Bahagi 3 — Nang Dumating ang Bayarin, Biglang Nawala ang Tapang ng Mga Paboritong Anak
Bahagi 3 — Nang Dumating ang Bayarin, Biglang Nawala ang Tapang ng Mga Paboritong Anak
Hindi ako agad nagsalita.
Tinitigan ko lamang ang pirma.
Mateo R. Villanueva.
Mukhang sa akin.
Kung hindi ako sanay pumirma ng purchase orders at delivery documents araw-araw, baka pati ako ay nalito.
Pero alam ko ang sarili kong lagda.
May maliit akong paitaas na guhit sa dulo ng apelyido dahil iyon ang nakasanayan ko mula college.
Wala iyon sa papel.
“Kanino galing ito?” tanong ko.
Nanahimik ang lahat.
Napalunok si Tito Renato.
“Baka noong reservation—”
“Hindi.”
Pinutol ko siya.
“Dalawang dokumento lang ang pinirmahan ko noong tumulong akong mag-book. Inquiry form at reservation acknowledgment.”
Humarap ako kay Mr. Santos.
“May CCTV ba ang office ninyo?”
“Opo.”
“May scanned copy ba ng lahat ng pinirmahan ko noong araw na nag-book tayo?”
“Opo, sir.”
“Good.”
Biglang sumingit si Tito Ernesto.
“Mateo, huwag ka nang gumawa ng gulo. Baka staff lang nagkamali.”
Tumingin ako sa kanya.
“Staff ang nagsulat ng pangalan ko?”
Hindi siya nakasagot.
Lumapit si Liza.
Kinuha niya ang folder at tiningnan ang dokumento.
Accountant ang asawa ko.
Labindalawang taon na siyang humahawak ng invoices, purchase orders at supplier contracts.
Isang tingin lamang, napansin niya agad ang isa pang problema.
“Mateo.”
Itinuro niya ang date.
“Tatlong linggo matapos ang original booking ginawa ito.”
Tumingin siya kay Mr. Santos.
“Present po ba ang asawa ko noong date na ito?”
Nag-isip ang manager.
“Hindi po, ma’am.”
“Then paano siya pumirma?”
Nagsimulang magbulungan ang mga natitirang bisita.
Kanina, halos lahat sila ay nakangiti habang pinapahiya ang pamilya namin.
Ngayon, biglang walang gustong magsalita.
Lumapit si Tito Renato.
“Okay. Tama na. Babayaran naman namin. Hindi kailangang palakihin.”
“Hindi na tungkol sa bill ito.”
“Mateo.”
“May gumamit ng pangalan ko.”
“Pamilya tayo.”
Napatawa ako.
Doon yata pinakamaraming beses ginamit ang salitang iyon sa gabing iyon.
Kapag kailangan nila ng pera: pamilya.
Kapag kailangan nila ng pabor: pamilya.
Kapag kailangan nila ng sasalo ng problema: pamilya.
Pero kapag seating arrangement?
Kapag litrato?
Kapag respeto?
Biglang may “successful side” at “nakakahiya.”
Lumapit si Tatay.
“Anak…”
“Pa, huwag mong sabihing hayaan ko na.”
Nanahimik siya.
“Hindi ko hahayaang maging normal ito.”
Tumango si Mr. Santos.
“Sir, for your protection, puwede po nating i-pull up ang digital file.”
Naglabas siya ng tablet.
Ilang pindot lamang, lumabas ang booking history.
Original reservation: ako ang contact person.
Initial deposit: ₱25,000.
Dalawang linggo matapos iyon: reimbursement received from Ernesto Villanueva.
Final event contract: Renato Villanueva.
Add-on packages: Ernesto Villanueva.
Family guarantor form…
Uploaded by: R. Villanueva.
Tahimik ang buong paligid.
“R?” tanong ko.
Namutla si Tito Renato.
Pero hindi pa iyon sapat na ebidensya.
“Open the scanned upload.”
