ARAW-ARAW AKONG DINADALHAN NG KAKATRABAHO KO NG KAKANIN—PALIHIM KO ITONG PINAPAKAIN SA PUSANG-GALA, HANGGANG ISANG UMAGA, PINALIBUTAN NG PULIS ANG HARDIN AT TINANONG AKO: “SIGURADO KA BANG PAGKAIN LANG ANG NASA LOOB NIYAN?”
Araw-araw, eksaktong alas-otso ng umaga, may inilalapag na maliit na food container si Carla Mendoza sa mesa ko.
“Para sa’yo, Mara. Ginawa ni Mama kaninang madaling-araw.”
Sa loob ay apat na pirasong puting palitaw, malambot pa at bahagyang mainit, nababalutan ng niyog at kaunting asukal.
Araw-araw akong ngumingiti.
“Ang sarap talaga. Pakisabi kay Tita, salamat.”
Ang hindi alam ni Carla—
Ayaw na ayaw ko ng malagkit na kakanin.
At sa loob ng halos isang buwan, halos wala akong kinain ni isang piraso.
Ako si Mara Villanueva, thirty-one, accounts supervisor sa isang logistics company sa Ortigas.
Tahimik ang trabaho ko. Tahimik din ang buhay ko.
Si Carla ang kaharap ko sa cubicle. Dalawang taon na kaming magkasama sa departamento pero hindi kami close.
Mahiyain siya. Bihirang sumama sa lunch. Hindi rin mahilig makipagkuwentuhan.
Kaya noong isang buwan na ang nakaraan at bigla niya akong inalok ng palitaw, nagulat ako.
“Si Mama kasi,” sabi niya noon, “kapag gumagawa ng kakanin, sobra lagi. Sayang naman kung hindi madala rito.”
Kumuha ako ng isang maliit na kagat sa harap niya.
“Masarap!”
Lumiwanag ang mukha niya.
Kinabukasan, may dala na naman siya.
At kinabukasan.
Hanggang naging parte na ng umaga namin.
Ang problema, hindi ko kayang ubusin ang makunat at malagkit na pagkain.
Sa likod ng pantry namin ay may service corridor na humahantong sa fire exit.
Doon ko unang nakita ang isang payat na orange na pusang-gala.
Kita ang buto sa likod nito. May maliit na punit ang kaliwang tenga at napakatakot sa tao.
Noong unang beses kong iniwan ang isang piraso ng palitaw sa paper plate, halos sampung minuto itong nakatitig sa akin bago lumapit.
Pagkatapos noon, naging routine na rin namin.
Dinadalhan ako ni Carla ng palitaw.
Dinadala ko naman iyon sa pusa.
Kinakain niya.
Simple.
Hanggang sa isang Lunes.
Iniwan ko ang pagkain sa dati nitong puwesto.
Pero walang pusang lumabas.
“Kuting?”
Walang sagot.
Sumilip ako sa kartong tinutulugan nito.
Wala rin.
Akala ko gumala lang.
Pero hindi na ito bumalik kinabukasan.
At noong Miyerkules ng hapon, biglang nagkaroon ng kaguluhan sa labas ng building.
Mula sa bintana ng opisina, nakita kong maraming tao ang nagkukumpulan sa landscaped strip sa likod ng condominium sa tapat namin.
May hardinero roong kilala naming lahat bilang Mang Nestor.
Nakatayo siya sa tabi ng bagong hukay.
Maputla ang mukha.
Nanginginig ang kamay.
Pagkalipas ng wala pang tatlumpung minuto, dumating ang dalawang police vehicle.
Sinundan ng barangay tanod.
Pagkatapos, nilagyan ng dilaw na police tape ang buong bahagi ng hardin.
Lumapit ako sa salamin.
May ilang halaman doon na ilang linggo nang nalalanta.
Hindi ko iyon gaanong pinansin noon.
Pero ngayon, may mga pulis na nakagloves na naghuhukay sa mismong bahagi kung saan patay ang mga halaman.
May inilabas silang maliit na bagay mula sa lupa at inilagay sa evidence bag.
Hindi ko makita kung ano iyon.
Pero nang makita ko ang mukha ni Mang Nestor, nanlamig ang batok ko.
