Anim na Taon Kong Ikinandado ang 287 Ahas sa Ilalim ng Aming Lumang Bahay—Akala Ko Patay na Silang Lahat, Pero Nang Buksan Ko ang Pinto, Buhay Pa Sila at May Kalansay ng Tao sa Isang Sulok!

Anim na Taon Kong Ikinandado ang 287 Ahas sa Ilalim ng Aming Lumang Bahay—Akala Ko Patay na Silang Lahat, Pero Nang Buksan Ko ang Pinto, Buhay Pa Sila at May Kalansay ng Tao sa Isang Sulok!

Anim na taon kong pinabayaang nakakandado sa isang madilim na silong ang 287 ahas na ako mismo ang nag-alaga.

Walang pagkain. Walang naglilinis. Walang taong bumababa roon.

Akala ko, matagal na silang patay.

Pero nang buksan ko ang silong, nakita kong gumagalaw ang buong sahig. Buhay pa ang mga ahas—at mas malalaki kaysa noong iniwan ko sila.

At sa pinakadulong sulok, may isang kalansay ng tao na nakasandal sa pader.

Ang pangalan ko ay Renato Villanueva, 43 taong gulang, dating nag-aalaga ng mga ahas sa isang liblib na barangay sa Quezon Province.

Hindi ko kailanman ipinagmamalaki ang dati kong hanapbuhay. Pero noong 2012, nang mawalan ako ng trabaho sa isang poultry farm, iyon lamang ang naisip kong paraan para mabuhay.

May lumang silong sa ilalim ng bahay na minana ko sa aking ama. Ginamit niya iyon noon bilang imbakan ng kamote, mais, at iba pang ani.

Tatlong metro ang lalim, gawa sa semento at lumang ladrilyo, at may pitong baitang na hagdan pababa.

Iisa lamang ang pintuan.

Makapal na bakal iyon, may malaking kandado sa labas at trangka sa loob.

Gumastos ako ng halos ₱18,000 para ayusin ang lugar. Naglagay ako ng mga kulungan, ilaw, bentilador, at mga lalagyan ng tubig.

Sa tulong ng isang kakilalang may karanasan sa pag-aalaga ng ahas, nagsimula ako sa tatlumpung alagang ahas na karaniwang tinatawag sa aming lugar na sawa-sawaan.

Habang lumalaki ang negosyo, dumami rin ang mga ito.

Mula tatlumpu, naging walumpu.

Pagkatapos, isang daan at limampu.

Hanggang umabot sa eksaktong 287.

Noong panahong iyon, may mga bumibili mula sa mga pribadong koleksiyon at lisensiyadong pasilidad. Hindi ako yumaman, pero sapat ang kinikita ko para mabayaran ang mga utang.

Hanggang sa dumating ang taong 2014.

Bumagsak ang presyo. Naging mahigpit ang mga patakaran. Unti-unting nawala ang mga bumibili.

Araw-araw, mas malaki ang gastos ko sa pagkain ng mga ahas kaysa sa kinikita ko.

Sinubukan kong ipamigay ang ilan, pero walang gustong tumanggap.

Hindi ko rin basta mailabas ang mga ito. Kapag nakawala ang halos tatlong daang ahas sa barangay, tiyak na magkakagulo.

Sa huli, gumawa ako ng desisyong habambuhay kong pagsisisihan.

Iniwan ko sila.

Naglagay ako ng huling suplay ng pagkain at tubig, isinara ang bakal na pinto, at ikinandado iyon.

Kinabukasan, bumiyahe ako papuntang Maynila para magtrabaho sa construction.

Sa unang mga buwan, madalas kong mapanaginipan ang silong.

Naririnig ko sa panaginip ang pagkaluskos ng mga katawan sa sahig.

Pero habang tumatagal, natuto akong kalimutan ang lahat.

Siguradong patay na sila, sabi ko sa sarili ko.

Lumipas ang anim na taon.

