Anim na Buwan Kong Hinintay ang Graduation Trip Na...

Anim na Buwan Kong Hinintay ang Graduation Trip Naming Dalawa—Pero Sa Eroplano, Sumulpot ang “Nakababatang Kaibigang Pamilya” Niya, Inagaw ang Pagkain, Jacket, at Atensiyon Ko… Hanggang Sa Tahimik Akong Umalis at Siya Naman ang Nawalan ng Lahat

Hindi ko malilimutan ang sandaling ibinaba ng babaeng katabi namin ang kaniyang face mask.

Ngumiti siya sa nobyo ko na parang siya ang tunay na kasama nito.

“Kuya Marco, akala mo makakapagbakasyon kayo ni Ate Mara nang hindi ako kasama?”

Sa sandaling iyon, alam kong ang biyahe na anim na buwan kong pinangarap ay tapos na bago pa man kami makarating sa destinasyon.

Katatapos lang lumipad ng eroplano mula Maynila patungong Bohol nang magpakilala ang babae.

Si Kiara Villanueva.

Dalawampu’t dalawang taong gulang, anak ng matalik na kaibigan ng mga magulang ni Marco, at ang babaeng apat na taon nang laging nakasingit sa bawat plano naming dalawa.

Napatingin ako kay Marco Reyes, ang nobyo ko mula noong unang taon namin sa kolehiyo.

Namumutla siya.

“Mara, swear, hindi ko sinabi sa kaniya ang flight details natin,” pabulong niyang sabi. “Baka nakita niya noong naiwan ko ang phone ko sa bahay nila.”

Nakataas ang isang kilay ko.

“Naiwan mo ang phone mo sa bahay nila?”

“Dumaan lang ako roon para maghatid ng documents kay Tito Ramon.”

Hinawakan niya sana ang kamay ko, ngunit marahan kong inilayo iyon.

Ang graduation trip na ito ay matagal na naming pinag-ipunan.

Tatlong araw sa Panglao.

Isang araw sa Chocolate Hills.

At sa huling gabi, pupunta kami sa isang maliit na seaside chapel kung saan, ayon kay Marco, ipagdarasal niya na kami pa rin hanggang pagtanda.

“Pasensiya ka na,” sabi niya. “Wala na rin tayong magagawa. Nakabili na siya ng ticket. Hayaan na lang natin siyang sumama.”

Ngumiti si Kiara mula sa kabilang upuan.

“Hindi naman ako istorbo. Kaya kong mag-isa.”

Iyon din ang sinabi niya sa pitong pagkakataong nauna.

Noong nagplano kaming mag-camping sa Batangas, bigla siyang nagkaroon ng “panic attack” at si Marco lamang daw ang nakapagpapakalma sa kaniya.

Noong anniversary dinner namin, dumating siya sa restaurant dahil “nagkataong malapit lang.”

Noong nagtangkang mag-propose si Marco ng out-of-town road trip, sumama si Kiara dahil ayaw raw siyang payagang bumiyahe ng mga magulang niya nang walang mapagkakatiwalaang kasama.

At sa bawat pagkakataon, ako ang kailangang umintindi.

Ako ang kailangang maging mature.

Ako ang kailangang magparaya.

Ilang minuto ang lumipas, ipinatong ni Kiara ang ulo niya sa balikat ni Marco.

“Kuya, nahihilo ako,” bulong niya.

Hindi siya itinulak ni Marco.

Sa halip, inayos pa nito ang ulo niya upang hindi sumakit ang leeg.

Nang mapansin niyang nakatingin ako, ngumiti siya nang alanganin.

“Motion sickness lang. Alam mo namang mahina siya sa biyahe.”

Tumango ako, kahit may mabigat nang bumabara sa dibdib ko.

Maya-maya, may kinuha si Marco sa kaniyang backpack.

Isang maliit na puting kahon mula sa sikat na pastry shop sa Makati.

Agad kong nakilala iyon.

Mango cream cake na low sugar.

Limitadong bersiyon na ilang linggo ko nang gustong tikman.

