Sa Ikawalong Taon ng Kasal Namin, Iniwan Ako ng Asawa Ko sa Ospital Para “Matuto”—Hindi Niya Alam na Isang Family GC Screenshot ang Magpapabalik sa Akin sa Buhay Ko
Bahagi 3
Dalawang araw matapos akong tawagan ng financing company, bumalik ako sa Quezon City.
Hindi para makipagbati.
Hindi rin para gumawa ng eksena.
Gusto ko lang kunin ang personal documents ko, ilang damit, laptop stand, at mga gamit na binili ko gamit ang sarili kong pera. Sinabihan ko si Marco nang umaga na pupunta ako bandang alas-dos.
Ang sagot niya:
“Finally. Pag-usapan natin nang maayos.”
Hindi ko itinama ang akala niya.
Pagdating ko sa subdivision, kilala pa rin ako ng guard. Ngumiti siya at binuksan ang gate.
“Ma’am Lena, tagal niyo pong nawala. Okay na po si Ma’am Vangie?”
“Okay na po.”
Dati, automatic akong nagkukuwento tungkol sa pamilya. Ngayon, napansin kong puwede palang sumagot nang hindi ako spokesperson ng bahay.
Pagpasok ko, nandoon silang tatlo sa dining area—si Marco, si Mommy Vangie, at si Mica. May nakahandang kape at ensaymada, parang family meeting na matagal nang pinagplanuhan.
Si Marco ang unang tumayo.
“Sit down.”
“Hindi ako magtatagal. Kukunin ko lang mga gamit ko.”
Nagbago ang mukha niya.
“Lena, huwag kang dramatic.”
Hindi ako sumagot. Dumiretso ako sa kuwarto.
Ang maliit na drawer kung saan ko inilalagay ang copies ng IDs at employment records ay nakabukas.
Hindi basag ang lock.
Nakasuksok pa ang susi sa loob.
Tumigil ako.
Bago ako umalis papuntang ospital noong araw na iyon, sigurado akong nasa key pouch ko ang susi. Pero naalala ko ring ilang linggo bago iyon, hiniram ni Marco ang buong pouch dahil kailangan daw niya ng duplicate key sa cabinet ng hardware.
Isa-isa kong chineck ang folders.
Nandoon ang marriage certificate.
Nandoon ang passport copy.
Nandoon ang old payslips.
Pero kulang ang dalawang photocopy ng UMID at isang lumang certificate of employment.
Pumasok si Marco sa likod ko.
“Anong hinahanap mo?”
“Yung documents na sinubmit sa loan application ni Mica.”
Napapikit siya sandali.
Sapat na iyon.
“Marco, kinuha mo?”
“Photocopy lang. Wala naman kaming pinirmahan para sa ’yo.”
“Bakit hindi mo hiningi?”
“Dahil alam kong tatanggi ka agad.”
Parang napakasimple ng sagot niya.
Hindi galit.
Hindi nahihiya.
Para bang natural lang na lampasan ang pahintulot ko dahil inconvenient ang sagot ko.
Lumabas si Mica mula sa hallway.
“Ate, preliminary lang naman. Grabe ka. Wala ka namang liability hangga’t wala kang pirma.”
Humarap ako sa kanya.
“Kung wala palang problema, bakit kailangan niyo akong iwan sa ospital para pumayag?”
Namula siya.
Mula sa dining area, sumingit si Mommy Vangie.
“Kasi hindi ka marunong makisama. Simula nang mamatay si Daddy, naging masyado kang mahigpit sa pera.”
Doon ako natawa, pero walang saya.
“Mommy, sino po ang nagba-budget ng gamot ninyo buwan-buwan?”
Tumahimik siya.
“Sino ang nakikipag-usap sa supplier kapag kulang ang pambayad sa hardware?”
Wala pa ring sagot.
“Sino ang nagbabayad muna gamit ang sariling savings kapag delayed ang collections?”
“Hindi naman libre ang tirahan mo rito,” sabi niya. “Asawa ka ni Marco. Natural lang na tumulong ka.”
Napatingin ako sa paligid.
Walong taon akong nakatira sa bahay na iyon, pero sa isang pangungusap, malinaw ulit: bahay iyon ni Marco. Pamilya iyon ni Marco. Ang ambag ko ay obligasyon. Ang pagtanggi ko ay kawalan ng utang na loob.
Kinuha ko ang folder ng personal records at inilagay sa bag.
