Akala nila painting lang ang nakatago sa glass room, pero ang canvas na minana ko ang may hawak ng lihim na kayang sirain ang pangalan nila
Bahagi 3: Akala nila painting lang ang nakatago sa glass room, pero ang canvas na minana ko ang may hawak ng lihim na kayang sirain ang pangalan nila
Hindi natulog ang bahay na iyon sa gabing iyon.
Walang sumigaw pagkatapos ng video.
Iyon ang mas nakakatakot.
May mga sandaling ang katahimikan ay mas malakas kaysa eskandalo, dahil doon nagsisimulang magbilang ang bawat tao ng sariling kasalanan.
Si Clarisse ang unang umiwas ng tingin. Ang iyak niya ay biglang natuyo, parang faucet na pinatay. Si Rafael naman ay nakatitig sa tablet, hindi sa akin, hindi sa kanya, kundi sa salitang “safe” na para bang iyon ang unang beses niyang narinig.
Pero alam kong hindi.
Alam ni Rafael ang safe.
Hindi niya lang alam ang laman.
Noong unang taon ng kasal namin, ilang beses niya akong tinanong kung bakit hindi ko ginagamit ang glass room. Sabi ko, hindi pa ako handa. Doon nagpinta ang lola ko bago siya pumanaw. Doon niya iniwan ang huling mga obra niya, at sa loob ng built-in safe, may ilang dokumento ng pamilya na ipinagbilin niyang huwag gagalawin hangga’t hindi kailangan.
Noon, niyakap ako ni Rafael.
—Take your time, mahal. Hindi ko gagalawin ang kahit ano doon.
Iyon ang sinabi niya.
Ngayon, ang dating pangako ay nakahiga sa sahig kasama ng mga basag na plato.
—Mara, peke iyan, sabi niya sa huli.
Hindi ako kumurap.
—Alin? Ang boses ni Clarisse? Ang plano niyang pasukin ang safe? O ang pagiging walanghiya ninyong lahat?
—Do not twist this.
—Hindi ko kailangang pilipitin. Diretso na kayong lahat sa hukay.
Si Doña Pilar ay kumapit sa sandalan ng upuan. Bigla siyang tumanda. Nawala ang postura ng reyna, lumabas ang totoong mukha ng babaeng sanay manghingi pero hindi sanay masingil.
—Mara, baka naman nagkamali lang ng salita ang bata.
—Hindi bata si Clarisse.
—Natatakot lang siya.
—Sa utang niya, oo.
Si Clarisse ay biglang lumuhod.
Hindi ako nagulat.
May mga taong kapag wala nang argumento, ginagamit ang tuhod para magmukhang kawawa.
—Ate Mara, patawarin ninyo ako. Hindi ko po alam kung ano ang laman ng safe. May nagsabi lang po sa akin na may paintings doon na puwedeng ibenta. Gusto ko lang pong makabayad ng utang. Para sa anak ko po.
—Sino ang nagsabi?
Hindi siya sumagot.
Tumingin siya kay Rafael.
Isang tingin lang.
Pero sapat iyon.
Napangisi ako.
—Ikaw, Rafael?
Namula ang mukha niya.
—Hindi ko sinabing nakawin niya. Sinabi ko lang na may valuable pieces doon.
—At sinabi mo rin bang walang karapatan ang asawa mo sa sariling pamana?
—Mara, stop.
Lumapit ako sa kanya.
—Hindi. Ikaw ang titigil. Ngayong gabi.
Kinuha ko ang susi sa maliit na drawer sa ilalim ng buffet table. Hindi iyon ordinaryong susi. Lumang brass key iyon, may nakaukit na maliit na sampaguita. Susi iyon ng glass room.
Nang makita iyon ni Doña Pilar, bigla siyang napaatras.
Kakaiba.
Napansin ko ang galaw niya.
Hindi takot na mahuli lang.
Takot na may lumabas.
—Bakit ka kinakabahan, Doña Pilar?
Umiling siya.
—Wala.
—Hindi mukhang wala.
Hindi siya sumagot.
Umakyat ako sa ikalawang palapag.
Hindi ko sila sinabihang sumunod.
Pero sumunod silang lahat.
Si Rafael, mabigat ang hakbang.
Si Clarisse, hawak ang bag na parang anumang oras ay tatakas.
Si Dennis, nakasunod sa likod ni Doña Pilar, pawis na pawis kahit malamig ang bahay.
Si Manang Lita ay nanatili sa hagdan, tahimik pero alerto.
Pagbukas ko ng glass room, sinalubong ako ng amoy ng lumang kahoy, pintura, at alaala.
Tatlong taon ko itong iniwasan.
Dahil sa bawat sulok, naroon ang lola ko.
Ang easel niya sa tabi ng bintana.
Ang lumang bangko kung saan ako umuupo noong bata pa ako habang pinapanood ko siyang maghalo ng kulay.
Ang mga bintanang salamin na umaabot mula sahig hanggang kisame, kung saan tuwing hapon, pumapasok ang dilaw na liwanag at nagiging ginto ang buong silid.
