Bahagi 3: Kinabukasan, May Dumating na Notaryo at Dokumentong Hindi Namin Kailanman Pinirmahan
Bahagi 3: Kinabukasan, May Dumating na Notaryo at Dokumentong Hindi Namin Kailanman Pinirmahan
Hindi kami pumunta nang mag-isa sa law office.
Tinawagan ko muna si Atty. Mara Villanueva, dating kaklase ko noong college na ngayon ay may sariling maliit na legal practice sa Iloilo.
Ipinadala ko sa kanya ang litrato ng dokumento.
Pagkalipas ng sampung minuto, tumawag siya.
“Carla, huwag kayong pipirma ng kahit ano. Huwag ninyong ibibigay ang original IDs. Dalhin ninyo lahat ng proof ng pagbili ng property.”
“Fake ba ito?”
“Hindi ako magko-conclude nang hindi nakikita ang originals. Pero kung sinasabi ng mama mo na hindi siya humarap at may notarized document na nagsasabing humarap siya, seryoso iyan.”
Kinabukasan, magkasama kaming tatlo sa opisina ng notary public na nakalagay sa dokumento.
Si Atty. Ernesto Valdez ay halos animnapung taong gulang.
Nang makita niya ang photocopy, kumunot agad ang noo niya.
“Kailan ninyo ito natanggap?”
“Kahapon.”
Kinuha niya ang salamin niya.
Sinuri ang seal.
Sinuri ang pangalan.
Pagkatapos ay tumayo siya at tinawag ang secretary niya.
“Pakikuha ang notarial register para sa petsang ito.”
Ilang minuto ang lumipas.
Bumalik ang secretary.
Walang pangalan ni Mama.
Walang ganoong dokumento.
Mas lalo pang tumigas ang mukha ni Attorney Valdez.
“Ito ang pirma ko,” sabi niya, “pero mukhang kinopya mula sa ibang dokumento. At itong serial details sa ibaba, hindi tugma sa entries ko.”
Napaupo si Mama.
“Attorney, ibig sabihin…”
“Mrs. Reyes, ang masasabi ko lamang ngayon ay hindi ito dumaan sa tamang notarization sa opisina ko.”
Humingi siya ng kopya.
Sinabi niyang gagawa rin siya ng sariling record dahil ginagamit ang pangalan niya sa dokumentong hindi niya pinanotaryo.
Sa labas ng opisina, halos hindi makapagsalita si Mama.
Sa sasakyan, paulit-ulit siyang nakatingin sa mga kamay niya.
“Baka kasalanan ko rin,” sabi niya.
“Ma.”
“Baka masyado kong sinanay silang kapag humingi, nagbibigay ako.”
“Hindi lisensya ang kabaitan mo para pekein nila ang pangalan mo.”
Hindi siya sumagot.
Pero alam kong iyon ang unang pagkakataong naiintindihan niyang hindi na simpleng away-pamilya ang nangyayari.
Nagpunta kami sa developer.
Humingi ako ng certified copies ng reservation agreement, contract, official receipts, payment schedule at turnover records.
Ipinakita rin ng property officer ang visitor log.
Dalawang araw bago ang hapunan, pumunta roon si Tito Ramon.
Kasama niya si Paolo.
Sa visitor log, sa bahagi ng “purpose,” nakasulat:
“Renovation coordination—authorized representative.”
Wala akong authorization.
Wala rin si Mama.
May CCTV sa lobby.
Hindi man namin agad nakuha ang kopya, nagpadala ng formal preservation request si Atty. Mara para hindi mabura ang footage.
Pagkatapos ay nagpunta kami sa bangko.
Lahat ng payment papunta sa developer ay malinaw na nagmula sa sarili kong account.
May payslips ako.
May income tax records.
May bank statements.
May confirmation ng remittances mula sa employer.
Walang deposito mula kina Lolo.
Walang galing kay Tito Ramon.
Walang pera mula sa “pamilya.”
Sa loob ng dalawang araw, nabuo namin ang isang folder na halos dalawang pulgada ang kapal.
Samantala, lalo namang lumala ang ginagawa ng pamilya namin.
Nag-post si Tita Cely sa Facebook.
Hindi niya ako pinangalanan, pero napakalinaw kung sino ang tinutukoy niya.
“Masakit kapag ang batang minsan mong tinulungan ay yumaman nang kaunti at biglang kinakalimutan ang mga taong naging tulay niya.”
May sad emoji.
May litrato pa ni Lola.
