Bahagi 3 Akala Nila Madali Akong Matatakot sa Paninira, Hanggang ang Kamera, Kontrata, at Sarili Nilang Mensahe ang Nagsalita sa Harap ng Lahat

Bahagi 3 Akala Nila Madali Akong Matatakot sa Paninira, Hanggang ang Kamera, Kontrata, at Sarili Nilang Mensahe ang Nagsalita sa Harap ng Lahat

Bahagi 3

Akala Nila Madali Akong Matatakot sa Paninira, Hanggang ang Kamera, Kontrata, at Sarili Nilang Mensahe ang Nagsalita sa Harap ng Lahat

Hindi ko agad naunawaan kung bakit biglang namutla si Aling Vicky.

Hanggang sa ibinaling niya palayo ang telepono.

Napansin iyon ni Karla.

“Mama, ano iyon?”

“Wala.”

“Mama.”

Kinuha ni Paolo ang sarili niyang telepono.

Ilang segundo lang ang lumipas, napabuntong-hininga siya.

“Tita…”

“Ano?”

“Ano itong ipinost ninyo?”

Nanigas ang mukha ni Karla.

“Ano?”

Iniabot ni Paolo ang telepono.

Binasa ni Karla ang unang mga linya.

Unti-unting nawala ang kulay sa mukha niya.

Hindi ko kailangang agawin ang telepono.

Binuksan ko ang sarili kong Facebook.

Doon ko nakita.

Mahaba ang paskil ni Aling Vicky.

May larawan pa ng harapan ng Casa Amihan.

Ayon sa isinulat niya, niloko ko raw sila sa presyo.

Pinalayas ko raw sila matapos silang humingi ng makatwirang diskuwento.

Hindi ko raw ibinalik agad ang kanilang pera.

At pinahiya ko raw ang isang matandang ina sa harap ng mga empleyado ko.

May isang linyang paulit-ulit nang ibinabahagi ng ibang tao:

“Ganito pala tratuhin ng Casa Amihan ang mga matagal nang suki.”

Wala ni isang salita tungkol sa sampal.

Wala tungkol sa pagsigaw niya.

Wala tungkol sa kusang pagkansela nila.

Wala tungkol sa buong halagang ibinalik ko.

May mahigit isang daang reaksiyon na.

May mga komentong nagtatanong kung bakit ganoon daw ako makitungo sa kliyente.

May ilan pang nagsabing hindi na raw nila irerekomenda ang Casa Amihan.

Tahimik kong binasa ang lahat.

Pagkatapos ay inilapag ko ang telepono sa mesa.

“Kailan ninyo ito ipinost?”

Hindi sumagot si Aling Vicky.

Si Karla ang tumingin sa oras.

“Dalawang oras na.”

“Bago kayo pumunta rito?”

Walang sumagot.

Natawa ako nang mahina.

Hindi dahil nakakatawa.

Kundi dahil ngayon ay malinaw na sa akin kung ano ang plano.

Pupunta sila rito.

Pipilitin akong ibalik ang petsa.

At kung ayaw ko, may nakahanda nang pampublikong presión.

“Ate Mara,” sabi ni Karla, “hindi ko alam na ginawa ni Mama iyan.”

Tiningnan ko siya.

“Pero sumama ka rito para pilitin akong ibigay ulit ang bulwagan.”

Napayuko siya.

“Akala ko… baka puwede pang pag-usapan.”

“Ang pag-uusap ay kapag may dalawang panig na marunong rumespeto sa kasunduan.”

Tahimik si Paolo.

Siya ang unang nagsalita nang diretso.

“Ma’am Mara, mali ang ginawa ni Tita.”

Napalingon sa kaniya si Aling Vicky.

“Ano? Kampi ka pa sa kaniya?”

“Hindi ito kampihan. May pinost kayo na hindi kumpleto ang kuwento.”

“Dahil hindi siya marunong makisama!”

Tumingin siya sa akin.

“Burahin ninyo ang paskil.”

Tumawa siya.

“Bakit? Natatakot ka?”

