Bahagi 3: Animnapu’t isang pangarap, isang pekeng pirma, at ang bitag sa pangalan ko
Bahagi 3: Animnapu’t isang pangarap, isang pekeng pirma, at ang bitag sa pangalan ko
Hindi ko na hinintay na mag-umaga.
Kinuha ko ang lahat ng pasaporteng nakita ko, ang mga resibo, at ang listahan ng mga aplikante.
Pinicturan ko muna ang bawat dokumento at itinabi ang orihinal na pagkakaayos ng mga ito.
Alam kong hindi dapat basta manipulahin ang ebidensiya, kaya tumawag ako sa isang abogadong matagal nang tumutulong sa aming paaralan.
Si Atty. Lourdes Villanueva.
Isang babaeng bihirang magsalita nang mahaba, ngunit kapag nagsalita ay siguradong may dahilan.
“Lourdes, kailangan ko ng tulong,” sabi ko.
Nang ikuwento ko ang nangyari, ilang segundo siyang nanahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya ang mga salitang hindi ko malilimutan.
“Miriam, huwag mo nang harapin nang mag-isa ang asawa mo. Kailangan nating unahin ang kaligtasan ng mga taong maaaring mailabas ng bansa.”
Sinunod ko siya.
Sa tulong ni Lourdes, nakipag-ugnayan kami sa mga awtoridad na humahawak sa mga reklamo tungkol sa ilegal na recruitment at trafficking.
Ipinadala namin ang mga dokumentong mayroon kami.
Ipinaliwanag namin ang nakatakdang biyahe.
Ibinigay namin ang pangalan ng kompanya, ang impormasyon sa itinerary, at ang listahan ng mga pasaherong maaaring sangkot.
Hindi ko alam kung sapat ang lahat ng iyon.
Ngunit alam kong mas mabuting kumilos kaysa manahimik habang may mga taong papunta sa isang lugar na hindi nila alam ang totoong pupuntahan.
Samantala, tinawagan ko si Gina.
“Gina, pakinggan mo ako. Huwag mong hayaang sumakay ang anak mo sa van. Hindi ko pa alam ang lahat, pero may seryosong problema sa recruitment.”
“Ma’am, paano ang pera namin?”
Narinig ko ang takot sa kaniyang boses.
“Hindi ko pa maipapangakong mababawi natin agad iyon. Pero kung sasama siya nang walang malinaw na kontrata at tamang dokumento, maaaring mas malaking problema ang harapin ninyo.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay narinig ko ang isang lalaking sumisigaw sa likuran.
“Ano ba, Gina? Malalate tayo!”
“Sinong kasama mo?” tanong ko.
“Isa sa mga tauhan ng asawa mo.”
Pinakiusapan ko siyang manatili sa loob ng bahay at tumawag sa lokal na pulisya kung tinatakot siya.
Ilang minuto ang lumipas bago siya muling sumagot.
“Ma’am Miriam, hindi ko sila pinatuloy. Pero sinabi nilang hindi na namin makikita ang ₱185,000.”
Napapikit ako.
Ang perang iyon ay katumbas ng maraming taon ng pagtitipid para sa kanilang pamilya.
Ngunit mas mahalaga ang buhay ng anak niya.
Kinabukasan, bago pa sumikat ang araw, nakatanggap kami ng balita mula kay Lourdes.
Nakipag-ugnayan na ang mga kinauukulang tanggapan upang masuri ang impormasyon ng grupo at ang kanilang mga dokumento sa paglalakbay.
Sa tulong ng mga opisyal at ng ilang pamilyang nagreklamo, hindi natuloy ang nakatakdang pag-alis ng mga aplikanteng iyon.
Labingpitong taong maaaring napunta sa mapanganib na sitwasyon ang nanatili sa Pilipinas.
Labingpitong tao ang hindi isinugal sa isang pangakong walang malinaw na pinagmulan.
Ngunit hindi ibig sabihin nito ay tapos na ang problema.