Maaga pa lamang, naghintay na siya sa pila upang bilhin iyon para sa akin.

Ngunit bago niya maabot sa akin, mabilis na inagaw ni Kiara ang kahon.

“Ay! Favorite ko ito!”

Binuksan niya iyon at agad kumuha ng malaking hiwa.

“Hindi ba nagda-diet si Ate Mara? Baka hindi rin niya kainin. Ako na lang para hindi masayang.”

Hinintay kong bawiin ni Marco ang cake.

Hindi niya ginawa.

Sa halip, binigyan pa niya si Kiara ng tissue nang may dumikit na cream sa labi nito.

“Sa susunod, bibili na lang ulit ako para sa iyo,” sabi niya sa akin.

Sa susunod.

Dalawang salitang kayang burahin ang lahat ng effort niya ngayon.

Habang kumakain, napansin ni Kiara ang keychain sa bag ni Marco.

Dalawang munting kahoy na bangka—isa para sa kaniya at isa para sa akin.

Regalo ko iyon noong fourth anniversary namin.

“Kuya Marco, bakit may pambatang palamuti ka?” natatawang tanong niya.

Hinawakan niya ang keychain at pinaikot-ikot.

“Ang corny naman. Pagbalik natin, bibigyan kita ng mas bagay sa lalaki.”

Tumawa si Marco.

“Oo nga. Medyo pambata.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa akin.

Noong ibinigay ko sa kaniya ang keychain, sinabi niyang hindi niya iyon aalisin kahit kailan.

Pero isang biro lang ni Kiara, bigla na niya itong ikinahiya.

Sumandal ako at pumikit.

Sumasakit ang ulo ko dahil sa ingay ng eroplano.

“Marco, pakiabot naman ang noise-canceling earphones ko sa bag.”

Bago siya nakakilos, nagsalita si Kiara.

“Kuya, ang lamig. Puwede bang hiramin ang jacket mo?”

Walang pag-aalinlangang hinubad ni Marco ang jacket at ibinalot iyon sa balikat niya.

Pagkatapos ay binuksan niya ang bag ko, humalungkat nang ilang segundo, at sumuko.

“Hindi ko makita. Tiisin mo na lang muna. Malapit na tayong lumapag.”

Doon ako tuluyang napuno.

“Marco,” mahinahon kong sabi, “napag-usapan nating para sa ating dalawa lang ang biyahe.”

Napakunot ang noo niya.

“Mara, nag-sorry na ako. Bakit hindi mo na lang palampasin?”

“Dahil ikaw ang nangako.”

“Hindi ko naman siya puwedeng pabayaan. Lumaki siyang anxious at wala siyang ibang malapitan. Ikaw ang mas nakatatanda. Sana umintindi ka.”

Pagkatapos, agad siyang bumaling kay Kiara.

“Huwag kang mag-alala. Hindi galit sa iyo si Mara. Pagod lang siya.”

Hindi niya ako tinanong kung okay ako.

Hindi niya napansin na nanginginig ang mga kamay ko.

Hindi niya nakita na sa apat na taon naming relasyon, iyon ang unang pagkakataong hindi ako nasaktan sa ginawa niya.

Napagod lang ako.

At ang pagod, kapag sumobra, nagiging katahimikan.

Paglapag namin sa Bohol, agad kong binuksan ang phone ko.

May mensahe mula kay Attorney Solis, ang legal adviser ng kompanyang inaalok sa akin ng trabaho.

Final offer: Regional Project Director, Singapore office. Departure in five days. Please confirm before midnight.

Noong una, balak kong tanggihan iyon.

Dahil ayaw kong iwan si Marco.

Dahil naniwala akong pagkatapos ng graduation, sabay naming bubuuin ang kinabukasan namin sa Pilipinas.

Ngunit habang pinapanood ko siyang kunin ang maleta ni Kiara bago ang akin, napagtanto kong matagal na pala akong nag-iisa sa relasyon namin.

Pumasok kami sa airport terminal.

