Bahagi 3: Ang Isang Dilaw na Sobre at Lumang Kamera ang Nagpatunay Kung Sino ang Tunay na Gising
Bahagi 3: Ang Isang Dilaw na Sobre at Lumang Kamera ang Nagpatunay Kung Sino ang Tunay na Gising
Parang may humigpit sa dibdib ko habang hawak ang papel.
Tiningnan ko ang lagda sa ibaba.
May parehong paikot na guhit sa unang titik ng pangalan ko.
May parehong mahabang buntot sa huling titik ng apelyido ko.
Kung hindi ko alam ang katotohanan, baka pati ako ay maniwalang ako mismo ang pumirma.
Pero may isang pagkakamali.
Ginamit nila ang dati kong paraan ng pagpirma, iyong ginagamit ko bago ako magpakasal.
Dalawang taon ko na iyong hindi ginagamit sa mga opisyal na dokumento.
“Saan ninyo nakuha ito?” tanong ko.
Hindi makasagot si Norma.
Si Edgar ang lumapit.
“Draft lang iyan. Huwag mong gawing malaking isyu.”
“Bakit may lagda ko sa isang draft?”
“Baka napirmahan mo noong nag-uusap kayo ni Emil.”
Napatingin ako sa asawa ko.
Namumutla siya.
“Emil, may pinirmahan ba ako?”
“Wala akong maalala.”
Hindi iyon sagot.
Pero sapat para malaman kong hindi na ako makakaasa sa kanyang ipagtanggol ako.
Kinuha ko ang litrato ng dokumento bago ko ibinalik kay Norma.
Hindi ko muna sinabi kung anong napansin ko sa lagda.
Sa kabilang dulo ng sala, tahimik na nakatingin si Lola Pilar.
Nang magtagpo ang mga mata namin, bahagya siyang tumango.
Pagkaraan ng ilang minuto, sinundan niya ako sa maliit na silid kung saan nakatago ang mga lumang album at kagamitan.
“Mara,” sabi niya, “anong balak mong gawin?”
“Gusto ko pong malaman kung gaano na katagal nilang pinaplano ito.”
Umupo siya sa lumang kahoy na silya.
“Noong isang linggo, narinig kong nagtatalo sina Edgar at Emil. May binabanggit silang depositong kailangang ibalik kapag hindi natuloy ang kasunduan.”
“Magkano po?”
“Hindi ko alam. Pero narinig kong sinabi ni Edgar na hindi na raw niya maibabalik ang pera.”
Napalunok ako.
Kung may kinuha na silang deposito mula sa ibang tao gamit ang pangalan ko, hindi na lamang ito simpleng pagtatalo sa pamilya.
May ibang taong maaari nilang madamay.
At kung tuluyang maniwala ang taong iyon na may karapatan silang gamitin ang bahay ko, baka dumating ang araw na may hindi ko kilalang taong papasok sa kusina ko dala ang sarili niyang kagamitan.
Ikinuwento ko kay Lola Pilar ang mga gabing sinusugatan ako ni Liza.
Hindi siya sumingit.
Hindi siya nagsabing magpasensiya ako.
Sa halip, tinanong niya kung may mga larawan ako.
Ipinakita ko ang mga litrato ng namamagang kamay, sirang freezer, mga itinapong pagkain, at medical certificate.
Matagal niyang tiningnan ang mga iyon.
“Bakit ngayon ko lang nalaman ito?”
“Dahil po sa tuwing nagsasalita ako, sinasabi nilang masama akong tao dahil hindi ko nauunawaan ang sakit niya.”
Huminga siya nang malalim.
“Kung talagang may sakit ang isang tao, ang unang tungkulin ng pamilya ay tiyaking hindi siya makasasakit sa sarili o sa iba. Hindi iyong ipapasan ang lahat sa taong nasasaktan.”
Doon unang nanginig ang labi ko.
Sa loob ng halos isang taon, ngayon lamang may nakapagsalita ng ganoon para sa akin.
