Bahagi 3 — Sa Likod ng Hiwalayan, May Isang Babaeng Tahimik na Nagdikta ng Pagkawasak Namin
Bahagi 3 — Sa Likod ng Hiwalayan, May Isang Babaeng Tahimik na Nagdikta ng Pagkawasak Namin
Hindi ako umuwi nang gabing iyon.
Sa opisina ako natulog, kung matatawag mang tulog ang dalawang oras na nakapikit ako sa sofa habang paulit-ulit sa isip ko ang sinabi ni Mara.
Mas madaling makaalis ang lalaki kapag galit kaysa kapag naaawa.
Iyon pala ang eksaktong nangyari.
Ginawa akong galit.
Ginawa siyang takot.
At habang pareho kaming nasasaktan, may taong nagdedesisyon para sa amin na para bang mga bata kaming walang sariling isip.
Alas-sais ng umaga, pinapunta ko sa conference room ang hospital legal counsel, compliance head, IT chief at dalawang miyembro ng board na walang koneksiyon sa pamilya namin.
Isinuko ko rin pansamantala ang lahat ng authority ko sa patient assistance approvals.
Ayokong magkaroon ng kahit anong dahilan ang sinuman para sabihing ginagamit ko ang posisyon ko upang protektahan ang sarili ko.
“Independent review,” sabi ko. “Kasama ako sa iimbestigahan kung kailangan.”
Tahimik ang lahat.
Kilala ng buong ospital ang pangalan ng pamilya namin.
Tatlong dekada nang donor ang Villanueva Foundation.
Ang ama ko ang tumulong magpatayo ng unang dialysis wing.
Si Mama naman ang naging chairperson ng foundation matapos siyang mabalo.
Sa labas, kilala siyang eleganteng babae na laging nasa fundraising dinner, medical mission at scholarship ceremony.
Hindi ako kailanman nakarinig na may nag-akusa sa kanya ng pagnanakaw.
Pero may isang bagay akong alam tungkol sa nanay ko.
Kapag may gusto siyang mangyari, nahihirapan siyang tanggapin na may karapatan ang ibang tao na tumanggi.
Hindi niya kailanman nagustuhan si Mara.
Sa umpisa, maayos naman.
Pero pagkatapos ng tatlong taon na wala kaming anak, nagbago.
“Baka kailangan ninyong magpatingin sa mas mahusay na espesyalista.”
“Baka dapat bawasan ni Mara ang trabaho.”
“Baka hindi talaga compatible ang katawan ninyo.”
Kapag naririnig ko, pinatitigil ko.
Pero ang hindi ko alam, mas malala pala ang sinasabi niya kay Mara kapag wala ako.
Noong minsang nabigo ang pangatlong fertility procedure namin, sinabi raw niya:
“Hindi habangbuhay maghihintay ang lalaki para magkaroon ng sariling anak.”
Hindi sinabi ni Mara sa akin.
Ayaw niya raw akong pag-awayin sa nanay ko.
Ngayon ko naintindihan na ang pagiging tahimik niya ay naging puwang para mas lumakas ang loob ni Mama.
Bandang alas-diyes, tumawag si Bea.
Gising na si Mara.
Stable ang baby.
Mababa lamang ang hemoglobin niya at dehydrated siya.
Pumunta ako.
May tray ng almusal sa gilid ng kama.
Hindi niya ginagalaw.
“Pwede ba tayong mag-usap?”
“Kung tungkol sa mama mo, ayoko muna.”
“Hindi.”
Umupo ako sa silya.
“Gusto kong humingi ng tawad.”
Napatingin siya sa akin.
Hindi ako lumapit.
Hindi ko siya hinawakan.
“Hindi dahil sa ginawa ni Mama. Hindi ko kayang humingi ng tawad para sa ibang tao. Humihingi ako ng tawad dahil asawa mo ako at pinili kong maniwala sa hinala kaysa tanungin ka hanggang magsabi ka ng totoo.”
Tahimik siya.
“Nakita ko ang litrato ninyo ni Marco. Nakita ko ang messages. Napansin kong palagi kang wala. Pero imbes na sabihin kong takot akong mawala ka, tinanong kitang may lalaki ka ba.”
“Hindi rin naman ako nagsabi ng totoo.”
“Oo.”
Napatingin siya sa akin na parang hindi niya inaasahan ang sagot.
“Pareho tayong nagkamali. Pero hindi pareho ang dahilan.”
Pinisil niya ang kumot.
“Takot ako, Adrian.”
“Sa cancer?”
“Sa lahat.”
