Bahagi 3 — Sa Isang Hapunan, Isa-Isang Lumabas ang Presyo ng Pagiging Manugang Nila
Bahagi 3 — Sa Isang Hapunan, Isa-Isang Lumabas ang Presyo ng Pagiging Manugang Nila
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Hindi dahil sa pera.
Hindi dahil sa ₱350,000.
Kundi dahil sa pakiramdam na tatlong taon akong nakaupo sa gitna ng isang pamilyang marunong ngumiti habang tahimik akong inilalagay sa spreadsheet.
Bahay para kina Tito Ramon at Tita Fe.
Utang ni Marco.
Puhunan ni Camille.
Ano pa?
Bandang alas-onse y medya, tumawag si Camille.
Hindi ko agad sinagot.
Sa pangatlong tawag, pinindot ko rin ang accept.
“Ate…”
Mahina ang boses niya.
“Bakit mo ipinadala sa akin iyon?”
Umiyak siya nang bahagya.
“Sorry.”
“Hindi ko alam kung tama ginagawa ko.”
“Pero mas mali kung magpapakasal kayo nang hindi mo alam.”
Umupo ako sa gilid ng kama.
“Sabihin mo lahat.”
Matagal bago siya nagsalita.
“Mga two months ago pa nagsimulang mag-usap sina Mama at Kuya tungkol sa kasal ninyo.”
“Normal naman iyon.”
“Oo. Pero noong nalaman nilang may properties si Tito Arturo…”
Napahigpit ang hawak ko sa telepono.
“Paano nila nalaman?”
“Si Kuya.”
Siyempre.
Nagpatuloy siya.
“Sinabi niya na may warehouse, lupa sa Batangas, saka shares sa logistics company.”
“Then?”
“Sinabi ni Mama na masuwerte raw si Kuya dahil only child ka.”
Napapikit ako.
Only child.
Dalawang simpleng salita.
Pero sa maling bibig, nagiging inventory ng mana.
“Hindi ako sumasali noon,” sabi ni Camille. “Akala ko biruan lang.”
“Hanggang sa nagkaroon sila ng plano.”
“Anong plano?”
“Yung bahay sa Antipolo.”
“Matagal na?”
“Three weeks ago pa sila nag-viewing.”
Napadilat ako.
Three weeks.
Ibig sabihin, bago pa ipadala ni Papa ang ₱32 million.
“Paano nila babayaran?”
“Originally, housing loan.”
“Tapos noong nalaman ni Kuya kahapon na binigyan ka ng pera ni Tito…”
Hindi na niya kailangang tapusin.
Ako na ang gumawa.
“Naisip nilang cash ko na lang ang gagamitin.”
“Opo.”
Napatawa ako nang walang saya.
“May iba pa?”
Hindi sumagot si Camille.
“Camille.”
“May gusto rin sanang business si Mama.”
“Anong business?”
“Small pharmacy franchise.”
“Magkano?”
“Mga two million daw.”
“At ako?”
“Ate…”
“Ako ang maglalabas?”
“Ang sabi nila, kapag kasal na kayo, kakausapin ka raw.”
Naramdaman kong wala na akong lakas magalit.
Parang naging sobrang linaw ng lahat kaya nakakapagod na lang.
“Bakit mo sinasabi sa akin ito?”
Huminga siya nang malalim.
“Because they started talking about me too.”
“Ano?”
“Gusto raw nilang humingi sa iyo ng puhunan para sa online beauty business ko.”
“Pero hindi ko naman hinihingi iyon.”
“May trabaho ako.”
“May ipon ako.”
“Sinabi ko kay Mama na ayoko.”
“Pinagalitan ako.”
“Sinabi niyang kapag may mayaman na magiging hipag, dapat daw marunong kaming gamitin ang pagkakataon.”
Napahawak ako sa noo.
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit.
Ang katotohanan.
O ang kaswal na paraan ng pagkakasabi nito sa loob ng pamilya.
Kinabukasan, maagang pumunta si Papa sa Maynila.
Hindi ko sana sasabihin agad.
Ayokong isipin niyang tama ang lahat ng pangamba niya tungkol sa kasal ko.
Pero pagpasok niya sa condo ko, isang tingin pa lang niya sa mukha ko, alam na niya.
“Anong ginawa nila?”
Diretso.
Walang paligoy.
Doon ako umiyak.
Hindi noong nalaman kong ginamit ang ID ko.
Hindi noong nakita kong nabawasan ang wedding account.
Hindi noong nabasa ko ang group chat.