Dahil alas-siyete pa lamang ng umaga, nagsimula nang kumalat ang aking larawan sa Facebook.
May caption na nagsasabing ako raw ang tunay na utak ng isang malaking recruitment scam.
Kasama ang video mula sa orientation.
Kasama ang pekeng resibo.
At may isang dokumentong nagsasabing ako ang financial coordinator ng Sakura Pathway Careers.
Sa ilalim nito ay daan-daang komento.
“Akala ko pa naman mabait iyan.”
“Ganiyan talaga ang mga taong mukhang disente.”
“May trabaho na sa kolehiyo, nanloko pa ng kapwa.”
“Dapat makulong iyan.”
Bawat salita ay parang batong ibinabato sa aking dibdib.
Ngunit mas masakit ang isang komentong nakita ko mula sa kamag-anak ni Joel.
“Matagal nang alam ng pamilya namin na si Miriam ang humahawak sa pera ng negosyo. Kawawa naman si Joel, nadamay lang.”
Ang nagsulat ay ang biyenan kong si Aling Corazon.
Pitumpu’t pitong taong gulang.
Babaeng tinulungan kong magpagamot nang magkasakit siya noong nakaraang taon.
Ako ang nagbayad ng kaniyang laboratory tests.
Ako ang nagbantay sa kaniya sa ospital.
At ako rin ang naglinis ng kaniyang bahay nang hindi na niya kaya.
Ngayon, ako ang itinuturo niyang manloloko.
Tinawagan ko siya.
“Ma, bakit ninyo sinabi iyon?”
Hindi man lamang siya nagulat.
“Dahil asawa ka ni Joel. Dapat hindi mo siya inilalagay sa kahihiyan.”
“Ma, may animnapu’t isang taong nawalan ng pera.”
“Negosyo iyan. May nalulugi talaga.”
Napahigpit ang hawak ko sa cellphone.
“Hindi ito simpleng pagkalugi. May mga taong pinangakuan ng trabahong hindi pala totoo.”
“Kung hindi ka sana nakialam, baka naayos pa.”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa sobrang sakit, hindi ko na alam kung iiyak pa ako.
“Ma, pati si Andi inilagay niya sa listahan.”
Tahimik ang kabilang linya.
Akala ko ay mapapaisip siya.
Ngunit ang sumunod niyang sinabi ang tuluyang nagbukas sa mga mata ko.
“E di mabuti. Anak naman niya iyon. Hindi niya pababayaan.”
Ibinaba ko ang tawag.
Sa loob ng dalawampu’t anim na taon, pinilit kong maging mabuting manugang.
Ngayon, malinaw kung gaano kaliit ang halaga ng katotohanan kapag sarili nilang anak ang kailangang managot.
Alas-nuwebe ng umaga, pinatawag ako ng administrasyon ng kolehiyong pinagtatrabahuhan ko.
Pagpasok ko sa opisina, nandoon ang aming school director at dalawang kinatawan ng human resources.
Hindi sila nagalit.
Hindi rin sila nagtaas ng boses.
Ngunit ang sinabi nila ay parang kutsilyong dahan-dahang isinaksak sa dibdib ko.
“Miriam, kailangan muna naming pansamantalang alisin ka sa mga tungkuling may kinalaman sa pananalapi habang sinusuri ang mga reklamong lumalabas.”
Naiintindihan ko ang kanilang dahilan.
Isang institusyong pang-edukasyon ang aming pinagtatrabahuhan.
Hindi nila maaaring balewalain ang mga akusasyong may kaugnayan sa pera.
Ngunit masakit pa rin.
Dalawampu’t dalawang taon akong walang kahit isang seryosong reklamo.
Hindi ako kumuha ng pera ng iba.
Hindi ako gumawa ng pekeng resibo.
Ngayon, kailangan kong ipagtanggol ang sarili ko laban sa kasalanan ng lalaking pinakasalan ko.