Hindi ko pinatulan ang tanong.

Tinawagan ko si Lani.

“Pakiakyat ang kopya ng pagkansela ni Karla, patunay ng pagbalik ng pera at tala ng pangyayaring nangyari noong araw na iyon.”

Natahimik ang tatlo.

Pagkatapos ay sinabi ko:

“At sabihin sa seguridad na ihanda ang kopya ng kuha mula sa silid-kainan.”

Doon tuluyang nag-iba ang mukha ni Aling Vicky.

“Anong kuha?”

Hindi ako sumagot.

Karla ang napatingin sa kaniya.

“Mama…”

“Bakit may kamera sa loob?”

“May kamera sa pasukan at pangunahing bahagi ng silid para sa seguridad,” sabi ko. “Walang kamera sa pribadong lugar.”

Biglang tumaas ang boses niya.

“Hindi ninyo puwedeng ipakita iyon kahit kanino!”

“Hindi ko sinabing ipapaskil ko.”

“E ano ang gagawin mo?”

“Iingatan ko.”

Dumating si Lani dala ang isang malinaw na sobre.

Una, ang kontrata.

Ikalawa, ang pirmadong pagkansela.

Ikatlo, ang patunay na natanggap ni Karla ang buong ₱60,000.

At ikaapat, ang nakasulat na ulat ng dalawang empleyadong naroon nang ako ay sampalin.

Inilatag ko ang mga iyon sa mesa.

“Hindi ako makikipag-away sa Facebook.”

Tumingin ako kay Aling Vicky.

“Pero hindi rin ako papayag na sirain ninyo ang negosyo ko gamit ang kuwentong kalahati lang ang totoo.”

Karla ay dahan-dahang umupo.

“Mama, burahin mo na.”

Hindi gumalaw ang kaniyang ina.

“Hindi.”

“Mama!”

“Kapag binura ko, mukha tayong natalo.”

Iyon ang unang pagkakataong napataas ang boses ni Paolo.

“Tita, kasal namin ito, hindi paligsahan ninyo!”

Nagulat kaming lahat.

Hindi siya tumigil.

“Dahil sa pagtitipid ninyo, lumipat tayo sa lugar na ngayon ay hindi makapagbigay ng bulwagang ipinangako. Dahil sa pakikipagtalo ninyo, nawala ang unang venue. Ngayon naman nagpost kayo nang hindi man lang sinabi sa amin.”

“Ako lang ang gumagawa ng paraan para makatipid kayo!”

“Hindi kami nakatipid!”

Binuksan niya ang telepono niya at inilatag sa mesa ang mga numero.

“Mas mahal na ngayon ang binabayaran namin. May dagdag na bayad sa tent, generator, air cooler at upuan. At kung lilipat ulit kami sa ibang lugar, panibagong deposito na naman.”

Hindi nagsalita si Aling Vicky.

Nanginginig ang kamay ni Karla.

“Ate Mara…”

Tumingin siya sa akin.

“May kahit anong paraan ba?”

Alam ko kung ano ang gusto niyang marinig.

Na maaari kong kanselahin si Nina.

Na dahil mas matagal ko silang kilala, sila ang pipiliin ko.

Na dahil nahihirapan sila, muli kong isasantabi ang sarili kong prinsipyo.

Walong taon ko iyong ginagawa.

Ngayon, hindi na.

“Wala.”

Napapikit siya.

“Hindi ko sisirain ang kasunduan ko kay Nina para ayusin ang problemang kayo mismo ang gumawa.”

“Pero Ate Mara…”

“Karla, tandaan mo noong una kang nagpareserba. Tatlong pamilya ang handang magbayad nang mas mataas. Hindi ko ibinigay sa kanila dahil sinabi kong iyo ang Mayo Uno.”

Tahimik siyang nakikinig.

“Ipinaglaban ko ang reserbasyon mo kahit mas malaki ang kikitain ko sa iba. Iyon ang halaga ng salita ko.”

Huminga ako.