Sa simpleng tanong ni Papa ako bumigay.
Isinalaysay ko lahat.
Tahimik lang siya.
Hindi niya minura si Marco.
Hindi niya sinabing, “Sabi ko sa iyo.”
Mas masakit pa nga ang katahimikan niya.
Pagkatapos, inilapag niya ang tasa ng kape.
“Anak.”
“Hmm?”
“Gusto mo pa ba siyang pakasalan?”
Hindi ako agad sumagot.
Tatlong taon.
Tatlong Pasko.
Tatlong birthdays.
Mga biyahe.
Mga plano.
Mga gabing ako ang unang tinatawagan niya kapag pagod siya.
Mga araw na siya ang naghahatid sa akin kapag masama pakiramdam ko.
Hindi naman puro kasinungalingan ang relasyon namin.
Iyon ang mahirap.
Mas madaling iwan ang taong puro masama.
Pero kapag may kabutihan siyang ipinakita sa loob ng maraming taon, mapapatanong ka kung alin ang tunay.
Iyong lalaking minahal mo?
O iyong lalaking lumabas nang makita ang pera?
“Hindi ko alam,” bulong ko.
Tumango si Papa.
“Then don’t marry while you don’t know.”
Wala nang sinabi.
Hindi niya ako pinilit.
Tanghali, dumating ang isang demand mula kay Marco.
Hindi legal demand.
Chat.
“Dinner tayo mamaya sa bahay.”
“Need natin ayusin ito kasama sina Mama at Papa.”
Hindi ako sumagot.
Makalipas ang isang oras:
“Angela, hindi pwedeng ganito. January na wedding.”
Sumunod:
“Nabayaran na suppliers.”
At pagkatapos:
“Kung mahal mo pa ako, pumunta ka.”
Nakatingin ako sa huling linya nang sabihin ni Papa:
“Punta ka.”
Napatingin ako sa kanya.
“Pa?”
“Pumunta ka.”
“Makinig ka.”
“Pero huwag kang magdesisyon dahil lamang nahihiya kang umatras.”
Kaya alas-siyete ng gabi, nasa bahay ako ng pamilya Villanueva.
Pagbukas ng pinto, sinalubong ako ni Tita Fe.
Hindi siya ngumiti.
“Angela.”
“Tita.”
Nasa dining table sina Marco, Tito Ramon at Camille.
May pagkain.
Sinigang na hipon.
Inihaw na liempo.
Pancit canton.
Dati komportable ako sa mesang iyon.
Ngayon, para akong dumating sa negotiation room.
“Umupo ka,” sabi ni Marco.
Umupo ako.
Walang kumain.
Si Tita Fe ang unang nagsalita.
“Alam namin na nagkaroon kayo ng misunderstanding.”
Misunderstanding.
Ganoon pala ang tawag kapag may gumamit ng ID mo nang walang pahintulot.
“Hindi misunderstanding ang paggamit sa pangalan ko.”
Sumimangot siya.
“Hindi naman kayo strangers.”
“Magiging pamilya tayo.”
“Hindi pa.”
Tumigas ang mukha niya.
Si Tito Ramon naman ang sumingit.
“Angela, huwag natin palakihin.”
“Si Marco magiging asawa mo.”
“Natural na nagpaplano siya.”
“Kasama ba sa natural na plano ang paggamit ng wedding fund ko?”
“Tingnan mo,” sabi ni Marco, “ibabalik ko naman.”
“Kailan?”
“Kapag nakuha ko bonus.”
“Magkano bonus mo?”
“Around one hundred twenty.”
“So kulang.”
“Pwede ko hulugan.”
Tumango ako.
“Good.”
“Bayaran mo.”
Napatingin sa akin si Tita Fe na parang ako pa ang bastos.
“Talaga bang sisingilin mo ang magiging asawa mo?”
“Opo.”
“Para sa perang kinuha niya nang walang pahintulot.”
“Angela!”
Napataas ang boses ni Marco.
“Tumigil ka sa pagsasalita na parang magnanakaw ako!”
“Then stop doing things behind my back.”
Tumayo siya.
“Ginawa ko iyon para sa pamilya!”
“Aling pamilya?”
“Pamilya natin!”
“Bakit parents mo ang titira?”
“Kasi kailangan nila!”
“Bakit hindi mo bayaran?”
“Dahil wala akong thirty million!”
Doon natahimik ang lahat.
Maging si Marco, parang nabigla sa sariling sinabi.
Tumingin ako sa kanya.
