Labimpitong Beses Akong Tumawag Nang Mamatay ang Tatay ng Asawa Ko—Hindi Siya Sumagot; Sa Libing, Ako Lang ang Naroon, Hanggang Malaman Kong Kasama Niya ang Kabit… at Mas Malala ang Ginawa Niya sa Puntod
Labimpitong beses akong tumawag sa asawa ko noong gabing namatay ang sarili niyang ama.
Labimpitong beses din niyang pinindot ang decline button.
Kinabukasan, nag-text siya na nasa mahalagang meeting daw siya.
Tatlong salita lang ang isinagot ko:
“Patay na si Papa.”
Ako si Marissa Evangelista, tatlumpu’t apat na taong gulang, at walong taon nang kasal kay Paolo Evangelista.
Ang biyenan kong si Mang Ernesto ang taong mas itinuring akong anak kaysa manugang.
Retiradong guro siya sa isang pampublikong high school sa Antipolo. Tahimik, simple, at halos lahat ng pensiyon niya ay ginagastos sa gamot, libro, at paminsan-minsang pagpapakain sa mga dating estudyanteng bumibisita sa bahay.
Noong gabing iyon, bandang alas-otso, bigla siyang nahirapang huminga.
Ako ang kasama niya.
Ako ang tumawag ng ambulansya.
Ako rin ang sumakay sa tabi niya habang mahigpit niyang hawak ang kamay ko.
Pagdating namin sa ospital, agad siyang dinala sa emergency room.
“Ma’am, tawagan n’yo po ang immediate family,” sabi ng nurse.
Agad kong tinawagan si Paolo.
Isang beses.
Dalawa.
Lima.
Walang sagot.
Pagkatapos ng ikalimang tawag, nag-text ako.
Emergency. Nasa ospital si Papa. Tumawag ka.
Walang reply.
Tumawag ulit ako.
Pang-anim.
Pang-sampu.
Lumabas ang nurse.
“Ma’am, lumalala po ang kondisyon niya. May iba pa po ba kayong kapamilya na puwedeng tawagan?”
Umiling ako.
“Anak lang po niya ang asawa ko.”
Tumawag ulit ako.
Hanggang umabot sa labimpito.
Bandang ala-una ng madaling-araw, lumabas ang doktor.
Hindi na niya kailangang magsalita.
Nakita ko na agad sa mukha niya.
“I’m sorry, Ma’am. We did everything we could.”
Parang nawala ang lahat ng tunog sa paligid ko.
Tiningnan ko ang cellphone ko.
Labimpitong missed outgoing calls.
At doon ko napansin ang isang bagay.
Hindi nagri-ring nang matagal ang mga tawag.
Isa o dalawang segundo lang bago napuputol.
Ibig sabihin, hindi nawawalan ng signal si Paolo.
Nakikita niya ang pangalan ko.
At pinapatay niya ang tawag.
Kinabukasan, alas-nuwebe ng umaga, saka lamang siya nag-message.
Nasa meeting ako kagabi. Ano’ng nangyari?
Tinitigan ko nang matagal ang screen.
Pagkatapos ay nag-type ako.
Patay na si Papa.
Halos sampung minuto bago siya sumagot.
Grabe. Sorry, hon. Huwag kang masyadong malungkot. Tatapusin ko lang itong meeting, susunod ako.
Hindi siya sumunod.
Ako ang kumausap sa funeral home.
Ako ang pumili ng urn.
Ako ang nag-asikaso ng death certificate.
Ako ang naghanap ng memorial lot sa isang sementeryo sa Antipolo na matagal nang binayaran ni Mang Ernesto para sa sarili niya.
Ako ang pumili ng lapida.
Ako ang nagdesisyon kung anong litrato niya ang ilalagay sa burol.
Sa bawat form na kailangan ng pirma, pangalan ko ang nakasulat.
Sa bawat tanong na—
“Nasaan po ang anak niya?”
iisa rin ang sagot ko.
“May trabaho po sa malayo. Hindi makauwi.”
Nagsinungaling ako para kay Paolo.
Kahit hindi ko alam kung nasaan siya.
Dumating sa burol ang dose-dosenang dating estudyante ni Mang Ernesto.
May isang halos animnapung taong gulang na lalaki na bumiyahe pa mula Baguio.