Noong 2020, tumawag ang kapitan ng aming barangay.

“Renato, kailangan mong umuwi. Kasama sa road-widening project ang lumang bahay ninyo. Kailangan nang linisin bago gibain.”

Humingi ako ng tatlong araw na bakasyon at umuwi.

Pagdating ko, halos hindi ko na makilala ang aming bakuran.

Makapal ang damo. May mga nabasag na bintana. Ang bubong ay may malalaking butas.

Pero nandoon pa rin ang pintuan ng silong.

At nandoon pa rin ang kandado.

Kalawangin na ito, kaya kinailangan kong gumamit ng lagari.

Halos dalawampung minuto bago ko naputol ang bakal.

Nang hilahin ko ang pinto, ayaw nitong bumukas.

Sinipa ko nang ilang beses.

Sa ikaapat na sipa, bahagyang bumuka ang pintuan.

At isang napakabahong amoy ang sumalubong sa akin.

Hindi iyon ordinaryong amoy ng kulungan ng hayop.

Para iyong pinaghalong nabubulok na bagay, lumang putik, at hanging maraming taon nang nakakulong.

Napaatras ako.

Kumuha ako ng flashlight sa bahay at bumalik.

Itinutok ko ang ilaw sa pitong baitang.

Sa una, wala akong makita.

Pagkatapos, may gumalaw sa sahig.

Akala ko, mga daga.

Pero nang luminaw ang ilaw, nanlamig ang buong katawan ko.

Mga ahas.

Dose-dosena.

Nakapulupot sa isa’t isa, gumagapang sa maruming semento.

Ang ilan ay halos kasingkapal na ng binti ko.

“Diyos ko…” bulong ko.

Paano sila nabuhay?

Anim na taon silang walang nag-aalaga!

Napansin kong hindi na buo ang bilang. Marami ang nawala.

Posibleng kinain nila ang isa’t isa.

Pero hindi nito maipaliwanag kung bakit napakalaki ng mga natira.

At lalong hindi nito maipaliwanag ang sariwang basang putik sa sahig.

Kumuha ako ng mahabang kawayan at maingat na bumaba.

May mga sirang partisyon. May nakakalat na lumang balde. Nakalaylay ang kalawangin nang bentilador.

Habang iniilawan ko ang mga sulok, napansin kong may isang bahagi na iniiwasan ng mga ahas.

Ang pinakadulong sulok sa kanan.

Itinutok ko roon ang flashlight.

May maputing bagay na nakasandal sa pader.

Lumapit ako nang kaunti.

At doon ko nakita ang isang bungo.

Bungo ng tao.

Sa ibaba nito, nakasalansan ang mga buto ng dibdib, braso, at binti.

May kupas na damit sa paligid.

Napaupo ako sa takot.

Hindi ko alam kung paano nagkaroon ng tao sa silong na ako mismo ang nagkandado.

Nang pilitin kong tumayo, tumama ang ilaw sa isang maliit na metal na bagay sa tabi ng kalansay.

Isang lumang relo.

May pamilyar na pulang guhit sa strap.

Parang may humigpit sa dibdib ko.

Dahil noong 2014, may isang taong madalas pumunta sa bahay ko na may suot na ganoong relo.

Si Joel Mendoza.

Ang matalik kong kaibigan.

Ang lalaking biglang nawala anim na taon na ang nakalipas.

Nanginginig akong lumapit at itinapat ang flashlight sa likod ng relo.

May nakaukit na mga salita.

“PARA KAY PAPA — LOVE, MIKA.”

Hindi na ako makahinga.

Si Mika ang anak ni Joel.

At bago siya nawala, may isang bagay siyang sinabi sa akin na ngayon ko lamang naalala.

“Renato, may nakita akong kakaiba sa ilalim ng bahay mo. Kailangan nating mag-usap.”

Hindi ko siya pinakinggan noon.

Pero habang nakatitig ako sa relo, biglang may narinig akong mahinang katok.

