Bahagi 3 — Sa Lumang Tablet Ko Nabasa Kung Paano Nila Hinati ang Sahod na Hindi Kanila
Bahagi 3 — Sa Lumang Tablet Ko Nabasa Kung Paano Nila Hinati ang Sahod na Hindi Kanila
Hindi ko agad ginalaw ang tablet.
Nakatitig lang ako sa screen habang tumutulo ang tubig mula sa gripo sa kusina.
Isang patak.
Dalawa.
Tatlo.
Sa banyo, naririnig ko ang shower.
Normal na gabi para kay Adrian.
Habang ako, sa loob lamang ng ilang segundo, ay parang binigyan ng salamin kung saan malinaw kong nakita ang buong tatlong taon naming pagsasama.
Binuksan ko ang conversation.
Mahaba.
Napakahaba.
Halos dalawang taon ang messages.
Hindi man lang pala nila binubura dahil sigurado silang hindi ko malalaman.
“Pumasok na ba bonus ni Mara?”
“Sa Friday daw.”
“Unahin natin loan ni Mama.”
“May pambayad pa ba sa insurance?”
“Bawasan mo muna allowance niya.”
“Sabihin mo mahal ang kuryente.”
“Kapag nagtanong sa ₱15K, sabihin mo school ni Bea.”
Mabilis akong nag-scroll.
May screenshot ng payroll notification ko.
May larawan ng statement.
May usapan tungkol sa teaching incentives ko.
May buwan pang alam na nila ang eksaktong matatanggap ko bago ko pa tingnan ang sarili kong payslip.
Pinakamalala, may spreadsheet si Celeste.
Isang totoong spreadsheet.
May columns.
SAHOD NI MARA.
HOUSEHOLD.
BEA.
MAMA.
CELESTE.
RESERVE.
Para akong budget category.
Hindi tao.
Sa isang entry, ₱64,000 ang net salary ko.
₱14,000 para sa rent at utilities.
₱8,000 allowance ko.
₱12,000 para sa “Bea.”
₱10,000 para kay “Mama.”
₱15,000 para kay Celeste.
₱5,000 reserve.
Wala man lang column para sa ipon ko.
Wala para sa magulang ko.
Wala para sa medical emergency.
Wala para sa sarili kong pangarap.
May isa pang message.
Galing kay Adrian.
“Kapag sinabi nating kulang, mag-o-overtime naman iyan. Hindi marunong tumanggi si Mara.”
Napahawak ako sa bibig ko.
Hindi dahil maiiyak ako.
Dahil gusto kong sumuka.
Iyon pala ang tingin niya sa sipag ko.
Kapag may extra class ako, hindi niya iniisip na pagod ako.
Iniisip niyang may dagdag na perang puwedeng paghati-hatian.
May isa pang message si Celeste.
“Maganda nga napangasawa mo. Tahimik. Hindi maarte. Hindi tulad ng ibang babae na pera nang pera.”
Sumagot si Adrian ng laughing emoji.
Doon ako umiyak.
Hindi noong makita ko ang ₱684,350.
Hindi noong malaman kong peke ang review center.
Doon.
Sa simpleng emoji.
Sa katotohanang habang inaakala kong pinagtatanggol ako ng asawa ko kapag wala ako, kasama pala siya sa pagtawa.
Tahimik kong kinuhaan ng litrato ang bawat mahalagang conversation.
Nag-screen recording ako habang nag-scroll mula sa pangalan ni Celeste hanggang sa pinakahuling message.
Ipinadala ko lahat sa bagong email account na hindi alam ni Adrian.
Pagkatapos ay ibinalik ko ang tablet sa eksaktong puwesto nito.
Pagkalabas niya ng banyo, nakaupo na ako sa sofa.
“Hindi ka pa natutulog?” tanong niya.
“Hindi pa.”
“May klase ka bukas.”
“Alam ko.”
Nagpunta siya sa refrigerator at kumuha ng tubig.
Pinanood ko siyang uminom.
Gusto kong itanong kung kailan niya ako tumigil mahalin.
Pero habang nakatingin ako sa kanya, naisip kong mali ang tanong.
