Bahagi 3 — Habang Gumagaling Siya, Lumitaw ang Mga Resibo, Video, at Planong Agawin ang Anak Namin
Bahagi 3 — Habang Gumagaling Siya, Lumitaw ang Mga Resibo, Video, at Planong Agawin ang Anak Namin
Kinabukasan, hindi ko na hinintay na gumawa sila ng panibagong dahilan.
Kinuha ko ang mga damit ni Miko, vaccination card, birth certificate, bote, diaper, at lahat ng personal na gamit ni Lea na makita ko.
Pati ang stuffed rabbit, isinama ko.
Hindi ko iyon itinapon.
Noong una, gusto kong sunugin.
Tuwing nakikita ko iyon, naaalala ko ang asawa kong nakaupo sa madilim na kuwarto habang tinatawag ang laruan na anak namin.
Pero pinigilan ako ng doktor.
“Huwag ninyong basta alisin ang bagay na nagbibigay sa kanya ng sense of safety,” paliwanag niya. “Hindi lahat ng paggaling kailangang sapilitan.”
Doon ko unang napagtanto na hindi pagmamahal ang basta paggawa ng kung ano ang gusto kong mangyari.
Kung gusto kong tulungan si Lea, kailangan kong matutong makinig.
Na-admit siya para sa mas maingat na psychiatric assessment at treatment.
Hindi kami pinangakuan ng doktor na paggising niya kinabukasan ay magiging dati na siyang Lea.
Walang ganoong himala.
Kailangan niya ng tulog.
Tamang pagkain.
Gamot na babagay sa kondisyon niya.
Monitoring.
Therapy.
At higit sa lahat, isang kapaligirang hindi siya tinatakot.
Tatlong araw muna akong hindi pinayagang ipilit na makasama niya si Miko nang matagal.
Nakikita niya ang bata sa malayo.
Minsan, pinagmamasdan lang niya.
Minsan, tumatalikod siya.
Minsan naman ay nanginginig ang labi niya.
Pero hindi ko siya pinilit.
Ako muna ang nagpaligo kay Miko.
Ako ang nagpaburp.
Ako ang gumising alas-dos ng madaling-araw kapag umiiyak.
At sa bawat gabing hawak ko ang anak namin, isang tanong ang paulit-ulit na bumabalik sa isip ko.
Ano ang nangyari sa bahay habang wala ako?
Hindi sapat ang sagot na “nagkasakit si Lea.”
May dahilan kung bakit hindi siya naipagamot.
May dahilan kung bakit nawala ang cellphone niya.
May dahilan kung bakit nasa kuwarto ng ate ko ang anak namin habang ang asawa ko ay ikinukulong sa likod.
At may dahilan kung bakit ang perang pinapadala ko ay parang naglaho.
Nagsimula ako sa pinakamadaling patunayan.
Pera.
Kinuha ko ang remittance history ko.
Petsa.
Halaga.
Reference number.
Mula nang manganak si Lea hanggang sa pag-uwi ko, umabot sa ₱187,500 ang naipadala ko.
Hindi pa kasama ang ₱72,000 na inilaan ko bago manganak.
Nang hingin ko ang medical bills, kulang-kulang ang maipakita ni Mama.
May ilang resibo ng diaper.
Gamot.
Formula milk.
Pamasahe.
Pero kahit pagsamahin, malayo sa halagang ipinadala ko.
Pumunta ako sa tindahan ng kakilala naming si Mang Efren dahil doon madalas bumibili si Mama nang pautang.
“Ano bang madalas nilang kunin nitong nakaraang buwan?”
Napakamot siya sa ulo.
“Diaper, minsan. Gatas, kaunti.”
“Kaunti?”
“May nagbibigay kasi sa kanila.”
“Sino?”
“Mga tao sa Facebook yata. Maraming dumating na kahon noon.”
Napapikit ako.
Ibig sabihin, habang nagpapadala ako ng pera, humihingi rin sila ng donasyon.
Kinabukasan, pumunta ako sa barangay health center.
Kilala ng midwife si Lea.
Nang marinig niyang asawa ako, kitang-kita ko ang pagkabigla niya.
“Akala namin hindi ka na umuuwi.”
“Sino nagsabi?”
Hindi siya agad sumagot.
“Nanay mo.”
Nanikip ang dibdib ko.
“Bakit?”
“Kapag tinatanong namin kung nasaan ka, sinasabi niyang may bago ka na raw sa barko.”
Parang may tumama sa batok ko.
“Sinabi niya iyon?”
“Oo.”
Lumapit ang isa pang barangay health worker.
“Sir, minsan pumunta rito ang asawa mo nang mag-isa.”
“Kailan?”
Mga dalawang buwan matapos manganak.
Ayon sa health worker, nakatsinelas lang si Lea noon.
Walang dalang bag.
Walang cellphone.
Pawis na pawis.