“Maghintay ka rito,” sabi ni Marco. “Ihahatid ko lang si Kiara sa restroom. Natatakot siyang mag-isa sa bagong lugar.”

Hindi ko siya pinigilan.

Nang mawala silang dalawa sa likod ng pinto, umupo ako sa isang sulok.

Binuksan ko ang email.

Mabilis kong binasa ang kontrata.

Mataas na suweldo.

Company housing.

Relocation allowance.

At isang pagkakataong matagal ko nang pinaghirapan.

Huminga ako nang malalim.

Pagkatapos ay pinindot ko ang salitang:

ACCEPT.

Isinara ko ang phone, kinuha ang maleta ko, at nagtungo sa kabilang exit ng airport.

Ilang minuto ang lumipas, tumunog ang phone ko.

Marco.

Hindi ko sinagot.

Muling tumawag.

At muli.

Pagkatapos ay dumating ang isang mensahe:

Mara, nasaan ka? Huwag mong sabihin na umalis ka dahil lang kay Kiara. Ang immature naman nito.

Tinitigan ko iyon nang ilang segundo bago sumagot.

Hindi ako umalis dahil kay Kiara. Umalis ako dahil sa iyo.

Pinatay ko ang phone.

Ngunit bago ako tuluyang makasakay sa taxi, may kamay na biglang humawak sa braso ko mula sa likuran.

Pagharap ko, hingal na hingal si Marco.

Namumula ang mga mata niya.

At sa kabilang kamay niya, hawak niya ang maliit na kahoy na keychain na sinabi niyang pambata.

“Mara,” nanginginig niyang sabi, “ano ang ibig sabihin ng mensahe mo? Saan ka pupunta?”

Tumingin ako sa kaniya nang diretso.

“Sa Singapore.”

Napatigil siya.

“At hindi ako babalik para sa iyo.”

…

Parang biglang nawala ang lahat ng ingay sa paligid namin.

Nanatiling nakatitig si Marco sa akin, hawak pa rin ang braso ko.

“Anong ibig mong sabihin na Singapore?”

Marahan kong inalis ang kamay niya.

“Tinanggap ko ang trabaho.”

“Anong trabaho?”

“Regional Project Director sa isang engineering consultancy. Iyong offer na sinabi kong pinag-iisipan ko.”

Nanlaki ang mga mata niya.

“Akala ko tatanggihan mo iyon.”

“Ganoon din ang akala ko.”

“Mara, hindi ka puwedeng basta umalis.”

Napatawa ako nang mahina.

Hindi dahil nakakatawa ang sinabi niya, kundi dahil iyon ang unang pagkakataong narinig ko siyang matakot na mawala ako.

“Bakit hindi?” tanong ko. “May kontrata ba akong nagsasabing kailangan kong manatili habang pinipili mong unahin ang ibang tao?”

“Hindi kita hindi inuuna.”

“Talaga?”

Tumuro ako sa likuran niya.

Doon, ilang metro ang layo, nakatayo si Kiara kasama ang dalawang maleta. Suot pa rin niya ang jacket ni Marco at hawak ang kalahating kahon ng cake na para sana sa akin.

Nang magtagpo ang mga mata namin, mabilis niyang ibinaba ang tingin.

“Hindi ito tungkol sa jacket,” sabi ko. “Hindi rin ito tungkol sa cake.”

“E ano?”

“Ito ay tungkol sa walong beses na nangako kang para sa ating dalawa ang isang bagay, pero hinayaan mong agawin iyon.”

Napahawak si Marco sa buhok niya.

“Hindi ko naman kontrolado ang ginagawa ni Kiara.”

“Pero kontrolado mo ang sagot mo sa kaniya.”

Natahimik siya.

“Sa bawat pagkakataong sumisingit siya, hindi mo siya pinipigilan. Ako ang pinapatahimik mo. Ako ang sinasabihang umintindi. Ako ang kailangang mag-adjust.”

“Mara, bata lang si Kiara.”

“Dalawampu’t dalawang taong gulang siya.”

“Malaki ang pinagdaanan niya.”