May babaeng kapitbahay na kausap ang isang pulis.
Bigla siyang nagturo.
Sa building namin.
Sa direksiyon ng service corridor.
“Doon ko palaging nakikitang may babaeng lumalabas,” malakas niyang sabi. “May dala siyang pagkain. Doon mismo niya dinadala.”
Parang bumagsak ang sikmura ko.
Kinabukasan, dalawang pulis ang dumating sa opisina.
Isang lalaki at isang babae.
Ipinatawag ako ng manager namin sa conference room.
“Ms. Villanueva,” sabi ng lalaking pulis. “Ako si Detective Paolo Reyes. May ilang tanong lang kami.”
Tumango ako.
“May CCTV kami mula sa condominium sa tapat. Sa loob ng halos isang buwan, regular kang lumalabas sa service corridor bandang 8:10 hanggang 8:20 ng umaga.”
“Pinapakain ko po ang pusang-gala.”
“Anong pagkain?”
“Palitaw.”
Tumaas ang kilay niya.
“Saan nanggagaling?”
“Sa katrabaho ko.”
“Sino?”
Napatingin ako sa glass wall ng conference room.
Kita ko si Carla sa labas, nakayuko sa computer niya.
“Carla Mendoza.”
Nagkatinginan ang dalawang pulis.
Hindi ko nagustuhan iyon.
“May natira ka pa ba sa palitaw ngayong araw?”
“Meron.”
Binalikan ko ang cubicle ko.
Nasa drawer pa ang food container.
Nang ibigay ko iyon, hindi ito direktang hinawakan ng babaeng pulis.
Nagsuot muna siya ng gloves.
Pagkatapos, inilagay ang dalawang natitirang piraso sa evidence bag.
Hindi ko napigilang matawa nang kaunti dahil sa kaba.
“Sir… pagkain lang naman po iyan.”
Hindi ngumiti si Detective Reyes.
“Ms. Villanueva, may nakita kaming kemikal sa lupa sa landscaped strip.”
Nanigas ako.
“Anong kemikal?”
“Hindi pa namin puwedeng sabihin lahat.”
“May kinalaman ba iyon sa palitaw?”
Hindi siya sumagot agad.
Sa halip, tinanong niya ako:
“Nasan na ang pusang pinapakain mo?”
“Hindi ko alam. Bigla na lang nawala.”
Muling nagkatinginan ang dalawang pulis.
Mas bumilis ang tibok ng puso ko.
“Bakit?”
Umayos ng upo si Detective Reyes.
“Dahil ang bagay na natagpuan sa ilalim ng patay na mga halaman ay hindi basura.”
Tahimik ang conference room.
“May nahanap kaming ilang maliliit na pakete.”
“Pakete ng ano?”
Hindi niya sinagot iyon.
Sa halip, inilapit niya sa akin ang larawan mula sa CCTV.
Ako iyon.
Nakatayo sa service corridor.
May hawak na paper plate.
Sa ibabang bahagi ng litrato, kita ang orange na pusa.
Pagkatapos ay inilabas niya ang isa pang larawan.
Galing din sa CCTV.
Pero hindi ako ang nasa litrato.
May isang taong naka-hoodie, nakayuko sa parehong lugar, madaling-araw.
Hindi kita ang mukha.
Pero may hawak siyang food container na halos kapareho ng ginagamit ni Carla.
“Ms. Villanueva,” sabi ni Detective Reyes.
“Sigurado ka bang simpleng palitaw lang ang pinapakain mo sa pusang iyon araw-araw?”
Napalunok ako.
“Opo.”
Tinitigan niya ako nang matagal.
Pagkatapos, sinabi niya ang pangungusap na tuluyang nagpamanhid sa mga kamay ko.
“Dahil ayon sa preliminary laboratory test…”
Huminto siya.
“May substance sa loob ng palitaw na ibinigay mo sa amin ngayong umaga na hindi dapat naroon.”
PART2
Hindi ako agad nakapagsalita.
Parang biglang naging masyadong maliit ang conference room.
“Anong substance?”
Hindi agad sumagot si Detective Reyes.
“Hindi namin puwedeng ibigay ang buong laboratory report habang ongoing ang investigation. Pero makakasiguro kang hindi normal na ingredient iyon ng palitaw.”