Paglabas ko sa opisina, nakita ko si Andi sa ilalim ng puno malapit sa gate.
Nakahawak siya sa isang maliit na paper bag.
May laman iyong tinapay at tubig.
“Ma, kumain ka muna.”
Doon ako tuluyang napaiyak.
Hindi sa harap ng babaeng naningil.
Hindi sa harap ng mga opisyal.
Hindi sa harap ng mga taong nanlalait sa akin online.
Sa harap ng anak ko.
“Anak, hindi ko alam kung paano tayo magsisimula.”
Yumakap siya sa akin.
“Ma, alam kong hindi ikaw ang gumawa nito.”
“Paano mo nasisiguro?”
“Dahil ikaw ang nagturo sa akin na kahit walang nakakakita, kailangan pa ring piliin ang tama.”
Mas lalo akong humagulgol.
Iyon ang unang pagkakataon sa buong araw na naramdaman kong may natitira pa akong pamilya.
Ngunit may isa pang problema.
Hindi pa rin umuuwi si Joel.
Hindi sumasagot sa tawag.
At ayon sa isang kapitbahay, may lalaking naghakot ng ilang kahon mula sa kaniyang printing shop noong madaling-araw.
Kasama si Malou.
Nang marinig ko iyon, kinabahan ako.
Baka tumakas na rin siya.
Ngunit alas-onse ng umaga, may mensahe akong natanggap mula sa kaniya.
“Nasa tanggapan ako kasama ang abogado ko. Hindi ako tumatakas. Ibibigay ko ang lahat ng alam ko.”
Pagkatapos ay nagpadala siya ng larawan ng isang lumang kuwaderno.
Makapal.
Asul ang pabalat.
Sa harapan ay nakasulat ang dalawang salitang hindi ko malilimutan.
“COLLECTION RECORD.”
Ang nasa loob nito ang unti-unting nagpakita kung gaano kalaki ang panlolokong itinayo ng asawa ko.
May animnapu’t isang pangalan.
May petsa ng unang bayad.
May halagang naibigay.
May pangalan ng nangolekta.
May kopya ng mga resibo.
At may kolum na nagsasabing kung aling miyembro ng pamilya ang nagrekomenda sa aplikante.
Sa karamihan ng pangalan, naroon ang iisang salita.
“Miriam.”
Ngunit hindi ako ang nagrekomenda sa mga taong iyon.
Ginamit lamang ni Joel ang pagkakakilala nila sa akin.
May isang babaeng nagbigay ng ₱75,000 matapos sabihin ni Joel na kaklase ko raw siya noong high school.
Hindi ko siya kilala.
May isang lalaking nagbayad ng ₱160,000 dahil sinabi ni Joel na tinulungan ko raw ang kaniyang pamangkin na makapagtrabaho sa Japan.
Wala akong pamangking nagtatrabaho sa Japan.
May isang mag-asawang nagbigay ng ₱210,000 para sa dalawang anak matapos ipakita sa kanila ang pekeng dokumentong may pirma ko.
Ang asawa ko ay hindi lamang nag-imbento ng trabaho.
Nag-imbento rin siya ng mga kuwento tungkol sa akin upang makuha ang tiwala ng mga tao.
At sa bawat kuwentong iyon, may pamilyang unti-unting nawalan ng ipon.
Sa tulong ni Malou, nagsimula naming buuin ang totoong daloy ng pera.
Hindi simple ang proseso.
Maraming bayad ang dumaan sa iba’t ibang account.
May mga nagbigay ng cash.
May nagpadala gamit ang digital wallet.
May mga hulugang kinolekta sa loob ng ilang buwan.
Ayon sa paunang talaan, umabot sa halos ₱8 milyon ang nakolekta sa iba’t ibang panahon.
Hindi pa kasama ang ilang bayad na kailangang kumpirmahin.
Napatitig ako sa halaga.
Sa bahay, palagi naming pinagtatalunan ni Joel ang presyo ng bigas.