Huminga siya nang malalim.
“Noong sinabi sa akin ni Bea ang diagnosis, unang pumasok sa isip ko hindi kung mamamatay ako. Ang una kong naisip, baka mawala ang bata.”
Tumigil ang boses niya.
“After nine years, saka siya dumating.”
Napalunok ako.
“Eight weeks pa lang ako noon. Hindi pa kita nasasabihan. Plano kong sabihin sa anniversary natin.”
Naalala ko ang maliit na reservation card na nakita ko minsan sa drawer.
Akala ko para sa ibang tao.
“Pero bago ang anniversary, lumabas ang biopsy.”
Tumingin siya sa kisame.
“Parang binigyan ako ng buhay at kamatayan sa parehong linggo.”
Hindi ko alam ang sasabihin.
“Kaya gusto kong ayusin muna ang plano. Akala ko kapag sinabi kong may cancer ako, pipilitin mong unahin ako. Kapag sinabi kong buntis ako, pipilitin mong unahin ang bata. Ayokong ikaw ang pumili.”
“Hindi ko dapat pinili para sa iyo.”
“Oo.”
Masakit ang sagot.
Pero tama.
“Pagkatapos dumating ang mama mo, lalo akong nataranta. Akala ko talagang ayaw mo nang malaman.”
“Bakit hindi ka pumunta sa bahay?”
“Pumunta ako.”
Napatingin ako sa kanya.
“Kailan?”
“January 19. Bandang alas-otso ng gabi.”
Napatayo ako.
“Wala kang sinabi sa akin tungkol doon.”
“Dahil hindi kita nakita.”
“Wala ako sa Cebu noon. Nakauwi na ako ng alas-singko.”
Umiling siya.
“Sinabi ng guard na may bilin na huwag akong papasukin.”
Nanginig ang panga ko.
“Kanino galing ang bilin?”
Hindi niya kailangang sagutin.
May CCTV ang bahay.
May logbook ang village.
At higit sa lahat, may matagal nang house manager si Mama na si Lorna.
Tinawagan ko ang security supervisor.
Hindi ko sinabi kung bakit.
Pinakuha ko ang archived gate logs.
Salamat sa policy ng subdivision, isang taon ang retention ng digital visitor logs.
Naroon ang pangalan ni Mara.
January 19.
8:07 p.m.
Denied entry upon instruction of homeowner representative: E. Villanueva.
Parang may kumulo sa dugo ko.
Hindi sa dahilang minsan niya akong pinagsinungalingan.
Kundi dahil sa bawat pagkakataong halos magkita kami ni Mara, may humarang.
Bandang tanghali, dumating si Mama sa ospital.
Hindi ko siya pinatawag.
Siguro may nagsabi.
Pumasok siya sa opisina ko na maayos ang buhok, naka-cream na blouse at may dalang leather bag.
“Adrian, ano itong naririnig ko na pinapa-audit mo ang foundation?”
Hindi ko siya inalok ng upuan.
“Ginamit mo ba ang digital seal ko noong January 17?”
Nanigas ang mukha niya.
“Ano ba ang sinasabi mo?”
“Tinanggihan ang cancer assistance ni Mara gamit ang pangalan ko.”
Tahimik.
“Mama.”
“Hindi ko alam na may cancer siya noong una.”
“Pero alam mo nang nalaman mo.”
Umupo siya nang kusa.
“Anak, may mga bagay kang hindi naiintindihan.”
Napatawa ako.
“Mukhang iyan ang problema natin. Lahat ng tao sa buhay ko, may mga bagay daw akong hindi dapat malaman.”
“Ginawa ko iyon para sa iyo.”
“Alin?”
“Lahat.”
Hindi ko inasahan na aamin siya nang ganoon kadali.
Pero ang tono niya ay hindi pagsisisi.
Kumbinsido siya.
“Lumapit sa akin si Mara noon. Buntis. May sakit. Hindi niya alam ang gagawin. Nakita kitang halos maubos sa loob ng maraming taon dahil sa problemang iyon. Pagod ka na.”
“Hindi mo alam kung ano ang kaya kong piliin.”
“Anak—”
“Pinaniwala mo akong may lalaki siya.”
“Hindi ko sinabing sigurado.”
“Ipinakita mo sa akin ang litrato niya kasama ang oncologist niya!”
Hindi siya sumagot.
“At sa kanya, sinabi mong ayaw kong makialam.”
“Gusto kong palayain kayong dalawa sa isang buhay na puro ospital.”
Napanganga ako.
“Nasa ospital ako araw-araw. Doktor ako.”