“Nang kanselahin mo, ibinigay ko ang petsa sa ibang tao. Ngayon, salita ko naman sa kanila ang nakataya.”

Wala siyang maisagot.

Tumayo ako.

“May maitutulong ako sa inyo. Maaari kong ibigay ang pangalan ng dalawang tagapag-ayos ng kasal at tatlong maliit na bulwagan na baka may bakanteng oras pa. Pero hindi ninyo makukuha ang Sampaguita.”

Si Paolo ang unang tumango.

“Salamat, Ma’am.”

Si Karla ay umiiyak na nang tahimik.

Aling Vicky lang ang nanatiling matigas.

“Hindi ko buburahin ang post.”

“Desisyon ninyo iyon.”

“Akala mo ba hindi ka maaapektuhan?”

“Maaaring maapektuhan.”

Lumapit ako sa pintuan.

“Pero mas gusto kong mawalan ng ilang kliyente dahil tumanggi akong magpatalo sa pananakot kaysa magkaroon ng maraming kliyenteng naniniwalang puwede nila akong sigawan, sampalin at pilitin kapag gusto nila.”

Walang sumagot.

Bago sila umalis, nagsalita si Karla.

“Ate Mara.”

Lumingon ako.

“Pasensya na.”

Matagal bago ko siya sinagot.

“Hindi ang maling presyo ang dahilan kung bakit tayo umabot dito.”

Tumango siya habang umiiyak.

“Alam ko.”

Umalis silang tatlo.

Akala ko roon na matatapos ang araw.

Mali ako.

Pagsapit ng gabi, mahigit tatlong daan na ang nagbahagi sa paskil ni Aling Vicky.

May mga taong hindi ko kilala na tumatawag sa pahina ng Casa Amihan.

May nagtanong kung totoo raw bang kumukuha kami ng deposito at ayaw magbalik.

May isang dating kliyente pang nagpadala ng larawan ng paskil.

Mara, ano nangyari? Hindi ka naman ganyan.

Naupo ako sa opisina hanggang alas-diyes ng gabi.

Si Lani ay nagmungkahi:

“Ma’am, ipakita na natin ang video.”

Umiling ako.

“Ayokong gawing palabas ang sampal.”

“Pero sinisira nila tayo.”

“Hindi ibig sabihin na kapag mali sila, puwede na rin tayong mawalan ng hangganan.”

Gumawa ako ng isang maikling pahayag.

Walang insulto.

Walang pangalan.

Walang larawan ni Aling Vicky.

Sinabi ko lamang na may isang reserbasyong boluntaryong kinansela matapos magkaroon ng pagtatalo tungkol sa napagkasunduang presyo.

Sinabi kong buong halaga ng paunang bayad ay ibinalik sa araw ding iyon.

At sinabi kong ang petsa ay kasalukuyang nakalaan na sa ibang kliyente sa ilalim ng isang bagong kasunduan.

Ipinaskil ko rin ang larawan ng resibo ng pagbabalik ng pera, ngunit tinakpan ang pangalan, numero ng account at ibang personal na impormasyon.

Iyon lang.

Sa dulo ay isinulat ko:

“Ang Casa Amihan ay naniniwalang ang serbisyo ay dapat may kasamang paggalang—mula sa amin patungo sa kliyente, at mula sa kliyente patungo sa aming mga tauhan.”

Hindi ko binanggit ang sampal.

Hindi ko kailangan.

Kinabukasan, nagsimulang magbago ang mga komento.

May mga dating kliyente na nagsalita.

“Tatlong beses na kaming nag-event dito. Maayos silang kausap.”

“Na-refund kami noon dahil sa bagyo. Walang problema.”

“Hindi ko alam ang buong kuwento, pero malinaw ang patunay na naibalik ang pera.”

May nagtanong sa ilalim ng paskil ni Aling Vicky:

“Kung ibinalik ang buong deposito, bakit sinabi ninyong ayaw mag-refund?”

Hindi siya sumagot.

Pagsapit ng tanghali, may isa pang nangyari.

Nagpadala sa akin ng mensahe si Paolo.