Kapag nasira ang washing machine, kailangan naming maghintay ng susunod na sahod bago bumili ng piyesa.
Kapag may kailangang bayaran sa kolehiyo si Andi, nagkukuwenta kami hanggang hatinggabi.
Ngunit may milyon-milyong piso palang dumaan sa kamay ng asawa ko.
At ni isang beses ay hindi niya sinabi sa akin kung saan iyon nanggaling.
Mas lalong masakit nang malaman ko kung saan napunta ang bahagi ng pera.
May binili siyang dalawang secondhand delivery truck.
May nireserba siyang isang maliit na commercial property.
May malalaking halagang ipinadala sa isang babaeng nagngangalang Vanessa Lim.
Tatlumpo’t siyam na taong gulang.
May maliit na boutique sa Muntinlupa.
Ayon kay Malou, ipinakikilala siya ni Joel bilang investor ng kompanya.
Ngunit mayroon silang relasyon.
Hindi ako agad nagsalita.
Parang may isang piraso ng yelo na unti-unting natutunaw sa loob ng dibdib ko.
Naalala ko ang mga gabing sinasabi ni Joel na kailangan niyang matulog sa shop dahil may urgent na order.
Ang mga Sabadong hindi siya nakakauwi dahil may meeting.
Ang mga bagong polo shirt na hindi ko naman binili.
Ang pabangong biglang nag-iba.
Ang cellphone na palaging nakaharap pababa.
Akala ko ay pagod lamang siya sa negosyo.
Iyon pala, may iba na siyang buhay.
Isang buhay na binuo gamit ang pera ng mga taong nangarap makapagtrabaho sa ibang bansa.
Kinagabihan, bumalik ako sa bahay kasama si Andi.
May dalawang kapitbahay na nakatayo sa labas.
Pagbaba ko ng sasakyan, umiwas sila ng tingin.
Hindi ko sila sinisi.
Alam kong mahirap maniwala sa isang babaeng ang sariling asawa ang nagtuturo sa kaniya.
Pagpasok namin, napansin kong bukas ang cabinet sa kuwarto.
Nawawala ang ilang damit ni Joel.
Wala na rin ang kaniyang relo.
Ang kahon ng mga mahahalagang papeles namin ay nakabukas.
Nandoon pa ang aming marriage certificate.
Nandoon pa ang lumang titulo ng lupang minana ko mula sa aking ama.
Ngunit may nawawala.
Ang folder na naglalaman ng mga kopya ng aking mga identification card at mga naunang dokumentong may pirma ko.
Napaupo ako.
Doon ko naalala ang mga pagkakataong humihingi si Joel ng kopya ng aking ID.
Minsan para raw sa insurance.
Minsan para sa business registration.
Minsan para sa renewal ng permit.
Palagi kong tinatanong kung para saan.
Palagi siyang may maayos na sagot.
Ngayon, malinaw na hindi lahat ng sagot niya ay totoo.
Kinabukasan, pinuntahan namin ni Lourdes ang isang tanggapan upang magsumite ng karagdagang dokumento at pormal na ipaalam na hindi ko kinikilala ang mga pirmang ginamit sa pangalan ko.
Nagbigay rin kami ng impormasyon tungkol sa mga nawawalang kopya ng ID.
Ipinaliwanag ng abogado na kailangang paghiwa-hiwalayin ang mga usapin.
Ang ilegal na recruitment.
Ang posibleng paggamit ng maling dokumento.
Ang daloy ng pera.
At ang personal na pananagutan ng bawat taong sangkot.
Hindi sapat na asawa ako ni Joel upang awtomatikong maging responsable sa lahat ng ginawa niya.
Ngunit kailangan naming mag-ingat.
Dahil ang mga dokumentong peke ay maaari pa ring magdulot ng seryosong problema hangga’t hindi natutukoy ang kanilang pinagmulan at gamit.