“Lahat tayo may pinagdaanan. Hindi iyon lisensya para sirain ang boundaries ng ibang tao.”

Lumapit si Kiara.

Namumula ang mukha niya, ngunit hindi dahil nahihiya.

Galit siya.

“Ate Mara, sobra ka naman. Hindi ko naman inagaw si Kuya Marco.”

Tiningnan ko siya.

“Hindi mo kailangang agawin ang isang taong kusang pumupunta sa iyo.”

Parang sinampal ko siya sa harap ng buong terminal.

“Marco,” sabi niya, “sabihin mo naman sa kaniya.”

Dati, kapag nagsasalita si Kiara nang ganoon, agad siyang kinakampihan ni Marco.

Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi siya gumalaw.

Nakatitig lamang siya sa akin.

“Kailan ka aalis?” tanong niya.

“Limang araw mula ngayon.”

“Pero ang trip natin…”

“Wala nang trip natin.”

“Nag-book tayo ng hotel.”

“Manatili kayo ni Kiara.”

Napailing siya.

“Hindi. Hindi ganito matatapos ang apat na taon natin.”

“Hindi ito ngayon natapos,” sagot ko. “Matagal na. Ngayon ko lang tinanggap.”

Iniwan ko silang dalawa sa terminal.

Hindi ako pumunta sa resort.

Nag-book ako ng maliit na pension house sa Tagbilaran, natulog nang mahaba, at kinaumagahan ay nagpalit ng flight pabalik sa Maynila.

Sa loob ng limang araw bago ang pag-alis ko, halos hindi tumigil sa pagtawag si Marco.

Minsan, nagsusumamo.

Minsan, galit.

Minsan, sinisisi si Kiara.

Ngunit hindi ko siya sinagot.

Hindi dahil gusto ko siyang parusahan.

Kailangan ko lang marinig ang sarili kong isip matapos ang apat na taon na palaging natatabunan ng mga dahilan niya.

Dalawang araw bago ang flight ko, dumating sa apartment ko ang ina ni Marco.

Si Tita Elena.

May dala siyang sobre at isang ekspresyong hindi ko mabasa.

“Mara, puwede ba tayong mag-usap?”

Pinapasok ko siya.

Umupo siya sa sofa at inilapag ang sobre sa mesa.

“Alam kong may nangyari sa Bohol.”

“Sinabi ni Marco?”

“Hindi. Si Kiara.”

Hindi ako nagulat.

“Sinabi niyang iniwan mo sila dahil nagselos ka.”

Napangiti ako nang mapait.

“Natural.”

“Pero hindi ako naniwala.”

Binuksan ni Tita Elena ang sobre.

Nasa loob ang ilang printed screenshots.

Mga mensahe mula kay Kiara sa kaniyang matalik na kaibigan.

Kapag natuloy sila sa Bohol, susundan ko sila. Baka mag-propose si Kuya Marco. Hindi ko papayagan.

Madali lang paikutin si Kuya. Kailangan ko lang umiyak o sabihing natatakot ako. Si Mara ang lalabas na masama kapag nagreklamo.

Kinuha ko ang flight details sa phone niya noong naliligo siya. Hindi niya malalaman.

Nanigas ang mga daliri ko.

“Paano ninyo nakuha ito?”

“Ang kaibigan ni Kiara ang nagsend sa ina niya. Nag-away sila. Ipinakita sa amin kagabi.”

May isa pang screenshot.

Hindi ko naman kailangang maging girlfriend niya agad. Basta siguraduhin kong hindi niya mapapangasawa si Mara. Sa huli, ako rin ang pipiliin niya dahil ako ang nakasanayan niyang protektahan.

Napapikit ako.

Hindi dahil nasaktan ako sa plano ni Kiara.

Matagal ko nang alam na hindi inosente ang mga ginagawa niya.

Ang mas masakit ay ang katotohanang naging posible ang lahat dahil pinahintulutan iyon ni Marco.

“Nasaan siya?” tanong ko.

“Sa bahay. Nag-away sila ng ama niya. Kinompronta namin si Kiara.”

“At si Marco?”