“Gusto kong makita ang breakdown ng ₱680,000.”
Nagkatinginan silang tatlo.
Si Mica ang unang umiwas.
“Basta pang-negosyo.”
“Anong negosyo?”
“Online food distribution.”
“Magkano ang inventory?”
Hindi siya sumagot.
“Magkano ang delivery equipment? Permits? Packaging? Working capital?”
Wala pa ring sagot.
Doon ko nakita ang isang brown envelope sa ibabaw ng sideboard. Nakasulat ang pangalan ng financing company. Hindi ko iyon ginalaw.
Tumingin lang ako kay Marco.
“Show me.”
Siya mismo ang kumuha ng mga papel.
At doon ko nalaman ang bagay na hindi nila sinabi sa akin mula umpisa.
Hindi ₱680,000 ang kailangan para magsimula ng bagong negosyo.
Mahigit kalahati noon ay pambayad sa lumang obligasyon ng hardware—supplier balances at short-term loans na ilang buwan nang iniikot ni Marco. May bahagi ring pambayad sa credit card ni Mica at natirang gastos mula sa dati niyang online shop na nagsara.
“Bakit sinabi mong business capital lang?” tanong ko.
“Dahil babayaran din naman ’yan kapag lumakas ulit ang hardware.”
“Na-late na ba kayo sa payments?”
Tahimik siya.
“Marco.”
“Three accounts.”
Tatlo.
Tatlong account ang may late payments, pero ilang buwan niya akong pinapaniwalang “temporary cash flow issue” lang ang problema.
Bigla kong naalala ang mga gabing sinasabihan niya akong bawasan ang grocery. Huwag muna raw akong bumili ng bagong sapatos. I-delay ko raw ang dental checkup ko dahil maraming gastos.
Habang ginagawa ko iyon, may mga utang pala siyang hindi man lang sinabi sa akin.
“Bakit ako ang co-maker?”
Sumandal siya sa mesa at pinisil ang noo.
“Dahil malinis ang record mo. At kapag nakabalik ka sa work, mas maganda ang household profile natin.”
Napatingin ako sa kanya.
“Kapag nakabalik ako sa work?”
“Balak naman talaga kitang pagtrabahuin ulit after maayos ’to.”
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit—na may plano pala siya para sa buhay ko, o na hindi niya naisip na kailangan akong tanungin.
“Pati pagbabalik ko sa trabaho, napagdesisyunan mo na rin?”
“Lena, huwag mong baluktutin. Ginagawa ko ’to para sa atin.”
“Pero noong tinanong kita kung sino ang makikinabang, sabi mo ‘pamilya ko.’”
Tumayo si Mommy Vangie.
“Enough. Kung ayaw mong tumulong, sabihin mo. Huwag mo kaming ipahiya na parang magnanakaw kami.”
Hindi ko siya tinawag na magnanakaw.
Pero pare-pareho kaming tumingin sa bukas kong drawer.
Si Marco ang unang umiwas ng mata.
Nag-impake ako nang halos apatnapung minuto. Dalawang maleta lang ang kinuha ko. Naiwan ko ang mga plato, appliances, kurtina, at iba pang bagay na ako ang bumili. Wala akong lakas makipagtalo kung kanino iyon.
Bago ako lumabas, humarang si Marco sa pinto—hindi para pigilan ako nang pisikal, kundi para pilitin akong tumingin sa kanya.
“Kung aalis ka ngayon, ano’ng gusto mong mangyari sa kasal natin?”
Sa unang pagkakataon, hindi ko hinanap ang tamang sagot para hindi siya masaktan.
“Gusto kong malaman kung may kasal pa bang natira noong kailangan niyo akong parusahan para makuha ang pirma ko.”
Hindi siya nakasagot.
Mula sa dining table, biglang tumunog ang phone ni Mica.
Binasa niya ang message, at napamura nang mahina.
“Ano?” tanong ni Mommy Vangie.
Tumingin sa akin si Mica, nanlilisik ang mata.
“Cancelled ang application. Nilagay nilang declined due to co-maker non-consent.”
Humigpit ang panga ni Marco.
“Lena, pinacancel mo?”
“Sinabi ko lang ang totoo.”
“Alam mo bang may supplier na naghihintay ng bayad sa Friday?”
“Hindi. Kasi hindi mo sinabi sa akin.”
Sa labas, nakabukas na ang gate.
Kinuha ko ang dalawang maleta ko at lumakad palabas.