Tatlong araw matapos ang graduation, nagkaroon ng pagpupulong ang ilang biktima.
Ginamit ang isang maliit na bulwagan na ipinahiram ng isang lokal na organisasyon.
Mahigit apatnapung tao ang dumalo.
May mga magulang.
May mga anak.
May mga mag-asawa.
May mga nakatatandang nanghiram ng pera mula sa kamag-anak.
Pagpasok ko, bumigat ang hangin.
Hindi sila pumalakpak.
Hindi sila ngumiti.
May ilan pang umiwas sa akin.
Tumayo ako sa harapan.
Wala akong dalang magarbong presentasyon.
Isang folder lamang.
At ang lakas ng loob na matagal ko nang hinahanap.
“Alam kong galit kayo,” panimula ko.
Walang sumagot.
“Alam kong may mga nagbenta ng lupa, nangutang, at nagtiis dahil naniwala kayo sa pangakong may trabaho sa ibang bansa.”
May narinig akong umiiyak.
“Hindi ko kayo hihilingang basta maniwala sa akin. Hindi ko rin kayang ibalik agad ang perang nawala sa inyo. Pero narito ako upang sabihin na hindi ako ang nangolekta ng pera ninyo, at handa akong ibigay sa mga awtoridad ang lahat ng ebidensiyang mayroon ako.”
Tumayo ang isang lalaki.
Matangkad.
Payat.
May suot na lumang asul na polo.
“Madaling sabihin iyan, Ma’am Miriam. Pero asawa mo ang kumuha ng pera namin.”
Tumango ako.
“Totoo.”
“E di bakit hindi ikaw ang magbayad?”
Napahinga ako nang malalim.
“Dahil kung nangangako ako ng perang wala sa akin, isa na namang kasinungalingan ang maririnig ninyo. Ang maipapangako ko ay hindi ko pagtatakpan ang asawa ko. Tutulong akong mahanap kung saan napunta ang pera ninyo.”
Naging tahimik ang bulwagan.
Pagkatapos ay tumayo si Gina.
Hawak niya ang lumang resibong ipinukol niya sa akin noong graduation.
“Nagalit ako sa babaeng ito,” sabi niya.
Tumingin siya sa akin.
“Pinahiya ko siya sa harap ng anak niya. Akala ko kasama siya sa panloloko.”
Hindi ako nakapagsalita.
“Pero kung hindi siya tumawag noong gabing iyon, baka nasa eroplano na ang anak ko.”
May ilang napalingon.
“Hindi ko pa siya napapatawad sa lahat ng nangyari, dahil hindi ko pa alam ang buong katotohanan. Pero nakita kong kumilos siya para pigilan ang biyahe.”
Dahan-dahan siyang umupo.
Hindi iyon isang malaking tagumpay.
Ngunit sa gitna ng napakaraming kasinungalingan, isang tao ang nagsimulang makita kung sino ang tunay na lumalaban.
Pagkatapos ng pulong, may matandang lalaking lumapit sa akin.
Si Mang Alfredo.
Animnapu’t walong taong gulang.
Dating drayber ng jeepney.
Dala niya ang larawan ng kaniyang anak na lalaki.
“Ma’am, ito si Dennis. Tatlumpu’t isa na siya. Gusto lang niyang makapagtrabaho para mapagamot ang nanay niya.”
Ipinakita niya ang resibo.
₱145,000.
“Nagbenta ako ng jeep na labingwalong taon kong minaneho.”
Napahawak ako sa bibig.
“Sinabi ng asawa mo na kapag hindi kami nagbayad agad, mawawala ang slot.”
Wala akong masabi.
“Hindi ko hinihinging ikaw ang magbayad, Ma’am. Ang gusto ko lang, huwag mo siyang hayaang makaligtas.”
Tumango ako.
Iyon ang sinabi ko sa sarili ko noong gabing nakita ko ang mga pasaporte.
Hindi ko kayang burahin ang nangyari.