Napatingin ako sa glass wall.
Wala na si Carla sa cubicle niya.
“Nasaan si Carla?”
Tumayo ang babaeng pulis.
“Nasa kabilang conference room.”
Doon ko unang tunay na naramdaman ang takot.
Hindi dahil baka arestuhin ako.
Kundi dahil bigla kong naisip ang orange na pusa.
Isang buwan.
Araw-araw.
Kinain nito ang halos lahat ng ibinigay sa akin.
“Yung pusa…”
Naputol ang boses ko.
“Patay ba?”
Umiling si Detective Reyes.
“Hindi pa namin alam.”
Dahil doon, mas lalo akong kinabahan.
Ipinaliwanag kong wala akong alam sa laman ng pagkain.
Ikinuwento ko lahat—mula sa unang araw na nagbigay si Carla, hanggang sa routine ko sa service corridor.
Pagkatapos, may isang tanong si Detective Reyes na hindi ko inaasahan.
“May problema ba kayo ni Ms. Mendoza?”
“Wala.”
“Sigurado?”
“Oo.”
“May posisyon ka bang gusto niya?”
Napaisip ako.
Tatlong linggo bago nagsimulang magdala ng palitaw si Carla, nagkaroon nga ng internal announcement.
Magbubukas ang kumpanya ng bagong branch sa Alabang.
Dalawa kaming finalist para sa assistant finance manager position.
Ako.
At si Carla.
Pero hindi ko iyon pinansin.
Mas matagal ako sa kumpanya at mas mataas ang performance rating ko.
Si Carla naman ay magaling pero hindi pa gaanong sanay humawak ng team.
“Pareho kaming kandidato sa promotion,” sabi ko.
Isinulat iyon ni Detective Reyes.
“May bonus?”
“Meron. Around forty thousand pesos monthly increase, plus transportation allowance.”
Tumango siya.
“May iba ka pa bang alam na dahilan para saktan ka niya?”
“Saktan?”
Biglang nanuyo ang lalamunan ko.
“Hindi namin sinasabing siya ang gumawa.”
Pero iyon mismo ang pumapasok sa isip ko.
Paglabas ko ng conference room, hindi ko nakita si Carla.
Pinauwi muna kaming dalawa.
Kinabukasan, tinawagan ako ng HR at sinabing huwag muna akong pumasok habang iniimbestigahan ang kaso.
Tatlong araw akong halos hindi nakatulog.
Paulit-ulit kong naiisip ang pusa.
Bawat piraso ng palitaw.
Bawat ngiti ni Carla.
Bawat pagkakataong sinabi kong, “Masarap talaga.”
Pagkatapos, bandang alas-sais ng gabi ng Sabado, tumawag si Detective Reyes.
“Ms. Villanueva, nahanap namin ang pusa.”
Napaupo ako.
“Buhay?”
“Buhay.”
Napapikit ako sa sobrang ginhawa.
May security guard pala sa kabilang building na nakakita ritong nanghihina dalawang araw bago nagsimula ang police investigation. Dinala niya ito sa maliit na veterinary clinic sa Mandaluyong.
Ayon sa vet, dehydrated at mahina ang pusa pero nakarekober.
May nakita rin silang abnormality sa blood test na tugma sa substance na iniimbestigahan ng pulis.
“Pwede ko po ba siyang puntahan?”
“Pwede.”
Kinabukasan, pinuntahan ko agad ang clinic.
Nasa loob ito ng maliit na cage, may IV line sa isang paa.
Pagkakita sa akin, nagtaas ito ng ulo.
Para akong maiiyak.
“Sorry,” bulong ko.
Hindi ko alam kung bakit ako humihingi ng tawad.
Hindi ko naman alam.
Pero ako ang naglagay ng pagkain sa harap nito araw-araw.
Ilang minuto lang akong nandoon nang dumating si Detective Reyes.
May dala siyang folder.
“May development.”
Lumabas kami sa hallway.
Una niyang sinabi na hindi raw ako suspect.
Malinaw sa CCTV na pagkain lang ang iniiwan ko para sa pusa.
Pero ang mas mahalagang nakuha nila ay footage mula sa isang convenience store camera sa likod ng building.