Ma’am Mara, humihingi ako ng paumanhin sa nangyari. Pinabubura namin kay Tita ang post. Hindi po kami sang-ayon sa ilang nakasulat doon.

Hindi ko sinagot agad.

Pagkatapos ng ilang minuto, isa pang mensahe.

Larawan ng pag-uusap sa kanilang pangpamilyang pangkat.

Doon ko nalaman ang bagay na hindi sinabi sa akin ni Karla.

Bago pa sila pumunta sa pagtikim ng pagkain, ilang araw nang kinukumbinsi ni Aling Vicky ang anak na lumipat sa kabilang resort.

Ang dahilan?

Ang may-ari pala noon ay kakilala ng kaniyang kapatid.

Nangako itong bibigyan sila ng libreng litson at dagdag na dalawang mesa kung maililipat ang buong kasal.

Pero ayaw ni Karla na kanselahin agad ang Casa Amihan dahil takot siyang mawala ang Mayo Uno.

Kaya ang plano ng kaniyang ina ay simple.

Pababain muna ang presyo ko.

Kapag pumayag ako, mananatili sila at makakatipid.

Kapag hindi ako pumayag, saka sila lilipat sa kabila at sasabihing ako ang masyadong mahal.

Napakapit ako sa telepono.

Hindi pala biglang init ng ulo ang lahat.

Pumasok sila sa bulwagan ko nang nakahanda nang makipagtalo.

Mas masakit iyon kaysa sa sampal.

Dahil habang ako ay nagluluto para sa kanila, pinag-uusapan na pala nila kung paano ako pipigain sa presyo.

Maya-maya, tumawag si Karla.

Hindi ko sana sasagutin.

Pero sinagot ko rin.

“Ate Mara.”

“O?”

“May sinabi si Paolo sa iyo?”

“Oo.”

Umiyak siya.

“Ate, hindi ko gusto ang plano ni Mama.”

“Pero sumama ka.”

Tahimik.

“Hindi ko kayang kontrahin siya.”

“Pero hinayaan mo siyang kontrahin ako.”

Mas matagal ang katahimikan.

“Alam ko.”

Hindi na siya nagtanggol.

Iyon marahil ang unang totoong paghingi niya ng tawad.

“Hindi ko hinihinging ibalik mo ang venue,” sabi niya. “Alam kong hindi na puwede. Gusto ko lang sabihin na mali ako.”

Huminga ako nang malalim.

“Karla, matagal kitang itinuring na kaibigan.”

“Alam ko.”

“Kung nagsabi ka lang sa akin na hindi kaya ng badyet ninyo, tutulungan kitang gumawa ng ibang pakete.”

Humagulgol siya.

“Alam ko.”

“Pero nang sinampal ako ng nanay mo, hindi ka man lang tumayo.”

“Ate…”

“Iyon ang hindi ko makalimutan.”

Hindi siya sumagot.

Pagkatapos ng ilang segundo ay sinabi niya:

“Pasensya na.”

Ibinaba namin ang tawag nang walang sigawan.

Walang murahan.

Walang dramatikong banta.

Pero alam kong may mga relasyon talagang hindi kailangang wasakin nang maingay.

Minsan, sapat nang makita mo nang malinaw kung saan ka talaga nakatayo.

Dalawang araw bago ang kasal, nalaman kong nakahanap sila ng lugar.

Isang covered court na ginagawang pansamantalang bulwagan para sa malalaking okasyon.

Kinailangan nilang magrenta ng hiwalay na air cooler, ilaw, generator, mesa, upuan at kurtina.

Mas malaki ang nagastos nila kaysa sa orihinal kong alok.

Hindi ako natuwa sa problema nila.

Pero hindi rin ako nakaramdam ng awa para sa resulta ng sarili nilang desisyon.

Samantala, abala kami sa kasal nina Nina at Carlo.

Dumating ang ama ni Nina mula Qatar tatlong araw bago ang seremonya.

Noong araw ng kasal, alas-sais pa lang ng umaga ay nasa Casa Amihan na ako.