At siyempre, maraming kamag-anak ang nag-comment.
“Pray lang.”
“Babalik din sa kanya iyan.”
“Walang biyaya ang taong walang utang na loob.”
Binasa ni Mama ang comments.
Pagkatapos ay isinara niya ang cellphone.
Hindi siya umiyak.
Mas masakit ang ginawa niya.
Nagbukas siya ng lumang notebook.
Nandoon ang ilang gastos na hindi niya kailanman siningil.
₱38,000 para sa pagkakaospital ni Lolo.
₱70,000 para sa jeep repair ni Tito Ramon.
₱26,500 na matrikula ni Paolo.
₱19,000 na advance sa renta nina Tito Ramon noong nalugi ang maliit nilang hardware stall.
₱42,000 na gamot ni Lola.
At marami pang maliliit na halaga.
“Bakit mo itinago ito?” tanong ko.
“Hindi para maningil.”
Tumingin siya sa akin.
“Para maalala ko kung saan napunta ang pera ko.”
Makalipas ang isang linggo, nakatanggap kami ng summons mula sa barangay.
Si Tito Ramon ang nagreklamo.
Ayon sa reklamo niya, may “family financial interest” daw siya sa property at hindi raw namin tinutupad ang naunang kasunduan tungkol sa renovation.
Napatawa si Atty. Mara nang mabasa iyon.
“Anong kasunduan?”
Iyon din ang itinanong sa barangay mediation.
Nandoon si Tito Ramon, Tita Cely, Lolo at Paolo.
May dala silang sariling folder.
Si Lolo ang unang nagsalita.
“Hindi sana kami aabot dito kung marunong makipag-usap ang apo ko.”
Tahimik ako.
Hinayaan ko silang magsalita.
Doon lumabas ang panibagong bersyon ng kuwento.
Ayon kay Tito Ramon, ilang buwan na raw naming napag-usapan na siya ang gagawa ng renovation.
Ayon sa kanya, bumili na raw siya ng materyales.
Naglabas siya ng tatlong resibo.
Tiles.
Electrical supplies.
Pintura.
Kabuuang halos ₱836,000.
“At dahil naglabas na ako ng pera,” sabi niya, “natural lang na magkaroon ako ng interest sa property.”
Kinuha ni Atty. Mara ang photocopies.
“Nasaan ang materyales?”
“Nasa warehouse.”
“Anong warehouse?”
“Warehouse ng supplier.”
“Bakit hindi pa dinala sa property?”
“Hindi pa turnover.”
“Bakit kayo bumili ng materyales bago pumayag ang may-ari?”
Tahimik siya nang dalawang segundo.
Pagkatapos ay tumingin kay Lolo.
“Napag-usapan na namin bilang pamilya.”
“Ang kliyente ninyo ba ay si Mr. Nestor Reyes o si Carla Reyes?”
Namula si Tito Ramon.
Sumingit si Lolo.
“Huwag ninyo kaming lituhin sa legal-legal na salita.”
Doon nagsalita si Mama.
“Pa, hindi legal na salita ang tanong kung kaninong bahay iyon.”
Tahimik ang silid.
Napatingin ako sa kanya.
Hindi na nanginginig ang boses niya.
Nagpatuloy siya.
“Bahay ng anak ko.”
Biglang bumaling si Lolo kay Mama.
“Leni, pinipili mo ang anak mo kaysa sa sarili mong kapatid?”
Sumagot siya agad.
“Hindi. Pinipili ko ang tama kaysa sa mali.”
Parang may pumutok sa mukha ni Lolo.
Hindi niya inaasahan iyon.
Hindi rin ni Tito Ramon.
Natapos ang mediation nang walang kasunduan.
Pero bago kami umalis, kinuha ni Atty. Mara ang detalye ng supplier na nakalagay sa mga resibo.
“May gusto akong i-check.”
Kinabukasan, tumawag siya.
“Carla, may problema ang receipts.”
“Fake?”
“Hindi ko pa tatawaging fake nang walang official confirmation. Pero tinawagan namin ang supplier gamit ang public business number nila, hindi ang numerong nasa papel. Iba ang format ng invoice nila. At sabi nila, wala silang warehouse sa address na nakalagay rito.”
Mas lalo pang naging kakaiba.
Ang supplier na nakalagay sa resibo ay tunay na hardware company sa Iloilo.
Pero ang address sa resibo ay dating warehouse na nagsara na dalawang taon ang nakalipas.
Nag-request si Atty. Mara ng written verification.
