Bahagi 3 — Isang huwad na lagda, nawawalang pera, at planong agawin ang lupa habang nagpapagaling ako
Bahagi 3 — Isang huwad na lagda, nawawalang pera, at planong agawin ang lupa habang nagpapagaling ako
Hindi ko alam kung gaano katagal akong nakatitig kay Aling Nena.
Marahil ilang segundo lamang.
Ngunit sa loob ng mga segundong iyon, biglang nagkaroon ng kahulugan ang napakaraming pangyayaring matagal ko nang pilit inuunawa.
Ang pagkawala ng mga dokumento ko.
Ang mga lihim na pag-uusap sa garahe.
Ang kakaibang pagmamadali ni Jeric na malaman kung kailan ako eksaktong manganganak.
At ang paulit-ulit niyang tanong kung makakabalik ba agad ako sa trabaho matapos ang operasyon.
Akala ko noon, nag-aalala lamang siya sa gagastusin.
Ngayon, naisip kong baka may hinihintay pala silang pagkakataong hindi ko magagawang makialam.
“Rhea,” sabi ko, “ikaw ba ang gumawa ng papel na ito?”
Napaatras ang hipag ko.
“Bakit ako, Ate? Wala akong alam diyan.”
“Kung wala kang alam, bakit mo sinabi kanina na baka makulong ang kuya mo kapag hindi ako pumirma?”
Napatingin siya kay Jeric na para bang humihingi ng pahintulot na sumagot.
Si Aling Nena naman ay muling nagsimulang umiyak.
“Lira, anak, huwag naman tayong umabot sa ganyan. Nagkamali lang sila sa pag-aasikaso ng papeles.”
“Pagkakamali po ba ang paggaya sa lagda ko?”
“Hindi naman totoong nabenta na ang lupa!”
“Pero totoong tumanggap kayo ng pera!”
Doon tumayo ang tiyuhing kanina ay nakikialam.
“Hindi tayo dapat magtalo rito. May sanggol. Baka mapahamak sa ingay.”
Mahigpit kong niyakap si Tala.
“Ang anak ko ang pinakahuling taong inisip ninyo noong araw na ipinanganak siya.”
Tumahimik ang lahat.
Si Papa ang kumuha ng mga papel mula sa kamay ko.
Dahan-dahan niyang binasa ang bawat pahina.
Matapos ang ilang sandali, tumingin siya kay Jeric.
“Kung wala kang masamang ginawa, bakit kailangan mong lumuhod para humingi ng pirma?”
Hindi sumagot ang asawa ko.
“Kung talagang pumayag ang anak ko, bakit wala siyang alam sa perang natanggap ninyo?”
Wala pa ring sagot.
“Hindi ninyo kailangan ng pirma para itama ang maling asal. Kailangan ninyo ng pirma para makumpleto ang isang kasunduang ginawa ninyo nang walang pahintulot niya.”
Napayuko si Jeric.
Sa unang pagkakataon, nakita kong wala siyang maibigay na palusot.
Hindi ko na pinapasok ang pamilya niya.
Sinabi kong iiwan nila sa akin ang mga kopya ng dokumento at sa pamamagitan ng abogado na lamang kami mag-uusap.
Ngunit bago sila umalis, biglang sumigaw si Aling Nena.
“Lira! Huwag mong kalimutang anak ko pa rin ang asawa mo! Kung masira ang buhay niya, hindi ka rin magiging masaya!”
Tiningnan ko siya.
“Nay, noong sinabi ninyong wala akong silbi dahil babae ang anak ko, hindi ba ninyo naisip na masisira rin ang buhay ko?”
Hindi siya nakasagot.
Umalis silang hindi nakuha ang pirma ko.
Ngunit alam kong hindi doon matatapos ang lahat.
Kinagabihan, matapos makatulog si Tala, inilapag namin ni Papa ang mga dokumento sa hapag-kainan.
Kinuha ni Mama ang telepono niya at kinunan ng malinaw na larawan ang bawat pahina.
Hindi namin ginupit, binura, o binago ang anumang nakasulat.
Nais naming manatiling buo ang mga kopya.
May pangalan ng isang babaeng nagbigay ng paunang bayad: Estrella Villanueva.