Doon nakita kung sino ang taong naka-hoodie na lumalabas madaling-araw.
Hindi si Carla.
Kundi ang kuya niya.
Dennis Mendoza.
Hindi ko siya kilala.
Ayon sa imbestigasyon, may maliit itong pest-control business na nalugi noong nakaraang taon.
May access siya sa ilang regulated chemicals.
Pero bakit niya ilalagay iyon sa pagkain ko?
Hindi pa rin malinaw.
Hanggang sa ipinakita sa akin ni Detective Reyes ang pangalawang bahagi ng ebidensiya.
Ang mga pakete sa ilalim ng landscaped strip ay maliliit na vacuum-sealed envelopes.
Sa loob ay mga dokumento.
Mga photocopy ng IDs.
Bank deposit slips.
At ilang USB drives.
Hindi iyon basta pagtatapon.
Taguan iyon.
At ang mga nalalantang halaman ay resulta ng kemikal na ginamit para takpan ang amoy at pigilan ang mga hayop na maghukay sa lugar.
“Anong koneksyon nito sa pagkain?”
Tanong ko.
“May gumagamit sa lugar bilang dead drop.”
Unti-unting nabuo ang larawan.
Matagal nang iniimbestigahan ng pulisya ang isang grupo na gumagamit ng pekeng supplier accounts para maglabas ng pera mula sa ilang kumpanya sa Metro Manila.
Kasama sa listahan—
Ang kumpanyang pinagtatrabahuhan namin.
Mas lalong bumigat ang dibdib ko.
Ako ang accounts supervisor.
Isa sa trabaho ko ang mag-verify ng supplier payments.
At isang buwan bago nagsimula ang palitaw, may napansin akong tatlong supplier na pare-pareho ang bank branch at halos magkakatulad ang dokumento.
Isinumite ko iyon sa internal audit.
Hindi ko alam na may nakakaalam pala.
“Hindi promotion ang dahilan,” sabi ni Detective Reyes.
“Mas malaki rito.”
Bumalik sa isip ko si Carla.
Tahimik.
Mahiyain.
Araw-araw akong dinadalhan ng pagkain.
“Kasali siya?”
Hindi agad sumagot ang detective.
“Mas komplikado.”
Kinahapunan ding iyon, pinayagan akong makausap si Carla sa police station.
Wala siyang posas.
Nakaupo lang siya sa maliit na interview room.
Namumugto ang mata.
Pagkakita sa akin, agad siyang napayuko.
“Sorry.”
Iyon ang unang sinabi niya.
Hindi ako umupo agad.
“Alam mo ba?”
Umiyak siya.
“Hindi noong una.”
“Anong ibig mong sabihin?”
Ayon kay Carla, ang ina niya talaga ang unang gumawa ng palitaw.
Totoo iyon.
Pero makalipas ang ilang araw, nagsimulang “tumulong” ang kuya niyang si Dennis sa paghahanda at paghatid ng ingredients.
Sinabi raw nitong gusto lang niyang bumawi dahil nakikitira siya sa bahay ng pamilya.
Isang gabi, narinig ni Carla ang kuya niyang may kausap sa telepono.
Binanggit ang pangalan ko.
Binanggit ang audit report.
At ang salitang “mawawala rin siya sa trabaho.”
Kinabukasan, tinanong niya si Dennis.
Nag-away sila.
Sinabi nitong wala raw siyang dapat pakialaman.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Nanginginig na ang boses ko.
“Natakot ako.”
“Pero patuloy mo pa rin akong binigyan ng pagkain!”
“Hindi ko alam na may nilalagay siya!”
“Pero pinaghinalaan mo!”
Napahagulgol siya.
“Oo.”
Napatayo ako.
Iyon ang pinakamasakit.
Hindi dahil alam niyang may lason.
Hindi niya alam.
Pero nagduda siya.
At pinili niyang manahimik.
“Mara…”
“Huwag.”
Napahawak ako sa upuan para hindi manginig ang tuhod ko.
“Isang buwan akong ngumiti sa’yo. Araw-araw.”
“Alam ko.”
“Kung kinain ko iyon lahat…”
Hindi niya ako matingnan.
Hindi ko na tinapos ang pangungusap.
