Pag-uwi na Hindi Pagtakas
Part 4: Ang Pag-uwi na Hindi Pagtakas
Lumipas ang ilang linggo bago ako tuluyang nakabalik sa lungsod.
Sa mga unang araw matapos ang insidente, ayaw akong paalisin ni Nanay. Kahit sa banyo, halos gusto niya akong samahan. Kapag may humintong sasakyan sa harap ng bahay, agad siyang napapalingon. Kapag may kumatok sa gabi, nanginginig ang kamay niya bago buksan ang pinto.
Hindi ko siya masisi.
Ako man, hindi na rin tulad ng dati.
Dati, kaya kong matulog agad kahit maingay ang paligid. Ngayon, konting langitngit lang ng bubong, nagigising na ako.
Dati, kapag may estrangherong ngumiti, iniisip kong mabait siya. Ngayon, natutunan kong ang mabait na ngiti ay puwedeng maging takip ng masamang balak.
Pero ayokong manatiling bilanggo ng takot.
Isang umaga, habang nakaupo kami ni Nanay sa ilalim ng puno ng niyog, sinabi ko sa kanya:
— Nay, kailangan ko pa ring bumalik sa paaralan.
Tumigil ang kamay niya sa pagbabalat ng mangga.
— Alam ko.
Pero nanginginig ang boses niya.
— Natatakot lang ako.
Hinawakan ko ang kamay niya.
— Ako rin po. Pero kung hindi ako babalik, parang sila ang nanalo.
Napatingin siya sa akin.
— Hindi mo kailangang patunayan kahit kanino na matapang ka.
— Alam ko po. Pero kailangan kong patunayan sa sarili ko na hindi natapos ang buhay ko sa gabing iyon.
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos, marahan niya akong niyakap.
— Kung babalik ka, hindi ka na mag-iisa.
Totoo iyon.
Dahil sa araw ng biyahe ko pabalik sa lungsod, hindi lang pamilya ko ang naghatid sa akin.
Halos kalahati ng baryo ang sumama hanggang terminal sa bayan.
Si Tatay ang nagmaneho ng tricycle sa unahan. Kasunod ang mga kuya ko sa motorsiklo. Si Tiyo ay may dalang malaking bag ng pagkain na para bang pupunta ako sa ibang bansa at hindi lang sa dormitoryo.
— May dried fish dito, may mangga, may biskwit, may gamot, may flashlight, may sipol, may maliit na rosaryo…
— Tiyo, dorm lang po ang pupuntahan ko.
— Malay mo.
Si Kuya pangatlo naman ay nag-abot sa akin ng maliit na keychain na may malakas na alarm.
— Pindutin mo ito kapag may lumapit na kahina-hinala.
Si Kuya pangalawa ay nagbigay ng listahan ng mga numero.
— Nandito ang number namin, ng pulis sa bayan, ng opisina ng paaralan, pati ng kakilala kong driver sa lungsod.
Si Kuya panganay, tahimik lang sa tabi, pero nang malapit na akong sumakay ng bus, inabot niya ang isang sobre.
— Huwag mong tanggihan.
Binuksan ko iyon at nakita ang pera.
Napanganga ako.
— Kuya, saan galing ito?
Nagkibit-balikat siya.
— Nagbenta ako ng ilang lambat. Si Tatay, nagbenta ng dalawang biik. Si Kuya pangalawa, nag-advance sa trabaho. Si Kuya pangatlo, nag-ipon mula sa tindahan. Si Nanay, nagtabi ng kaunti mula sa kita sa palengke. Hindi malaki, pero sapat para hindi ka na mahirapan sa pamasahe.
Biglang uminit ang mga mata ko.
— Sabi ko naman, puwede akong magtrabaho habang nag-aaral.
— Puwede, — sabi ni Tatay. — Pero hindi dahil napipilitan ka. Mag-aral ka muna. Iyon ang trabaho mo ngayon.
Hindi ko napigilang umiyak.
Pero iba na ang iyak na iyon.
Hindi na iyon iyak ng takot.
Iyon ay iyak ng isang taong minahal nang sobra, kaya hindi niya alam kung paano magpapasalamat.
Pagdating ko sa lungsod, hindi naging madali ang lahat.
May mga gabing nagigising ako sa bangungot.
May mga araw na hindi ako makasakay ng jeep o bus kapag masyadong siksikan. May mga pagkakataong kapag may babaeng nasa katanghaliang-gulang na ngumiti sa akin, biglang bumibilis ang tibok ng puso ko.
Pero humingi ako ng tulong.
Pumunta ako sa guidance office ng unibersidad. May isang counselor na nakinig sa akin nang hindi ako hinuhusgahan. Sinabi niyang normal lang matakot matapos ang nangyari, pero hindi ibig sabihin noon ay mahina ako.
Unti-unti, natuto akong huminga ulit.
Natuto akong maglakad sa kalsada nang hindi laging nakatingin sa likod.
Natuto akong magsabi ng “hindi” kapag may hindi ako komportable.
At higit sa lahat, natuto akong magsalita tungkol sa nangyari, hindi para balikan ang sakit, kundi para pigilan itong mangyari sa iba.
Ilang buwan matapos ang insidente, inimbitahan ako ng isang organisasyon ng mga estudyante na magsalita sa isang forum tungkol sa kaligtasan ng kababaihan at human trafficking.
Noong una, tumanggi ako.
Pakiramdam ko, masyado pang sariwa ang sugat.
Pero nang maalala ko ang babaeng pulis na nagtanong kung kaya kong magsalaysay, ang mga kapitbahay na humarang sa trak, at si Nanay na nanginginig habang hawak ang mukha ko, pumayag ako.