May tala ng isang pagpupulong sa isang kainan sa Biñan.
May dalawang lagdang saksi.
Isa kay Rhea.
At isa kay Aling Nena.
Sa papel, si Jeric ang nakasaad na kumikilos bilang kinatawan ko.
Ngunit wala siyang maipakitang tunay na pahintulot mula sa akin.
Mas masahol pa, sa ikalawang pahina, may nakasulat na ang lupa ay walang kasalukuyang umuupa at maaaring bakantehin anumang oras.
Napaupo ako.
May dalawang taong umaasa sa mga puwestong iyon.
Si Mang Isko, isang mekanikong mahigit labinlimang taon nang umuupa roon, at si Aling Tess, isang balong nagbebenta ng mga gamit pang-eskuwela.
Hindi lamang lupa ang sinusubukan nilang ipagbili.
Pati kabuhayan ng ibang tao ay ipinangako nilang basta-basta mawawala.
Kinabukasan, kinausap namin ang abogadong inirekomenda ng dati kong amo, si Attorney Molina.
Dahil nagpapagaling pa ako, unang pagpupulong namin ay sa pamamagitan ng tawag na may video.
Ipinakita ko ang mga papel, ang aking titulo, ang mga lumang dokumento ng paglilipat ng lupa sa pangalan ko, at ang mga tala mula sa ospital.
Hindi agad nangako ang abogado ng anumang resulta.
Ipinaliwanag niyang mahalagang malaman kung orihinal ang mga dokumento, sino ang gumawa, saan ginamit, at ano talaga ang sinabi sa nagbigay ng pera.
“Hindi sapat na sabihin nilang pamilya sila,” paliwanag niya. “Kailangang may wastong pahintulot ang sinumang kikilos para ipagbili ang ari-arian ng iba. Huwag kayong pipirma sa anumang bagong kasunduan habang hindi pa nasusuri ang lahat.”
Tinulungan niya rin akong maghanda ng nakasulat na pahayag na hindi ko pinahintulutan ang anumang bentahan.
Sinabi niyang dapat naming beripikahin ang katayuan ng titulo sa tanggapang namamahala sa mga rehistro ng lupa at tiyaking walang hindi awtorisadong dokumentong naihain.
Nang marinig iyon, saka ako bahagyang nakahinga.
Akala ko’y tapos na ang pinakamabigat na bahagi.
Nagkamali ako.
Kinahapunan, may tumawag sa akin mula sa hindi pamilyar na numero.
“Si Ma’am Lira po ba ito?”
“Opo.”
“Ako po si Estrella Villanueva. Ako ang nagbigay ng paunang bayad sa asawa ninyo.”
Napapikit ako.
“Ma’am Estrella, wala po akong pinayagang pagbebenta ng lupa ko.”
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos ay huminga siya nang malalim.
“Iyan din ang kinatatakutan ko.”
Ipinaliwanag niyang matagal na niyang kakilala si Jeric.
Dati siyang bumili ng mga gamit para sa kanyang tindahan mula sa negosyo nito.
Noong inalok siya ng lupa, sinabi ni Jeric na pumayag na ako at inaayos na lamang ang huling mga dokumento.
Ipinakita pa raw sa kanya ang kopya ng titulo at isang papel na may lagda ko.
“Nagtaka ako kung bakit hindi ko kayo makausap,” sabi niya. “Ang paliwanag ng asawa ninyo, mahirap daw kayong istorbohin dahil malapit na kayong manganak.”
Nang matanggap niya ang dokumentong may petsang araw ng aking panganganak, doon siya naghinala.
Tinawagan niya si Jeric upang humingi ng pagpapatunay.
Ngunit sa halip na magbigay ng malinaw na sagot, nagsimula itong umiwas.
Doon niya hininging ibalik ang kanyang pera.
“Ma’am,” nanginginig na sabi niya, “apatnaraang walumpung libo iyon. Ipon naming mag-asawa. Pinaghandaan namin para sa tindahang itatayo namin pagkatapos magretiro ng asawa ko.”
Naramdaman kong bumigat ang aking dibdib.
“Hindi ko po kinuha ang pera ninyo. Pero tutulungan ko kayong malaman ang totoo.”