“Exactly.”
“Wala kang thirty million.”
“Pero may thirty-two million ako.”
“At mula nang malaman mo iyon, parang nagbago ang definition mo ng ‘atin.’”
Humigpit ang panga niya.
“Napaka-materyal mo.”
Napatawa ako.
“Ako?”
“Oo.”
“Puro pera ang lumalabas sa bibig mo.”
“Ang nagsimula nito ay bahay na gusto mong bayaran gamit ang pera ko.”
“Pera, pera, pera!” singit ni Tita Fe.
“Hindi ba pwedeng generosity naman?”
“Kung generosity ang gusto ninyo, bakit hindi ninyo hinintay na ako ang kusang magbigay?”
Walang sumagot.
Tumingin ako kay Camille.
Nakayuko siya.
Mukhang gusto niyang mawala sa eksena.
Muling nagsalita si Tita Fe.
“Alam mo, Angela, noon pa man naiisip kong mahirap kang maging manugang.”
Napatingin ako sa kanya.
“Independent ka masyado.”
“Lahat gusto mo kontrolado.”
“Masama po ba iyon?”
“Sa pamilya, oo.”
“May give and take.”
“Pero ang nakikita ko puro take.”
Biglang namula ang mukha niya.
Si Tito Ramon naman ang nagsalita.
“Hindi kami mukhang pera.”
“Hindi ko po sinabi iyon.”
“Pero ganyan pinaparamdam mo.”
“Pinaghirapan namin palakihin si Marco.”
“Nakapagtapos siya dahil sa amin.”
“Kung tutulungan niya kami, obligasyon niya iyon.”
Tumango ako.
“Tama po.”
Mukhang nagulat sila.
Dagdag ko:
“Obligasyon ni Marco.”
“Hindi obligasyon ng tatay ko.”
Natahimik ang mesa.
Kahit si Camille ay napatingin sa akin.
Lumapit si Marco at inilapag ang dalawang kamay sa mesa.
“Angela, ano ba talaga gusto mo?”
“Tigilan natin lahat tungkol sa pera.”
“Fine!”
“Cancel natin yung Antipolo.”
“Bayaran mo yung ₱350,000.”
“Okay!”
“Huwag mong gamitin ulit documents ko nang walang pahintulot.”
“Fine!”
“At huwag mong hilingin na idagdag pangalan mo sa building.”
Doon siya tumigil.
“Wait.”
“Akala ko aayusin natin.”
“Iyan nga ang pag-aayos.”
“Hindi.”
Umupo siyang muli.
“Kung kasal tayo, dapat may security rin ako.”
“Security from what?”
“From you.”
Napakurap ako.
“Kung sakaling mag-away tayo, may property kang worth thirty-one million na wala akong kahit ano.”
“Bakit kailangan mong magkaroon ng parte sa regalong ibinigay ng tatay ko?”
“Dahil asawa mo ako!”
“Hindi pa.”
“Magiging asawa!”
“Hindi dahilan iyon para maging co-owner ka.”
Tita Fe ang sumabat.
“Then parang boarder lang anak ko sa buhay mo.”
Hindi ko napigilang mapailing.
“May trabaho po si Marco.”
“Pwede siyang bumili ng sarili niyang property.”
“Nakakatawa ka,” sabi niya.
“Sa sweldo niya?”
Naramdaman kong may mas malalim na problema rito.
Hindi nila hinihikayat si Marco na mag-ipon.
Hindi nila sinasabing magsikap.
Ang solusyon nila ay simple:
Ako.
Ang pera ko.
Ang property ko.
Ang tatay ko.
Biglang tumunog ang cellphone ni Marco sa mesa.
May message preview.
Hindi ko sana papansinin.
Pero malinaw ang pangalan.
“Greenridge Sales — Sir, we need Ms. Reyes to sign the loan endorsement…”
Loan?
Napatingin ako kay Marco.
“Anong loan endorsement?”
Mabilis niyang dinampot ang cellphone.
“Wala iyon.”
“Marco.”
“Marketing message lang.”
Tumayo ako.
“Show me.”
“Angela, enough.”
“Show me.”
“Hindi mo kailangang makita lahat!”
Doon nagsalita si Camille.
Mahina.
Pero malinaw.
“Kuya…”
“Sabihin mo na.”
“Camille, shut up.”
Tumayo rin siya.
“Hindi na.”
Tumingin siya sa akin.
“Ate Angela…”
“Hindi lang pangalan mo ang ginamit ni Kuya sa reservation.”