Sa araw ng forum, nakatayo ako sa harap ng maraming estudyante.
Nanginginig ang kamay ko.
Pero nang magsimula akong magsalita, lumakas ang boses ko.
Ikinuwento ko kung paano ako naloko sa terminal. Kung paano ginamit ng mga salarin ang awa, pagod, at kahirapan para mapalapit sa akin. Kung paano mahalagang sabihin sa pamilya ang biyahe, huwag sumakay sa hindi kilalang sasakyan, at humingi ng tulong kahit nakakahiya.
Hindi ko ikinuwento para kaawaan.
Ikinuwento ko para may maligtas.
Pagkatapos ng forum, may isang batang babae ang lumapit sa akin. Probinsyana rin siya, bagong pasok sa unibersidad, at laging nagtitipid sa pamasahe pauwi.
Mahina niyang sinabi:
— Ate, salamat. Akala ko dati, nakakahiya humingi ng tulong kapag wala kang pera. Ngayon alam ko na, mas okay nang magsabi kaysa mapahamak.
Ngumiti ako sa kanya.
Sa sandaling iyon, naramdaman kong may bahagi ng sugat ko ang unti-unting naghihilom.
Lumipas ang mga taon.
Nagtapos ako sa unibersidad.
Sa araw ng graduation ko, dumating ang buong pamilya ko sa lungsod. Si Nanay ay nakasuot ng pinakamaganda niyang bestida. Si Tatay ay paulit-ulit na inaayos ang kuwelyo ng polo niya. Ang tatlong kuya ko naman ay parang mga bodyguard na nakapaligid sa akin.
Si Tiyo rin ay dumating, may dalang malaking kahon ng dried fish bilang regalo.
— Para hindi mo makalimutan ang baryo.
Tumawa ako.
— Tiyo, kahit kailan hindi ko po iyon makakalimutan.
Nang tinawag ang pangalan ko sa entablado, tumayo si Nanay at umiyak agad. Si Tatay naman ay pumalakpak nang pinakamalakas. Ang mga kuya ko ay sumigaw na parang nanalo ako sa paligsahan.
Habang hawak ko ang diploma, bigla kong naalala ang gabing iyon.
Ang trak.
Ang kutsilyo.
Ang ilaw na nakakasilaw.
Ang takot na akala ko lulunok sa akin nang buo.
Pero hindi iyon ang dulo ng kuwento ko.
Dahil narito ako ngayon.
Buhay.
Nakatayo.
Nagtapos.
Pagkatapos ng graduation, bumalik ako sa baryo.
Hindi para magtago.
Kundi para tumulong.
Sa tulong ng unibersidad, ilang guro, at lokal na opisina, nagsimula kami ng maliit na programa para sa mga kabataang babae sa baryo at karatig lugar. Tinuruan namin sila tungkol sa ligtas na pagbibiyahe, scholarship, legal na tulong, at kung paano makilala ang mga paraan ng panlilinlang ng traffickers.
Si Nanay ang naghahanda ng pagkain tuwing may seminar.
Si Tatay ang nag-aayos ng upuan.
Ang mga kuya ko ang nagsusundo sa mga batang galing malalayong sitio.
At si Tiyo…
Si Tiyo ang tagapagbantay sa gate.
Minsan, nagbibiro pa siya:
— Kapag may babaeng estranghera na nagsabing gusto akong pakasalan, tatawag muna ako ng pulis.
Tuwing maririnig ko iyon, napapatawa ako.
Dati, kapag naiisip ko ang gabing iyon, nanginginig ako.
Ngayon, mas madalas kong maalala kung paano tumindig ang buong baryo.
Paano hinarang ng mga tao ang trak.
Paano hindi ako binitawan ng pamilya ko.
Paano ako natutong ang pag-uwi ay hindi palaging pagkatalo.
Minsan, ang pag-uwi ang mismong dahilan kung bakit ka nakakaligtas.
Isang hapon, nakatayo ako sa parehong daan kung saan ako dinala ng babaeng nanloko sa akin. Humihipan ang hangin mula sa dagat. Gumagalaw ang mga dahon ng niyog. Sa malayo, naririnig ko ang tawanan ng mga batang naglalaro sa may tulay na kawayan.
Lumapit si Nanay at tumabi sa akin.
— Ano’ng iniisip mo?
Ngumiti ako.
— Iniisip ko po na dati, gustong-gusto kong umalis dito.
— Ngayon?
Tumingin ako sa maliit naming baryo, sa mga bahay na kahoy, sa bundok, sa dagat, sa mga taong minsan akong iniligtas.
— Ngayon, alam ko na kung saan ako babalik.
Hinawakan ni Nanay ang kamay ko.
Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, hindi na mabigat ang dibdib ko.
Ang takot ay hindi tuluyang nawala.
Siguro may mga alaala talagang mananatili.
Pero hindi na iyon ang humahawak sa buhay ko.
Dahil ako ang batang dinala ng mga buhong sa bundok, iniisip nilang hindi na ako makakatakas.
Pero hindi nila alam, ang bundok na iyon ay tahanan ko.
At sa tahanang iyon, hindi ako isang biktimang walang laban.
Ako ay anak.
Kapatid.
Estudyante.
Babaeng nakaligtas.
At higit sa lahat, ako ang taong piniling ipagpatuloy ang buhay, kahit minsan may mga taong nagtangkang agawin ito sa akin.
Sa huli, hindi nila ako naibenta.
Hindi nila ako nabasag.
Hindi nila ako napatahimik.
Dahil nakauwi ako.
At mula sa pag-uwi kong iyon, nagsimula ang tunay kong paglaya.