Tok… tok… tok…

Nanggagaling iyon sa likod ng pader na kinasasandalan ng kalansay.

Pagkatapos, may isang boses na halos hindi ko marinig.

“Renato… huwag mong buksan ang pinto sa likod mo.”

BAHAGI 2 — BUONG KUWENTO PARA SA WEBSITE

Nanigas ako sa kinatatayuan.

Hindi ko alam kung alin ang mas nakakatakot—ang kalansay sa harap ko o ang boses na narinig ko mula sa likod ng pader.

“Sinong nariyan?” sigaw ko.

Walang sumagot.

Tanging mahinang kaluskos ng mga ahas ang narinig ko.

Pagkatapos, muling kumatok.

Tatlong beses.

Tok. Tok. Tok.

Hindi na ako naghintay.

Mabilis akong umakyat sa hagdan at tumakbo palabas ng silong.

Pagdating sa bakuran, halos hindi ako makahinga.

Tinawagan ko agad si Kapitan Ernesto.

“Kap, kailangan ninyo ng pulis dito. May nakita akong kalansay sa silong!”

Wala pang isang oras, dumating ang dalawang pulis, mga tauhan ng barangay, at isang wildlife rescue team na tinawag mula sa kalapit na bayan.

Hindi pinayagang bumaba ang sinuman hangga’t hindi nasusuri ang lugar.

Habang naghihintay, lumapit sa akin si Kapitan Ernesto.

“Renato, sigurado kang anim na taon mong hindi binuksan ang silong?”

“Opo.”

“Wala kang pinahiram ng susi?”

“Wala.”

Napatingin siya sa lumang bahay.

May kung anong pagbabago sa mukha niya.

“May dapat akong sabihin sa iyo,” mahinang sabi niya.

“Noong 2015, may ilang residente na nagsabing may nakikitang ilaw sa bahay ninyo tuwing gabi.”

Napatingin ako sa kanya.

“Imposible. Walang kuryente roon.”

“Iyon din ang sabi namin. Akala namin, mga batang naglalaro lang.”

“Bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”

“Dahil nang puntahan namin, wala kaming nakita.”

Bigla kong naalala ang katok sa likod ng pader.

At ang boses.

“Kap, may tao sa loob.”

Napakunot ang noo niya.

“Anong ibig mong sabihin?”

“May narinig akong nagsalita.”

Hindi niya agad ako sinagot.

Sa halip, tumingin siya sa dalawang pulis.

“Mas mabuting suriin ninyo pati ang likod ng silong.”

Kinabukasan, matapos masigurong ligtas ang pagpasok at mailipat ang mga ahas sa mga pansamantalang lalagyan, nagsimula ang masusing inspeksiyon.

Doon natuklasan ang unang malaking sikreto.

Sa likod ng isang sirang partisyon, may makitid na butas sa pader.

Hindi iyon bahagi ng orihinal na disenyo ng silong.

May lumang tubong plastik na dumaraan doon, papunta sa lupa sa ilalim ng katabing bakanteng lote.

May mga bakas din ng tubig at mga nalalabing buto ng maliliit na hayop.

“May ibang pasukan ang lugar na ito,” sabi ng isang rescuer.

Ipinaliwanag niyang maaaring may mga ahas na nakalabas at nakapasok sa mga siwang, at may mga hayop na nakapasok din. Posible ring may taong patuloy na nagdala ng pagkain at tubig.

Hindi iyon sapat para ipaliwanag ang lahat ng nangyari, pero malinaw na hindi ganap na nakasara ang silong sa loob ng anim na taon.

At may mas nakakagulat pa.

Sa kabilang panig ng pader, natagpuan nila ang isang makitid na lagusang papunta sa lumang imbakan sa bakanteng lote.

Ang loteng iyon ay dating pag-aari ng pamilya ni Joel Mendoza.

Nang marinig ko ang pangalan niya, para akong binuhusan ng malamig na tubig.