Namutla si Marco.
“Camille!”
Pero tuloy ang kapatid niya.
“Nag-inquire din siya kung pwede kang gawing co-borrower.”
Parang may humigpit sa sikmura ko.
“Para saan?”
“Para mas mababa ang required income niya sa housing loan.”
“Tumigil ka!” sigaw ni Tita Fe.
Pero nagsalita pa rin si Camille.
“May pinadala siyang income document mo sa agent.”
Dahan-dahan akong tumingin kay Marco.
“Income document?”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Marco.”
“Anong dokumento?”
Saka ko naalala.
Noong nakaraang buwan, humingi siya ng copy ng certificate of employment ko.
Sabi niya kailangan daw sa travel application namin.
“Yung COE ko?”
Hindi siya sumagot.
Ang katahimikan niya ang sumagot para sa kanya.
Lumapit ako.
“Hindi lang ID.”
“Hindi lang pirma.”
“Hindi lang wedding fund.”
“Pati proof of income ko ginamit mo?”
“Hindi naman final submission—”
“WITHOUT MY PERMISSION!”
Napaatras si Tita Fe sa lakas ng boses ko.
Iyon ang unang beses na sumigaw ako sa bahay nila.
Hindi ako proud.
Pero tatlong taon ng tiwala ang parang sabay-sabay na bumagsak.
“Ginamit mo ako bilang buyer.”
“Ginamit mo ako bilang source ng down payment.”
“Ginamit mo ako bilang posibleng co-borrower.”
“At pagkatapos sasabihin mong ginawa mo lahat para sa pamilya?”
“Angela, makinig ka!”
“Wala na akong kailangang marinig.”
Hinubad ko ang engagement ring.
Biglang namutla si Marco.
“Anong ginagawa mo?”
Inilapag ko iyon sa mesa.
Walang dramatic na paghagis.
Walang sigawan.
Maingat ko lang inilapag sa tabi ng mangkok ng sinigang.
“January?”
Mahina ang boses niya.
“Angela…”
“Wala nang kasal sa January.”
Tumayo rin si Tita Fe.
“Ano?!”
“Hindi mo pwedeng gawin ito dahil lang sa pera!”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi pera ang dahilan.”
“Trust.”
“Huwag mong gawing dahilan ang isang maliit na pagkakamali!”
Napatawa ako.
“Maliit?”
“Ginamit ang personal documents ko nang walang pahintulot.”
“Kinuha ang pera ko.”
“Gumawa ng application gamit pangalan ko.”
“At may family group chat kayong pinag-uusapan kung kailan ninyo hihingan ng puhunan ang tatay ko.”
Biglang nanahimik si Tita Fe.
Namutla si Marco.
Tumingin siya kay Camille.
“You showed her?”
Umiyak si Camille.
“Kuya, mali naman talaga.”
Dahan-dahang lumapit si Marco sa akin.
“Angela.”
“Please.”
“Three years.”
Doon ako halos bumigay.
Three years.
Isang linya lang.
Pero dala nito lahat.
Mga alaala.
Mga pangako.
Mga plano.
Mga tawanan.
Nanginginig ang kamay niya habang sinusubukang hawakan ako.
Umatras ako.
“Three years din kitang pinagkatiwalaan.”
“Isang araw lang matapos mong malaman na may pera ako, hindi mo na napigilan sarili mo.”
“Hindi totoo iyon.”
“Then bakit hindi mo sinabi?”
Wala siyang sagot.
Kinuha ko ang bag ko.
Pagbukas ko ng pinto, sumigaw si Tita Fe mula sa likod.
“Kapag lumabas ka diyan, huwag mong isipin na pwede ka pang bumalik kapag nagsisi ka!”
Huminto ako.
Lumingon.
“Hindi po ako natatakot na hindi makabalik.”
“Ang kinatatakutan ko ay kung natuloy akong pumasok.”
Lumabas ako.
Akala ko iyon na ang katapusan.
Pero kinaumagahan, may mensaheng natanggap si Papa mula sa isang numerong hindi namin kilala.
Isang screenshot ng draft letter.
Sa itaas ay pangalan ni Marco.
At sa ilalim:
“Reimbursement and Financial Claims Against Angela Reyes Relating to Cancelled Wedding and Property Expectations.”
Ang gusto niyang singilin sa akin?
₱1.8 million.
At kasama sa listahan ang isang item na nagpatahimik maging kay Papa:
“Expected marital share in Mandaluyong property — subject to negotiation.”