Sa likod ko, narinig kong sinabi ni Marco ang pangalan ko.
Hindi ako tumigil.
Hindi dahil gusto ko siyang parusahan.
Kundi dahil sa unang pagkakataon sa walong taon, may desisyon akong kailangang gawin nang hindi muna humihingi ng permiso sa pamilya niya.
Bahagi 4
Pagbalik ko sa San Pablo, hindi ako nakaramdam ng tagumpay.
Pagod lang.
May kakaibang lungkot sa pag-uwi dala ang dalawang maleta mula sa bahay na walong taon mong tinawag na tahanan. Kahit tama ang dahilan mo, may mga bagay pa ring kailangang pagluksaan—mga ordinaryong umaga, mga biro sa kusina, mga planong akala mo sabay ninyong tatandaan.
Kinabukasan, gumising ako nang alas-singko kahit wala namang kailangang ipagluto.
Ilang segundo akong nakahiga, naghihintay sa tunog ng alarm para sa gamot ni Mommy Vangie.
Wala.
Doon ko napagtanto kung gaano kalalim nakapasok sa katawan ko ang buhay nila. Kahit wala na ako sa bahay, naka-program pa rin ako para alalahanin ang lahat.
Kaya gumawa ako ng isang bagay na dati kong ikakahiya.
Binuksan ko ang laptop at gumawa ako ng handover file.
Hindi dahil babalik ako.
Kundi dahil ayokong gamitin nila ang pagkawala ko para sabihing sinadya kong guluhin ang bahay o negosyo.
Nilista ko ang schedule ng gamot ni Mommy Vangie, contact details ng pharmacy, due dates ng utilities, supplier numbers ng hardware, status ng pending deliveries, at passwords ng business accounts na talagang pag-aari ng tindahan. Inalis ko roon ang personal email, GCash, online banking at anumang account na pangalan ko.
Pagkatapos, nag-email ako kay Marco.
“Attached ang lahat ng operational information na hawak ko. Effective today, hindi na ako magha-handle ng household bills, supplier coordination, medical schedules, o accounts ng hardware. Pakipalitan ang passwords pagkatapos mong matanggap.”
Sumagot siya makalipas ang limang minuto.
“Ganito na lang? Eight years tapos email?”
Hindi ako sumagot.
Makalipas ang isang oras:
“Umuwi ka. Hindi kita iniwan para hiwalayan mo ako.”
Doon ako napahinto.
Iyon ang unang pagkakataong direkta niyang inamin na iniwan niya talaga ako.
Hindi aksidente.
Hindi misunderstanding.
Parusa.
Nag-reply ako ng isang pangungusap.
“Hindi mo kontrolado kung ano ang magiging epekto ng parusang pinili mong gawin.”
Pagkatapos noon, hindi na ako nakipagsagutan.
Sa susunod na linggo, dumating ang sunod-sunod na tawag mula sa mga tiyahin, pinsan, at kaibigan ng pamilya Santos.
May mahinahon.
May mapanumbat.
“Lena, lalaki ’yan. Mataas lang pride.”
“Hindi ba puwedeng pag-usapan? Sayang ang walong taon.”
“May sakit si Mommy Vangie. Baka lumala sa stress.”
Isang pinsan ni Marco ang nagsabi pa:
“Alam mo namang kapag nag-asawa ka, kasama talaga ang pamilya.”
Dati, isa-isa kong ipapaliwanag ang sarili ko.
Ngayon, iisa lang ang sagot ko.
“May problema kaming mag-asawa na kami ang kailangang ayusin. Ayokong idaan sa kamag-anak.”
Hindi ko ipinost ang screenshot.
Hindi ko ipinahiya si Marco sa Facebook.
Hindi ko rin kinumbinsi ang buong angkan na kampihan ako.
May bahagi sa akin na gustong ilabas lahat, lalo na tuwing nakakarinig ako ng bersiyon ng kuwento na “bigla akong naglayas dahil lang sa loan.” Pero natutunan kong hindi ko kailangang manalo sa public opinion para malaman kung ano ang nangyari sa akin.
Ang kailangan ko ay malinaw na hangganan.
Samantala, tinuloy ko ang application sa diagnostic clinic sa Calamba.
Hindi ako agad tinanggap dahil kaibigan ko si Rhea. Pinag-exam ako sa inventory system, pinagawa ng sample purchase comparison, at tinanong kung bakit anim na taon ang gap sa résumé ko.