Ngunit kaya kong tumangging maging bahagi ng pagtatakip.
Lumipas ang isang linggo.
Nagsimulang maglabasan ang iba pang reklamo.
May mga dokumentong sinuri.
May mga saksi na nagbigay ng pahayag.
May mga transaksiyong kailangang ipaliwanag.
Unti-unting nakita ang laki ng ginawa ni Joel at ng iba pang sangkot.
Ngunit sa gitna ng lahat, may isang bagay na hindi ko inaasahan.
Isang umaga, nakatanggap ako ng sulat mula sa isang pribadong nagpapautang.
May nakasulat na pangalan ng kompanyang hindi ko kilala.
May demand letter.
At may malaking halagang nakalagay.
₱6,800,000.
Akala ko noong una ay isa lamang itong panibagong pekeng dokumento.
Ngunit nang ipakita ko kay Lourdes, agad siyang naging seryoso.
“Miriam, kailangan nating suriin ito nang mabuti.”
Ayon sa sulat, may kasunduang pautang na ginamit para sa pagpapalawak ng negosyo ni Joel.
Nakalista ako bilang isa sa mga pumirma.
At may inilakip na dokumentong tumutukoy sa bahay at lupang minana ko sa aking ama bilang seguridad sa utang.
Hindi ko kailanman ipinangutang ang bahay na iyon.
Hindi ko kailanman pinahintulutan si Joel na gamitin iyon.
At hindi ko kailanman nakaharap ang mga taong nakapangalan sa kasunduan.
Ngunit may notarized copy silang ipinakita.
May pirma.
May larawan ng ID ko.
At may petsa.
Nang tingnan ni Lourdes ang petsa, bigla siyang napatingin sa akin.
“Miriam, nasaan ka noong ika-labingwalo ng Marso?”
Hindi ko agad naalala.
Kaya binuksan ko ang kalendaryo sa cellphone.
Pagkatapos ay nanlamig ako.
Noong araw na iyon, nasa Cebu ako.
Kasama ang aming school delegation sa isang tatlong araw na training.
May airline ticket ako.
May hotel record.
May attendance certificate.
At may mga kasamahang makapagpapatunay na hindi ako nasa Laguna.
Gayunman, ang dokumento ay nagsasabing personal akong humarap sa isang opisina at pumirma noong araw ding iyon.
“May malakas tayong dahilan upang kuwestiyunin ang dokumentong ito,” sabi ni Lourdes.
Ngunit bago pa kami makakilos, tumawag si Andi mula sa bahay.
Umiiyak siya.
“Ma, umuwi ka na.”
“Bakit, anak?”
“May mga lalaki sa labas. May inilagay silang malaking karatula sa gate.”
“Ano ang nakasulat?”
Hindi agad siya sumagot.
Pagkatapos ay narinig ko ang kaniyang nanginginig na boses.
“Ma, nakalagay na ipinagbibili na ang bahay natin dahil sa utang ni Papa.”
Para akong nawalan ng hininga.
Ang bahay na pinagpaguran ng aking ama.
Ang bahay na kinalakhan ng anak ko.
Ang bahay na balak kong pagtandaan.
Ngayon, ginagamit nang panakot ng mga taong hindi ko kilala.
At nang makarating ako, nakita ko ang pinakamasakit sa lahat.
Nakatayo si Joel sa harap ng gate.
Kasama ang isang lalaking may hawak ng folder.
Ngumiti siya nang makita ako.
“Miriam,” sabi niya, “kung ayaw mong mawalan tayo ng bahay, pirmahan mo na ang papel na nagsasabing ikaw ang namahala sa recruitment.”
Inilapag niya ang dokumento sa ibabaw ng aming lumang mesa sa garahe.
Sa isang banda, ang pangalan ko.
Sa kabilang banda, ang bahay namin.
At sa harap ko, ang lalaking nangako noong araw ng kasal namin na hindi niya ako kailanman ipagpapalit sa pera.