“Alam mo ang ibig kong sabihin.”
“Hindi. Ipaliwanag mo.”
Nainis siya.
“Paano kung namatay siya? Paano kung may komplikasyon ang bata? Ilang taon ka na, Adrian? Gusto kong magkaroon ka ng pagkakataong magsimula ulit.”
“Hindi mo trabaho ang pumili ng asawa ko.”
“Mali ang paraan ko. Pero tama ang intensiyon ko.”
“Hindi.”
Lumapit ako sa mesa.
“Kapag kinuha mo ang karapatan ng isang tao na pumili, wala nang mabuting intensiyon na sapat para ayusin iyon.”
Doon ko inilapag ang audit summary.
Nagbago ang kulay ng mukha niya.
“Ano ito?”
“₱4.8 million.”
Hindi niya ginalaw ang papel.
“Hindi ko kinuha iyan.”
“Pero may approvals sa account mo.”
“Ramon ang namamahala ng disbursement.”
“Ginamit niya rin ang token para baguhin ang application ni Mara.”
“Hindi ko alam ang tungkol sa pera.”
“Pero alam mo ang tungkol kay Mara.”
Tahimik.
“Ipinatigil mo ba ang tulong niya?”
Mabagal siyang huminga.
“Sinabi ko kay Ramon na huwag bigyan ng special treatment.”
“Approved na siya sa indigent criteria. Hindi special treatment iyon.”
“Akala ko may ibang sources siya.”
“Ipinagbili niya ang wedding jewelry niya.”
Napatingin sa akin si Mama.
“Pumila siya sa libreng tanghalian.”
“Adrian…”
“Habang ang foundation na pinangalanan kay Papa ay may milyon-milyong pisong nawawala.”
Hindi na siya nakasagot.
Sa sumunod na dalawang araw, mas dumami ang ebidensiya.
May tatlong suppliers na binayaran umano para sa chemotherapy support kits.
Dalawa ay hindi makita sa registered address.
Ang isa ay pag-aari ng college friend ni Ramon.
May mga pasyenteng nakalista bilang nakatanggap ng ₱150,000 assistance pero ₱30,000 lamang ang aktuwal na na-credit sa kanilang hospital accounts.
May spreadsheet na mano-manong binabago pagkatapos maaprubahan ang vouchers.
At may mga text message mula kay Mama kay Ramon.
Hindi niya direktang sinasabing magnakaw ito.
Pero may isang mensahe na hindi ko makalimutan.
“Remove Mara from the list. Ayokong magkaroon siya ng dahilan para manatiling nakakabit kay Adrian.”
Nang mabasa ko iyon, para akong nawalan ng hangin.
Hindi na iyon proteksiyon.
Hindi na iyon pakikialam.
Sinasadya na iyon.
Samantala, ayaw pa ring tanggapin ni Mara na ako ang magbayad ng personal niyang bills.
“May natitira pa akong pera.”
“Nagsangla ka na ng alahas.”
“Pera ko iyon.”
“Anak ko rin ang dinadala mo.”
“Hindi mo kailangang gamitin ang anak para bayaran ang pagkukulang mo.”
Tumahimik ako.
Tama na naman siya.
Kaya hindi ko siya pinilit.
Sa halip, tinulungan ko ang social service department na iproseso nang tama ang assistance na dapat matagal na niyang nakuha.
Hindi sa pangalan ko.
Hindi bilang asawa ko.
Bilang pasyenteng kwalipikado.
Iyon ang unang bagay na tinanggap niya.
Pagkalipas ng isang linggo, pinayagan siyang umuwi sa inuupahan niyang maliit na apartment.
Sumama ako para ihatid siya.
Nang makita ko ang lugar, mas sumama ang loob ko sa sarili ko.
Isang maliit na studio unit sa ikalawang palapag.
May electric fan.
Isang single bed.
Dalawang kaldero.
Isang folding table.
At sa ibabaw ng mesa ay may maliit na supot ng damit ng sanggol.
Lahat secondhand.
May tatlong puting onesie.
Dalawang lampin.
Isang maliit na bonnet.
“Hindi mo kailangang tingnan na parang kawawa ako,” sabi niya.
“Hindi ikaw ang tinitingnan kong kawawa.”
“Kung sino?”
“Sarili ko.”
Napailing siya.
“Adrian, hindi ko kailangan ng lalaking naaawa.”
“Hindi ako naaawa.”
“Kung ganoon, ano?”
Hindi ako agad nakasagot.
