Bahagi 3 — Nang Masuspinde ang Sahod Ko, Saka Nila Nalaman Kung Sino ang Umaasa
Bahagi 3 — Nang Masuspinde ang Sahod Ko, Saka Nila Nalaman Kung Sino ang Umaasa
Kinabukasan, alas-sais y medya ako nagising.
Walang kumatok.
Walang sumigaw.
Walang nagsabing tanghali na kahit madilim pa sa labas.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming buwan, sarili kong alarma ang narinig ko.
Pero hindi ako bumangon agad.
Suspendido ako.
Wala akong opisina.
Wala akong pagpupulong.
At kakaiba ang pakiramdam na pagkatapos ng napakaraming buwang ipinaglalaban kong matulog nang sapat, ngayong puwede na akong matulog ay hindi ko naman magawa.
Tahimik ang bahay.
Lumabas ako ng kuwarto.
Nasa hapag si Papa, may kalkulador at ilang papel.
Nasa tabi niya si Tita Nena.
Mukhang hindi natulog nang maayos ang dalawa.
“Magkano ang nakuha ninyo?” tanong ko.
Hindi sumagot si Papa.
Si Tita ang bumulong.
“Labindalawang libo.”
“Kanino?”
“May limang libo ako. Nagpadala si Jun ng pito.”
Tumango ako.
“Kulang pa kayo ng halos dalawampung libo.”
“Alam namin.”
Nagbukas ako ng refrigerator at kumuha ng tubig.
“Lea,” sabi ni Papa.
Hindi ako lumingon.
“May maaari ka bang mahiraman?”
Napapikit ako sandali.
“Pa.”
“Utang lang. Ibabalik namin.”
“Kanino n’yo ibabalik?”
Hindi siya nakasagot.
Dahil pareho naming alam ang sagot.
Sa akin din.
Bago pa siya nagkasakit, tricycle driver si Papa. Hindi malaki ang kita pero marangal.
Nang lumala ang kondisyon niya, tumigil siya.
Si Tita Nena naman ay may maliit na puwesto ng lutong ulam sa Marikina.
Si Tito Jun ay security guard sa Laguna.
Hindi sila mayaman.
Naiintindihan ko iyon.
Kaya nga ako ang sumalo.
Pero may malaking pagkakaiba ang pagtulong sa pagpapalagay na obligasyon ko ang lahat.
“Subukan mong kausapin ang pinuno mo,” sabi ni Tita. “Sabihin mong may operasyong kailangang bayaran.”
“Hindi kawanggawa ang opisina ko.”
“Baka puwedeng humingi ng advance.”
“Nakapagsuweldo advance na ako dalawang buwan ang nakaraan para sa angiogram ni Papa.”
Natigilan siya.
Hindi pala niya alam.
Kinuha ko ang isang maliit na folder mula sa aparador.
Inilapag ko iyon sa harap nila.
“Nandiyan lahat.”
Binuksan ni Papa.
Resibo ng gamot.
Laboratoryo.
Cardiology consultation.
Pamasahe.
Pagkain noong mga araw na kailangang maghapon sa ospital.
Down payment sa diagnostic procedure.
Credit card statement ko.
Isang personal loan na ako ang nagbabayad.
“Magkano lahat?” tanong ni Papa.
“Hindi ko na binibilang.”
“Lea.”
“Mahigit isang daan at walumpung libo mula noong Enero.”
Napatigil siyang huminga.
Si Tita Nena ay napaupo nang tuwid.
“Hindi mo sinabi.”
“Ano ang sasabihin ko? Tuwing may pera akong inilalabas, sinasabi n’yo lang na mabuti at may trabaho ako.”
Tahimik ang mesa.
Sa loob ng maraming buwan, iyon ang unang pagkakataong nakita kong hindi sila makahanap ng kasagutan.
Pero hindi pa roon natapos.
Bandang alas-diyes, dumating si Lola mula sa palengke.
May dalang dalawang supot.
“Lea, bumili ako ng paborito mong suman.”
“Salamat.”
Tila nag-alinlangan siya bago umupo.
“Hindi kita ginising kanina.”
“Opo.”
“Alas-kuwatro pa ako gising.”
Tumango ako.
“Gusto sana kitang tawagin dahil baka mahuli ka.”
“Wala akong pasok.”
“Ah.”
Parang may isang bagay na lumubog sa mukha niya.
Naalala niya.
Suspendido ako.
Dahil sa trabahong halos araw-araw niyang kinatatakutan na baka mahuli ako.
“Hindi ko naman gustong mangyari ito,” sabi niya.
“Alam ko.”