Pero pinigilan ko ang pag-iyak.
Hindi pa tapos ang gabing iyon.
May lumang kamera si Lola Pilar sa may itaas ng aparador sa sala.
Ginagamit iyon kapag may pagtitipon upang makita kung sino ang pumapasok at lumalabas sa bahay.
May isa rin sa pasilyong patungo sa mga silid.
Malinaw na nakikita ang mga kamera, ngunit matagal nang hindi ginagamit.
Tinanong ko kung gumagana pa.
“Gumagana,” sagot niya. “Pero hindi nakasaksak ngayon.”
Hiniling kong buksan niya habang naroon ang mga bisita.
Pumayag siya.
Ipinaalam niya sa mga kasama sa bahay na muling gagamitin ang mga kamera sa sala at pasilyo para sa seguridad, lalo na dahil maraming taong magpapalipas ng gabi.
Walang kamera sa kuwarto o banyo.
Walang nakatagong aparato sa pribadong lugar.
At ang mahalaga, hindi ko kailangang piliting may mangyari.
Kung talagang may balak si Liza, kusa siyang gagalaw.
Bandang alas-diyes, nagsimulang maghanda ang mga bisita sa pagtulog.
Ang mga mag-asawang may anak ay nasa dalawang kuwarto.
Ang matatandang kamag-anak ay nasa silid sa likod.
Kami ni Emil ay inilagay sa maliit na kuwartong malapit sa sala.
Sina Edgar at Liza ay nasa kuwartong nasa kabilang dulo ng pasilyo.
Bago matulog, dumaan si Liza sa harap ko.
“Mag-ingat ka ngayong gabi, Mara,” sabi niya nang nakangiti. “Baka maglakad na naman ako habang tulog.”
“Talaga?”
“Oo. Hindi ko naman alam kung saan ako napupunta.”
“Kung ganoon, mas mabuting may magbantay sa iyo.”
Sandali siyang natahimik.
Pagkatapos ay tumawa.
“Hindi na kailangan. Sanay na si Edgar.”
Nagpaalam akong matutulog na.
Sa harap niya, inilagay ko ang dilaw na sobre sa bag kong nasa maliit na mesa sa tabi ng pinto ng kuwarto.
Pero nang makapasok kami, kinuha ko iyon.
Ang laman ay mga kopya lamang ng lumang papeles.
Ang mga orihinal na dokumento ng bahay ay matagal nang nasa ligtas na taguan.
Hindi ko kailanman dinala sa Antipolo ang mga iyon.
May marka rin akong ginawa sa mga kopya para madaling matukoy kung saan nanggaling ang anumang litratong kukunin nila.
Ipinagkatiwala ko kay Lola Pilar ang sobre, habang iniwan sa bag ang isang kaparehong dilaw na lalagyan na may hindi sensitibong papel.
Pagkatapos ay umupo ako sa kama.
Nag-alok akong makipag-usap kay Emil.
Hindi siya agad tumingin.
“Pagod na ako, Mara.”
“Ako rin.”
“Bukas na lang natin ayusin.”
“Bukas, baka may ibang taong pupunta sa bahay ko dala ang kontratang hindi ko pinirmahan.”
Napalingon siya.
“Hindi naman mangyayari iyon.”
“Paano ka nakasisiguro?”
Hindi siya nakasagot.
Doon ko inilabas ang litrato ng dokumentong may pekeng lagda.
“Alam mo bang may ganito?”
Matagal siyang tumingin sa telepono.
Pagkatapos ay ibinaba niya ang ulo.
“Sinabi ni Kuya na may kakausapin daw siyang investor.”
“Investor para saan?”
“Para sa kanilang negosyo.”
“Gamit ang bahay ko?”
“Ang sabi niya, pansamantala lang.”
Natawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil hindi ko na alam kung paano pa niya nagagawang gawing maliit ang isang napakalaking pagtataksil.
“Emil, hindi isang upuan ang ipinapahiram mo. Bahay ko iyon. Trabaho ko iyon. Buhay ko iyon.”