“Si Sir Ernesto ang nagbayad ng entrance exam ko noon,” umiiyak niyang sabi. “Kung wala siya, hindi ako magiging engineer.”
May dating estudyante ring galing Cebu.
May sumakay ng bus nang mahigit sampung oras.
Lahat sila, gumawa ng paraan.
Maliban sa sariling anak ni Mang Ernesto.
Nang araw ng libing, umulan.
Hawak ko ang payong habang pinapanood kong ibaba ang urn sa kanyang libingan.
Tinitingnan ko ang cellphone ko tuwing ilang minuto.
Wala.
Kahit isang mensahe mula kay Paolo, wala.
Alas-onse ng gabi saka siya tumawag.
“Hon, sorry talaga. Alam mo namang malapit na ang major expansion ng kumpanya. Halos madaling-araw natapos ang meeting.”
“Okay.”
“Salamat sa pag-asikaso kay Papa.”
Iyon lang.
Hindi niya tinanong kung saan inilibing ang ama niya.
Hindi niya tinanong kung magkano ang nagastos.
Hindi niya tinanong kung sino ang dumalo.
Hindi niya tinanong kung ano ang huling sinabi ng tatay niya.
Pagkatapos ng ilang minuto, ibinaba niya ang telepono.
Tatlong araw pagkatapos ng libing, umuwi siya.
Pagpasok niya pa lang, may naamoy na akong pabango.
Matamis.
Masyadong matamis.
At siguradong hindi akin.
“Saan ka nanggaling?”
“Business trip.”
“Pati noong araw ng libing?”
Nag-atubili siya nang kalahating segundo.
“Oo.”
Hindi ko na siya kinompronta.
Dahil tatlong buwan bago noon, napansin ko nang halos araw-araw siyang umuuwi nang madaling-araw.
Laging overtime.
Laging client dinner.
Laging emergency meeting.
At ilang linggo bago mamatay si Papa, tahimik kong na-link sa family location app ang phone niya.
Hindi ko iyon binuksan hanggang gabing iyon.
Nang tulog na si Paolo, tiningnan ko ang history.
Nanlamig ang mga kamay ko.
Noong araw mismo ng memorial service ni Mang Ernesto, mula alas-otso ng umaga hanggang alas-diyes ng gabi, iisa lang ang lokasyon ng asawa ko.
Isang condominium sa Mandaluyong.
Kilala ko ang gusali.
Doon nakatira si Bianca Salazar, isang batang marketing consultant na ilang beses ko nang nakitang palaging nagre-react ng puso sa mga post ni Paolo.
Binuksan ko ang profile niya.
May litrato siyang ipinost noong araw ding iyon.
Pink na kurtina.
Isang bouquet ng rosas sa mesa.
Dalawang wineglass.
Caption:
“He promised he would always choose me.”
Hindi ako umiyak.
Umupo lang ako sa sala hanggang sumikat ang araw.
Kinabukasan, sinabi ko kay Paolo:
“Hindi ka nasa meeting noong libing ng papa mo.”
Napahinto siya.
Pagkatapos ay ngumiti.
Hindi guilty.
Hindi natakot.
Ngumiti siyang parang ako pa ang katawa-tawa.
“Pinakialaman mo ang phone ko?”
“Kasama mo si Bianca.”
“Marissa, walong taon na tayong kasal. Wala ba akong karapatang magkaroon ng personal space?”
“Patay ang tatay mo.”
Tumigas ang mukha niya.
“At ano’ng gusto mong gawin ko? Bumangon siya kapag nagpunta ako sa libing?”
Hindi ako nakasagot.
Kinuha niya ang susi ng kotse at lumabas.
Pero hindi agad sumara ang elevator.
Narinig ko siyang tumawag sa hallway.
Mahina ang boses niya, pero malinaw.
“Baby, alam na yata niya.”
Saglit na katahimikan.
Pagkatapos ay tumawa siya.
“Hayaan mo. Ano’ng gagawin niya? Hihiwalayan ako?”
Tumigil ang paghinga ko.
“Lahat halos ng assets nasa pangalan ko. Kapag gumawa siya ng gulo, wala siyang makukuha. Kahit bahay, wala.”
May sinabi si Bianca na hindi ko marinig.
Tumawa ulit si Paolo.
“Relax. Wala siyang kayang gawin.”
Pagkasara ng elevator, sampung minuto akong nakatayo sa likod ng pinto.
