nakita ang lalaking minahal ko noon—hindi dahil iniligtas niya ako, kundi dahil alam niyang hindi lahat ng laban ko ay dapat niyang agawin.
“Ma,” sabi ko sa screen, “hindi ko hinihinging ibalik mo lahat bukas. Gusto kong malaman kung saan napunta.”
Umiyak siya.
Totoo ang luha, at iyon ang pinakamahirap. Kumbinsido siyang ginawa niya iyon para mabuhay ang buong pamilya.
Inamin niyang nagsimula sa isang transfer lang.
Noong sanggol si Nico, may utang si Kuya Jun sa piyesa ng vulcanizing shop. Nang magpadala si Gabriel ng ₱10,000, “hiniram” muna raw ni Mama ang kalahati.
Hindi niya sinabi sa akin dahil siguradong tatanggi raw ako.
Nang sumunod na buwan at may dumating ulit, nagbayad siya ng kuryente at grocery.
Pagkatapos, naging normal.
Kapag may tuition si pamangkin.
Kapag may nasirang ref.
Kapag kailangan ng puhunan ni Kuya.
Kapag kapos ang sari-sari store.
“Pero hindi naman namin winaldas,” umiiyak niyang sabi. “Sa pamilya rin napunta.”
“Ma, iyon ang problema,” sagot ko. “Hindi mo nakikita na pagmamay-ari mo ang bawat perang dumarating sa pangalan ko o sa pangalan ng anak ko.”
Sumingit si Kuya Jun.
“Kung hindi dahil sa amin, saan ka pupulutin noong nabuntis ka?”
Nanginginig ako, pero hindi ako sumigaw.
“Tinulungan ninyo ako. Totoo iyon. At nagpapasalamat ako. Pero ang pasasalamat ay hindi blank check.”
Tahimik si Liza.
Si Mama naman ay napahawak sa dibdib niya.
“Anak mo pa rin ako,” sabi ko. “Pero hindi ibig sabihin noon na puwede mong gamitin ang pangalan ko para manghingi ng pera nang hindi ko alam.”
Ipinakita namin ang listahan ng donors sa fundraising post.
Doon siya mas natahimik.
Dahil hindi na iyon usapin ng “pera ng pamilya.” Pera iyon ng mga taong nagbigay dahil naniwala silang diretso sa chemotherapy ko ang tulong.
Sa mediation, pumayag si Mama na pirmahan ang written undertaking na ibalik muna ang ₱23,700 sa mga donor at huwag nang gamitin ang larawan o pangalan namin ni Nico para manghingi nang walang pahintulot.
Para sa apat na taong padala ni Gabriel, hindi namin pinilit gumawa ang barangay ng desisyong lampas sa saklaw nito. Humingi kami ng written accounting at pagkatapos ay kumonsulta tungkol sa mga susunod na legal na hakbang.
Doon lumabas ang kabuuang halaga.
₱438,000.
Halos wala nang natira.
May bahagi sa lumang tricycle ni Kuya. May bahagi sa puhunan. May bahagi sa bahay. May bahagi sa utang.
Gusto ni Gabriel noong una na magsampa agad ng kaso.
Ako ang humiling na huwag muna kaming magdesisyon habang mainit ang ulo.
Hindi dahil gusto kong protektahan ang ginawa nila.
Kundi dahil gusto kong malinaw kung ano ang layunin namin.
Hindi ko kailangan ng eksenang may pulis na sumusundo kay Mama. Kailangan kong protektahan si Nico, maputol ang access nila sa pera at dokumento niya, matigil ang pagsisinungaling, at may pananagutan.
Sa huli, sa payo ng counsel, gumawa kami ng pormal na demand at repayment agreement para sa perang malinaw na ipinadala para kay Nico. Ibinenta ni Kuya ang tricycle na bahagyang nabili gamit ang mga padala. Isinara ni Mama ang isang bahagi ng sari-sari store inventory para ma-refund ang donors. Ang natitirang halaga ay hindi magically bumalik.
Binayaran nila buwan-buwan.
Maliit.
Minsan late.
Pero nakadokumento.
Diretso sa savings account ni Nico.
At kapag walang hulog, may record.
Hindi na ako pumupunta sa bahay ni Mama para maningil. Sa mga tiyahin kong nag-message ng “Nanay mo pa rin iyon,” isang beses lang ako sumagot:
“Opo. Kaya mas masakit. Pero pagiging nanay niya ang dahilan kung bakit mas mataas ang inaasahan kong hangganan.”
Pagkatapos noon, tumigil na ako sa pakikipagtalo online.