“Alam ko.”
“Kung alam mo, bakit hindi mo ako pinagtanggol?”
Tahimik siya.
Sa wakas, bumulong siya.
“Dahil kapag tumanggi ako, sasabihin nilang nakalimutan ko na ang mga sakripisyo nila.”
Tumitig ako sa kanya.
“Kung ganoon, mas pinili mong ako ang magsakripisyo?”
Hindi niya sinagot.
At sa katahimikan niyang iyon, malinaw na ang lahat.
Bandang ala-una, nakatulog siya.
Ako naman ay hindi.
Naupo ako sa tabi ng bintana at hinintay ang anumang mangyayari.
Hindi ko alam kung susubukan ni Liza ang nakasanayan niya.
Hindi ko rin alam kung tama ang hinala ko tungkol sa dokumento.
Pero alam kong sapat na ang mga pinsalang nangyari sa nakaraan para humingi ako ng tulong, kahit wala nang sumunod na insidente.
Alas-dos onse nang marinig ko ang unang mahinang kaluskos.
May bumukas na pinto sa pasilyo.
Sumunod ang marahang tunog ng tsinelas.
Nang sumilip ako sa siwang ng kurtina, nakita ko si Liza.
Naka-rosas siyang pantulog.
May hawak siyang telepono.
At hindi siya mukhang taong walang kamalay-malay sa paligid.
Huminto siya sa sala.
Tumingin muna sa kuwarto ng kanyang asawa.
Pagkatapos, sa kuwarto namin.
Lumapit siya sa pinto at marahang pinisil ang seradura.
Naka-lock iyon.
Ilang sandali siyang naghintay.
Pagkatapos ay lumakad patungo sa mesa sa tabi ng pintuan, kung saan nakita niyang nakalagay ang bag ko kanina.
Bumalik siya sa pasilyo.
Maya-maya, narinig kong bumukas ang isa pang pinto.
Si Edgar.
Hindi ako lumabas.
Mula sa loob, nakita kong pareho silang nasa sala.
May inilabas si Edgar na maliit na susi.
Gamit iyon, sinubukan nilang buksan ang lumang kahong ginagamit ni Lola Pilar sa paglalagay ng mahahalagang gamit.
Hindi bumukas.
Napakapit ako sa gilid ng bintana.
Bakit nila alam kung saan inilalagay ni Lola ang mga papeles niya?
Mula sa kinatatayuan ko, nakita kong umiling si Liza.
Pagkatapos, lumapit siya sa pinto namin at marahang kumatok.
“Mara?”
Hindi ako sumagot.
“Mara, gising ka ba?”
Nakapikit siya nang tumingin ako sa maliit na siwang.
Pero habang lumalayo siya, muling dumilat ang mga mata niya.
At dire-diretso siyang naglakad pabalik sa sala.
Ilang minuto pagkatapos, narinig ko ang boses ni Bea.
“Bakit hindi ninyo mahanap?”
Nagulat ako.
Nasa labas din pala siya.
“Akala ko ba nasa dilaw na sobre?” bulong niya.
“Wala rito,” sagot ni Liza.
“Baka nasa loob ng kuwarto.”
“Hindi ko mabuksan.”
Pagkatapos ay nagsalita si Edgar.
“Kung hindi natin makukuha ngayon, paano ang usapan bukas?”
Doon ko narinig ang pinakamatinding pangungusap.
“Sabihin mo kay Emil na siya na ang bahala. Nangako siyang makakakuha tayo ng pirma.”
Parang may bumagsak na mabigat na bato sa dibdib ko.
Si Emil.
Hindi lamang pala niya alam ang tungkol sa plano.
May pangako rin siya.
Hinawakan ko ang telepono at nagpadala ng mensahe kay Lola Pilar.
Ilang sandali lang, bumukas ang ilaw sa sala.
“Anong ginagawa ninyo?”
Malakas at malinaw ang boses ng matanda.
Napatigil ang tatlo.