Doon namatay ang huling dahilan ko para iligtas ang kasal namin.
Pero hindi pa iyon ang pinakamasama.
Isang linggo pagkatapos noon, nag-post si Bianca ng larawan ng isang patay na asong gala.
“Nakita namin sa tabi ng kalsada. Kawawa naman. Sana magkaroon siya ng maayos na pahingahan.”
Nag-comment si Paolo:
“Ako na ang bahala.”
Tatlong araw pagkatapos noon, nakita ko ang kotse ni Paolo sa labas ng subdivision.
Bukas ang trunk.
May pala.
May plastic tarp.
At may pares ng rubber boots na punô ng mapulang putik.
Mabilis niyang isinara ang trunk nang makita ako.
“Ano’ng ginagawa mo?”
“Nagtapon lang ng kung ano.”
Tiningnan ko ang kamay niya.
Puno ng lupa ang ilalim ng mga kuko.
“Naghukay ka?”
“Oo. Iyong asong nakita ni Bianca. Namatay na.”
At pagkatapos, kaswal siyang ngumiti.
“Sabi niya sayang kung basta lang ililibing kung saan. Naalala ko may family plot naman kayo.”
Napatitig ako.
“Anong family plot?”
“Iyong para sa tatay mo. Maganda raw ang lugar. Doon ko muna inilagay.”
Parang bumagsak ang sikmura ko.
Hindi niya alam.
Ang sarili kong ama ay namatay tatlong taon na ang nakalipas.
Wala siyang libingan.
Ayon sa huling kahilingan niya, ikinalat namin ang kanyang abo sa dagat sa Batangas.
Ang tinutukoy ni Paolo na “family plot ng tatay ko” ay iisang lugar lamang.
Ang libingan ng sarili niyang ama.
Hindi niya alam dahil hindi siya pumunta sa paglilibing.
Hindi niya alam kung anong pangalan ang nakaukit sa lapida.
At ang putik sa boots niya?
Kilala ko ang kulay.
Mapula at malagkit ang lupa sa bahagi ng sementeryong kinaroroonan ni Mang Ernesto.
Kinabukasan, mag-isa akong nagpunta roon.
Pagdating ko sa puntod, agad kong napansin ang pagbabago.
Tabingi nang bahagya ang lapida.
Ang lupa ay bagong halukay.
Ang damo sa ibabaw ay sariwang inilatag.
Lumuhod ako.
Hinawakan ko ang lupa.
Basa pa.
Tumawag ako sa cemetery administrator.
Pagdating niya, isang tingin lang ang ginawa niya bago namutla.
“Ma’am… parang may nagbukas nito.”
“Buksan natin.”
Dalawang maintenance worker ang tinawag niya.
Habang unti-unti nilang inaalis ang lupa, nanginginig ang mga kamay ko.
Hanggang sa lumitaw ang takip.
May mga turnilyong halatang bagong ibinalik.
Hindi pantay.
Parang minadaling isara.
Tinanggal nila ang mga iyon.
Huminga nang malalim ang administrator.
Pagkatapos ay itinaas ang takip.
At nang makita ko ang nasa loob…
napasigaw ako.
PART2
Hindi ang urn ni Mang Ernesto ang nasa loob.
Isang patay na aso.
Nakabalot iyon sa plastic tarp.
Putik-putik ang balahibo.
At kahit ayaw kong paniwalaan, nakilala ko agad.
Iyon mismo ang asong ipinost ni Bianca.
“Nasaan ang urn?” halos pabulong kong tanong.
Walang sumagot.
Yumuko ang administrator at tiningnan ang ilalim.
Wala.
Walang kahon.
Walang urn.
Walang kahit anong bakas ng abo ni Mang Ernesto.
Parang may humugot ng buto sa mga tuhod ko.
Napaupo ako sa damuhan.
Ang lalaking nagpalaki kay Paolo…
ang lalaking nagtrabaho nang apatnapung taon bilang guro…
ang lalaking nagbigay sa akin ng susi ng bahay noong unang araw ng kasal namin at nagsabing, “Anak na rin kita”…
ay basta inalis ng sarili niyang anak sa kanyang libingan.
At hindi man lang alam ni Paolo na ama niya ang hinuhukay niya.
Tumawag ng pulis ang administrator.
May CCTV sa entrance at ilang service road ng memorial park.
