Pinakiusapan Ako ng Biyenan Ko na Iwan ang Asawa Ko Dahil Buntis ang Kabit Niya—Pumayag Ako, Pero Pagkalipas ng Tatlong Buwan, Sila Rin ang Nakiusap na Bumalik Ako sa Kanya
Ang biyenan ko mismo ang unang nagsabi sa akin na buntis ang kabit ng asawa ko.
Hindi niya ako niyakap. Hindi siya humingi ng tawad.
Sa halip, inilapag niya ang tasa ng kape sa mesa at malamig na sinabi:
“Mara, ikaw na lang ang umalis. Kailangan ng bata ang isang buong pamilya.”
Tiningnan ko siya nang ilang segundo.
Pagkatapos, ngumiti ako.
“Sige po.”
Halos malaglag ang panga niya.
Akala yata niya magmamakaawa ako.
O sisigaw.
O makikipaglaban para sa lalaking walong buwan nang pinagtataksilan ako.
Pero wala na akong lakas para roon.
Siyam na taon na kaming kasal ni Paolo.
Nakilala ko siya noong pareho pa kaming nagsisimula sa trabaho sa Ortigas. Wala siyang kotse noon. Sumisiksik kami sa MRT, naghahati sa isang order ng tapsilog kapag kapos ang sweldo, at nangangarap magkaroon ng sariling bahay.
Pagkatapos ng ilang taon, nakabili kami ng townhouse sa Pasig.
May mortgage.
May maliit na garden.
At may aso kaming si Mochi na mas marunong makiramdam kaysa sa asawa ko.
Akala ko maayos ang buhay namin.
Hanggang isang gabi, nakita ko ang pangalan ni Janelle sa cellphone ni Paolo.
Hindi iyon isang simpleng mensahe.
May hotel reservations.
Mga litrato.
Mga tawag nang madaling-araw.
At mga salitang hindi kailanman sinabi sa akin ng sarili kong asawa sa loob ng maraming taon.
Nang komprontahin ko siya, namutla siya.
“Mara, nagkamali ako.”
“Tapos na ba?”
Tahimik siya.
“Paolo, tapos na ba?”
Ilang segundo bago siya sumagot.
“Oo.”
Pero nalaman kong nagsisinungaling siya.
Walong buwan na pala silang magkarelasyon.
Walong buwan.
Kaya nang sabihin niyang—
“Isang kahinaan lang iyon.”
Napatawa ako.
“Paolo, ang kahinaan limang minuto. Walong buwan? Subscription na ’yan.”
Umiyak siya.
Humingi ng tawad.
Nangakong puputulin ang relasyon nila.
At sa kahinaan ko rin siguro, sinubukan kong paniwalaan siya.
Hindi dahil nakalimutan ko ang ginawa niya.
Kundi dahil siyam na taon ng buhay ko ang nakataya.
Pero dalawang linggo lang ang lumipas, dumating ang nanay niyang si Tita Tess nang walang pasabi.
Umupo siya sa kusina.
Tinanggihan niya ang meryenda.
At saka niya sinabi ang dahilan.
“Buntis si Janelle.”
Parang may biglang humila ng upuan sa ilalim ko.
“Ano po?”
“Buntis siya.”
Napatingin ako sa hawak kong tasa.
“Alam ni Paolo?”
“Oo.”
“Gaano katagal?”
“Mga anim na linggo raw.”
Napapikit ako.
Ibig sabihin, kahit noong umiiyak sa harap ko si Paolo at nangangakong tapos na ang lahat…
patuloy pa rin pala silang nagkikita.
Pero ang sumunod na sinabi ng biyenan ko ang tuluyang pumatay sa natitirang respeto ko sa kanilang pamilya.
“Mara, mahirap man sabihin, siguro mas mabuti kung ikaw na ang lumayo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ako?”
Tumango siya.
“Kailangan ng bata ang ama niya.”
“At ako po?”
“Ano?”
“Ano ako sa buhay ng anak ninyo? Dekorasyon?”
“Mara, huwag kang ganyan.”
“Paano po ba dapat?”
Huminga siya nang malalim.
“Alam kong nasaktan ka. Pero mag-isip tayo nang praktikal. May batang darating. Ang bata walang kasalanan.”
“Hindi rin ako may kasalanan.”
Hindi siya nakasagot.
“Hindi ko po sinira ang kasal namin. Hindi ako ang nakipagrelasyon sa may asawa.”
“Confused lang si Paolo.”
Napangiti ako.
