Bahagi 3: Habang Pinagtatanggol Niya Ang Kababata, Isa Isang Lumabas Ang Katibayan Ng Kanilang Panloloko
Bahagi 3: Habang Pinagtatanggol Niya Ang Kababata, Isa Isang Lumabas Ang Katibayan Ng Kanilang Panloloko
“Imposible.”
Iyon lang ang nasabi ko habang hawak ang dokumento.
Namatay ang nanay ko tatlong taon na ang nakalipas.
Paano siya magiging saksi sa isang liham na ginawa dalawang buwan lamang ang nakaraan?
Napansin ni Dalia na nanginginig ang papel sa kamay ko.
“Ma’am Mara, may isa pa po akong kailangang aminin.”
Tumingin ako sa kanya.
“Dalawang linggo na pong may mga nagtatanong sa opisina kung sino talaga ang may-ari ng kumpanya. Sinabi ni Sir Rafael na may pagbabago raw sa pamamahala. Bawal daw munang ipaalam sa inyo.”
“Bakit ngayon mo lang sinabi?”
Napayuko siya.
“Dahil natakot po ako. Ako ang nagpapaaral sa dalawang anak ko. Sinabihan niya akong mawawalan ako ng trabaho kapag nakialam ako.”
Gusto kong magalit.
Ngunit nakita ko ang takot sa kanyang mga mata.
Hindi ko siya masisisi nang lubusan.
Ako nga na asawa ni Rafael ay ilang taon niyang nagawang patahimikin.
Paano pa kaya ang empleyadong umaasa sa buwanang suweldo?
“Hindi kita sisigawan, Dalia,” sabi ko. “Pero mula ngayon, kailangan nating gawin nang tama ang lahat.”
Tinawagan ko si Attorney Isabel.
Ipinaliwanag ko ang mga bagong natuklasan.
Pinayuhan niya akong huwag galawin o itago ang mga orihinal na dokumento nang walang wastong tala.
Kailangan ding beripikahin ang mga lagda, ang rekord ng mga pulong ng lupon ng kumpanya, at ang mga dokumentong nasa pangangalaga ng kalihim ng korporasyon.
Hindi sapat ang galit.
Kailangan ang ebidensiya.
At sa unang pagkakataon, handa akong maging matiyaga.
Kinahapunan, pinatawag ko ang opisyal na kalihim ng kumpanya, si Patricia Lim.
Si Patricia ay matagal nang nagtatrabaho sa amin.
Siya rin ang tumulong kay Mama noong unang itinatag ang Luntian Wedding House.
Pagkakita niya sa dokumentong may pirma ng nanay ko, biglang namutla ang mukha niya.
“Sino ang gumawa nito?”
“Hindi ko pa alam.”
“Hindi ito opisyal na dokumento ng kumpanya, Mara. Wala akong itinalang ganitong pulong. At hindi maaaring maging saksi ang nanay mo sa petsang iyan.”
Marahan kong ibinaba ang papel.
“Kung gayon, may nagtangkang gumawa ng pekeng katibayan ng pahintulot.”
Tumango siya.
“At kailangan nating alamin kung ginamit na nila ito sa ibang transaksiyon.”
Agad kaming nagsimulang suriin ang mga rekord.
Doon unti-unting lumitaw ang ginawa ni Rafael.
May awtoridad siyang pumirma para sa mga karaniwang gastusin sa operasyon.
Ngunit may malinaw na limitasyon ang kapangyarihang iyon.
Hindi siya maaaring maglipat ng malaking halaga sa isang bagong tagapagtustos nang walang kinakailangang pahintulot.
Hindi rin siya maaaring baguhin ang pagmamay-ari ng kumpanya sa pamamagitan ng isang simpleng liham.
Gayunman, sinubukan niyang palabasing mayroon akong pahintulot sa mga transaksiyon.
Ang perang naipadala sa kumpanyang kaugnay ni Celeste ay umabot sa ₱2,340,000.
Sa mga rekord, nakalista iyon bilang bayad para sa pagpapalawak ng negosyo, pag-aaral ng bagong lugar, at mga serbisyong pang-promosyon.
Ngunit kakaunti ang aktuwal na serbisyong may maipakitang katibayan.
At ang mamahaling bakasyon sa Siargao ay lumitaw sa mga kalakip na gastos ng isa sa mga proyekto.
Ilang oras akong nakaupo sa opisina habang binabasa ang bawat pahina.
Hindi ko akalaing may mas masakit pa sa makitang may ibang babaeng pinili ang asawa mo.
Nagkamali ako.