“Ang gusto ko lang ay maging responsable ka.”
Doon ako napatingin sa kanya.
“Lola, ako ang nagbabayad ng kalahati ng gastusin sa bahay.”
Nanahimik siya.
“Ako ang nagbabayad ng internet. Ako ang sumasagot sa kalahati ng kuryente. Ako ang bumili ng gamot ni Papa nitong walong buwan. Ako ang naghulog sa operasyon. Ako rin ang may trabaho na tinatapos minsan hanggang alas-onse ng gabi.”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Responsable po ako.”
Lumambot ang boses ko.
“Hindi lang tugma sa paraan ninyo ang oras ng buhay ko.”
“Sa panahon namin, kapag maagang gumising ang tao, masipag.”
“Sa panahon ninyo, Lola, wala kayong pangkat sa Singapore na tumatawag ng alas-diyes ng gabi.”
Napatingin siya sa akin.
Hindi iyon panlalait.
Katotohanan iyon.
“Hindi tamad ang taong natutulog hanggang alas-siyete kung ala-una siya natapos magtrabaho.”
Walang nagsalita.
Naglabas ako ng tasa.
Doon ko unang napansin ang mga mata ni Papa.
Nakatingin siya sa folder.
Parang ngayon lang niya nauunawaan na bawat papel na iyon ay bahagi ng buhay na hindi ko nabili para sa sarili ko.
Kinagabihan, tumawag sa akin si Ma’am Celeste.
“Lea.”
“Ma’am.”
“Nasuri na namin ang insidente.”
Kinabahan ako.
“Hindi naman naipadala sa labas ng kompanya ang sensitibong talaan. Mali pa rin, pero nalimitahan ang pinsala.”
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
“Salamat po.”
“Huwag ka munang magpasalamat.”
Nanikip ang dibdib ko.
“May desisyon ang pamunuan bukas. Maaari kang ibalik na may huling babala, o maaari ring tuluyan nang wakasan ang kontrata mo.”
Hindi ako makapagsalita.
“May gusto akong itanong.”
“Opo.”
“Kapag bumalik ka, kaya mo bang tiyaking hindi na mauulit?”
Tumingin ako sa pintuan ng kuwarto ko.
Nakadikit pa rin ang papel:
HUWAG AKONG GISINGIN.
“Kung sa trabaho lang po nakasalalay, oo.”
“Hindi iyon ang tanong ko.”
Huminga ako.
“Ma’am…”
“Dalawang beses kitang nakita nitong nakaraang buwan na halos matumba sa pagod. Noong isang linggo, nakatulog ka habang naghihintay ng elevator. Kung babalik ka sa parehong sitwasyon sa bahay, walang halaga ang pangako mo.”
Masakit marinig.
Pero tama siya.
“May plano po ako.”
“Anong plano?”
“Lilipat ako.”
Napaangat ang ulo ko sa sarili kong sagot.
Hindi ko iyon binalak.
Pero nang masabi ko, parang may pinto sa utak kong biglang bumukas.
May maliit na silid na inuupahan si Trisha kasama ang pinsan niya malapit sa Mandaluyong.
Ilang beses na niyang sinabi sa aking may bakanteng kuwarto sa itaas.
Mas mahal kaysa manatili sa bahay.
Pero kung ikukumpara sa pagkawala ng trabaho?
Mas mura.
“Sigurado ka?” tanong ni Ma’am Celeste.
“Opo.”
Pagkababa ko ng telepono, kinuha ko ang isang maleta.
Hindi ako nagtago.
Lumabas ako at inilagay iyon sa sala.
“Ano ’yan?” tanong ni Papa.
“Lilipat ako.”
Namutla siya.
“Bakit?”
“Dahil kung mabibigyan ako ng isa pang pagkakataon sa trabaho, hindi ko puwedeng isugal ulit.”
“Hindi ka na gigisingin ni Lola.”
Tumingin ako sa kanya.
“Sinabi ninyo na rin iyon dati.”
“Ngayon seryoso na.”
“Pa, kailangan ko munang magkaroon ng lugar kung saan ang pinto ko ay pinto ko.”
Tumayo si Lola.
“Dahil sa akin aalis ka?”
“Huwag nating gawing ganyan.”
“Pero dahil sa akin nga.”
Hindi ko itinanggi.
Umupo siya nang mabigat.
“Akala ko kapag ginising kita nang maaga, mas magiging maayos ang buhay mo.”
“Lola, ang gusto ninyong mangyari ay kontrolado ang buhay ko ayon sa oras na komportable sa inyo.”
Napaluha siya.
Noon, dati akong agad na sumusuko kapag umiiyak siya.