“Bilhan n’yo po ng Waze.”
Hindi niya nagustuhan iyon.
Pero ako, natawa.
At doon ko biglang naintindihan ang isang bagay.
Hindi lang si Paolo ang problema.
Pati ang mundong nakapaligid sa kanya ay sanay iligtas siya mula sa sarili niyang mga desisyon.
Kapag nanloko siya, “nagkamali.”
Kapag nabuntis ang kabit, ako ang kailangang umalis.
Kapag may nasaktan, ako pa rin ang kailangang umunawa.
Kaya kinagabihan, nagdesisyon ako.
Hindi ako makikipaglaban.
Kinabukasan, naghihintay sa sala si Paolo.
“Mara…”
“Umalis na ako sa desisyon ko.”
Kumunot ang noo niya.
“Ano?”
“Kayo na ni Janelle.”
Hindi siya agad nakapagsalita.
“Sigurado ka?”
“Oo.”
Parang may kakaibang liwanag na dumaan sa mukha niya.
Ginhawa.
Masakit iyon.
Pero kailangan kong makita.
“Hindi mo ako pipigilan?”
“Hindi.”
“Mara…”
“Ang nanay mo na mismo ang nagsabing kailangan mong buuin ang pamilya mo.”
Tahimik siyang tumango.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pinakamasakit na bagay sa lahat.
“Salamat sa pag-intindi.”
Ngumiti ako.
“Walang anuman.”
Pero sa isip ko—
Enjoyin mo ang premyo mo, Paolo.
Dalawang maleta lang ang dinala ko.
Mga damit.
Laptop.
Mahahalagang dokumento.
At si Mochi.
Sa unang gabi namin sa maliit kong inuupahang condo sa Mandaluyong, wala pa akong maayos na kama.
Nakaupo lang ako sa sahig habang si Mochi ay nakahiga sa tabi ko.
Tahimik.
Walang tanong kung nasaan si Paolo.
Walang cellphone na kailangang tingnan.
Walang kaba kapag may notification.
At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming buwan…
nakahinga ako.
Mahirap ang sumunod na mga linggo.
Kumuha ako ng freelance accounting work tuwing gabi.
Nagtipid ako.
Bumili ako ng secondhand na mesa.
Natuto akong maghapunan nang mag-isa.
Minsan umiiyak ako sa banyo para hindi ako makita ni Mochi—na parang may pakialam naman siya sa dignity ko.
Samantala, nakikita ko sa social media ang bagong buhay ni Paolo.
May litrato sila ni Janelle sa Tagaytay.
May bagong furniture.
May caption na:
“New beginnings.”
Hindi ako nag-comment.
Hindi ako nag-react.
Binlock ko silang dalawa.
Tatlong buwan ang lumipas.
Isang Martes ng gabi, habang nagluluto ako ng instant pancit canton pagkatapos ng overtime, tumunog ang cellphone ko.
Si Tita Tess.
Hindi ko sana sasagutin.
Pero pagkatapos ng ikaapat na tawag, sinagot ko rin.
“Hello?”
“Mara…”
Iba ang boses niya.
Walang yabang.
Walang pagiging sigurado.
Parang nanginginig.
“May problema po ba?”
“Pwede ba tayong mag-usap?”
“Tungkol saan?”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay narinig kong huminga siya nang malalim.
“Umalis si Janelle.”
Napahinto ako.
“Umalis?”
“Dinala niya lahat ng gamit niya.”
“Bakit?”
Tahimik siya ulit.
“Tita Tess?”
Pagkatapos, mahina niyang sinabi ang mga salitang hindi ko inaasahang maririnig.
“Mara…”
“Hindi buntis si Janelle.”
Humigpit ang hawak ko sa cellphone.
At bago ako makapagsalita, idinagdag niya:
“Sa totoo lang… walang naging sanggol kahit kailan.”
PARTE2
Napatayo ako mula sa mesa.
Sa harap ko, lumalamig na ang pancit canton.
“Teka lang po,” sabi ko. “Ano’ng ibig ninyong sabihin na walang naging sanggol?”
Narinig ko ang malalim na buntong-hininga ni Tita Tess.
“Nagsinungaling siya.”
Napapikit ako.
“Simula pa lang?”
“Oo.”
Hindi ako agad nakasagot.
Tatlong buwan.
Tatlong buwang naniwala ang lahat na magkakaroon ng anak si Paolo.
Tatlong buwang iyon ang dahilan kung bakit ako pinalayas—kahit hindi nila direktang ginamit ang salitang iyon—mula sa sarili kong kasal.