Mas masakit palang malaman na habang ikaw ay nagtitipid para sa negosyo ng pamilya, may ibang taong ginagastos ang perang pinagpaguran ng mga empleyado mo.
Naaalala ko noong nakaraang taon.
May isang tagalinis kaming si Aling Cora.
Humingi siya ng paunang sahod dahil kailangang maoperahan ang asawa niya.
Hindi pumayag si Rafael.
“Kung lahat ng empleyado pagbibigyan natin, paano kikita ang negosyo?” sabi niya noon.
Ako ang nagbigay ng tulong mula sa sariling ipon.
Ngayon, naisip kong kaya pala niyang maging mahigpit sa isang manggagawang humihingi ng ₱15,000.
Ngunit nagawa niyang pahintulutan ang paggastos ng daan-daang libong piso para sa babaeng mahal niya.
Nang gabing iyon, tumawag si Rafael.
Nasa Maynila na raw siya.
“Umuwi ka na,” utos niya.
“May ginagawa ako.”
“Anong ginagawa mo? Nakikipag-usap na naman sa kung sinu-sinong tao para siraan ako?”
“Rafa, may gusto akong itanong.”
“Ano?”
“Alam mo ba ang Luntian Coast Marketing?”
Biglang tumahimik ang kabilang linya.
Narinig ko ang mahinang ugong ng sasakyan.
Pagkatapos ay sumagot siya.
“Kasosyo natin iyan. Bakit?”
“Kasosyo natin? O negosyo ni Celeste?”
“Mara, huwag mong pakialaman ang mga bagay na hindi mo naiintindihan.”
Dahan-dahan kong pinisil ang tulay ng ilong ko.
“Sinasabi ng mga rekord na may mahigit dalawang milyong pisong napunta roon. May pahintulot daw mula sa akin.”
“Kung may pirma mo, ibig sabihin pumayag ka.”
“Hindi ako pumirma.”
“Baka nakalimutan mo.”
Tiningnan ko ang lumang larawan ni Mama sa aking mesa.
“At baka nakalimutan mo ring patay na ang nanay ko.”
Walang sumagot.
“May pirma niya bilang saksi sa dokumentong ipinasa ninyo.”
Ilang segundo ang lumipas.
Pagkatapos ay sumigaw siya.
“ANO BA TALAGA ANG GUSTO MO, MARA?”
Napapikit ako.
“Ang katotohanan.”
“Huwag mo akong takutin sa mga papel na iyan! Wala kang alam sa pagpapatakbo ng kumpanya!”
Noon ko napagtanto ang isang bagay.
Hindi niya kailanman naisip na maaari kong tingnan ang mga rekord.
Sanay siyang manatili akong tahimik.
Sanay siyang paniwalaan ko ang lahat ng paliwanag niya.
At dahil doon, naging pabaya siya.
“Magkita tayo kasama ang mga abogado,” sabi ko.
“Kung matapang ka, umuwi ka rito at sabihin mo sa mukha ko!”
“Hindi ko kailangang makipagsigawan para patunayang tama ako.”
Pinutol ko ang tawag.
Ngunit hindi pa tapos ang gabi.
Bandang alas-nuwebe, may kumatok sa opisina.
Si Noel.
May kasama siyang magkasintahang halos hindi maitago ang pag-aalala.
“Ma’am Mara, sila po sina Rose at Carlo.”
Lumapit ang babae.
May hawak siyang maliit na sobre at ilang resibo.
“Ma’am, pasensiya na po kung ginabi kami.”
Niyakap niya nang mahigpit ang kanyang pitaka.
“Sa susunod na buwan na po ang kasal namin. Nakatanggap kami ng mensaheng hindi na raw matutuloy sa Luntian.”
Tiningnan ko ang kanilang kontrata.
₱420,000 ang kabuuang halaga ng kanilang kasal.
Halos ₱280,000 na ang naibayad nila.
Nakita ko rin ang tala na tatlong taon nilang pinag-ipunan iyon.
“Sinabihan po kaming kailangan naming magbayad ulit ng ₱120,000 kung ililipat sa bagong lugar,” sabi ni Carlo.
“Pero hindi na po namin kaya.”
Nanginginig ang boses ni Rose.
“Ma’am, kasambahay po ang nanay ko. Iyong mga naipon niya sa loob ng maraming taon, idinagdag niya sa pambayad namin.”
Tumulo ang luha niya.
“Kung hindi po tuloy ang kasal, sabihin ninyo na lang nang maaga. Ayaw po naming mapahiya ang mga magulang namin.”
Pakiramdam ko, may humawak sa puso ko at pinisil iyon.