Binuksan ni Mr. Santos.
May litrato ng guarantor form.
At may message sa ilalim.
“Please attach to Mateo’s original booking. He already agreed. — Renato V.”
Napapikit si Nanay.
Si Tatay naman ay napaupo.
Hindi dahil sa halaga ng pera.
Kundi dahil kapatid niya mismo ang gumawa noon.
Lumapit si Tito Renato sa akin.
“Mateo, makinig ka muna.”
“Ano ang pakikinggan ko?”
“Hindi naman natin talaga gagamitin iyan kung makabayad kami.”
“Pero hindi kayo makabayad.”
“Temporary lang.”
“Then bakit kailangang pekein ang pirma ko?”
Wala siyang sagot.
Si Tito Ernesto ang sumingit.
“Hindi peke iyan. Baka verbal approval—”
“Hindi verbal ang lagda.”
Biglang lumakas ang boses ni Liza.
Hindi siya madalas magalit.
Kaya nang magsalita siya, pati si Lolo ay napalingon.
“Kung sa kumpanya ginawa ninyo iyan, fraud iyan.”
“Liza,” babala ni Tito Ernesto.
“Bakit? Dahil babae ako, hindi ako puwedeng magsalita?”
“Family matter ito.”
“Exactly.”
Tumingin siya sa aming mesa sa likod.
“Family matter din iyong pag-upo sa asawa ko at mga magulang niya sa tabi ng basurahan.”
Walang sumagot.
Maya-maya, nagsalita si Lolo Severino.
“Enough!”
Malakas ang hampas ng tungkod niya sa sahig.
“Renato, mali ang ginawa mo kung pirma nga ni Mateo ang ginaya mo.”
Kung.
Napatingin ako sa kanya.
Hanggang doon, pinoprotektahan pa rin niya ang paborito niyang anak.
“Pero,” patuloy niya, “huwag na nating ipahiya ang pamilya sa mga bisita. Mateo, bayaran mo muna. Bukas, pag-usapan ninyo.”
Doon ako tuluyang nawalan ng gana.
“Lolo, dalawang oras ninyo kaming ipinahiya sa harap ng bisita.”
“Magkaiba iyon.”
“Paano naging magkaiba?”
“Dahil ako ang nakatatanda!”
“Hindi edad ang lisensya para manghamak.”
May napasinghap sa isang mesa.
Namula ang mukha ni Lolo.
“Wala kang utang na loob!”
Natigilan si Tatay.
Ako naman, dahan-dahang tumango.
“Utang na loob?”
Kinuha ko ang cellphone ko.
May isang folder akong matagal nang hindi binubuksan.
Tinawag iyon ni Liza na Family Expenses.
Hindi para maningil.
Para lamang may record.
Binuksan ko.
“Gusto n’yo bang pag-usapan ang utang na loob?”
“Mateo,” bulong ni Tatay.
Pero ipinagpatuloy ko.
“Noong 2019, naospital si Lolo dahil sa pneumonia. Deposit sa private room: ₱28,000.”
Napatingin si Lolo sa akin.
“Si Tatay ang nag-abono.”
“Noong 2020, nasira ang bubong ng bahay matapos ang bagyo. Materials at labor: ₱64,700.”
Tahimik sina Tito Renato at Tito Ernesto.
“Noong 2021, kailangan ni Lolo ng bagong hearing aid. ₱39,500.”
Tumingin ako kay Tito Renato.
“Ang sabi mo noon, kapos ka dahil nagbukas ka ng second hardware.”
Kay Tito Ernesto.
“Ang sabi mo, delayed ang payment sa project.”
Bumalik ang tingin ko kay Lolo.
“Si Tatay ulit.”
Nangingilid na ang luha ni Nanay.
Hindi pa rin ako tapos.
“Noong 2022, halos isang taon si Tatay ang nagbabayad ng maintenance medicines ninyo. Average ₱6,300 bawat buwan.”
Tinapik ni Lolo ang tungkod sa sahig.