At doon, sa gitna, nakasabit ang huling painting niya.
Isang babae sa harap ng malaking bahay.
Nakatalikod.
May hawak na susi.
Noong bata ako, tinanong ko ang lola kung sino iyon.
Sabi niya:
—Ikaw iyan, Mara. Kapag dumating ang araw na may gustong kumuha ng bahay mo, huwag mong hanapin ang awa. Hanapin mo ang susi.
Noon, akala ko talinghaga lang.
Ngayon, naiintindihan ko.
Lumapit ako sa safe na nakatago sa likod ng sliding panel.
Nag-enter ako ng code.
Birthday ng lola ko.
Bumukas iyon sa isang mabigat na tunog.
Narinig ko ang mabilis na paghinga ni Rafael.
May tatlong bagay sa loob.
Una, ang original certificates ng paintings.
Ikalawa, isang maliit na velvet box.
Ikatlo, isang makapal na brown envelope na may sulat-kamay ng lola ko:
“Para kay Mara, kapag ang bahay ay pinasok ng ahas.”
Kinilabutan ako.
Sa likod ko, nagsalita si Doña Pilar.
—Mara, hindi mo kailangang buksan iyan ngayon.
Dahan-dahan akong lumingon.
—Bakit?
Nanginginig ang labi niya.
—Baka masaktan ka lang.
—Mas nasaktan na ako sa hapag kanina.
Binuksan ko ang envelope.
Unang lumabas ang lumang litrato.
Bata pa si Doña Pilar.
Nasa harap siya ng bahay na ito.
Kasama niya ang lola ko.
At may hawak siyang papeles.
Sumunod na lumabas ang photocopy ng demand letter.
Pagbasa ko sa unang linya, parang may malamig na kamay na humawak sa batok ko.
“Mrs. Pilar Dizon is hereby reminded that the amount advanced by Mrs. Corazon Villanueva for the failed subdivision investment shall be settled…”
Napatingin ako kay Doña Pilar.
—Kilala mo ang lola ko?
Hindi siya makasagot.
Si Rafael ay napalingon sa ina niya.
—Ma?
Si Dennis ay napamura nang mahina.
Nagpatuloy ako sa pagbasa.
Dalawang dekada na ang nakalipas, bago pa kami magkakilala ni Rafael, may utang pala si Doña Pilar sa lola ko. Hindi maliit. Hindi simpleng pabor. Malaking halaga iyon, ginamit sa isang bogus subdivision deal sa Bulacan na pinasok ng pamilya Dizon.
Nabigo ang proyekto.
Nawala ang pera.
At sa halip na idemanda sila ng lola ko, pinapirma niya si Doña Pilar ng kasunduan: babayaran nila ang utang sa loob ng labinlimang taon. Kapag hindi, ang anumang benepisyo o ari-arian na mapapatunayang nakuha mula sa pondo ng Villanueva estate ay maaaring bawiin.
Hindi nabayaran.
Kahit piso.
Napalunok ako.
Kaya pala noong una akong ipakilala ni Rafael sa pamilya niya, sobra ang kabaitan ni Doña Pilar.
Kaya pala lagi niyang sinasabing parang itinadhana raw kami.
Hindi pala tadhana.
Utang pala.
At mas masahol pa roon.
May pangalawang folder sa loob.
Mga bank transfer.
Mga sulat.
Mga resibo.
Lahat mula sa account ng lola ko papunta sa negosyo ni Doña Pilar noon.
At sa ilalim ng folder, may isang liham mula sa lola ko.
Binasa ko iyon nang nanginginig ang kamay.
“Mara, kung binabasa mo ito, ibig sabihin may taong sinubukang agawin ang bahay na ipinundar ng dugo at sipag ng pamilya natin. Ang mga Dizon ay hindi bagong mukha sa buhay natin. Minahal ko ang awa noon, kaya hindi ko sila itinulak sa korte. Pero huwag mong uulitin ang kahinaan ko. May utang sila sa atin bago ka pa nila ginawang manugang.”
Napatigil ako.
Hindi dahil sa sakit.
Kundi dahil sa galit na sobrang linaw, halos tahimik na.
Si Rafael ay parang nawalan ng dugo sa mukha.
—Ma, ano ito?
Si Doña Pilar ay biglang umiyak.
Hindi iyak ng pagsisisi.
Iyak ng taong nahuling nagtatago.
—Ginawa ko lang ang lahat para mabuhay kayo. Mahirap kami noon. Hindi ninyo naiintindihan.
—Kaya pinakasal mo ako sa anak mo? tanong ko.
Hindi siya makatingin sa akin.
Doon ko nakuha ang sagot.
Napaatras ako.
Bigla kong naalala ang lahat.
Kung paano ako “aksidenteng” nakilala ni Rafael sa charity auction ng pamilya ko.
Kung paano alam niya ang paborito kong kape kahit unang pagkikita pa lang.
Kung paano mabilis niyang nakuha ang loob ko noong panahong bagong libing ang lola ko at wala akong ibang mapagsandalan.