Hindi ko kayang tingnan ang dalawang taong iyon at sabihing problema lamang ito ng mga papeles.
“Magtuloy kayo sa kasal ninyo,” sabi ko.
Nagkatinginan sila.
“Ma’am?”
“May kontrata kayo sa Luntian Wedding House. Tutupad ang kumpanya sa obligasyon nito. Hindi ninyo kailangang magbayad sa ibang kumpanyang hindi ninyo pinili.”
“Hindi po ba sarado na ang lugar?”
“Hindi. At sisiguraduhin kong hindi kayo basta iiwan.”
Umiyak si Rose.
Hindi dahil sa galit.
Kundi sa ginhawa.
Nang makaalis sila, matagal akong nakaupo sa dilim.
Noon ako tuluyang nakapagpasya.
Hindi lamang ito pakikipaglaban para sa sarili kong karapatan.
Pakikipaglaban din ito para sa mga taong ipinagkatiwala sa amin ang kanilang mga pangarap.
Kinabukasan, nagkaroon ng pagpupulong ang aming lupon ng mga direktor.
Kasama namin si Attorney Isabel at ang isang independiyenteng tagasuri ng pananalapi.
Nagpasya kaming magsagawa ng pormal na imbestigasyon sa mga transaksiyon.
Pansamantalang inalis ang kakayahan ni Rafael na mag-apruba nang mag-isa ng malalaking gastos habang sinusuri ang mga rekord, alinsunod sa mga tuntunin ng kumpanya.
Inatasan din ang mga tagapangasiwa na tiyaking walang kliyenteng mapipilitang lumipat sa ibang negosyo.
Hindi ko hiniling na tanggalin agad si Rafael nang walang proseso.
Gusto kong maayos ang lahat.
Gusto kong walang masasabing gumawa ako ng padalus-dalos na hakbang dahil lamang sa selos.
Ngunit bandang tanghali, isang bagong problema ang dumating.
May ipinaskil si Celeste.
Mahabang pahayag.
May kasama pang video kung saan umiiyak siya habang nakaupo sa isang mamahaling sala.
“Wala po akong intensiyong manakit ng kahit sino,” sabi niya.
“Matagal na po kaming magkaibigan ni Rafael. Hindi ko po kasalanan kung may mga taong hindi kayang tanggapin na puwedeng magmahalan ang dalawang magkaibigan nang walang masamang kahulugan.”
Huminto siya upang magpunas ng luha.
“Nasasaktan po ako dahil sa mga kasinungalingang ibinabato sa akin. Hindi ko po kayang ipagtanggol ang sarili ko laban sa isang taong may pera at impluwensiya.”
Napatingin ako sa huling pangungusap.
Isang taong may pera at impluwensiya?
Ako?
Ang babaeng halos hindi makabili ng bagong sapatos dahil inuuna ang gastusin sa kumpanya?
May ipinakita rin siyang mga lumang larawan naming tatlo.
Mga hapunang magkakasama.
Mga kaarawan.
Mga pagtitipong pampamilya.
Ginamit niya ang mga iyon upang palabasing alam at tinatanggap ko ang kanilang pagiging malapit.
Sa ilalim ng video, nagkomento si Rafael.
“Celeste, huwag kang matakot. Ako ang magpoprotekta sa iyo.”
Iyon ang pangungusap na siyam na taon kong gustong marinig mula sa kanya.
Ngunit hindi para sa akin ang mga salitang iyon.
Ilang sandali lang, nagsimulang kumalat ang bagong kuwento.
Na ako raw ang asawa niyang sakim.
Na gusto ko raw ang buong kumpanya.
Na ginagamit ko raw ang kasal upang kontrolin si Rafael.
May ilang dating kakilala pa kaming nagkomento na matagal na raw akong mahirap pakisamahan.
Masakit.
Hindi ko itatanggi.
Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi na ako tumakbo upang magpaliwanag sa bawat tao.
Sinabi sa akin ni Attorney Isabel:
“Hayaan nating magsalita ang mga rekord sa tamang lugar. Ang mga kasinungalingan sa internet ay hindi dapat maging dahilan para masira ang ebidensiya.”
Sinunod ko siya.
Ngunit may ginawa si Rafael na hindi ko inaasahan.
Kinagabihan, dumating sa opisina ang biyenan kong si Lourdes.
Kasama niya si Rafael at isang abogado.
Hindi ko sila inaasahan sa ganoong oras.
Pumasok sila sa silid-pulong na parang sila ang may karapatang mag-utos sa lahat.
“Mara,” malamig na sabi ni Lourdes, “pagod na kaming makipagtalo.”