Hindi malinaw ang mismong puntod, pero malinaw ang sasakyang pumasok noong nakaraang hapon.
Kotse ni Paolo.
Nakuha rin sa camera ang paglabas niya makalipas ang halos isang oras.
Nang tanungin ako ng pulis kung may alam akong dahilan, sinabi ko ang lahat.
Pati ang tungkol kay Bianca.
Pati ang post tungkol sa aso.
Pati ang putik sa boots.
Pagkatapos noon, tumawag ako kay Paolo.
Mabilis siyang sumagot.
“Ano?”
“Nasa sementeryo ako.”
Tumahimik siya.
“Bakit?”
“Nasa harap ako ng puntod ng papa mo.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay tumawa siya nang bahagya.
“Anong papa ko? Iyong plot ng tatay mo?”
Doon ko nalaman kung gaano kalalim ang pagkawalang-bahala niya.
Hindi galit ang unang naramdaman ko.
Kundi awa.
Hindi para sa kanya.
Para kay Mang Ernesto.
“Paolo,” sabi ko, “basahin mo muna sana ang pangalan sa lapida bago ka naghukay.”
“Nagpapaka-dramatic ka na naman.”
“Hindi iyon puntod ng tatay ko.”
Tumigil siya.
“Iyon ang puntod ng tatay mo.”
Walang tunog sa kabilang linya.
Kahit paghinga niya, halos hindi ko marinig.
“Anong… sinasabi mo?”
“Si Ernesto Evangelista ang nakalibing dito.”
“Hindi.”
“Hindi ka kasi pumunta sa libing.”
“Marissa—”
“At iyong urn niya, nawawala.”
Naputol ang tawag.
Makalipas ang mahigit kalahating oras, dumating ang sasakyan niya.
Halos tumakbo siya patungo sa amin.
Nandoon pa ang dalawang pulis.
Bukas pa ang puntod.
Nang makita niya ang pangalan sa lapida—
ERNESTO D. EVANGELISTA
Mapagmahal na Guro at Ama
namutla siya.
“Hindi…”
Lumapit siya.
“Teka. Hindi ito…”
Hindi ko siya sinagot.
Tiningnan niya ang kabaong.
Nakita niya ang aso.
At saka lang tuluyang nawala ang kulay sa mukha niya.
“Akala ko…”
“Akala mo puntod ng tatay ko.”
“Hindi ko alam.”
“Eksakto.”
Napatingin siya sa akin.
“Hindi mo alam kung saan inilibing ang sarili mong ama.”
“Marissa, pakinggan mo muna ako.”
“Labimpitong beses kitang tinawagan.”
Hindi siya nakapagsalita.
“Habang naghihingalo siya, labimpitong beses kitang tinawagan. Pinatay mo lahat.”
“May ginagawa ako noon.”
“Kasama mo si Bianca.”
Umigting ang panga niya.
Hindi niya maitanggi.
Lumapit ang isang pulis.
“Sir, kailangan po naming malaman kung saan ninyo dinala ang urn.”
Natigilan si Paolo.
“Urn?”
“Opo.”
Tiningnan niya ang puntod, saka ako.
At doon ko nakita ang totoong takot sa mga mata niya.
“Hindi ko alam.”
Parang may pumutok sa loob ng ulo ko.
“Ano?”
“Noong binuksan ko… may lalagyan sa loob. Akala ko gamit lang.”
“Anong ginawa mo?”
“Marissa…”
“ANO’NG GINAWA MO?”
Napaatras siya.
“Nagmadali ako. Naghihintay si Bianca sa kotse. Inilagay ko sa isang eco bag.”
“Pagkatapos?”
Tahimik.
Isang pulis ang mariing nagtanong:
“Saan ninyo dinala?”
“Tinapon ko.”
Parang tumigil ang mundo.
“Hindi.”
“Hindi ko alam na—”
“SAAN?”
“Sa basurahan malapit sa service exit.”
Hindi ko maalala kung paano ako napaupo.
Ang naaalala ko lang ay hinahawakan ako ng cemetery administrator sa balikat.
At si Paolo, paulit-ulit na nagsasabing:
“Hindi ko alam.”
Pero sa sandaling iyon, wala nang halaga ang salitang iyon.
Dahil may mga bagay na hindi aksidente dahil lamang hindi mo alam ang buong kuwento.