Kalaunan, nalaman ko ang buong plano.
Si Dennis ay konektado sa isang external supplier na sangkot sa fraud scheme.
Nang mapansin kong may irregularities sa accounts, natakot silang ma-trace ang transactions.
Hindi nila planong gumawa ng biglaang krimen na agad mapapansin.
Ang layunin ay pahinain ako sa paglipas ng panahon para magmukhang ordinaryong health problem ang pagkawala ko sa trabaho.
Kaya maliit na dami lamang ng kemikal ang inilalagay sa pagkain.
Sapat para unti-unting makaramdam ng panghihina ang kakain.
Hindi raw dapat sapat para magkaroon agad ng dramatic na epekto.
Ngunit dahil hindi ko kinakain ang pagkain—
Ang orange na pusa ang sumalo sa lahat.
At dahil nadadala nito minsan ang tira papunta sa landscaped strip, nagsimulang maghinala ang grupo na baka maakit ang ibang hayop sa lugar kung saan nakatago ang documents.
Kaya nagtapon sila ng kemikal sa lupa.
Iyon naman ang pumatay sa mga halaman.
At iyon ang dahilan kung bakit napansin ni Mang Nestor ang bahagi ng hardin.
Sa huli, isang simpleng halaman na namatay ang nagbukas sa buong operasyon.
Ilang linggo ang lumipas bago ako nakabalik sa trabaho.
Tatlong empleyado sa procurement ang sinuspinde.
Dalawang external supplier ang isinailalim sa investigation.
Si Dennis at dalawa pang kasabwat niya ay kinasuhan kaugnay ng financial fraud at sa paggamit at pagtatago ng mapanganib na kemikal.
Si Carla naman ay hindi itinuring na mastermind.
Pero dahil hindi niya agad iniulat ang mga nalaman niya at may mga mensaheng nagpapatunay na pinaghinalaan niya ang ginagawa ng kuya niya, kinailangan din niyang sumailalim sa hiwalay na imbestigasyon.
Nag-resign siya bago pa man matapos iyon.
Hindi ko na siya muling nakita.
Makalipas ang dalawang buwan, bumalik ako sa veterinary clinic.
Hindi na payat ang orange na pusa.
Mas bilog na ang mukha.
Mas makintab na ang balahibo.
Tinawag pala siyang Pandesal ng mga staff.
Natawa ako.
“Seryoso?”
“Seryoso,” sabi ng vet. “Mahilig kasi siyang tumambay malapit sa bakery.”
Nang buksan nila ang cage, diretsong lumapit sa akin si Pandesal.
Umikot ito sa binti ko.
Pagkatapos ay umupo sa sapatos ko.
Parang ayaw na akong paalisin.
“May adopter na ba siya?” tanong ko.
“Wala pa.”
Tumingin ako sa kanya.
Tumingin din siya sa akin.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming linggong puro interrogation, police report at takot ang laman ng buhay ko, ngumiti ako nang walang halong kaba.
“Meron na.”
Inuwi ko si Pandesal noong araw ding iyon.
Hanggang ngayon, tuwing umaga, nauupo siya sa tabi ng mesa habang nagkakape ako.
At oo—
Hindi ko na siya binibigyan ng palitaw.
Cat food na lang.
Kapag may nagbibigay naman sa akin ng pagkain sa opisina, hindi na ako nagkukunwaring gusto ko kapag ayaw ko.
Marunong na akong magsabi:
“Salamat, pero hindi ako kumakain niyan.”
Dahil kung may isang bagay akong natutunan sa nangyari, ito iyon:
Minsan, ang pagiging mabait ay hindi nangangahulugang kailangan nating manahimik para lamang hindi makasakit ng damdamin ng iba. Ang simpleng pagtatakda ng hangganan, pagtatanong kapag may kakaiba, at pagsasalita kapag may duda ay maaaring makapigil sa mas malaking kapahamakan.
At kung may kutob kang may mali—
Huwag mong balewalain dahil lamang ayaw mong magmukhang masama.
Minsan, ang tanong na kinatatakutan nating itanong ang mismong tanong na maaaring magligtas sa atin—o sa isang inosenteng nilalang na walang kakayahang magsalita para sa sarili nito.