Baka mas tama—
Minahal ba niya talaga ako, o naging maginhawa lang ako?
Kinabukasan, kinausap ko ang abogado kong nirekomenda ng isang dating professor.
Hindi ko na sasabihin ang lahat ng detalye ng kaso dahil bawat legal na sitwasyon ay iba.
Pero malinaw ang payo niya.
Huwag akong padalos-dalos.
I-secure ko ang sarili kong accounts.
I-save ang records.
Huwag burahin ang messages.
At huwag hayaang mawalan ako ng access sa sarili kong pera at dokumento.
Ginawa ko iyon.
Nagbukas ako ng bagong personal savings account.
Doon ko inilipat ang perang legal at malinaw na akin.
Nagpalit ako ng passwords.
Tinanggal ko ang supplementary card na ginagamit ni Celeste.
Pinalitan ko ang PIN.
Tinanggal ko sa tablet ang remembered login sa banking apps.
At higit sa lahat—
tumigil akong humingi ng permiso para gamitin ang sarili kong pera.
Unang buwan pa lamang, parang nagkaroon ako ulit ng baga.
Nakabili ako ng sapatos na matagal ko nang ipinagpapaliban.
Hindi mahal.
₱2,400 lang.
Pero umiyak ako sa loob ng fitting area.
Dahil dalawang taon akong pinapaniwalang maluho ako kapag gumagastos ako ng higit sa ₱1,000 para sa sarili ko.
Nang gabing makita ni Adrian ang kahon ng sapatos, napakunot-noo siya.
“Bumili ka?”
“Oo.”
“Magkano?”
“Hindi mo kailangang malaman.”
Para siyang sinampal.
“Anong attitude iyan?”
“Bagong attitude.”
Mula noon, lalong lumala ang bahay.
Tahimik na digmaan.
Hindi niya ako sinisigawan araw-araw.
Mas masahol.
Ginagamit niya ang katahimikan.
Hindi ako kinakausap.
Hindi kumakain ng niluluto ko.
Kinukuwento sa pamilya niya na nagbago raw ako mula nang tumaas ang sahod ko.
At si Celeste, araw-araw may bagong parinig.
“May mga babaeng nakakalimot sa pinanggalingan kapag kumikita na.”
“Hindi pera ang sukatan ng mabuting asawa.”
“Ang tunay na pamilya nagtutulungan.”
Minsan ay nag-post pa siya sa Facebook tungkol sa “mga taong madamot kahit pinagpala.”
Hindi niya ako pinangalanan.
Hindi na kailangan.
May tatlong tita ni Adrian na nag-message sa akin sa loob ng isang araw.
“Mara, sana mag-usap kayo.”
“Masyadong maikli ang buhay para pag-awayan ang pera.”
“Para naman sa bata.”
Wala ni isang nagtanong kung bakit ako galit.
Wala ni isang nagtanong kung magkano ang kinuha.
Wala ni isang nagsabing baka may mali rin ang pamilya nila.
Kaya tumigil akong magpaliwanag.
Hindi ko sila kailangang kumbinsihin.
Kailangan ko lang makaalis.
Isang gabi, humingi si Adrian ng “serious talk.”
Umupo kami sa dining table.
Parehong lugar kung saan ko inilatag ang bank statements.
“Mara,” sabi niya, “umaabot na tayo sa punto na hindi na healthy.”
Tumango ako.
“Agree.”
Nagulat siya.
Akala niya makikiusap ako.
“Gusto kong ayusin natin.”
“Sige.”
“Una, ibalik natin joint management sa finances.”
Napangiti ako.
“Ayan ang ibig mong sabihin sa ayusin?”
“Hindi maaaring kanya-kanya tayo. Mag-asawa tayo.”
“Pero noong pera ko ang ginagamit ninyo nang hindi ako tinatanong, okay lang?”
“Paulit-ulit na lang.”
“Dahil hindi mo pa rin sinasagot.”
Napabuntong-hininga siya.
“Fine. Nagkamali ako. Happy?”
“Hindi.”
“Ano ba gusto mo? Lumuhod ako?”