Makalipas ang halos isang buwan, sinabi ng doktor na maganda ang initial response ko sa induction. Hindi ibig sabihin na tapos na ang laban. May kasunod pang treatment at monitoring. May posibilidad pa ring magkaroon ng komplikasyon.
Pero may isang salitang matagal kong hindi kayang isipin.
Remission.
Noong araw na sinabi iyon, nasa hallway si Gabriel kasama si Nico.
Hindi ko agad sinabi.
Lumapit muna ako sa anak ko at niyakap siya.
“Ma, bakit ka umiiyak?”
“Masaya lang.”
“Uuwi ka na?”
“Hindi pa agad.”
Napangiwi siya.
“Ang tagal.”
“Oo. Pero sinusubukan ni Mama.”
Doon lumapit si Gabriel.
Hindi niya ako niyakap.
Hindi pa.
Hinawakan lang niya ang balikat ko at nagsabing:
“Good.”
Isang salita.
Sapat na.
Pagkatapos ng ilang buwan, naging mas malinaw ang bagong ritmo ng buhay namin.
May schedule si Gabriel sa pagsundo kay Nico. May sariling toothbrush si Nico sa apartment niya, pero mas madalas pa rin siyang natutulog sa amin kapag kaya ko nang nasa bahay. Kapag may checkup ako, alam niya. Kapag may school activity si Nico, alam ko kung pupunta siya.
Wala nang mensaheng ipinapadaan kay Mama.
Wala nang “pakisabi.”
Wala nang screenshot na galing sa third person.
Kapag galit kami, kami ang nag-uusap.
Kapag hindi kami sigurado, nagtatanong kami.
Simple.
Nakakagulat kung gaano karaming taon ang nasira dahil hindi namin iyon ginawa noong una.
Si Tita Teresa ay dahan-dahan ding naging bahagi ng buhay ni Nico.
Hindi ko siya agad tinawag na Lola sa harap ng anak ko.
Si Nico mismo ang gumawa noon.
Isang hapon, pagkatapos siyang sunduin sa school, binigyan niya si Tita Teresa ng drawing ng apat na tao.
Ako.
Si Nico.
Si Gabriel.
At isang babaeng may malaking salamin sa mata.
“Sino ito?” tanong ni Tita Teresa.
“Lola.”
Umiyak siya sa parking lot.
Pero hindi niya ginamit ang luha para hingin ang agarang kapatawaran ko.
Humingi siya ng tawad nang isang beses, malinaw, walang dahilan.
Pagkatapos ay pinatunayan niya sa gawa.
Kapag may gusto siyang ibigay kay Nico, tinatanong niya muna ako at si Gabriel.
Kapag may family event, hindi niya ipinipilit na pumunta ako.
Kapag may nagsasabi tungkol sa “pamilyang pinanggalingan ko,” siya mismo ang nagsasabing:
“Si Mara ang kausap natin, hindi ang apelyido niya.”
Hindi kami naging close agad, pero natuto kaming maging maayos.
Kay Mama, mas mabagal.
Anim na buwan kaming halos walang usapan maliban sa repayment at tungkol kay Liza. Noong umalis si Liza papuntang Qatar, nag-video call kaming magkakapatid nang kami lang.
Si Kuya Jun ay matagal na galit sa akin. Sinisi niya ako sa pagkawala ng tricycle at sa paghina ng negosyo.
Ngayon, kaya ko nang sabihin:
“Hindi ako ang dahilan kung bakit ginamit ang pera ni Nico. Ang desisyon ninyo ang dahilan kung bakit kailangan itong ibalik.”
Pagkaraan ng isang taon, siya mismo ang unang nag-message nang magkasakit ang anak niya.
Hindi para manghingi.
Para sabihing naiintindihan na raw niya kung bakit ako nagalit.
Hindi iyon sapat para burahin ang nangyari. Tinanggap ko ang apology, pero hindi ko ibinalik ang dating access sa buhay namin.
Isang taon at tatlong buwan matapos ang diagnosis ko, bumalik ako sa part-time work sa printing shop na malapit sa amin. Hindi pa rin ako malakas gaya noon. May regular follow-up pa ako at may mga araw na mabilis akong mapagod.
Pero kaya ko nang ihatid si Nico sa school.
Anim na taong gulang na siya noon at marunong nang magbasa ng simpleng salita.
Isang umaga, habang naghihintay kami sa gate, bigla niyang tinanong si Gabriel:
“Papa, boyfriend ka ba ni Mama?”
Nabulunan ako sa kape.
Tumawa ang guard.
Si Gabriel naman ay seryosong tumingin sa akin.
“Hindi pa.”
“Bakit?”
“Hindi pa ako nanliligaw.”
Napaikot ang mata ko.
Pagkatapos ihatid si Nico, naglakad kami pabalik sa parking area.