Si Joel ang kaibigan kong tumulong mag-ayos ng silong noong nagsisimula pa lamang ako.

Marunong siyang magkumpuni ng tubo, magsemento, at gumawa ng simpleng electrical wiring.

Siya rin ang taong unang nakapansin na may mali sa ilang transaksiyon ko noong 2014.

Noon, may isang negosyanteng nagngangalang Victor Salcedo na nag-alok na bilhin ang buong negosyo ko.

Mababa ang presyo, pero desperado na ako.

Si Joel ang pumigil sa akin.

“Renato, huwag kang pipirma. May kakaiba sa kontrata.”

Hindi ko siya pinaniwalaan.

Pagkalipas ng ilang araw, nawala siya.

Akala ng marami, umalis siya para magtrabaho sa Mindanao.

Iyon ang sinabi ng kanyang asawa matapos may dumating na text mula sa numero niya.

Pero ngayon, ang relo niya ay nasa tabi ng isang kalansay sa silong ko.

Makalipas ang dalawang araw, ipinatawag ako ng pulisya.

May natagpuan silang lumang cellphone sa loob ng isang sirang plastik na kahon malapit sa lagusan.

Sira na ang baterya, pero may mga datos na nakuha ang forensic team mula sa memory card.

May ilang larawan.

Mga resibo.

At isang maikling video.

Sa video, makikita si Joel na nakatayo sa loob ng silong.

Petsa: Nobyembre 2014.

Halos isang buwan matapos kong iwan ang lugar.

“Renato,” sabi niya sa kamera, “kung mapanood mo ito, ibig sabihin may nangyaring masama sa akin.”

Napalunok ako.

Ipinakita niya ang ilang papel.

“Hindi totoong nalugi ka lang dahil bumagsak ang presyo. May mga taong sadyang nanloko sa iyo.”

Ipinaliwanag niyang si Victor ay gumagamit ng mga pekeng kasunduan at maling talaan ng bayad upang makontrol ang ilang maliliit na negosyo sa aming lugar.

May mga pirma rin sa mga dokumentong hindi umano pinahintulutan ng mga may-ari.

Nakita ni Joel ang mga kopya habang tumutulong siyang mag-ayos ng mga papeles ko.

Balak niyang ipakita sa akin ang ebidensiya.

Pero bago iyon, may taong nagbanta sa kanya.

Biglang gumalaw ang kamera.

May narinig na mga yabag.

“Joel!” sigaw ng isang lalaki.

Namutla ang kaibigan ko.

Mabilis niyang itinago ang mga papel sa kahon.

Pagkatapos ay naputol ang video.

Tahimik ang buong silid.

Tumingin sa akin ang imbestigador.

“Kilala mo ang boses?”

Hindi ko agad masagot.

Pero alam ko.

Si Victor Salcedo.

Sa sumunod na linggo, lumalim ang imbestigasyon.

Nalaman ng mga pulis na ang bakanteng lote sa likod ng bahay ay ginamit noon bilang pansamantalang imbakan ng mga tauhan ni Victor.

May mga lumang rekord ng pagpasok ng sasakyan doon.

May mga saksi ring nakakita kay Joel na nakikipagtalo sa dalawang lalaki noong gabing huli siyang nakita.

Ngunit may isa pang palaisipan.

Sino ang patuloy na nag-aalaga sa mga ahas?

At sino ang kumatok sa likod ng pader?

Ang sagot ay dumating nang hanapin ng pulisya ang dating bantay ng lote.

Si Mang Nestor, isang matandang lalaking nakatira sa kabilang barangay.

Pitumpu’t isang taong gulang na siya at mahina nang maglakad.

Nang dalhin siya sa istasyon, agad siyang napaiyak nang makita ang larawan ng silong.

“Hindi ko gustong mangyari iyon,” paulit-ulit niyang sinabi.