“Doon niya lang nalaman na sinadya ni Kiara ang lahat.”

Tahimik kaming dalawa.

Pagkaraan ng ilang sandali, hinawakan ni Tita Elena ang kamay ko.

“Hindi kita pupuntahan para pilitin kang bumalik sa anak ko.”

Nagulat ako.

“Alam kong mahal ka ni Marco,” patuloy niya. “Pero naging duwag siya. Nasiyahan siyang ikaw ang laging umiintindi dahil mas madali iyon kaysa magtakda ng hangganan kay Kiara.”

Namilog ang mga mata ko.

“Dapat noon pa namin pinigilan ito. Dahil anak siya ng kaibigan namin, lagi rin naming pinakiusapan si Marco na bantayan siya.”

Kaya pala.

Mula pagkabata, itinanim sa isip ni Marco na responsibilidad niya si Kiara.

Ngunit sa paglipas ng panahon, naging dahilan iyon upang hindi niya matutunang magsabi ng hindi.

“Hindi mo kailangang patawarin siya,” sabi ni Tita Elena. “Gusto ko lang malaman mong hindi ka baliw, hindi ka selosa, at hindi ka masama dahil napagod ka.”

Sa unang pagkakataon matapos ang ilang araw, napaiyak ako.

Hindi dahil gusto kong bumalik.

Kundi dahil may isang taong sa wakas ay nagsabing may karapatan akong masaktan.

Kinagabihan, may kumatok sa pinto.

Si Marco.

Mag-isa.

Wala siyang dalang bulaklak o mamahaling regalo.

Hawak lamang niya ang dalawang kahoy na keychain.

“Hindi ako magtatagal,” sabi niya. “Alam kong ayaw mo akong makita.”

Hindi ako nagsalita.

“Alam ko na ang ginawa ni Kiara.”

“Hindi iyon ang pangunahing problema.”

“Alam ko.”

Namumula ang mga mata niya.

“Ang problema ay ako.”

Doon lang ako tuluyang tumingin sa kaniya.

“Buong buhay ko, sinabihan akong bantayan siya. Kapag umiiyak siya, responsibilidad ko. Kapag natatakot siya, responsibilidad ko. Akala ko pagiging mabuting tao ang pagsunod sa lahat ng gusto niya.”

“Pero hindi mo napansing ako ang nasasaktan.”

“Napansin ko.”

Napahinto ako.

Iyon ang sagot na hindi ko inaasahan.

“Napansin ko,” ulit niya, mas mahina. “Pero mas madali kasing sabihing ikaw ang umintindi. Alam kong mahal mo ako. Alam kong hindi ka agad aalis.”

Tumulo ang luha niya.

“At iyon ang pinakamasamang ginawa ko. Ginamit ko ang pagmamahal mo bilang dahilan para hindi kita tratuhin nang tama.”

Hindi ko siya inalo.

Kailangan niyang maramdaman ang buong bigat ng katotohanan.

“Kinompronta ko si Kiara,” sabi niya. “Sinabi kong simula ngayon, hindi na ako sasagot sa personal niyang problema. Hindi na rin siya puwedeng pumunta sa bahay o opisina ko nang walang paalam.”

“Ginawa mo iyon dahil aalis ako.”

“Oo.”

Diretso ang sagot niya.

“At alam kong huli na.”

Inilapag niya ang keychain sa mesa.

“Hindi ko hihilinging huwag kang umalis. Pinaghirapan mo ang trabahong iyon. Hindi ko rin hihilinging patawarin mo ako ngayon.”

“Bakit ka pumunta?”

“Para magsabi ng totoo.”

Huminga siya nang malalim.

“Mahal kita. Pero hindi naging sapat ang pagmamahal ko dahil wala itong respeto, tapang, at boundaries. Kung may pagkakataon akong maging mas mabuting tao, gagawin ko iyon kahit hindi ka na bumalik.”

Tahimik akong nakatingin sa kaniya.

Bahagi sa akin ang gustong yakapin siya.