Umupo siya sa harap ko.
“May solusyon kami.”
Inilapag ng kanilang abogado ang isang makapal na sobre.
Naglalaman iyon ng kasunduang nais nilang pirmahan ko.
Sa unang pahina pa lamang, halos hindi na ako makapaniwala.
Ipinapayo nilang isuko ko ang karamihan ng aking mga bahagi sa kumpanya kapalit ng nakatakdang bayad na mas mababa sa makatwirang halaga nito.
May kasama ring kasunduang hindi ako magsasalita tungkol sa ginawa nina Rafael at Celeste.
At kailangan kong maglabas ng pampublikong paghingi ng tawad.
“Pagkatapos nito,” sabi ni Lourdes, “maaari ka nang mamuhay nang tahimik.”
Tiningnan ko si Rafael.
Nakaupo siya sa tabi ng kanyang ina.
Walang bahid ng pagsisisi.
“Ikaw ba ang may gusto nito?” tanong ko.
Umiling siya na parang naiinis.
“Praktikal lang, Mara. Hindi mo kayang patakbuhin ang Luntian. Mas mabuting kunin mo na ang pera habang may pagkakataon.”
“At si Celeste?”
“Anong kinalaman niya?”
Itinuro ko ang mga dokumento.
“May kinalaman siya sa perang inilabas mula sa kumpanya.”
Sumingit ang kanyang ina.
“Tama na ang pagseselos mo!”
Napatingin ako sa matandang babae.
Dati, tinatawag ko siyang Mama.
Ako ang nag-aalaga sa kanya tuwing may sakit siya.
Ako ang naghahanda ng handa tuwing kaarawan niya.
Ngunit ngayon, para akong estrangherong sinusubukan nilang paalisin sa sariling tahanan.
“Mrs. Velasco,” mahinahon kong sinabi, “hindi po ito simpleng selos.”
Biglang pumula ang mukha niya.
“Mrs. Velasco? Ganiyan mo na ako tawagin?”
“Hindi po ninyo ako tinatratong anak. Kaya hindi ko na kailangang magkunwari.”
Tumayo si Rafael.
“Sumosobra ka na!”
Hindi ako gumalaw.
“Kung ayaw mong pumirma,” banta niya, “may mga dokumento kaming magpapatunay na ikaw ang nagpabaya sa kumpanya.”
Ngumiti siya.
Ang ngiting minsan kong inibig.
Ngayon, wala na itong ibang ipinapaalala kundi pananakot.
“May lagda mo sa mga pahintulot. Ikaw ang mananagot kapag lumala ang problema.”
Dahan-dahang binuksan ni Attorney Isabel ang kanyang dalang folder.
“Kung tunay ang mga lagda,” sabi niya, “maaari nating pag-usapan ang mga iyon. Pero kung hindi, ibang usapin na iyon.”
Nagkatinginan ang mag-ina.
At saka may pumasok sa silid.
Si Patricia, ang kalihim ng kumpanya.
May hawak siyang orihinal na talaan ng mga pulong at isang sertipikasyong walang naganap na pagpupulong na inilarawan sa dokumentong dala ng kampo ni Rafael.
Inilapag niya iyon sa mesa.
“Sir Rafael, kailan po ninyo nakuha ang pahintulot na ito?”
Hindi sumagot si Rafael.
Maya-maya, lumingon siya sa abogado niya.
Ngunit hindi pa iyon ang pinakanakagugulat.
May inilabas si Patricia na isang kopya ng elektronikong mensaheng natagpuan sa opisyal na imbakan ng kumpanya.
Naka-address iyon kay Celeste.
Ipinadala mula sa opisyal na account ni Rafael.
May kalakip na balangkas ng panibagong kasunduan at mga tagubilin tungkol sa paggamit ng pangalan ko sa mga dokumento.
Sa pinakahuling mensahe, may nakasulat:
“Kapag pumayag na si Mara, tuluyan na nating makukuha ang operasyon. Huwag mong hayaang masira ang plano dahil lang sa mga larawan natin.”
Tumingin ako kay Rafael.
Hindi na siya ngumiti.
At sa unang pagkakataon, siya naman ang hindi makatingin nang diretso sa akin.
Ngunit bago ko pa masabi ang isang salita, may tumunog na telepono.
Tumawag ang isa sa pinakamalaki naming kliyente.
May bagong problemang kailangang harapin.
May kumakalat na abisong ipapasara raw ang Luntian Wedding House dahil sa pandaraya.
At ang nakapirma sa abisong ipinadala sa ilang kliyente ay walang iba kundi si Rafael Velasco.