“Gusto kong isauli ninyo ang pera.”
Tumawa siya.
Isang maikling tawa.
Halos mapanlait.
“Mara, hindi naman realistic iyan.”
“Bakit?”
“Ginastos na.”
“Hindi ko problema iyon.”
“Pamilya ko sila.”
“At pera ko iyon.”
Biglang nag-iba ang mukha niya.
“Kung ganyan ka, baka tama si Ate.”
“Sa alin?”
“Na hindi ka bagay sa pamilya namin.”
Matagal ko siyang tiningnan.
Pagkatapos ay tumayo ako.
“Ayos.”
“Ano?”
“Kung hindi ako bagay, aalis ako.”
Hindi niya ako pinaniwalaan.
Hindi rin ako pinaniwalaan ni Celeste nang malamang kumuha ako ng abogado.
Akala nila drama.
Bluff.
Pananakot.
Hanggang isang Sabado, habang nasa grocery si Adrian, dumating ang kapatid ko at dalawa kong pinsan.
Inimpake namin ang damit ko.
Mga libro.
Laptop.
Teaching materials.
Mga dokumento.
Isang rice cooker na regalo sa akin ng nanay ko.
At ang maliit na coffee maker na ako ang bumili.
Wala akong kinuha na hindi malinaw na akin.
Nang makauwi si Adrian, kalahati ng cabinet ay walang laman.
Tumawag siya nang labing-apat na beses.
Hindi ko sinagot.
Dumiretso ako sa bahay ng mga magulang ko sa Marikina.
Pagpasok ko, tiningnan ako ni Mama.
Wala siyang sinabi.
Binuksan lang niya ang mga braso niya.
Doon ako tuluyang humagulgol.
Hindi dahil iniwan ko ang asawa ko.
Kundi dahil sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, may bahay akong pinasukan na hindi ako tinanong kung may dala akong pera.
Sumunod ang mahahabang buwan.
Mga konsultasyon.
Mga dokumento.
Mga pag-uusap sa abogado.
Mga pagtatangkang “pag-ayusin” kami ng kamag-anak.
Mga mensahe ni Adrian na salitan ang tono.
Galit.
Maamo.
Mapanumbat.
Nagsisisi.
Pagkatapos galit ulit.
Minsan sinabi niya:
“Sayang tayo dahil lang sa pera.”
Sinagot ko iyon nang isang beses.
“Hindi tayo nasira dahil sa pera. Nasira tayo dahil para sa iyo, wala akong karapatang magdesisyon sa sarili kong pera.”
Hindi na ako nakipagtalo pagkatapos niyon.
Pero habang umuusad ang kaso, may isang bagay na hindi tumigil.
Si Celeste.
Patuloy siyang humihingi.
Hindi na direkta sa akin sa umpisa.
Kay Adrian muna.
Pagkatapos sa nanay nila.
Pagkatapos bumalik ulit sa akin.
May graduation fee raw.
May application fee.
May review materials.
May laptop problem.
May school project.
Hanggang dumating ang araw na tumawag mismo sa akin si Bea.
Hindi ang nanay niya.
Si Bea.
“Teacher Mara?”
Mahina ang boses niya.
Hindi niya ako tinatawag na Tita kapag nahihiya siya.
“Bea?”
“May puwede po ba akong sabihin?”
“Of course.”
“Please… huwag n’yo pong sabihin kay Mama na tumawag ako.”
Napaupo ako.
“Ano’ng nangyari?”
Tahimik siya nang ilang segundo.
Pagkatapos ay narinig kong suminghot siya.
“Hindi ko po kailangan ng ₱58,000.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Ano?”
“Free po iyong review program ko sa school.”
Hindi ako nagsalita.
“Since last month pa po. Scholarship po iyon dahil mataas grades ko.”
Parang dahan-dahang humigpit ang paligid ko.
“Alam ba ng mama mo?”
“Opo.”
“Then bakit siya humihingi sa akin?”
Umiyak si Bea.
“May utang po siya.”
Hindi ko pinutol.
“May online loans po. At may hinuhulugan silang kotse ni Papa. Tapos… may pera pong hinihingi sa kanya iyong supplier sa shop.”