Isa-isang sinuri ko ang mga mesa.

Ang puting tela.

Ang sampaguita sa bawat gitna.

Ang mga ilaw sa entablado.

Ang pagkain.

Ang generator.

Ang air-conditioning.

Lahat.

Bago magsimula ang programa, lumapit sa akin ang ina ni Nina.

“Ma’am Mara.”

“Opo?”

Iniabot niya ang isang maliit na kahon.

“Ano po ito?”

“Buksan ninyo pagkatapos ng kasal.”

“Hindi po kailangan.”

“Hindi bayad iyan.”

Ngumiti siya.

“Pasasalamat.”

Nang gabing iyon, maganda ang takbo ng lahat.

Walang nagmamadali.

Walang sumisigaw sa mga tagapagsilbi.

Nang magkaroon ng limang minutong problema sa mikropono, hindi nagalit ang pamilya.

Tumawa pa ang ama ng nobya.

“Okay lang, mas malakas naman boses ko!”

Nagtawanan ang buong bulwagan.

Nang sumayaw ang bagong kasal sa gitna ng Sampaguita, tumayo ako sa likod at pinanood ang daan-daang maliliit na ilaw na sumasalamin sa chandelier.

Doon ko naisip ang isang bagay.

Kung hindi ako sinampal ni Aling Vicky noong araw na iyon, maaaring naroon ngayon ang pamilya nila.

At malamang buong gabi akong nag-aalala kung ano na naman ang mali para sa kanila.

Kung sapat ba ang pagkain.

Kung masyadong malamig ang air-conditioning.

Kung bakit hindi ganito ang bulaklak.

Kung bakit may dagdag na bayad.

At dahil gusto kong mapanatili ang walong taong relasyon, malamang ako na naman ang magpapakumbaba.

Minsan pala, ang pintong pilit mong gustong panatilihing bukas ang mismong pintong dapat mo nang isara.

Pagkatapos ng kasal, binuksan ko ang kahong ibinigay ng ina ni Nina.

May maliit na sulat.

“Salamat sa pagbibigay sa anak namin ng araw na hindi namin makakalimutan. Ramdam naming hindi lang negosyo ang ginagawa ninyo rito.”

May kasama ring simpleng kuwintas na hugis sampaguita.

Hindi mahal.

Pero matagal ko iyong hinawakan.

Dahil bigla kong naalala kung ilang taon akong naniwalang ang pagiging mabuting negosyante ay nangangahulugang kailangan kong laging magbigay.

Bawas dito.

Libre doon.

Huwag maningil.

Pagbigyan na lang.

Huwag sumagot.

Ngumiti kahit bastos ang kausap.

Mali pala.

Ang pagiging mabuti ay hindi nangangahulugang wala kang hangganan.

Pagkalipas ng isang linggo, ipinatawag ko ang lahat ng tauhan.

Binago namin ang ilang patakaran ng Casa Amihan.

Lahat ng presyo ay malinaw na ilalagay sa kontrata.

Lahat ng diskuwento ay may nakasulat na hangganan.

Wala nang “presyong suki” na walang tala.

At pinakamahalaga:

Kapag may kliyenteng naninigaw, nanlalait, nananakot o nananakit ng tauhan, may karapatan ang tagapamahala na ihinto ang usapan.

Hindi kailangang maghintay na ako ang masampal bago namin protektahan ang sarili namin.

Nagbigay rin ako ng karagdagang gantimpala sa mga tauhang kasama ko noong araw na iyon.

Nagulat si Lani.

“Ma’am, bakit?”

“Dahil nanatili kayong propesyonal kahit gusto ninyong patulan siya.”

Tumawa siya.

“Ma’am, muntik ko na talaga siyang habulin ng sandok.”

Doon ako natawa nang malakas sa unang pagkakataon matapos ang insidente.

Makalipas ang halos isang buwan, tuluyan nang nawala ang paskil ni Aling Vicky.

Hindi dahil kusa siyang natauhan.