“Paano ninyo nalaman?”
“Pinapapunta siya ni Paolo sa OB. Lagi siyang may dahilan. Minsan daw masama pakiramdam niya. Minsan may trabaho. Tapos noong pinilit siya ni Paolo na samahan siya sa checkup…”
Huminto si Tita Tess.
“Wala siyang maipakitang medical record.”
Napakagat ako sa labi.
“Pati ultrasound?”
“Peke.”
Napaupo ako ulit.
Hindi dahil nasaktan ako.
Kundi dahil hindi ko alam kung tatawa ako o maiinis.
“Bakit niya ginawa iyon?”
“Natakot daw siyang iwan siya ni Paolo.”
Napatawa ako.
Isang maikli at tuyong tawa.
“Kaya para hindi siya iwan ng asawa ko, gumawa siya ng imaginary baby.”
“Mara, hindi ito nakakatuwa.”
“Para sa inyo siguro hindi.”
Tumahimik siya.
“Pero ako po,” dagdag ko, “pinalayo ninyo sa asawa ko dahil sa batang hindi naman pala umiiral. Bigyan n’yo naman ako ng limang minuto para matawa.”
Hindi siya sumagot.
Pagkaraan ng ilang segundo, tinanong ko:
“Nasaan si Paolo?”
“Nandito sa bahay ko.”
“Bakit?”
“Hindi siya okay.”
Parang may gusto siyang sabihin pero hindi niya mailabas.
Hanggang sa dumating din.
“Mara… baka pwede mo siyang makausap.”
Napatingin ako kay Mochi na nakahiga sa tabi ng sofa.
“Ano po ang gusto niyang pag-usapan?”
“Gusto niyang ayusin ang lahat.”
Napangiti ako.
“Ano pong lahat?”
“Ang pagsasama ninyo.”
Doon na ako tuluyang natawa.
“Tita Tess, hindi po nasirang appliance ang kasal na pwede lang dalhin sa repair shop kapag hindi nag-work ang replacement.”
“Mara, anak…”
“Huwag n’yo po akong tawaging anak ngayon.”
Tahimik ang kabilang linya.
Hindi ko siya minura.
Hindi ko siya sinigawan.
Pero malinaw kong sinabi:
“Noong kailangan akong piliin ni Paolo, pinili niya si Janelle.”
“Hindî niya alam na nagsisinungaling—”
“Hindi po iyon ang punto.”
Napahinto siya.
“Bago pa ang pekeng pagbubuntis, walong buwan na niya akong niloloko.”
Walang sagot.
“Hindi si Janelle ang sumira sa kasal namin. Hindi rin ang pekeng baby.”
Nilunok ko ang bigat sa dibdib ko.
“Si Paolo mismo.”
Tinapos ko ang tawag.
Akala ko roon matatapos.
Mali ako.
Isang linggo ang lumipas.
Sabado ng umaga.
Kakatapos ko lang maglakad kay Mochi nang may kumatok sa pinto.
Pagbukas ko, nakita ko si Paolo.
Payat siya.
Magulo ang buhok.
May malalim na eyebags.
At sa unang pagkakataon mula nang magkakilala kami, mukha siyang lalaking talagang walang kasiguraduhan kung ano ang susunod niyang gagawin.
“Mara.”
Hindi ako nagsalita agad.
“Pwede ba tayong mag-usap?”
Tumingin ako sa hallway.
Walang ibang tao.
“Limang minuto.”
Pumasok siya.
Umupo sa sofa.
Si Mochi, na dati halos tumalon sa tuwa kapag nakikita siya, tumingin lang saglit bago humiga ulit sa tabi ko.
Kahit aso, marunong mag-set ng boundaries.
“Alam mo na?” tanong ni Paolo.
“Oo.”
“Peke lahat.”
“Oo.”
“Pati mga ultrasound.”
“Oo.”
“Pati mga sintomas niya.”
“Paolo, hindi mo kailangang gumawa ng documentary. Nakuha ko na.”
Yumuko siya.
“Mara… nagkamali ako.”
“Again?”
Napapikit siya.
“Alam kong wala akong karapatang humingi ng kahit ano.”
“Good. At least may progress.”
“Mahal pa rin kita.”
Napatingin ako sa kanya.
Ilang buwan na ang nakalipas, baka iyon ang pinakagustong kong marinig.
Ngayon?
Parang salita na lang iyon.
Walang bigat.