Si Liza ang unang kumilos.
Bigla niyang ipinikit ang mga mata.
Iniangat ang dalawang kamay.
At nagsimulang magkunwaring nalilito.
“Ay… nasaan ako?”
Hindi gumalaw si Lola Pilar.
“Liza, anong ginagawa mo sa mga gamit ko?”
“Lola?”
“Ano ang hinahanap ninyo?”
Nagmadaling lumapit si Edgar.
“Lola, huwag po kayong magalit. Naglalakad na naman po siya habang tulog.”
“Pati kayong dalawa?”
Hindi nakasagot si Bea.
Sa ingay ng pagtatalo, nagising ang ibang kamag-anak.
Lumabas si Norma.
Kasunod si Emil.
Ako naman ay lumabas ng kuwarto, hawak ang telepono.
Nang makita ako ni Liza, agad siyang napaiyak.
“Mara, natatakot na ako. Hindi ko na alam ang ginagawa ko kapag gabi.”
Dati, iyon ang pangungusap na nagpapatahimik sa akin.
Pero hindi ngayon.
Lumapit ako kay Lola Pilar.
“Lola, puwede po bang makita natin ang kuha ng kamera?”
Nanlaki ang mata ni Liza.
“Anong kamera?”
Itinuro ng matanda ang aparatong nakakabit sa sulok ng sala.
“Bukas iyan buong gabi.”
Nakita kong unti-unting namutla si Edgar.
Si Bea naman ay mabilis na umatras.
At si Liza…
Ang babaeng ilang sandali pa lamang ang nakalipas ay nagkukunwaring walang malay, biglang tumingin sa asawa ko.
“Emil, sabihin mong patayin nila!”
Walang nagsalita.
Nang ipakita sa telebisyon ang kuha ng kamera, malinaw na nakita ang lahat.
Si Liza na may hawak na telepono.
Si Edgar na may dalang susi.
Si Bea na naghahanap ng sobre.
Ang mga paglapit nila sa kuwarto namin.
At ang biglaang pagpikit ni Liza nang bumukas ang ilaw.
Hindi ipinakita ng video ang lahat ng sinabi nila, ngunit sapat na iyon upang wasakin ang kuwento nilang mag-isa at walang malay na naglalakad si Liza.
Tumayo si Lola Pilar.
“Ngayon, gusto kong marinig ang katotohanan.”
Walang sumagot.
Kaya inilabas ko ang litrato ng pekeng kontrata.
“Ito po ang hinahanap nila.”
Nagkagulo ang mga kamag-anak.
May nagtanong kung sino ang gumawa ng dokumento.
May nagtangkang kunin ang telepono ko.
Pero hinarang siya ni Lola Pilar.
“Walang gagalaw sa ebidensiya.”
Doon nagsimulang umiyak si Norma.
“Pamilya lang naman tayo! Bakit kailangang umabot sa ganito?”
Tumingin ako sa kanya.
“Dahil po noong ako ang umiiyak, walang gustong makinig.”
Biglang sumingit si Edgar.
“Ako ang gumawa ng kasunduan! Wala nang ibang may kasalanan!”
Pero bago pa matapos ang kanyang pangungusap, tumunog ang telepono ni Emil.
Nasa tabi ko siya.
Malinaw na lumitaw ang pangalan ng tumatawag.
Ramon Batalla.
Pagkasagot niya, narinig ko ang nagmamadaling boses mula sa kabilang linya.
“Emil, bukas ng alas-nuwebe pupunta ako sa Marikina kasama ang mga tauhan ko. Naibigay ko na ang animnapung libong piso kay Edgar. Sigurado bang pumayag na ang asawa mo?”
Dahan-dahang ibinaba ni Emil ang telepono.
Hindi na siya makatingin sa akin.
At sa unang pagkakataon, hindi si Liza ang kinatakutan ko.
Kundi ang katotohanang ang sarili kong asawa ang maaaring nagbukas ng pinto para maagaw sa akin ang pinaghirapan ko.