Kundi dahil nakipag-usap na sa kaniya ang isang kinatawan namin at ipinakita ang mga dokumentong hawak namin.

Hindi namin inilabas sa publiko ang video ng sampal.

Hindi na kailangan.

Sapat nang alam niyang mayroon kaming malinaw na patunay kung sakaling ipagpatuloy niya ang paninira.

Naglabas siya ng maikling pagwawasto.

Hindi niya ako pinangalanan.

Hindi rin niya direktang inamin ang sampal.

Pero sinabi niyang naibalik nang buo ang kanilang paunang bayad at nagkaroon lamang ng “hindi pagkakaunawaan” tungkol sa presyo at pagkansela.

Hindi iyon ang perpektong paghingi ng tawad.

Pero sapat iyon para matapos ang usapin.

Si Karla naman ay hindi na bumalik bilang kliyente.

Paminsan-minsan, nakikita ko siyang tumitingin sa mga kuwento ng pahina namin.

Minsan ay nagpadala siya ng pagbati noong anibersaryo ng Casa Amihan.

Sumagot ako ng simpleng:

“Salamat.”

Wala nang iba.

Hindi lahat ng relasyong nasira ay kailangang buuin muli.

May ilan na mas mabuting manatiling leksiyon.

Makalipas ang anim na buwan, habang tinitingnan ko ang talaan ng mga reserbasyon, lumapit si Lani.

“Ma’am.”

“O?”

“Puno na tayo sa susunod na Mayo Uno.”

Tiningnan ko ang kalendaryo.

Tatlong kasal.

Isang binyag.

Dalawang pagtitipon ng pamilya.

At may naghihintay pa.

“May humihingi ng diskuwento,” nakangiti niyang sabi.

Napatingin ako sa kaniya.

“Magkano?”

“Tatlong porsiyento lang. Dahil aalisin daw nila ang panghimagas.”

Tumawa ako.

“Kung tugma sa gastos, puwede.”

“Akala ko bawal na ang diskuwento.”

“Hindi naman bawal.”

Tumayo ako at inayos ang mga papel.

“Ang bawal ay iyong diskuwentong kapalit ang respeto natin sa sarili.”

Ngumiti si Lani.

Sa labas ng opisina, naririnig ko ang tunog ng mga pinggan mula sa kusina.

May bagong pamilyang nagsusukat ng entablado.

May batang tumatakbo sa pasilyo habang hinahabol ng kaniyang ama.

Sa kabilang bulwagan, may mag-asawang tumatawa habang pumipili ng kulay ng bulaklak.

Normal na araw.

Maingay.

Magulo.

Buhay.

Huminto ako sa harap ng Bulwagan Sampaguita.

Minsan, doon ako sinampal sa mismong negosyong itinayo ko gamit ang dalawang kamay ko.

Noong araw na iyon, akala ko insulto lamang ang natanggap ko.

Ngayon alam kong may isa pa pala itong ibinigay.

Hangganan.

Mula noon, hindi na ako natakot mawalan ng kliyenteng kailangang yurakan muna ako bago makuntento.

Mas pinili kong magtrabaho para sa mga taong marunong magsabi ng “salamat,” marunong makinig kapag may kasunduan, at marunong umunawa na ang negosyo ay hindi kawanggawa.

At kakaiba man, mas gumanda pa ang takbo ng Casa Amihan.

Mas naging malinaw ang presyo.

Mas bihira ang alitan.

Mas panatag ang mga tauhan.

Mas magaan akong umuwi.

Walang malaking paghihiganti.

Walang eksenang kailangan kong ipahiya sila sa harap ng daan-daang tao.

Hindi ko kailangang sirain ang kasal nila.

Sila mismo ang pumili ng daang nagpahirap sa kanila.

Ang tanging ginawa ko ay tumigil sa pagsalo sa epekto ng kanilang mga desisyon.

At iyon pala ang pinakamalinaw na paraan ng pagbawi ng dangal ko.

Hindi ko na kailangang manalo sa sigawan.

Kailangan ko lang matutong magsabi ng:

“Hindi.”

At manatili roon.