Doon ako unang kinabahan nang sobra.
“Family caregiving,” sagot ko. “At tumulong ako sa small family business. Hindi formal ang position, pero ako ang humawak ng purchasing, supplier coordination at records.”
Pagkatapos ng interview, umiyak ako sa CR.
Hindi dahil masama ang interview.
Kundi dahil nahirapan akong sabihin nang malakas na may nagawa pala ako sa anim na taon na iyon. Sa bahay ng mga Santos, tinatawag lang iyong “pagtulong.” Sa résumé, kailangan kong pangalanan ang skills na matagal kong ipinagkait sa sarili ko.
Tinanggap ako bilang procurement associate on probation.
Mas mababa ang sahod kaysa sa iniisip kong kikitain ko kung hindi ako huminto noon. Hindi glamorous ang trabaho. Hindi rin ako biglang naging pinakamagaling sa opisina.
Sa ikalawang linggo, mali ang quantity na nailagay ko sa isang purchase order at muntik madoble ang delivery ng gloves. Ako mismo ang tumawag sa supplier, humingi ng correction, at gumawa ng incident note.
Pag-uwi ko, naiyak ako sa hiya.
Sabi ni Mama:
“Nagkamali ka. Inayos mo. Bukas, pasok ulit.”
Napakasimple.
Walang guilt.
Walang paniningil.
Bukas, pasok ulit.
Habang unti-unti akong bumabalik sa trabaho, unti-unti ring lumilitaw kung gaano karaming bagay sa bahay ng Santos ang dati kong sinasalo nang tahimik.
Hindi bumagsak ang hardware sa loob ng isang linggo.
Hindi rin sila nawalan ng bahay.
Mas makatotohanan ang nangyari.
Kinailangan nilang kumuha ng part-time bookkeeper at isang utility staff na puwedeng mag-deliver at kumuha ng supplies.
Si Marco ang nagsimulang sumama kay Mommy Vangie sa checkups dahil wala na akong nag-aayos ng schedule.
Si Mica ang humawak ng supplier calls, at doon niya nalaman na hindi sapat ang “pakiusap lang” kapag overdue ang account.
Nagbenta sila ng lumang second vehicle ng pamilya at gumamit ng proceeds para mabawasan ang pinaka-urgent na supplier balance.
Hindi natuloy ang ₱680,000 financing application.
At dahil hindi ako pumirma, napilitan silang ayusin ang utang ayon sa kaya talaga nilang bayaran, hindi ayon sa credit record na gusto nilang hiramin sa akin.
Nalaman ko ang ilan dito hindi dahil nang-iintriga ako, kundi dahil si Marco mismo ang nagsabi nang pumunta siya sa San Pablo tatlong linggo matapos akong umalis.
Mag-isa siya.
Walang dalang nanay.
Walang dalang kapatid.
May dala siyang isang paper bag ng paborito kong hopia at mukhang ilang gabi nang kulang sa tulog.
Pinaupo siya ni Mama sa sala, pagkatapos ay lumabas para bigyan kami ng privacy.
Matagal kaming walang sinabi.
Si Marco ang unang nagsalita.
“Hindi ko alam na ganoon karami ang ginagawa mo.”
Masakit marinig, pero hindi na nakakagulat.
“Walong taon mo akong kasama.”
“Alam kong tumutulong ka. Hindi ko lang… alam lahat.”
“Dahil kapag may problema, inaayos ko bago mo pa maramdaman.”
Tumango siya.
Doon ko rin inamin ang bahagi kong ayaw kong tingnan.
Sanay akong maging kailangan.
Kapag may humingi, oo agad.
Kapag may nakalimot, ako ang sasalo.
Kapag may mali, ako ang mag-aayos para walang gulo.
Akala ko pagmamahal ang pagiging indispensable. Hindi ko napansin na habang ginagawa kong madali ang buhay ng lahat, tinuturuan ko rin silang normal lang na ako ang laging mag-adjust.
Pero hindi ibig sabihin noon na kasalanan kong kinuha nila ang documents ko.
Hindi ibig sabihin noon na karapat-dapat akong parusahan.
Ang pagkakaroon ko ng mahinang boundaries ay hindi pahintulot para lampasan ang mga iyon.
“Bakit mo talaga ako iniwan?” tanong ko.
Matagal bago sumagot si Marco.