Dahil hindi ko alam kung pag-ibig ba ang karapatan kong sabihin pagkatapos ng lahat.
Kaya ang sinabi ko lang:
“Gusto kong maging ama.”
Tumingin siya sa akin.
“Iyon lang muna ang kaya kong hingin.”
Matagal bago siya sumagot.
“Sige.”
Iyon ang unang maliit na pinto na binuksan niya.
Hindi para bumalik ako bilang asawa.
Kundi bilang ama.
Mula noon, sinasamahan ko siya sa prenatal appointments kapag pumapayag siya.
Natutunan ko ang treatment schedule niya.
Natutunan kong huwag siyang tanungin ng “okay ka lang ba?” tuwing makikita kong pagod siya.
Sa halip:
“Anong kailangan mo ngayon?”
Minsan tubig.
Minsan pagkain.
Minsan katahimikan.
Minsan ayaw niya talaga akong makita.
Tinanggap ko.
Thirty-three weeks na siya nang magkaroon ng komplikasyon.
Nasa board meeting ako noon.
Ipinapakita ng independent auditor ang final findings laban kay Ramon nang tumawag si Bea.
“Adrian, nasaan ka?”
Agad akong napatayo.
“Bakit?”
“Nandito si Mara.”
“Ano’ng nangyari?”
“Her blood pressure is dangerously high.”
Parang nawala ang tunog sa conference room.
“May severe preeclampsia signs siya. May protein sa urine at sumasakit ang ulo niya. Minomonitor namin ang baby.”
“Pupunta ako.”
Pagdating ko sa maternity high-risk unit, naka-side lying si Mara at nakakabit sa monitor.
Namumutla siya.
Hawak niya ang tiyan.
“Adrian…”
“Nandito ako.”
“Maaga pa.”
“Alam ko.”
“Hindi pa dapat lumabas.”
Lumapit si Dr. Celina Torres, maternal-fetal medicine specialist.
“Ginagawa natin ang lahat para makontrol ang blood pressure, pero hindi maganda ang tracing ng baby.”
Tumingin si Mara sa monitor.
“Anong ibig sabihin?”
“May episodes na bumabagal ang heartbeat.”
Nanginginig ang kamay niya.
Hinawakan niya ang kamay ko.
Unang pagkakataon iyon mula nang maghiwalay kami.
Hindi ko siya pinisil nang mahigpit.
Hinayaan ko lang siyang humawak.
“Takot ako,” bulong niya.
“Nandito ako.”
Maya-maya, tumunog ang alarm.
Pumasok ang dalawang nurse.
Biglang bumilis ang kilos ng lahat.
Tiningnan ni Dr. Torres ang monitor.
Pagkatapos ay tumingin kay Mara.
“Hindi na natin ligtas na mahihintay ang thirty-four weeks.”
“Ngayon?”
“Kailangan nating mag-emergency cesarean section.”
Namutla si Mara.
“Doc… iyong cancer treatment ko… iyong blood counts…”
“Kinontak na namin ang oncology at anesthesia. Handa ang blood products.”
Hinawakan ni Mara ang braso ko.
“Adrian.”
“Oo.”
“Kapag may mangyari sa akin—”
“Huwag.”
“Makinig ka.”
“Mara—”
“Kapag may mangyari, huwag mong ibigay ang anak natin sa mama mo.”
Parang may kutsilyong ibinaon sa gitna ng dibdib ko.
Tumingin ako diretso sa kanya.
“Hindi mangyayari iyon.”
“Promise.”
“Promise.”
Inilipat siya sa operating room.
Habang isinasara ang pinto, huling nakita ko ang mukha niyang basa ng luha.
Sa bulsa ko, nag-vibrate ang cellphone.
Mensaheng galing sa compliance officer.
Final audit complete. Evidence sufficient for termination and formal criminal referral against Ramon. Board also voted unanimously to remove Elena Villanueva as foundation chair pending investigation.
Dapat nakaramdam ako ng ginhawa.
Pero wala akong maramdaman.
Dahil sa kabilang pinto, ipinaglalaban ng babaeng halos mawala sa akin ang buhay niya at ang buhay ng anak naming siyam na taon naming hinintay.
At ilang minuto pagkatapos isara ang pinto ng operating room, biglang tumakbo palabas ang isang nurse.
“Dr. Villanueva!”
Tumayo ako.
“Sir, kailangan po kayo ng team.”
Hindi niya sinabi kung si Mara ba o ang bata ang dahilan.
At sa unang pagkakataon sa buong buhay ko bilang doktor, natakot akong buksan ang isang pinto ng operating room.
