Buong kabataan ko, ininsulto ako ng sarili kong ina dahil nabuntis ako nang maaga

Pagkalipas ng 10 taon, bumalik siya… para bawiin ang isang bagay na nagpatigil sa hininga ko

 

Ako si Mariel Santos. Lumaki ako sa isang makitid na eskinita sa Quezon City, kung saan ang mga bubong na yero ay kumakalansing tuwing umuulan at ang amoy ng pritong pagkain ay kumakapit sa bawat sulok.

Labing-pito ako nang mabuntis.

 

At mula noon, hindi na ako tinawag ng nanay ko sa pangalan ko.

 

—Ang maluwag… may gana ka pang umuwi?

 

Malamig ang boses niya tuwing tumatawid ako sa lumang pintuan ng bahay.

 

Hindi ako sumasagot.

 

Hindi dahil hindi masakit… kundi dahil wala na akong lakas para maramdaman pa iyon.

 

Sa umaga, nagtatrabaho ako bilang waitress malapit sa Cubao. Sa gabi, nag-aaral ako. Ang anak kong si Lia ay natutulog sa isang lumang kuna na hiram lang, katabi ng kama… isang kama na binabayaran ko buwan-buwan.

 

Oo.

 

Pinagbabayad ako ng sarili kong ina.

 

Sa kama.

Sa kuryente.

Sa tubig.

Pati sa bawat pagkain.

 

—Simula na naman ng buwan, huwag kang magpanggap na nakakalimot sa renta.

 

Sabi niya nang hindi man lang tumitingin sa akin.

 

Tumatango lang ako, kahit kakaunti na lang ang perang nasa bulsa ko.

 

Walang ama.

 

Walang kakampi.

 

Ako lang… at ang anak ko.

 

Pero hindi ako sumuko.

 

Nagtapos ako ng high school bilang top ng klase.

 

Nakapasa ako sa isang pampublikong unibersidad sa Maynila, kumuha ng kursong Accounting.

 

Dinadala ko ang anak ko sa klase o iniiwan sa libreng daycare sa campus.

 

Samantala, ang nanay ko…

 

Nagsimulang mag-ayos.

 

Lumabas-labas.

 

Namuhay ng buhay na sinasabi niyang ninakaw ko sa kanya.

 

—Inagaw mo ang kabataan ko.

 

Iyon ang lagi niyang sinasabi.

 

Tahimik lang ako.

 

Hanggang sa araw na iyon.

 

Third year na ako nang umuwi ako nang mas maaga.

 

Tahimik ang bahay.

 

Walang TV.

 

Walang usok ng sigarilyo.

 

May maririnig lang na mabigat na paghinga sa kusina.

 

Pumasok ako.

 

Nandoon siya.

 

Nanginginig.

 

Namumugto ang mga mata.

 

—Ma… anong nangyari?

 

Tumingin siya sa akin.

 

At sa unang pagkakataon… wala akong nakita na galit.

 

Takot lang.

 

—Buntis ako.

 

Parang tumigil ang mundo.

 

Hindi ako tumawa.

 

Hindi ako nang-insulto.

 

Hindi ko ibinalik ang salitang “maluwag”.

 

Tumingin lang ako sa kanya.

 

—Sino ang ama?

 

Tanong ko.

 

Yumuko siya.

 

—Hindi na siya sumasagot…

 

Basag ang boses niya.

 

Sa sandaling iyon…

 

Pwede kong ibalik ang lahat.

 

Bawat insulto.

Bawat perang pinilit niyang bayaran ko.

Bawat gabing umiyak ako nang tahimik.

 

Pero hindi ko ginawa.

 

Nanatili ako.

 

Inalagaan ko siya.

 

Sinamahan sa check-up.

 

Nagluto.

 

Naglinis.

 

Nag-aral.

 

Nagtrabaho.

 

Nag-alaga ng anak ko… at ngayon pati siya.

 

Nang ipanganak ang kambal—isang lalaki at isang babae—graduate na ako.

 

May trabaho.

 

May kinabukasan.

 

Sariling pinaghirapan.

 

Isang Linggo ng umaga, inilapag ko ang tasa ng kape ko.

 

—Ma, nakakuha na ako ng apartment sa Pasig. Lilipat na kami sa susunod na buwan.

 

Nalaglag ang kutsara sa kamay niya.

 

—Ano? Hindi, Mariel… hindi ka pwedeng umalis. Hindi ko kayang mag-isa sa dalawang sanggol…

 

Tiningnan ko siya.

 

Sa unang pagkakataon… wala na akong takot.

 

—Kailangan mo ba ako… o kailangan mo lang ng libreng katulong?

 

Umiyak siya.

 

—Hindi ganoon… iba ka noon… mali ka…

 

—Labing-pito ako noon, Ma.

 

Malinaw ang boses ko.

 

—Labing-pito. Pero nakapagtapos ako, pinalaki ko ang anak ko, ginawa ko ang tama. Ikaw?