Nagkasundo kaming sa harap ng aming mga abogado ay ipapakita niya ang kanyang mga ebidensiya.
Kinabukasan, nagpadala siya ng mga kopya ng mga kasunduan, katibayan ng paglilipat ng pera, at mga mensahe ni Jeric.
Doon unti-unting lumitaw ang tunay na nangyari.
Ang paunang bayad na apatnaraang walumpung libong piso ay hindi napunta sa iisang tao.
Dalawang daan at animnapung libong piso ang inilaan para sa bagong negosyong gustong simulan ni Rhea.
Isang daan at sampung libong piso ang ginamit ni Jeric sa pagbabayad ng kanyang mga lumang pagkakautang sa mga tagapagtustos.
Ang natitirang isang daan at sampung libo ay kinuha nila sa salapi at hindi pa malinaw kung saan dinala.
Napahawak ako sa noo.
Sa loob ng maraming buwan, sinabi sa akin ni Jeric na kailangan niyang manghiram dahil bumabagsak ang kanyang negosyo.
Hindi ko alam na may iba pa pala siyang ginagastusan.
Masakit isipin na habang ako ay nagtitipid sa bitamina, damit-pambata, at pamasahe papunta sa doktor, may perang inilaan para sa plano ng kapatid niya gamit ang ari-ariang hindi naman kanila.
Ngunit may mas matindi pang sumunod.
Ipinadala ni Ma’am Estrella ang isang mensaheng natanggap niya kay Jeric dalawang araw bago ako manganak.
“Ma’am, huwag kayong mag-alala. Kapag nakapanganak na si Lira, aayusin namin ang pirma niya. Hindi niya kami matitiis.”
Paulit-ulit kong binasa ang huling pangungusap.
Hindi niya kami matitiis.
Iyon pala ang tingin niya sa akin.
Isang babaeng laging papayag dahil takot siyang masira ang pamilya.
Isang asawang matitiis murahin at iwanan, basta’t hindi niya pababayaan ang asawa.
At marahil, isang inang mapipilitang isuko ang ari-arian dahil bagong panganak at wala pang lakas lumaban.
Hindi ako umiyak.
Kinuha ko lamang ang aking kuwaderno at isinulat ang lahat ng petsa, halaga, pangalan, at mga nangyari.
Sa pagkakataong ito, ayokong may makalimutan.
Makalipas ang dalawang araw, nagsimula ang panibagong panggigipit.
May ilang kamag-anak ni Jeric na nagpadala sa akin ng mahahabang mensahe.
May nagsabing kasalanan kong lumaki ang problema dahil ayaw kong makipagkasundo.
May nagsabing kung talagang mahal ko ang asawa ko, dapat kong iligtas ang pangalan niya.
Ang pinakamasakit ay ang mensahe ng isa niyang tiyahin.
“Bata pa si Tala. Huwag mong hayaang lumaki siyang walang ama dahil lamang sa lupa.”
Matagal kong tinitigan ang mga salitang iyon.
Parang ako pa ang kailangang managot sa pagkawala ng ama ng anak ko.
Hindi ang lalaking kusang umalis sa ospital.
Hindi ang lalaking mas nag-alala sa perang ipinangako niya kaysa sa bagong silang niyang anak.
Ako.
Dahil ayaw kong pumirma.
Ipinakita ko kay Papa ang mensahe.
Inilapag niya ang salamin niya sa mesa.
“Lira, magkaiba ang pagbibigay ng pagkakataong maging ama at ang pagbibigay ng pahintulot na lokohin ka.”
Iyon ang pangungusap na muling nagpatatag sa akin.
Samantala, si Rhea ay hindi tumigil.
Nag-post siya ng malabong mensahe tungkol sa isang taong umano’y yumaman at nakalimot sa pamilya.
Hindi niya binanggit ang pangalan ko, ngunit madaling maunawaan ng mga nakakakilala sa amin kung sino ang pinatatamaan niya.
Marami ang nagkomento.
May kumampi sa kanya.
May nagtanong kung bakit kailangang pakialaman ng isang manugang ang negosyo ng pamilya ng asawa.
Hindi ako nakipagtalo sa mga komento.
Ini-save ko lamang ang mga larawan ng mga ipinaskil niya, kasama ang petsa.