Ayon sa kanya, noong gabing nawala si Joel, pinapunta siya ni Victor upang maglinis ng lumang imbakan.

May narinig siyang pagtatalo sa ilalim ng lupa.

Pagkatapos, isang malakas na pagbagsak.

Nang silipin niya ang lagusan, nakita niyang walang malay si Joel.

Sa halip na humingi ng tulong, natakot siya sa mga lalaking kasama ni Victor.

“Sinabi nilang huwag akong makialam. May pamilya akong pinapakain,” umiiyak niyang paliwanag.

Kinabukasan, wala na ang mga lalaki.

Pero hindi na rin gumalaw si Joel.

Sa takot, hindi siya nagsumbong.

At sa loob ng maraming taon, siya ang paminsan-minsang naglalagay ng tubig at mga tirang pagkain sa lumang lagusan.

“Bakit?” tanong ko, halos pasigaw.

“Bakit mo pinakain ang mga ahas, pero hindi mo sinabi sa pamilya ni Joel ang nangyari?”

Napayuko siya.

“Dahil kapag bumababa ako, nakikita ko siya. Hindi ko kayang lumapit. Akala ko, kung patuloy kong aalagaan ang mga hayop, kahit paano ay may mabuti pa akong nagagawa.”

Hindi ako makapaniwala.

Ang kaibigan kong may asawa at anak ay anim na taong hindi nakauwi.

Samantalang ang taong nakakaalam ng nangyari ay piniling manahimik.

Nang tanungin tungkol sa katok, inamin ni Mang Nestor na siya ang nasa likod ng pader nang araw na bumalik ako.

Nakita niya akong papasok mula sa kabilang dulo ng lagusan.

“Gusto kitang pigilan,” sabi niya. “Natatakot akong baka may gumuhong bahagi ng pader. Pero natakot din akong makilala mo ako.”

“Bakit mo sinabi na huwag kong buksan ang pinto sa likod ko?”

“Dahil sira na ang kahoy na suporta ng lumang lagusan. Kapag bumigay iyon, baka matabunan ka.”

Hindi pala multo ang narinig ko.

Isang buhay na taong anim na taon nang nagtatago sa sarili niyang konsensiya.

Hindi nagtagal, naaresto si Victor at isa sa mga dati niyang tauhan matapos lumitaw ang karagdagang ebidensiya at mga salaysay ng saksi.

Hindi pa tapos ang kaso, ngunit sapat ang mga natuklasan upang buksan muli ang imbestigasyon sa pagkawala ni Joel.

Kalaunan, kinumpirma ng forensic examination na ang mga labi ay kay Joel Mendoza.

Nang marinig ko ang resulta, hindi ako nakapagsalita.

Anim na taon akong naniwalang kusang umalis ang kaibigan ko.

Anim na taon kong piniling huwag balikan ang isang lugar na may kinalaman sa huling araw ng buhay niya.

At anim na taon ding naghintay ang kanyang pamilya ng isang sagot.

Ako mismo ang pumunta sa bahay nila.

Binuksan ako ng kanyang asawang si Lorna.

Sa likod niya, nakatayo ang anak nilang si Mika.

Dalawampung taong gulang na siya.

Noong huli ko siyang nakita, labing-apat lamang siya.

“Kuya Renato?” mahinang tanong ni Lorna.

Hindi ko alam kung paano magsisimula.

Kaya inilabas ko ang relo.

Ang relong may pulang guhit.

Nang makita iyon ni Mika, agad niyang tinakpan ang bibig niya.

“Kay Papa iyan…”

Tumulo ang luha niya.

“Regalo ko sa kanya noong birthday niya. Inipon ko ang baon ko nang tatlong buwan.”

Hindi ko napigilan ang pag-iyak.

“Patawarin ninyo ako.”

Hinawakan ni Lorna ang relo.

“Bakit ka humihingi ng tawad?”

“Dahil kung hindi ako naging duwag… kung bumalik ako noon… baka mas maaga nating nalaman ang lahat.”