“Huwag mo akong singilin!”
“Hindi ko kayo sinisingil.”
Inilapag ko ang cellphone sa mesa.
“Ipinapaalala ko lang kung sino iyong anak na sinasabi ninyong walang silbi.”
Napatigil siya.
Maging ang emcee ay nakatayo lamang sa gilid ng stage, hindi alam kung aalis o mananatili.
Tinuro ko si Tatay.
“Iyong lalaking ayaw ninyong ipaupo sa harapan? Siya ang nagbabantay sa inyo sa ospital kapag abala ang mga successful ninyong anak.”
“Mateo…” Basag ang boses ni Tatay.
“Pa, sapat na.”
Nilingon ko siya.
“Tatlumpung taon mo nang pinoprotektahan ang mga taong hindi ka kayang protektahan kahit isang beses.”
Tumulo ang luha ni Nanay.
Dahan-dahang yumuko si Tatay.
At iyon ang unang pagkakataong nakita kong hindi niya ipinagtanggol ang mga kapatid niya.
Lumapit si Tito Renato.
“Fine.”
Kinuha niya ang cellphone niya.
“Magbabayad ako ng ₱150,000 ngayon. Ernesto, sagutin mo ang natitira.”
Nanlaki ang mata ni Tito Ernesto.
“Bakit ako?”
“Dahil ikaw ang umorder ng wine!”
“Ikaw ang kumuha ng mas malaking package!”
“Ako ba ang nagdagdag ng lechon?”
“Para iyon sa bisita ni Papa!”
At sa loob lamang ng ilang segundo, ang dalawang lalaking kanina’y ipinagmamalaki bilang “haligi ng pamilya” ay nagtuturuan na sa harap ng lahat.
Napailing ako.
“Sir Mateo,” sabi ni Mr. Santos, “may isa pa pong concern.”
“Anong concern?”
“May dalawang tseke pong ibinigay kaninang hapon bilang partial settlement.”
Lumapit si Tito Ernesto.
“Hindi kailangan sabihin iyan.”
Pero sinabi ng manager.
“Parehong dated next week.”
“Post-dated lang,” depensa niya.
“Pero ang event terms natin, full settlement tonight.”
“Kaibigan natin ang owner, hindi ba?”
“Hindi po puwedeng personal relationship ang gamitin sa accounting.”
Nagsimulang magtaas ng boses si Tito Ernesto.
“Napakaliit na bagay! Hindi ba ninyo alam kung sino ako?”
Tahimik na tumingin sa kanya si Mr. Santos.
“Alam ko po, sir. Kaya nga po pangalan ninyo ang nasa contract.”
May ilang bisitang napangiti.
Hindi ko napigilan ang sarili ko.
Pero bago pa tuluyang sumabog ang away, lumapit si Adrian.
“Dad, gamitin mo na lang iyong corporate card.”
“Tumahimik ka!”
“Eh ano? Kanina sabi mo sa mga kumpare mo twenty million ang project mo sa Clark.”
Nanigas ang mukha ni Tito Renato.
Lumakas ang bulungan.
Isa-isang lumabas ang mga kasinungalingang matagal nilang ginagamit para magmukhang mas mataas kaysa sa amin.
Ang hardware ni Tito Renato?
May malaking utang pala sa dalawang supplier.
Ang contracting business ni Tito Ernesto?
May delayed payments at isang nakabinbing kaso mula sa subcontractor.
Hindi sila mahirap.
Pero hindi rin sila kasing-yaman ng imahe nilang ibinebenta.
At ang birthday party?
Mas mahal kaysa sa kaya nilang bayaran dahil gusto nilang ipakita sa buong barangay na “successful” ang pamilya Villanueva.
Biglang humarap sa akin si Lolo.
“Mateo.”
Mahina na ang boses niya ngayon.
“Magkano ang kaya mong ilabas?”
Napatingin ako sa kanya nang matagal.
“Bakit?”