Kung paano pinilit ni Doña Pilar na huwag nang masyadong ipagpaliban ang kasal.
Kung paano siya umiyak sa harap ko at sinabing gusto raw niyang maranasan kong magkaroon ng ina.
Hindi ako minahal.
Pinlano ako.
Si Clarisse ay biglang tumayo.
—Raffy, hindi ko alam ito.
Tumingin ako sa kanya.
—Pero alam mong may safe. Alam mong may paintings. Alam mong may utang ka. Alam mong may asawa siya. Sapat na iyon.
Natahimik siya.
Minsan, ang kasalanan ay hindi kailangang maging komplikado.
Sapat nang malaman mong mali at ituloy pa rin.
Biglang nag-ring ang phone ni Rafael.
Hindi niya sasagutin sana, pero nakita niya ang pangalan sa screen.
“Sir Eduardo.”
Boss niya.
Tumingin siya sa akin, pagkatapos ay sinagot.
Naka-loudspeaker iyon dahil nanginginig ang kamay niya.
—Rafael, anong nangyayari? tanong ng boses sa kabilang linya. Nakatanggap ang HR ng formal complaint mula kay Atty. Benitez. May allegations ng misuse of company travel funds, falsified reimbursements, at conflict of interest involving a supplier named Clarisse Alcantara.
Natigilan ang lahat.
Supplier.
Hindi lang pala old flame.
May negosyo ring konektado sa kompanya ni Rafael.
Napatingin ako kay Clarisse.
Ngayon, siya naman ang namutla.
—Sir, I can explain, sabi ni Rafael.
—You will explain tomorrow. For now, you are suspended pending investigation. Also, company car must be surrendered by 10 a.m.
Company car.
Akala ko sa kanya iyon.
Iyon pala ang dahilan kung bakit hindi niya ako pinayagang hawakan ang OR/CR kahit minsan.
Pagkababa ng tawag, wala nang natira sa mukha ni Rafael kundi takot.
Takot na hindi ko na kayang bayaran ang buhay niya.
Takot na bukas, gigising siyang ordinaryong lalaking baon sa utang, walang bahay, walang kotse, walang credit card, at may ina pang kailangang buhayin.
Si Doña Pilar ay lumapit sa akin.
—Mara, anak, pakinggan mo ako.
Napangiti ako nang malamig.
—Ngayon anak na ulit?
Lumuhod siya.
Si Doña Pilar, ang babaeng kanina lang ay gustong paakyatin ako sa kuwarto ng kasambahay, ay nakaluhod ngayon sa sahig ng glass room ng lola ko.
—Huwag mo kaming kasuhan. Kahit paalisin mo kami, huwag lang kasuhan. Matanda na ako.
—Matanda ka na, pero hindi ka naging mabuti.
Nanginginig siya.
—Maawa ka.
Doon ako tumingin sa painting ng lola ko.
Sa babaeng may hawak na susi.
At sa unang beses, hindi ako humingi ng permiso sa patay para maging malakas.
Ako mismo ang nagdesisyon.
—Aalis kayo bukas. Pero hindi iyon sapat.
Lahat sila ay napatingin sa akin.
—Ibabalik ninyo ang bawat pisong kinuha ninyo. Haharapin ninyo ang abogado ko. Haharapin ninyo ang kompanya ni Rafael. At kung may kahit isa sa inyong magtangkang maglabas ng kahit anong gamit mula sa bahay na ito, ipapakulong ko kayo.
Si Rafael ay lumapit.
—Mara, please. We can fix this. Nagkamali ako, pero mahal kita.
Ang bilis.
Mula sa “madamot ka” hanggang “mahal kita.”
Mula sa “lumipat ka sa laundry room” hanggang “we can fix this.”
Tiningnan ko siya.
—Hindi mo ako mahal. Mahal mo ang pinto ng bahay ko dahil malamig ang aircon sa loob.
Parang sinampal siya.
Pero hindi pa tapos ang gabi.
Dahil habang lahat sila ay abala sa pagmamakaawa, muling nagsalita si Manang Lita mula sa pintuan.
—Ma’am Mara, may dumating po sa gate.
Kumunot ang noo ko.
—Sino?
Tumingin siya kay Clarisse, pagkatapos kay Rafael.
—May dalawang lalaki po. Sabi nila, hinahanap nila si Ma’am Clarisse. Naniningil daw po sila. At kung hindi raw siya lalabas, alam daw nila kung nasaan ang batang Matteo.
Nalaglag ang bag ni Clarisse sa sahig.
Mula sa loob niyon, gumulong ang isang maliit na passport.
Kinuha ko iyon bago pa siya makayuko.
Binuksan ko.
Hindi bata ang nasa litrato.
Lalaking nasa thirties.
At ang pangalan sa passport ay hindi Matteo.
Kundi “Marvin Alcantara.”
Kapatid ni Clarisse.
Doon ko naintindihan.
Walang anak.
Walang apo.
Walang dugo ng Dizon.
May utang.
May kasinungalingan.
At may sindikatong naghihintay sa labas ng gate.