Walang kredibilidad.
“Mahal mo ako?” tanong ko.
“Oo.”
“Habang kasama mo si Janelle?”
Hindi siya nakasagot.
“Habang nagsisinungaling ka sa mukha ko?”
“Mara—”
“Habang pinapaniwala mo akong may problema sa akin dahil hindi na tayo close?”
Yumuko siya.
“At noong sinabi kong aalis ako,” dagdag ko, “ano ang sinabi mo?”
Tahimik.
“Salamat sa pag-intindi.”
Napapikit siya.
“Hindi ko alam ang iniisip ko noon.”
“Exactly.”
“Mara, pwede tayong magsimula ulit.”
“Hindi.”
Mabilis ang sagot ko.
Parang nasampal siya.
“Ganun na lang?”
“Hindi ‘ganun na lang,’ Paolo.”
Tumayo ako.
“Siyam na taon akong naging asawa mo. Ilang buwan kong kinuwestiyon ang sarili ko. Ilang gabi akong hindi natulog. At pagkatapos, noong may pagkakataon kang pumili, hindi mo ako pinili.”
“Nalinlang ako ni Janelle.”
“Hindi ka niya pinilit makipagrelasyon sa kanya nang walong buwan.”
Tumahimik siya.
Doon bumukas ulit ang pinto sa hallway.
May isa pang boses.
“Mara.”
Napapikit ako.
Si Tita Tess.
Nakatayo siya sa labas.
May hawak na handbag.
Mukhang halos hindi natulog.
“Kasama mo pala ang nanay mo?”
Hindi sumagot si Paolo.
Pumasok si Tita Tess.
“Mara, pakinggan mo muna kami.”
“Akala ko limang minuto lang.”
“Alam kong mali ang ginawa namin.”
Napatingin ako sa kanya.
“Alin doon?”
Napakurap siya.
“Ang pagsuporta kay Janelle.”
“Hindi lang iyon.”
“Mara…”
“Noong nalaman ninyong may kabit ang anak ninyo, pinrotektahan ninyo siya.”
Hindi siya nakasagot.
“Noong sinabi ninyong buntis ang babae, ang unang naisip ninyo ay hindi kung paano ako nasaktan.”
Unti-unting namula ang mga mata niya.
“Ang unang naisip ninyo ay kung paano magkakaroon ng magandang pamilya ang anak ninyo.”
“Mali ako.”
“Opo.”
“Akala ko ginagawa ko ang tama para sa magiging apo ko.”
“Pero hindi ninyo ako tinanong kung ano ang tama para sa akin.”
Tahimik ang condo.
Pati si Paolo hindi makatingin.
Lumapit si Tita Tess.
“Mara, umiiyak ang anak ko gabi-gabi.”
Napangiti ako nang mapait.
“Nang umiiyak ako gabi-gabi, nasaan po kayo?”
Natigilan siya.
“Hindi ko alam.”
“Dahil hindi ninyo tinanong.”
Tumulo ang luha niya.
“Maaari mo pa ba siyang patawarin?”
Napatingin ako kay Paolo.
May bahagi sa akin na naalala ang mga lumang araw.
Ang unang date namin sa food court.
Ang araw na sabay naming pininturahan ang sala ng bagong bahay.
Ang mga gabing naghahati kami sa isang mangkok ng noodles habang nag-iipon.
Ang mga planong ginawa namin.
Totoo ang mga alaala.
Pero totoo rin ang pagtataksil.
At natutunan kong hindi dahil naging maganda ang isang bagay noon ay obligasyon mong balikan kapag sinira na nito ang kapayapaan mo.
“Pinatawad ko na siya,” sabi ko.
Napatingin agad si Paolo.
May pag-asa sa mukha niya.
Pero ipinagpatuloy ko:
“Pero hindi ibig sabihin na babalikan ko siya.”
Nawala ang pag-asa.
“Mara…”
“Ang pagpapatawad ay para hindi ko dalhin ang galit habang buhay.”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi iyon libreng ticket pabalik sa buhay ko.”
Umiyak si Paolo.
Hindi dramatic.
Walang pagluhod.
Tahimik lang.
Siguro sa wakas naintindihan niyang may mga desisyong hindi mo mababawi kapag lumipas na ang pagkakataong gawin ang tama.
Pagkaraan ng dalawang linggo, pinirmahan namin ang mga dokumento para sa legal separation at paghahati ng ari-arian habang inaayos ang annulment process sa tulong ng mga abogado.