Humihingi raw siya ng tulong.
“Paulit-ulit niyang sinasabi na gusto niyang matulog,” kuwento ng midwife. “Sabi niya ilang araw na raw siyang binabantayan ng hipag niya dahil baka raw kunin niya ang bata.”
“Anong ginawa ninyo?”
“Tinawagan namin ang nanay mo dahil emergency contact siya.”
Napapikit ako.
“Ano’ng nangyari?”
“Dumating siya. Sinabi niyang may appointment na raw kayo sa private doctor.”
Walang appointment.
Sigurado ako.
“Sumama ba si Lea?”
“Oo.”
“At pagkatapos?”
“Hindi na namin siya nakita.”
Parang gusto kong isuntok ang kamay ko sa pader.
Pero pinigilan ko ang sarili ko.
Kailangan ko ng katotohanan.
Hindi gulo.
Dinala ako ng midwife sa barangay logbook.
Nandoon ang petsa.
Nandoon ang pangalan ni Lea.
May note:
POSTPARTUM PATIENT — DISTRESSED — FAMILY ADVISED TO SEEK IMMEDIATE MEDICAL REVIEW.
Kumuha ako ng certified copy ayon sa prosesong itinuro nila.
Sumunod kong kinausap ang kapitbahay nina Mama.
Si Aling Tess.
Noong una, ayaw niyang magsalita.
“Kapitbahay lang ako, Anton.”
“Hindi kita idadamay. Gusto ko lang malaman kung ano ang nakita mo.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay tumingin siya sa bahay nina Mama.
“May mga gabi na umiiyak si Lea.”
Napatitig ako sa kanya.
“Gaano kadalas?”
“Hindi ko alam. Pero ilang beses.”
“Ano’ng nangyayari?”
“May naririnig akong sigawan.”
“Sino?”
“Nanay mo.”
Parang may kamay na sumakal sa leeg ko.
Isang gabi raw, lumabas si Lea sa bakuran na walang tsinelas.
Hawak ang kumot ni Miko.
Umiiyak.
Paulit-ulit niyang sinasabing gusto lang niyang makita ang anak niya.
Lumabas si Ate Mylene.
Hinila siya papasok.
“Hindi naman siya sinaktan sa harap ko,” paglilinaw ni Aling Tess. “Pero sinabihan siyang huwag gumawa ng eksena dahil nakakahiya.”
“Bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”
“Wala kaming number mo.”
At ayon sa kanila, si Mama mismo ang nagsasabing ayaw raw ni Lea na kausapin ako.
Noong gabing iyon, bumalik ako sa ospital.
Nakatulog si Lea.
Nakayakap pa rin sa kuneho.
Umupo ako sa tabi ng kama.
Hindi ko alam kung ilang minuto akong nakatitig sa kanya bago siya nagising.
“Anton?”
“Oo.”
Tumingin siya sa paligid.
“Nasaan tayo?”
“Ospital.”
Huminga siya.
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi—
“Hindi mo ako pinabayaan?”
Parang dinurog ang puso ko.
“Hindi.”
Tumingin siya sa stuffed rabbit.
“Akala ko iniwan mo ako.”
“Hindi.”
“Sinabi nila may babae ka.”
Tumigil ako.
“Sino?”
Hindi agad siya sumagot.
“Si Mama.”
Nakagat ko ang loob ng pisngi ko.
“Sinabi niya na hindi ka na babalik.”
Nanlabo ang mata niya.
“Sabi niya, kung mabuting asawa ako, hindi raw ako magkakaganito.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
Hindi ko alam kung ano ang tamang sabihin.
Kaya hindi ako nagsalita.
Hinayaan ko siyang magpatuloy.
Pira-piraso ang mga alaala niya.
May ilang malinaw.
May ilang hindi niya maalala.
Matapos manganak, hindi raw siya makatulog kahit sobrang pagod.
Kapag nakapikit siya, pakiramdam niya may mangyayaring masama kay Miko.
May pagkakataong paulit-ulit niyang tinitingnan kung humihinga ang bata.
Natatakot siyang hawakan ito.
Tapos gusto niya namang yakapin buong gabi.
Nang sabihin niyang kailangan niya ng doktor, sinabihan siya ni Mama na—
“Lahat ng babae nahihirapan pagkatapos manganak. Huwag kang maarte.”
Si Ate Mylene ang unti-unting kumuha ng responsibilidad sa bata.
Sa una, nagpapasalamat si Lea.
Hanggang sa hindi na nila ibinabalik si Miko kapag hinihingi niya.
“Baka kung ano gawin mo,” daw.
Kapag umiiyak si Lea, kinukunan siya ng video.
“Para may ebidensya kapag dumating si Anton.”
Isang araw, napansin niyang wala na ang cellphone niya.
Sabi ni Mama, itinago lang dahil nakakasama raw sa isip niya.