Doon niya ako tinanong.
Walang restaurant, pamilya, o singsing nang tanungin niya ako:
“Mara, puwede ba kitang ligawan ulit?”
Matagal akong hindi sumagot.
Mahal ko pa ba siya?
Oo.
Pero natutunan kong hindi sapat ang pagmamahal para maging ligtas ang isang relasyon.
Kaya sinabi ko:
“Pwede. Pero walang shortcut dahil may anak tayo.”
Tumango siya.
“Walang shortcut.”
“Kapag may problema, hindi ka pupunta sa nanay ko.”
“Diretso sa’yo.”
“Kapag may problema ako, hindi ako mawawala.”
“Diretso sa akin.”
Iyon ang naging pangalawang simula namin.
Hindi mabilis. Nag-counseling kami at nag-away tungkol sa pera, oras, at pagpapalaki kay Nico. Bumabalik minsan ang galit niya sa apat na taong nawala at ang hiya ko dahil ako ang unang tumakbo. Pero hindi na namin hinayaang may ibang taong magsalin ng nararamdaman namin.
Dalawang taon matapos akong ma-diagnose, nasa remission pa rin ako at patuloy ang monitoring.
Sa parehong taon, nagpakasal kami sa isang simpleng civil ceremony sa Quezon City Hall.
Walang ballroom o engrandeng entourage. Si Nico ang may hawak ng maliit na kahon ng singsing at halos mahulog iyon dahil mas interesado siya sa vending machine sa hallway.
Nandoon si Liza sa video call mula Qatar.
Nandoon si Tita Teresa.
Hindi dumalo si Mama.
Pinili niya iyon.
Masakit, pero hindi ko siya pinilit.
Isang linggo pagkatapos ng kasal, may dumating na envelope sa bahay.
Walang mahabang sulat.
Isang deposit slip lang para sa monthly repayment ni Nico at maliit na note:
Hindi ko mababawi ang ginawa ko. Sana balang araw matutunan kong maging lola nang hindi nangingialam sa dapat sa inyo.
Hindi ko iyon tinuring na happy ending namin.
Dahil ang ending ko ay hindi ang pagbabago ni Mama.
Hindi rin ang pagpapakasal ko kay Gabriel.
Ang ending ko ay mas tahimik.
Isang gabi, pagkatapos matulog ni Nico, binuksan ko ang lumang folder sa laptop.
Nandoon pa rin ang screenshots ng GCash transfers na minsang halos sumira sa natitirang tiwala namin.
Apat na taon ng mga resibo.
Apat na taon ng maling akala.
Apat na taon ng pera na dumating sa maling kamay.
Dati, kapag tinitingnan ko iyon, ang nakikita ko ay panlilinlang.
Ngayon, may isa pa akong nakikita.
Patunay na hindi pala totoo ang kuwentong matagal kong sinabi sa sarili ko—na kapag humingi ako ng tulong, magiging pabigat ako; na kapag nalaman ni Gabriel ang tungkol kay Nico, baka piliin niyang talikuran kami; na ang tanging paraan para protektahan ang anak ko ay akuin ang lahat nang mag-isa.
Mali ako.
Mali rin si Gabriel nang isipin niyang sapat nang magpadala ng pera sa taong nagsasabing kinatawan ako.
At mali ang pamilya ko nang isipin nilang ang utang na loob ay pahintulot para kunin ang hindi sa kanila.
Kaya nang magising si Nico at lumabas ng kuwarto, inaantok at hawak ang paborito niyang kumot, hindi ko na itinago ang folder.
“Ma, ano ’yan?”
“Mga lumang resibo.”
“Bakit ang dami?”
Bago ako makasagot, lumabas si Gabriel mula sa kusina at binuhat siya.
“Mahabang kuwento.”
Sumandal si Nico sa balikat niya.
“Happy ending ba?”
Nagkatinginan kami ni Gabriel.
Hindi perpekto ang buhay namin.
May follow-up tests pa rin ako.
May utang pang binabayaran ang pamilya ko.
May mga sugat na hindi kayang burahin ng apology.
Pero wala nang taong kailangang hulaan kung sino ang nagsasabi ng totoo.
Wala nang batang ginagawang dahilan para dumaloy ang pera sa maling kamay.
At wala nang magulang na nagpapadala ng pagmamahal sa pamamagitan ng taong hindi naman dapat naging tagapamagitan.
Kaya hinalikan ko ang noo ni Nico.
“Oo,” sabi ko. “Hindi dahil walang masamang nangyari.”
Ngumiti ako kay Gabriel.
“Kundi dahil sa wakas, wala nang ibang nagsusulat ng kuwento ng pamilya natin para sa atin.”