Minsan, bunga iyon ng napakatagal na kawalang-pakialam.
Agad na nakipag-coordinate ang mga pulis sa waste contractor ng memorial park.
Masuwerte kaming hindi pa nadadala sa landfill ang lahat ng basura mula sa service bins noong araw na iyon.
May collection facility ilang kilometro mula sa sementeryo.
Tatlong oras kaming naghintay.
Tatlong oras na nakaupo si Paolo sa gilid, walang imik.
Hindi ko siya nilapitan.
Hindi rin ako umiyak.
Bandang alas-kuwatro ng hapon, may lumapit na officer.
“Ma’am Marissa?”
Tumayo ako.
May hawak siyang transparent evidence bag.
Sa loob noon ay may maliit na metal urn.
May gasgas.
May putik.
Pero naroon pa rin ang maliit na engraved plate:
Ernesto Evangelista.
Doon ako tuluyang napaiyak.
Niyakap ko ang bag na parang yakap ko rin ang matandang hindi ko nailigtas mula sa huling kahihiyang ginawa ng sarili niyang anak.
Narinig kong humihikbi si Paolo sa likuran ko.
“Papa…”
Hindi ako lumingon.
Dahil may mga luha na dumarating nang huli.
At may mga paghingi ng tawad na hindi na kayang ibalik ang respeto.
Kinabukasan, inayos namin ang muling paglilibing ni Mang Ernesto.
Dumalo ang ilan sa dati niyang estudyante nang malaman nila ang nangyari.
Hindi ko sinabi ang buong detalye.
Ayokong ang huling alaala nila sa guro nila ay ang kawalanghiyaang ginawa ng anak nito.
Pero dumating si Paolo.
Sa unang pagkakataon, tumayo siya sa harap ng puntod ng kanyang ama.
Wala si Bianca.
Lumapit siya sa akin matapos ang seremonya.
Namumugto ang kanyang mga mata.
“Marissa, pwede ba tayong mag-usap?”
“Sabihin mo.”
“Alam kong wala akong karapatang humingi ng tawad.”
Tahimik ako.
“Pero nagkamali ako.”
“Hindi isang pagkakamali ang ginawa mo.”
Napatingin siya sa akin.
“Pinili mong hindi sagutin ang tawag ko nang labingpitong beses.”
“Pinili mong manatili sa condo ng ibang babae habang namamatay ang papa mo.”
“Pinili mong hindi dumalo sa burol.”
“Pinili mong hindi alamin kung saan siya inilibing.”
“Pinili mong maghukay ng puntod na hindi mo man lang binasa ang pangalan.”
“At pinili mong itapon ang isang urn dahil sagabal iyon sa gusto ng kabit mo.”
Bawat pangungusap ay parang binabagsak ko sa harap niya ang walong taong kasal namin.
Isa-isa.
Hanggang wala nang natira.
“Marissa…”
“Hindi ka nagkamali, Paolo.”
“Gumawa ka ng sunod-sunod na pagpili.”
At sa unang pagkakataon sa loob ng walong taon, wala siyang maisagot.
Umuwi ako sa bahay nang mag-isa.
May naghihintay sa akin doon.
Isang lumang brown envelope na nakita ko ilang araw bago mamatay si Mang Ernesto.
Ibinigay niya iyon sa akin.
“Huwag mong bubuksan hangga’t hindi kailangan,” sabi niya noon.
Noong panahong iyon, inisip kong insurance documents lamang.
Binuksan ko.
May sulat.
At may mga kopya ng titulo.
Doon ko nalaman ang bagay na hindi alam ni Paolo.
Ang bahay na lagi niyang ipinagmamalaking “nasa pangalan niya” ay hindi pala talaga sa kanya.
Pag-aari iyon ni Mang Ernesto.
May deed of donation siyang inihanda, pero hindi para sa anak niya.
Para sa akin.
May handwritten note sa likod.
Marissa,
matagal ko nang nakikita kung paano ka tratuhin ng anak ko. Hindi ako bulag. Kung dumating ang araw na piliin niyang talikuran ang pamilya niya, ayokong ikaw ang mawalan ng tahanan dahil lamang naging mabuti kang asawa.
Hindi ko alam kung magiging mabuting asawa si Paolo habang buhay. Pero alam kong naging mabuti kang anak sa akin.
Napaupo ako sa sahig habang hawak ang sulat.