“Para matapos na ito.”
“Ako na naman?”
“May pera ka naman yata.”
Bago ako makasagot, sumabat si Adrian.
“Lolo, kaya naman siguro ni Kuya Mateo. Hindi naman siguro siya pupunta rito nang walang ambag.”
Napatingin ako sa pinsan ko.
“Alam mo ba kung magkano ang ambag ko?”
Natahimik siya.
“Hindi.”
Ngumiti ako.
“Exactly.”
Kinuha ko ang wallet ko.
Mula roon ay naglabas ako ng apat na maliit na resibo.
Inilapag ko sa mesa.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Apat.
“Mateo?” tanong ni Liza.
Alam niya ang dalawa sa mga iyon.
Pero hindi ang lahat.
Kinuha ni Lolo ang unang resibo.
Resibo iyon mula sa pharmacy.
₱76,480.
Isang taon ng maintenance medicine niya na binayaran ko nang hindi ko sinabi.
Pangalawa.
Hospital rehabilitation sessions.
₱58,000.
Pangatlo.
Real property tax ng lumang bahay niya na halos mapasama sa delinquency.
₱41,730.
Pang-apat.
Isang manager’s check.
₱120,000.
Namutla si Tito Renato.
Dahil nakasulat sa memo line:
“90th Birthday Food Package — Advance Payment.”
Napatingin si Mr. Santos sa akin.
“Sir…”
Tumango ako.
Tatlong linggo bago ang party, tumawag sa akin ang finance officer ng venue.
Kulang daw ang advance payment nina Tito.
Ayaw kong mapahiya si Lolo sa mismong kaarawan niya.
Kaya tahimik akong nagdagdag ng ₱120,000.
Hindi ko sinabi kahit kanino maliban kay Liza.
Akala ko iyon na ang huling beses na kailangan kong tumulong.
Hindi ko alam na sa araw mismo ng birthday…
kami pa ang itatapon sa tabi ng basurahan.
Tinitigan ni Lolo ang apat na resibo.
Nanginginig ang kamay niya.
“Ano ito?”
“Ambag ng pamilyang walang karapatang maupo sa harapan.”
Walang nagsalita.
Ngunit hindi pa iyon ang dahilan kung bakit tuluyang natahimik ang buong ballroom.
Kinuha ko ang ballpen mula kay Mr. Santos.
At sa harap nina Tito Renato, Tito Ernesto, Lolo Severino at lahat ng natitirang bisita, sumulat ako sa ilalim ng isang bagong billing statement.
Hindi iyon authorization para bayaran ang ₱487,650.
Isa iyong request.
“Please separate all charges personally advanced by Mateo Villanueva from charges authorized by Renato and Ernesto Villanueva. Release my name from any unauthorized guarantee and preserve all documents and CCTV footage concerning the disputed signature.”
Pagkatapos kong pumirma, inilapag ko ang ballpen.
“Sir Santos, ang ₱120,000 na advance ko, huwag n’yo nang ibalik. Regalo ko iyon kay Lolo.”
Napabuntong-hininga si Lolo.
Akala siguro niya babayaran ko na rin ang natitira.
Ngunit tumingin ako sa aming apat na plato sa sulok.
“Paki-add din ang halaga ng apat na meals namin.”
“Mateo…” sabi ni Tatay.
“Babayaran ko iyon.”
Humarap ako sa dalawang tiyuhin ko.
“Ang natitira?”
Bahagya akong ngumiti.
“Bayaran ng mga taong may sapat na katayuan para umupo sa harapan.”
At noon…
biglang lumapit ang may-ari mismo ng Grand Rosario Events Hall.
May hawak siyang isa pang folder.
Pagkabukas niya, sinabi niya ang mga salitang tuluyang nagpawala ng kulay sa mukha ni Tito Renato:
“Mr. Villanueva, may problema pa tayo. Iyong dalawang tseke ninyo noong nakaraang event dito… parehong tumalbog.”