Ngayon, hindi na.
Hindi dahil wala akong awa.
Kundi dahil natutunan kong puwedeng malungkot ang isang tao at mali pa rin siya.
“Hindi ako galit dahil mahal ninyo ako,” sabi ko.
“Nasasaktan ako dahil paulit-ulit kong sinabing may masamang epekto ang ginagawa ninyo, pero mas pinili ninyong paniwalaan ang sarili ninyong paraan kaysa sa mismong taong tinutulungan ninyo.”
Hindi makapagsalita si Lola.
Si Papa ang lumapit.
“Anak, kung aalis ka ngayon, paano kung kailangan ko ng tulong pagkatapos ng operasyon?”
“Tita Nena. Tito Jun.”
“May trabaho sila.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ako rin.”
Parang sinampal siya ng sariling sinabi niya.
Hindi ko na kailangang dagdagan.
Kinabukasan, alas-nuwebe, dumating ang mensahe mula sa human resources.
Hindi ko agad binuksan.
Nasa sala kaming apat.
Nasa mesa ang pera para sa deposito.
Matapos manghiram si Papa sa isang dating kasamahan, magsangla si Tita Nena ng maliit na kuwintas at magpadala si Tito Jun ng bahagi ng ipon niya, kulang pa rin kami ng ₱9,600.
Alas-diyes kinse.
Dalawang oras na lang bago ang huling oras ng bayaran.
“Lea,” sabi ni Papa.
Alam ko ang ibig niyang sabihin.
May sapat akong pera.
Nasa bangko ko.
Ang siyam na libo ay hindi magpapabagsak sa akin.
Pero iyon din ang perang pambayad ko sa unang buwan ng inuupahang kuwarto.
Kapag ibinigay ko iyon, hindi ako makakaalis.
Kapag hindi ako nakaalis at ibinalik ako sa trabaho, babalik ako sa parehong sitwasyon.
Kinuha ko ang telepono.
May mensahe ulit si Ma’am Celeste.
Pakibuksan ang liham ng human resources bago mag-10:30. Kailangan namin ang sagot mo ngayong umaga.
Pinindot ko.
Ilang segundo akong hindi huminga.
Maaari akong bumalik sa trabaho sa Lunes.
May huling babala.
May animnapung araw na pagsusuri.
At may isang kundisyon:
Kailangan kong patunayan na kaya kong magpanatili ng ligtas at maayos na iskedyul ng pahinga.
Napapikit ako sa ginhawa.
“Anak?” sabi ni Papa.
Tumingin ako sa kanya.
Pagkatapos ay sa perang nasa mesa.
Pagkatapos ay sa maleta ko.
“Sasagutin ko ang kulang.”
Napaluha si Papa.
“Salamat, anak.”
“Pero may kondisyon.”
Biglang tumahimik ang lahat.
“Pagkatapos kong magbayad, lilipat ako ngayon.”
Nawala ang ngiti niya.
“Lea—”
“Hindi iyon pakikipagtawaran.”
Inilipat ko ang ₱9,600 sa account ng ospital.
Ipinakita ko sa kanya ang kumpirmasyon.
“Bayad na.”
Napaupo si Papa.
Akala ko tapos na.
Pero nang kunin ko ang maleta ko, biglang sinabi ni Tita Nena:
“Napakaarte mo naman. Bayad na ang ospital. Hindi ka na gigisingin. Ano pa ba ang gusto mo?”
Huminto ako sa may pintuan.
Dahan-dahan akong lumingon.
“Ano ang gusto ko?”
Tumango siya.
“Gusto kong malaman kung kaya ninyo akong respetuhin kahit hindi ko kailangang mawalan muna ng trabaho bago ninyo paniwalaan ang sinabi ko.”
“Pamilya tayo.”
“Eksakto.”
Binuksan ko ang pinto.
“Dapat hindi kinakailangang masira muna ang isang miyembro ng pamilya bago maging mahalaga ang hangganan niya.”
Lumabas ako.
At sa likod ko, narinig kong sinabi ni Papa:
“Hayaan mo siya.”
Iyon ang unang pagkakataon sa buong buhay ko na narinig kong ipinagtanggol niya ang desisyon ko.
Pero hindi ko pa alam noon na pagkalipas ng apat na araw, habang nasa ospital siya para sa operasyon, may matutuklasan akong mas masakit kaysa sa lahat ng paggising ni Lola.
Isang mensahe lamang iyon sa telepono ni Papa.
At pagkatapos kong mabasa, naunawaan kong hindi lang si Lola ang dahilan kung bakit hindi kailanman iginalang ang pahinga ko.