“Galit ako. At napahiya ako kay Mica at Mommy dahil sinabi kong mapapapirma kita. Noong tumanggi ka, parang… hindi ako nasunod sa sarili kong bahay.”
Hindi ko inaasahan ang sagot na iyon.
Mas pangit iyon kaysa sa palusot, pero mas totoo.
“Akala ko mag-Grab ka pauwi, magagalit ka nang isang gabi, tapos bukas kakausapin kita. Hindi ko inisip na aalis ka.”
“Bakit?”
Napayuko siya.
“Kasi dati lagi kang bumabalik.”
Doon ko naintindihan ang pinakaubod ng problema.
Hindi niya inisip na wala akong choice.
Ang mas masakit, inisip niyang kahit anong gawin niya, pipiliin ko pa rin siyang ayusin.
“Marco, hindi kita iniwan dahil sa isang biyahe mula ospital.”
Napatingin siya sa akin.
“Umalis ako dahil noong may gusto kayong makuha sa akin, naisip ninyong puwedeng gamitin ang takot kong mawalan ng pamilya para mapasunod ako.”
Namula ang mata niya.
“Sorry.”
Hindi ko tinanong kung sincere.
Naniniwala akong sincere siya sa sandaling iyon.
Pero ang pagsisisi ay hindi automatic na nagbabalik ng tiwala.
Sinabi kong kailangan ko ng panahon at ayokong bumalik sa bahay.
“Pwede tayong mag-counseling,” sabi niya.
Pumayag ako sa dalawang kondisyon: kaming dalawa lang, walang Mommy Vangie, walang Mica, at walang usapan tungkol sa loan hangga’t hindi niya kayang ipaliwanag ang ginawa niya nang hindi ako sinisisi.
Tatlong sessions kaming dumalo sa isang marriage counselor sa Quezon City.
Sa unang session, sinabi ni Marco na “pareho kaming may pagkukulang.”
Tama naman iyon sa pangkalahatan.
Pero nang tanungin siya ng counselor kung anong partikular na ginawa niya, bumalik siya sa:
“Hindi rin kasi nagsasalita si Lena kapag napapagod na siya.”
Dati, papayag ako roon.
Sa pagkakataong iyon, sinabi ko:
“Pwede nating pag-usapan ang pananahimik ko. Pero hiwalay iyon sa desisyon mong kunin ang documents ko at iwan ako para pilitin akong pumirma.”
Tahimik ang counselor.
Tahimik si Marco.
At sa katahimikang iyon, nakita kong hindi sapat na mahal niya ako. Kailangan din niyang kilalanin ang karapatan kong tumanggi nang hindi pinaparusahan.
Sa ikatlong session, umamin siyang ilang taon na niyang iniisip na mas may final say siya dahil bahay ng pamilya nila ang tinitirhan namin at siya ang may regular salary habang ako ay “nasa bahay.”
“Pero nagtrabaho rin siya,” sabi ng counselor. “Hindi lang iyon binayaran.”
Umiyak si Marco.
Ako, hindi.
Hindi dahil wala na akong nararamdaman.
Kundi dahil ilang taon ko nang iniyak nang paunti-unti ang pagkapagod na iyon nang hindi ko alam ang pangalan.
Pagkatapos ng counseling, hindi ako bumalik.
Hindi rin kami nagkunwaring maaayos ang lahat dahil lang nakapagsorry siya.
Nag-consult ako sa isang family lawyer tungkol sa financial records, personal documents, property issues, at mga legal na opsyon ko. Hindi ko ipapanggap na mabilis o simple ang proseso sa Pilipinas. Ang mahalaga, hindi na ako pumipirma o pumapayag sa anumang bagay na hindi ko naiintindihan, at ang mga desisyon tungkol sa susunod na hakbang sa kasal namin ay hindi na ginagawa sa dining table ng pamilya Santos.
Bumalik ako sa Quezon City makalipas ang isang buwan para kunin ang natitirang personal belongings ko. Naka-schedule iyon, at malinaw sa lahat na pagkuha lang ng gamit ang pakay ko.
Si Mica ang nagbukas ng pinto.
Hindi siya kasing tapang ng dati.
“Ate, sorry tungkol sa screenshot.”
“Tungkol sa maling send?”
Umiling siya.
“Tungkol sa plano.”
Iyon ang unang apology niya na walang kasunod na “pero.”
Tinanggap ko ang narinig ko.
Hindi ko sinabi na okay na.