Ngunit ang mas malaking bahagi sa akin ay pagod nang iligtas ang isang relasyon na ako lamang ang laging bumubuhat.

“Paalam, Marco.”

Pumikit siya.

Pagkatapos ay tumango.

“Paalam, Mara.”

Kinabukasan, nalaman kong umalis si Kiara patungong Cebu upang tumira sa kaniyang tiyahin.

Kinansela rin ng kaniyang mga magulang ang allowance niya at pinayuhan siyang magpa-therapy.

Hindi ko alam kung tunay siyang nagbago.

Hindi ko na rin kailangang malaman.

Lumipad ako patungong Singapore nang mag-isa.

Sa unang gabi ko roon, umiyak ako sa maliit kong apartment habang nakatanaw sa mga ilaw ng lungsod.

Hindi madaling iwan ang taong apat na taon mong minahal.

Hindi nawawala ang pagmamahal dahil lang nalaman mong hindi na kayo tama para sa isa’t isa.

Ngunit sa bawat araw na lumipas, unti-unti kong nakilala muli ang sarili ko.

Naging matagumpay ang unang proyekto ko.

Na-promote ako matapos ang isang taon.

Nagkaroon ako ng mga kaibigang hindi ako hinihingang paliitin ang sarili ko para maging komportable sila.

At sa unang pagkakataon, natutuhan kong hindi pagiging makasarili ang pagpili sa sarili.

Makalipas ang dalawang taon, umuwi ako sa Maynila para sa kasal ng dati naming kaklase.

Doon ko muling nakita si Marco.

Mas payat siya, mas tahimik, at tila mas matatag.

Hindi siya agad lumapit.

Nang matapos ang seremonya, saka lamang siya tumayo sa tabi ko.

“Congratulations sa promotion mo,” sabi niya.

“Salamat.”

“Balita ko may branch na rin kayo sa Pilipinas.”

“Oo. Ako ang mamumuno.”

Ngumiti siya.

“Ibig sabihin, babalik ka?”

“Pabalik-balik.”

Tumango siya.

Walang pilit.

Walang pagsusumamo.

Bago siya umalis, napansin ko ang keychain sa kaniyang susi.

Ang maliit na kahoy na bangka.

“Hindi mo pa rin itinapon?” tanong ko.

Tiningnan niya iyon.

“Hindi. Paalala siya ng taong minahal ko, at ng taong naging ako noong hindi ko pa alam kung paano magmahal nang tama.”

Hindi kami nagkabalikan noong gabing iyon.

Hindi rin kami nangakong maghihintay sa isa’t isa.

Ngunit makalipas ang ilang buwan, nagsimula kaming mag-usap muli.

Mabagal.

Maingat.

Walang Kiara sa pagitan.

Walang dahilan.

Walang obligasyong magpatawad agad.

Makalipas ang isang taon, inimbitahan niya akong magkape.

Hindi bilang dating nobyo na gustong bawiin ang nakaraan.

Kundi bilang isang taong handang bumuo ng bago.

Pinili kong bigyan siya ng pagkakataon.

Hindi dahil natakot akong mag-isa.

Kundi dahil sa pagkakataong iyon, malinaw kong nakitang natuto na siyang pumili—hindi dahil may umiiyak, hindi dahil may umaasa, at hindi dahil may humihingi.

Pinili niya ako nang may respeto.

At pinili ko siya nang hindi isinusuko ang sarili ko.

Hindi lahat ng relasyong nasira ay kailangang ayusin.

May ilan na mas mabuting iwan upang makaligtas ka.

Ngunit may ilan ding maaaring muling buuin—kung ang pagsisisi ay sinabayan ng tunay na pagbabago, at ang pagmamahal ay hindi na hinihinging magtiis ka para lamang mapatunayan na mahal mo sila.

Ang tunay na pag-ibig ay hindi nasusukat sa dami ng beses na nagparaya ka. Nasusukat ito sa kung gaano kayo marunong rumespeto, magtakda ng hangganan, at piliin ang isa’t isa nang hindi kinakailangang mawala ang inyong sariling pagkatao.