Habang naghihintay kami, may nag-message sa akin sa Messenger.
Si Bianca.
Anak ni Tito Ramon.
“Can we meet?”
Nagkita kami sa isang café malapit sa university niya.
Pagdating niya, hindi siya makatingin sa akin.
“Ate Carla, huwag mong sabihin kay Papa na ako ang nagsabi.”
“Depende sa sasabihin mo.”
Naglalaro ang mga daliri niya sa straw.
“May utang si Papa.”
“Magkano?”
“Hindi ko alam lahat. Pero may isang lending group na halos ₱2 million.”
Hindi ako nagulat na may utang.
Ang ikinagulat ko ay ang sumunod.
“Bakit konektado iyon sa bahay ko?”
Napaluha siya.
“Dahil sinabi niya sa kanila na magkakaroon siya ng share sa bagong bahay ninyo.”
Parang huminto ang ingay sa café.
“Ano?”
“Narinig ko sila ni Mama. Sabi niya kapag pumayag si Lola at Lolo na pilitin si Tita Leni, mailalagay daw pangalan niya. Pagkatapos puwede raw gamitin ang share niya bilang security.”
“May dokumento?”
Tumango siya.
“May pinirmahan siya sa isang lender.”
“Anong pinirmahan?”
“Hindi ko alam ang tawag. Pero may advance siyang natanggap.”
“Magkano?”
“Six hundred thousand.”
Napaatras ako.
Hindi pa man nailalagay sa title ang pangalan niya…
may tinanggap na siyang pera gamit ang bahagi ng bahay ko na hindi naman kanya.
“Bakit mo sinasabi sa akin ito?”
Umiyak si Bianca.
“Kasi ayokong madamay. At ayokong pati kayo mawala ng bahay dahil sa utang niya.”
Bago kami umalis, ipinakita niya sa akin ang screenshot ng isang chat sa family computer.
Tito Ramon: “Kapag nailagay na pangalan ko, bayad na ang unang loan. Si Papa na bahala kay Leni.”
Tita Cely: “Paano kung hindi pumayag si Carla?”
Tito Ramon: “Bata lang iyan. Kapag buong pamilya ang nagsalita, tatahimik din.”
Sinave namin ang screenshot at sinabi ni Atty. Mara na huwag naming ikalat online.
“Preserve evidence. Huwag gawing social media war.”
Dalawang araw pagkatapos noon, may nangyaring hindi inaasahan.
Tumawag ang barangay.
May lalaking gustong sumama sa susunod na meeting dahil may financial claim daw siyang konektado kay Tito Ramon.
Ang pangalan niya ay Victor Lim.
Siya ang nagpautang.
Sa ikalawang mediation, dumating siyang may sariling abogado.
Hindi niya ako kilala.
At nang makita niya ako, siya pa ang nagtanong:
“Ikaw si Carla Reyes?”
“Opo.”
“Bahay mo iyong nasa Mandurriao?”
“Opo.”
Tumigas ang mukha niya.
Dahan-dahan siyang kumuha ng dokumento mula sa briefcase.
“Kung ganoon, may malaking problema tayo.”
Inilapag niya iyon sa gitna ng mesa.
May pirma ni Tito Ramon.
May pirma ni Tita Cely bilang witness.
At may halaga:
₱600,000 received as advance.
Sa ibaba ay nakasulat na kapalit ng pera, ipinapangako ni Tito Ramon na ibibigay kay Victor Lim ang karapatan sa bahagi ng property kapag nailagay na ang pangalan niya bilang co-owner.
Napatingin si Lolo sa anak niya.
“Ramon…”
Hindi sumagot si Tito.
Kinuha ni Atty. Mara ang dokumento.
Pagkatapos ay tumingin sa kanya.
“Mr. Ramon Reyes, tama ba na bago pa pumayag ang may-ari ng bahay, bago pa kayo magkaroon ng anumang legal na interest, at bago pa man ma-turn over ang property…”
Itinaas niya ang kasulatan.
“…tumanggap na kayo ng animnaraang libong piso kapalit ng bahagi ng bahay na hindi kailanman naging inyo?”
Namuti ang mukha ni Tito Ramon.
Pero ang tunay na dagok ay hindi pa iyon.
Dahil tumayo si Victor Lim at naglabas pa ng isang maliit na USB drive.
“May recording ako ng meeting namin,” sabi niya.
“At malinaw doon kung paano sinabi ni Ramon na sigurado na raw ang property dahil kaya niyang ‘ayusin sa pamilya’ ang may-ari.”