Doon ko rin nalaman ang isa pang problema.
May malaking utang si Paolo.
Noong kasama niya si Janelle, kumuha siya ng personal loans.
Binayaran niya ang renta ng condo nito sa BGC.
Mga restaurant.
Out-of-town trips.
Designer bags.
At mga “medical expenses” na ngayon ay alam naming bahagi rin pala ng kasinungalingan.
Umabot sa halos ₱1.4 milyon ang mga utang niya.
Napatingin lang ako sa dokumento.
“Hindi ko ito pipirmahan bilang responsibilidad ko.”
Tumango ang abogado ko.
“Hindi mo kailangang bayaran ang personal debts na mapapatunayang hindi para sa marital household.”
Si Paolo, nasa kabilang bahagi ng mesa, tahimik lang.
Wala akong saya sa pagbagsak niya.
Pero wala rin akong obligasyong saluhin siya.
Iyon ang pinakamalaking pagbabago sa akin.
Dati, iniisip kong ang pagiging mabuting asawa ay ang pag-aayos sa lahat ng problema niya.
Ngayon alam kong may mga problema na dapat hayaan mong bumalik sa taong gumawa nito.
Makalipas ang ilang buwan, ibinenta namin ang townhouse.
Masakit makita ang bahay na minsan naming pinangarap mapunta sa ibang pamilya.
Pero nang matanggap ko ang parte ko mula sa sale, hindi ako umiyak.
Parang nagsara lang ang isang pinto.
At sa pagkakataong iyon, ako mismo ang pumili na isara iyon.
Si Paolo ay lumipat sa maliit na apartment sa Quezon City.
Dahil hirap siyang bayaran ang mga utang, nakitira sa kanya si Tita Tess para makatulong sa gastusin.
Medyo ironic.
Ang babaeng minsang nagsabi sa akin na kailangan ng anak niya ng “buong pamilya” ay nauwi sa maliit na apartment kasama ang anak niyang iniwan ng kabit.
Pero hindi ko na iyon problema.
Ako naman?
Lumipat ako sa mas maaliwalas na condo sa Pasig.
Na-promote ako sa trabaho.
Tinuloy ko ang sideline ko hanggang sa nakaipon ako.
Nagsimula akong bumiyahe ulit.
La Union.
Bohol.
Sagada.
Minsan kasama ang mga kaibigan.
Minsan ako lang.
At siyempre, si Mochi ang hari ng bahay.
Isang taon matapos akong umalis kay Paolo, nagkaroon ako ng maliit na celebration sa condo.
Hindi dahil anniversary.
Hindi birthday.
Wala ring promotion.
Bumili lang ako ng roast chicken.
Isang maliit na cake.
At isang bote ng wine.
Umupo ako sa balcony habang nakahiga si Mochi sa tabi ng paa ko.
Tinaas ko ang baso.
“Para sa mga maling desisyon ng ibang tao na nagtuturo sa atin gumawa ng tamang desisyon para sa sarili natin.”
Tumahol si Mochi.
Napatawa ako.
“Tama. Ikaw talaga ang pinakamatalino sa pamilya.”
Minsan naiisip ko pa rin ang araw na dumating si Tita Tess sa kusina namin.
Kung hindi niya ako pinakiusapang umalis, baka ipinaglaban ko pa ang isang kasal na si Paolo mismo ang sumira.
Baka patuloy kong sinubukang patunayan na mas karapat-dapat ako kaysa sa kabit.
Baka patuloy akong nagmakaawa para sa pagmamahal na dapat kusang ibinibigay.
Kaya sa kakaibang paraan, may utang akong pasasalamat sa biyenan ko.
Hindi dahil tama ang ginawa niya.
Kundi dahil ang pagtataboy niya sa akin ang nagtulak sa akin sa pintuang matagal ko nang takot buksan.
At nang tuluyan ko iyong tawirin…
hindi pala kawalan ang naghihintay sa kabilang panig.
Kundi katahimikan.
Respeto sa sarili.
At kalayaan.
Mensahe
Hindi lahat ng relasyon ay kailangang ipaglaban hanggang maubos ka. May mga pagkakataong ang pinakamatapang na pagmamahal ay hindi ang manatili, kundi ang piliin ang sarili mo kapag paulit-ulit nang pinatunayan ng isang tao na hindi niya kayang ingatan ang tiwalang ibinigay mo.
Ang pag-alis ay hindi palaging pagkatalo.
Minsan, iyon ang unang hakbang pabalik sa sarili mong buhay.