Matagal siyang tumahimik.

Pagkatapos, sinabi niya ang mga salitang hindi ko malilimutan.

“Renato, hindi ikaw ang gumawa ng masama kay Joel. Pero may mga pagkakataong ang pananahimik ay nagpapahaba sa paghihirap ng mga naiwan.”

Wala akong naisagot.

Dahil totoo iyon.

Pagkalipas ng ilang buwan, naayos ang paglilipat sa mga natitirang ahas sa pangangalaga ng mga awtorisadong wildlife personnel.

Hindi pala eksaktong 287 ang nakaligtas.

Iilan na lamang ang natira, at marami sa mga nakita kong malalaking ahas ay mas matagal nang lumaki sa ilalim ng hindi pangkaraniwang kondisyon ng lugar.

Ang iba ay nakalalabas at nakakapasok sa mga lagusan. May mga ebidensiya ring patuloy silang nabigyan ng pagkain at tubig.

Walang himala sa silong.

Walang sumpa.

Ang totoong nakakatakot ay ang ginawa ng mga tao.

Ang kasakiman ni Victor.

Ang pananahimik ni Mang Nestor.

At ang sarili kong desisyong talikuran ang responsibilidad ko.

Sa araw ng libing ni Joel, ako ang tumulong magdala ng kanyang kabaong.

Habang ibinababa ito, lumapit sa akin si Mika.

“Kuya Renato, may gusto sana akong sabihin.”

Tumango ako.

“Hindi ko alam kung mapapatawad kita agad,” sabi niya. “Pero salamat dahil hindi mo na itinago ang nalaman mo.”

Napaluha ako.

“Hindi mo kailangang patawarin ako, Mika.”

Tumango siya at inilapag ang lumang relo sa ibabaw ng kabaong.

“Sa wakas, makakauwi na si Papa.”

Iyon ang pinakamasakit na pangungusap na narinig ko sa buong buhay ko.

Dahil sa loob ng anim na taon, isang pamilya ang naghihintay sa taong hindi na makababalik.

Isang taon matapos ang insidente, tuluyan nang giniba ang lumang bahay.

Bago simulan ang demolisyon, bumalik ako sa bakuran.

Wala na ang bakal na pinto.

Wala na ang mga kulungan.

Wala na ang amoy na halos ikinamatay ko sa takot.

Pero malinaw pa rin sa isip ko ang unang pagkakataong itinapat ko ang flashlight sa madilim na silong.

Akala ko noon, ang pinakamalaking sikreto ay kung paano nabuhay ang mga ahas nang anim na taon.

Hindi pala.

Ang pinakamalaking sikreto ay kung paano nakayang mabuhay ng ilang tao sa loob ng anim na taon habang pasan ang katotohanang may isang ama, isang asawa, at isang kaibigang hindi na nakauwi.

Mula noon, hindi na ako bumalik sa pag-aalaga ng mga ahas.

Nagpatuloy ako sa construction, pero naglaan din ako ng oras upang tumulong sa mga programa ng barangay tungkol sa responsableng pag-aalaga ng hayop at kaligtasan sa mga lumang gusali.

Hindi nito mabubura ang nangyari.

Hindi nito maibabalik si Joel.

Pero kahit paano, may pagkakataon pa akong huwag ulitin ang parehong pagkakamali.

At kung may isang aral akong nais ibahagi, ito iyon:

Hindi lahat ng bagay na ikinandado natin ay kusang nawawala sa paglipas ng panahon. Minsan, ang mga problemang tinatakasan natin ay patuloy na lumalaki sa dilim, hanggang sa may ibang taong magbayad ng kapalit.

Huwag hayaang ang takot, kasakiman, o pananahimik ang magpasya para sa iyo. Dahil ang katotohanan, gaano man katagal itago, ay may paraan para makalabas—at mas mabuting harapin natin ito habang may pagkakataon pang iligtas ang isang buhay.