Tapos ay ipinagpatuloy ko ang pagpapadede kay Tala.
May mga laban na hindi dapat ginagawa sa harap ng mga taong naghahanap lamang ng palabas.
Isang Linggo ng umaga, habang nagpapahinga ako, tumawag si Mang Isko mula sa inuupahan niyang puwesto.
Halatang kinakabahan siya.
“Ma’am Lira, pasensya na po. May mga lalaking pumunta rito kahapon. Tiningnan ang mga tindahan at nagsukat sa harap.”
“Sinong mga lalaki?”
“Hindi ko po kilala. Pero kasama nila ang asawa ninyo.”
Bigla akong napaupo.
“Ano ang sinabi nila?”
“May bago raw may-ari. Kailangan na raw naming maghanda dahil lilinisin ang lugar.”
Naramdaman kong bumilis ang tibok ng puso ko.
Sinabi ko kay Mang Isko na walang nabentang lupa at wala akong inuutusang magpaalis sa mga nangungupahan.
Pinakiusapan ko siyang huwag makipag-away at tawagan agad ako kung may muling pupunta.
Pagkatapos ay tinawagan ko si Attorney Molina.
Sinabi niyang kailangan naming kumilos nang maayos, magbigay ng nakasulat na abiso sa mga nangungupahan, at idokumento ang anumang tangkang panghihimasok.
Hindi ako makapaniwalang umabot na sa puntong iyon ang lahat.
Kaya noong sumunod na araw, dumalaw si Papa sa lupa kasama ang aming abogado at isang taong may awtorisasyong kumilos para sa akin.
Hindi ko na siya pinigilan.
Kailangan naming makitang maayos ang mga puwesto habang nagpapagaling pa ako.
Bandang alas-kuwatro ng hapon, tumawag si Papa.
Hindi agad siya nagsalita.
“Pa?”
“Anak, may inilagay silang bagong kandado sa tarangkahan sa likod ng mga tindahan.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Nagkandado sila? Paano ang mga nangungupahan?”
“Nakakapasok pa sila sa harap. Pero may nakapaskil na abiso na kailangan daw nilang umalis.”
Ipinadala niya sa akin ang larawan.
Sa puting papel na nakadikit sa bakal, may nakalimbag na mensahe:
“PAUNAWA SA MGA UMUUPA: ANG LUGAR AY NAKATAKDANG BAKANTEHIN PARA SA BAGONG PAGPAPAUNLAD.”
Sa ibaba ay may pangalang pamilyar na pamilyar sa akin.
Lira Mendoza.
At kasunod nito, ang lagdang pilit ginaya mula sa aking mga lumang dokumento.
Ngunit hindi iyon ang pinakanagpakilabot sa akin.
Sa isang sulok ng papel, may maliit na tala na hindi napansin ng mga gumawa.
“Pinagtibay sa pamamagitan ng kinatawang si Jeric Mendoza.”
At nang suriin ni Attorney Molina ang isa pang dokumentong iniwan sa puwesto, nakita niya ang pangalan ng taong nag-utos na palitan ang kandado.
Hindi si Ma’am Estrella.
Hindi ang sinumang bumibili ng lupa.
Kundi ang asawa kong si Jeric.
Tumawag ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon mula nang iwan niya kami sa ospital, siya naman ang agad na sumagot.
“Lira, salamat naman at tumawag ka.”
Hindi ko pinansin ang pagbati niya.
“Jeric, sino ang nag-utos na ikandado ang likod ng mga tindahan ko?”
Hindi siya sumagot.
“May papel na naman kayong ginaya ang pirma ko. Bakit?”
Mahabang katahimikan ang sumunod.
Pagkatapos ay narinig ko ang isang boses sa kanyang tabi.
Boses ni Aling Nena.
“Sabihin mong pumirma na lang siya. Wala naman siyang magagawa kapag naipasok na ang mga gamit doon.”
Doon ko naunawaan.
Hindi lamang nila gustong makuha ang pera mula sa pagbebenta.
Plano rin pala nilang kunin ang mismong lugar kahit hindi ako pumayag.
At narinig ko si Jeric na sumagot sa kanyang ina.
“Ma, huwag kang maingay. Nasa linya si Lira.”