Bago ako umalis, lumabas si Mommy Vangie mula sa kuwarto. May hawak siyang pill organizer na dati ako ang nag-aayos.
“Lena,” tawag niya.
Huminto ako.
“Akala ko kasi… dahil asawa ka ni Marco, responsibilidad mo rin kami.”
“Tinulungan ko po kayo dahil mahal ko kayo. Iba po iyon sa obligasyon na wala akong karapatang tanggihan.”
Namasa ang mata niya.
Hindi siya humingi ng tawad nang maayos. Hindi rin biglang nagbago ang pagkatao niya.
Pero sinabi niya:
“Hindi ko naisip na ganoon ang dating sa ’yo.”
Dati, sapat na sa akin ang ganoong kalahating pagkilala para bumalik sa dati.
Ngayon, hindi na.
Lumipas ang mga buwan.
Na-regular ako sa clinic.
Hindi ako yumaman.
Wala akong bagong kotse, bagong lalaki, o secret inheritance na biglang nagligtas sa buhay ko.
Nag-rent ako ng maliit na one-bedroom unit sa Calamba para mas malapit sa trabaho at isang oras lang ang layo kay Mama. Bumili ako ng secondhand dining table. Ako mismo ang nagkabit ng murang kurtina. Tuwing Sabado, umuuwi ako sa San Pablo at sumasama kay Mama sa palengke.
May mga gabing nami-miss ko si Marco.
May mga araw ding naaalala ko ang masasayang taon namin at nagtatanong kung sobra ba ang ginawa kong pag-alis.
Kapag nangyayari iyon, hindi ko binabasa ang screenshot para magalit ulit.
Binabasa ko ang unang email ko sa sarili kong account noong araw na gumawa ako ng bagong résumé.
Subject: “Application — Elena Santos.”
Iyon ang paalala ko na ang buhay ko ay hindi nagsimula sa pag-aasawa at hindi kailangang matapos sa pagiging kailangan ng ibang tao.
Makalipas ang halos siyam na buwan, nagkita kami ni Marco sa isang café pagkatapos ng appointment namin sa abogado.
Mas payat siya. Mas tahimik.
Sinabi niyang nakaayos na ang karamihan sa supplier debts. Si Mica ay nagtatrabaho na at nagbabayad ng sarili niyang credit card. May hired staff na rin si Mommy Vangie tuwing may checkup.
“Kinaya naman pala namin,” sabi niya.
“Kinaya niyo.”
Ngumiti siya nang malungkot.
“Dapat dati pa.”
Hindi ko alam kung may ibang bersiyon ng buhay kung saan natuto kami nang hindi kailangang masira ang tiwala.
Pero hindi iyon ang buhay na meron kami.
“May chance pa ba?” tanong niya.
Hindi ako nagmadaling sumagot.
Pagkatapos ay sinabi ko ang sagot na ilang buwan kong pinag-isipan, hindi ang sagot na bunga ng galit sa ospital.
“Hindi na ako babalik sa marriage na ganoon ang pundasyon. Ayokong gugulin ang susunod na walong taon sa pag-check kung safe ba akong tumanggi.”
Tumango siya.
Umiyak siya nang tahimik.
At sa unang pagkakataon, hindi ko siya nilapitan para punasan ang luha niya.
Hindi iyon kalupitan.
Hangganan iyon.
Naghiwalay kami ng direksiyon paglabas ng café. Tinuloy ko ang legal at financial arrangements ayon sa payo ng abogado, at tinuloy niya ang pag-aayos ng buhay na dati niyang ipinapasa sa akin.
Ngayong halos isang taon na mula noong araw na iniwan nila ako sa ospital, minsan tinatanong pa rin ako ni Mama kung pinagsisisihan ko ba ang walong taon.
Hindi.
May mga taon na nawala sa akin, oo.
Pero may mga bagay din akong natutunan tungkol sa sarili ko—lalo na kung gaano kadaling tawaging “pagmamahal” ang walang katapusang pagsasakripisyo kapag lahat ay nasasanay na makinabang dito.
Ang pinagsisisihan ko lang ay matagal kong inakalang kailangan kong maging useful para maging mahalaga.
Noong araw na iniwan nila ako sa pickup bay, akala nila ang mawawala sa akin ay masasakyan pauwi.
Ang nawala pala ay ang takot kong hindi kayaning umalis.
At iyon ang pagkawala na hindi ko na kailanman gustong bawiin.