Pagkaraan ng ilang linggo, inilipat sa kuwarto ni Mylene ang crib ni Miko.
Pagkatapos, inalis na rin ang mga damit ni Lea sa master bedroom.
“Bakit?” tanong ko.
Tahimik siya.
“Sinabi nilang mas magiging maayos kung doon muna ako sa likod.”
“Kusa kang pumayag?”
Umiling siya.
Pero parang nahihiya siyang sabihin iyon.
“Kapag ayaw ko… sinasabi nilang tatawag sila ng pulis dahil baka saktan ko si Miko.”
Pumikit ako.
Wala akong gustong marinig nang higit pa.
Pero kailangan.
“Yung kuneho?”
Tumingin siya rito.
Regalo raw iyon ng dati niyang officemate noong baby shower.
Nasa crib dati.
Nang alisin sa kanya si Miko nang matagal, iyon ang nakita niyang naiwan sa lumang kuwarto.
Kaya iyon ang niyakap niya.
Hindi niya alam kung ilang araw o linggo ang lumipas.
Minsan, alam niyang laruan lang iyon.
Minsan, sa gitna ng sobrang pagkalito at kawalan ng tulog, hindi niya na raw alam.
Niyakap ko siya.
“Hindi mo kasalanan na nagkasakit ka.”
Umiyak siya.
“Pero pinabayaan ko si Miko.”
“Hindi.”
“Ako ang nanay.”
“At ako ang asawa mo. Dapat nandito rin ako.”
Hindi ko na siya hinayaang akuin mag-isa ang lahat ng sisi.
Sa mga sumunod na araw, unti-unti siyang naging mas malinaw.
Hindi pa normal.
Hindi pa handang umuwi.
Pero nakikilala na niya ako araw-araw.
At isang hapon, pumayag siyang makita si Miko nang malapitan.
Dinala ng nurse ang anak namin.
Nasa kandungan ko.
Hindi ko ibinigay agad.
Tumingin lang si Lea.
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay bumulong siya.
“Lumaki siya.”
“Oo.”
“Galit ba siya sa akin?”
Hindi ko napigilan ang luha ko.
“Anim na buwan pa lang siya, Lea.”
Napatawa siya nang mahina habang umiiyak.
At iyon ang unang tawa niyang narinig kong hindi nakakatakot.
Hindi hungkag.
Hindi ligaw.
Totoong tawa.
Inabot ni Miko ang buhok niya.
Napaatras siya nang kaunti.
Pero hindi siya lumayo.
Inilapit niya ang isang daliri.
Hinawakan iyon ng anak namin.
Doon tuluyang napaiyak si Lea.
Makalipas ang isang linggo, pinayagan siyang lumabas para sa supervised recovery kasama ako sa inuupahan kong maliit na apartment malapit sa ospital.
Hindi kami bumalik sa bahay ni Mama.
At doon ako nagsimulang mag-ayos ng lahat.
Nagpunta ako sa bangko.
Sa remittance center.
Sa barangay.
Sa social welfare office.
Kinausap ko rin ang isang abogado tungkol sa mga litrato ni Lea, sa pangangalap ng pera gamit ang kuwento naming mag-asawa, at sa mga dokumentong maaaring ginagamit nila kaugnay ng anak ko.
Doon may sinabi ang abogado na hindi ko makalimutan.
“Kung ginagamit nila ang mental-health condition ng asawa mo para makakuha ng custody o guardianship, kailangan nating makita kung may pinirmahan sila.”
Umuwi ako sa lumang bahay para kunin ang natitirang gamit.
Hindi ko sana gagalawin ang personal na kabinet ni Mama.
Pero si Mama mismo ang nag-utos noong nakaraang araw na naroon daw ang mga dokumento ni Miko.
Sa bakal na filing cabinet, may isang brown envelope.
Nakasulat:
MIGUEL ANDRES R. REYES.
Binuksan ko.
Birth certificate.
Photocopy ng passport ko.
Photocopy ng ID ni Lea.
Medical record ni Lea.
Screenshots ng mga litrato niyang umiiyak.
Screenshots ng posts ni Ate Mylene.
At isang draft affidavit.
Binasa ko ang unang pahina.
Nakasaad na ako raw, si Anton Reyes, ay kusang nagbibigay ng “full authority” kay Mylene at Joel upang pangalagaan si Miko dahil hindi na raw kayang gampanan ng aking asawa ang pagiging ina at madalas daw akong wala sa bansa.
Sa ibaba—
may pirma.
Pangalan ko.
Anton Reyes.
Problema lang—
hindi ako ang pumirma.
At sa tabi ng dokumento ay may maliit na sticky note.
“Monday — balik sa notary. Kailangan ma-finalize bago umuwi si Anton.”
Lunes iyon.
At Linggo nang gabing binuksan ko ang folder.
Hindi ko pala basta naagapan ang plano nila.
Isang araw lang ang pagitan.