“Bea, hindi mo kailangang ipaliwanag ang problema ng matatanda.”
“Pero ginagamit po nila pangalan ko.”
Doon nabasag ang boses niya.
“Teacher Mara, nahihiya na po ako.”
Napapikit ako.
Hindi ko kailanman sinisi ang bata.
Kahit isang beses.
Hindi kasalanan ni Bea kung anong klaseng sistema ang ginawa ng mga magulang niya.
“Makinig ka sa akin,” sabi ko. “Hindi mo kasalanan ito.”
“Pero dahil po sa akin kaya kayo—”
“Hindi. Huwag mong akuin ang desisyon ng matatanda.”
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos ay may sinabi siyang hindi ko inaasahan.
“May gusto po akong ipadala sa inyo.”
“Ano?”
“Pictures po.”
Makalipas ang isang minuto, may pumasok na Messenger files.
Mga litrato ng notebook ni Celeste.
May dates.
Amounts.
Mga pangalan.
At may isang pahina na may heading:
MARA / ADRIAN FUNDS
Sa ilalim, nakalista ang mga kinuha mula sa account ko.
At sa pinakababa—
College fund ni Bea: ₱310,000.
Natigil ang paghinga ko.
Hindi dahil alam kong may pera.
Kundi dahil malinaw na nakasulat sa tabi nito:
GINAMIT SA AUTO SHOP — IBALIK BAGO MALAMAN NI MARA.
Pero hindi iyon ang pinakamasama.
Sa susunod na larawan, may photocopy ng isang bank deposit slip.
Ang account name ay hindi kay Celeste.
Hindi kay Noel.
Hindi kay Adrian.
Pangalan iyon ng nanay nilang si Lourdes Reyes.
At sa gilid ng papel, sulat-kamay ni Celeste:
“Ito iyong ₱180K galing bonus ni Mara. Huwag galawin hanggang matapos usapan sa condo.”
Napatingin ako sa screen nang matagal.
Condo?
Anong condo?
Wala kaming napag-uusapang condo.
Pagkatapos ay naalala ko ang isang pangungusap ni Adrian mahigit isang taon na ang nakaraan.
“Mara, baka puwede nating ipangalan muna kay Mama iyong next property para mas simple.”
Tinanggihan ko iyon noon.
Akala ko natapos na ang usapan.
Mali pala ako.
Kinabukasan, ipinakita ko sa abogado ko ang mga litrato.
Tahimik niyang tiningnan ang bawat isa.
Pagkatapos ay nagtanong siya.
“Mara, sigurado ka bang wala kang pinirmahang authorization kaugnay sa pagbili ng property?”
“Wala.”
“Sigurado?”
“Oo.”
Tumango siya.
“Then kailangan nating alamin kung ano talaga itong tinutukoy nilang condo.”
Dalawang linggo ang lumipas bago namin nakuha ang sagot.
At nang makita ko ang dokumento, hindi ako napasigaw.
Hindi ako umiyak.
Tumawa lang ako.
Dahil ang pamilyang paulit-ulit na nagsasabing madamot ako—
ay may reservation pala sa isang pre-selling condominium unit sa pangalan ng nanay ni Adrian.
Ang perang ginamit sa reservation at unang installments?
Bahagi nito ay galing sa bonus ko.
At ang dahilan kung bakit gusto nilang maibalik agad sa kanila ang access sa payroll ko—
may susunod na malaking payment na darating.
₱240,000.
Due sa loob ng tatlong linggo.
At kung hindi sila makabayad, puwedeng makansela ang reservation at mawala ang malaking bahagi ng naihulog nila.
Noon ko naintindihan kung bakit biglang napakabait ni Adrian sa mga huling message niya.
Hindi pala ako nami-miss.
May due date lang sila.
At eksaktong isang gabi bago ang deadline, nagpunta silang lahat sa bahay ng mga magulang ko.
Si Adrian.
Si Celeste.
Pati ang nanay nilang si Lourdes.
Hindi sila dumating para humingi ng tawad.
Dumating sila para kunin ang pera.