Sa unang pagkakataon mula nang mamatay siya, nakaramdam ako ng init.
Parang kahit wala na siya, ipinagtatanggol niya pa rin ako.
Kinumpirma ng abogado ni Mang Ernesto na matagal nang naayos ang mga dokumento.
May hiwalay din siyang savings account na inilaan para sa scholarship foundation ng dati niyang paaralan.
Hindi kay Paolo.
Hindi rin sa akin.
Para sa mga estudyanteng kapos sa pera.
Eksaktong kagaya ng ginawa niya habang buhay.
Nang malaman ni Paolo ang tungkol sa bahay, dumating siya kinagabihan.
“Hindi puwedeng sa iyo iniwan ni Papa ang bahay.”
Iyon ang unang sinabi niya.
Hindi “kumusta ka?”
Hindi “pwede ba akong humingi ng tawad?”
Bahay agad.
At doon ko napagtanto na tama ang desisyon ko.
Inilapag ko sa mesa ang folder.
Sa ibabaw nito ay ang divorce petition na ipinahanda ko sa abogado.
Nanlaki ang mga mata niya.
“Marissa.”
“Akala mo sabi mo wala akong kayang gawin?”
“Hindi ganito ang ibig kong sabihin.”
“Pero malinaw ang sinabi mo kay Bianca.”
Napaupo siya.
“Pwede nating ayusin ito.”
“Hindi.”
“Walong taon tayo.”
“Alam ko.”
“Kaya mo bang itapon ang walong taon?”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi ako ang nagtapon.”
“Matagal mo nang itinapon.”
Hindi siya nagsalita.
At sa pagkakataong iyon, ako naman ang nagbukas ng pinto.
“Umalis ka.”
Pagkalipas ng ilang buwan, tuluyang natapos ang pagsasama namin.
Hindi ako nakipag-agawan sa negosyo niya.
Hindi ko hinabol ang mga bagay na hindi akin.
Ang tanging gusto ko ay ang bahay na kusang iniwan sa akin ni Mang Ernesto at ang kapayapaang ilang taon kong ipinagpalit para mapanatili ang isang kasal na ako lang pala ang lumalaban.
Hindi rin nagtagal sina Paolo at Bianca.
Nalaman kong ilang buwan matapos naming maghiwalay, nagkagulo rin sila.
Hindi ko na inalam kung bakit.
Hindi na mahalaga.
Ang bahay ni Mang Ernesto ay hindi ko ibinenta.
Ginawa kong maliit na scholarship office ang isang kuwarto.
Tuwing taon, may ilang estudyanteng nakakatanggap ng tulong mula sa pondong iniwan niya.
Sa dingding ay may litrato niya bilang batang guro, nakangiti sa harap ng blackboard.
Sa ilalim, naglagay ako ng maliit na plaque:
“Ang tunay na pamilya ay hindi nasusukat sa apelyido, kundi sa kung sino ang nananatili kapag wala ka nang maibibigay.”
Tuwing anibersaryo ng pagkamatay niya, dinadalaw ko ang puntod.
Nagdadala ako ng puting bulaklak.
Minsan, naroon na si Paolo bago ako dumating.
Hindi kami nag-uusap.
At hindi ko siya pinipigilan.
Ama pa rin niya si Mang Ernesto.
Pero natutunan kong ang pagpapatawad ay hindi nangangahulugang kailangan kong buksan muli ang pintong minsan nang sumira sa akin.
Maaari mong patawarin ang isang tao at piliing huwag na siyang pagkatiwalaan.
Maaari mong bitawan ang galit nang hindi binabalikan ang relasyong dahilan nito.
At higit sa lahat, maaari mong mahalin ang alaala ng isang pamilya kahit kailangan mong lumayo sa taong kadugo nila.
Mensahe
May mga taong saka lamang natututong pahalagahan ang isang tao kapag puntod na lang ang kaya nilang dalawin.
Kaya habang may oras pa, sagutin natin ang tawag.
Umuwi tayo kapag kailangan tayo.
Sabihin natin ang salitang “mahal kita” habang may taong nakakarinig pa nito.
Dahil ang pera, trabaho, pride, at ibang relasyon ay maaaring mapalitan.
Ngunit ang huling pagkakataong hawakan ang kamay ng taong mahal natin—
kapag lumipas na—
hindi na kailanman maibabalik.