 

Hindi siya sumagot.

 

Umiyak lang.

 

Pero sa pagkakataong iyon…

 

Hindi na ako nanatili.

 

Dalawang linggo matapos noon, umalis ako.

 

Kasama ang anak ko.

 

Kasama ang lahat ng pinaghirapan ko.

 

Hindi na lumingon.

 

Ilang buwan ang lumipas…

 

Tumawag siya.

 

Nag-message.

 

Umiyak.

 

Nakiusap.

 

Hindi ako sumagot.

 

Hindi dahil wala na akong pakialam.

 

Kundi dahil… wala na akong natitirang ibibigay.

 

—

 

Lumipas ang sampung taon.

 

Sampung taong tahimik.

 

Ang anak ko ay sampung taong gulang na.

 

Isang gabi, habang nagluluto ako sa maliit naming apartment sa Pasig, nagtanong siya:

 

—Ma… bakit hindi natin binibisita si Lola?

 

Natigilan ako.

 

Hindi ko alam ang isasagot.

 

At biglang…

 

May kumatok sa pinto.

 

Tatlong beses.

 

Mabagal.

 

Mabigat.

 

Pinunasan ko ang kamay ko at naglakad papunta sa pinto.

 

Pagbukas ko…

 

Parang tumigil ang paghinga ko.

 

Nandoon ang nanay ko.

 

Payat na.

 

May uban na.

 

May hawak na parang pinipigilang bagay.

 

Sa likod niya…

 

Dalawang batang nasa siyam na taong gulang.

 

Magkamukha.

 

At sa tabi nila, isang lalaking naka-suit, may hawak na makapal na folder.

 

Lumapit ang lalaki.

 

—Ikaw ba si Mariel Santos?

 

Tumango ako.

 

Malakas ang tibok ng puso ko.

 

Binuksan niya ang folder.

 

Tinungo ang huling pahina.

 

At sinabi ang mga salitang…

 

Nagpahina sa tuhod ko.

 

—Nandito kami… para sa legal na kustodiya ng dalawang batang ito.

Sobrang tahimik ng sandaling iyon.

Parang huminto ang oras.

Hindi ako agad nakapagsalita. Ang tanging maririnig ko lang ay ang malakas na tibok ng puso ko, parang sasabog sa dibdib ko anumang segundo.

—Ano… anong ibig mong sabihin? mahina kong tanong.

Tumingin ang lalaki sa akin, seryoso ang mukha.

—Ako si Attorney Reyes. May legal na dokumento kaming dala. Ayon dito, may karapatan kayong kunin ang kustodiya ng dalawang batang ito… kung pipiliin ninyo.

Parang mas lalo akong nalito.

—Ako? Bakit ako?

Tumango siya at bahagyang lumingon sa nanay ko.

Doon ko napansin…

Hindi na siya makatingin sa akin.

Nakayuko lang, nanginginig ang mga kamay.

—Ma… anong nangyayari? tanong ko, mas mariin na.

Dahan-dahan siyang umangat ng tingin.

At sa unang pagkakataon…

Hindi siya matapang.

Hindi siya mapanghusga.

Hindi siya ang babaeng kinatakutan ko buong buhay ko.

Isa lang siyang ina…

Na wasak na.

—Mariel… pakiusap… tulungan mo ako… bulong niya, halos hindi ko marinig.

Napapikit ako sandali.

Lahat ng alaala bumalik.

Ang mga gabi na umiiyak ako habang yakap si Lia.
Ang mga araw na kinakaltasan niya ako ng pera na parang wala akong halaga.
Ang mga salitang “maluwag”… paulit-ulit na parang sugat na hindi naghihilom.

At ngayon…

Ako na ang hinihingan niya ng tulong.

—Ipaliwanag mo, Ma.

Huminga siya nang malalim, nanginginig.

—May sakit ako.

Parang may sumaksak sa dibdib ko.

—Anong… sakit?

Hindi agad siya sumagot.

Ang abogado ang nagsalita.

—Stage 3 breast cancer. Kakadiagnose lang ilang buwan ang nakalipas.

Biglang nanlabo ang paningin ko.

Hindi ko inaasahan iyon.

Kahit kailan… hindi ko inisip na maririnig ko ang salitang iyon tungkol sa kanya.

—At ang ama ng mga bata? tanong ko, pilit pinipigilan ang emosyon.

—Hindi na muling nagpakita, sagot ng abogado.

Tahimik ulit.

Mas mabigat.

Mas masakit.

—Wala akong ibang mapuntahan… Mariel… umiiyak na sabi ng nanay ko. Hindi ko kayang alagaan sila… hindi ko alam kung hanggang kailan pa ako…

Napatingin ako sa dalawang bata.

Tahimik lang sila.

Magkatabi.

Mahigpit ang hawak sa isa’t isa.

Parang… takot na takot.

At sa sandaling iyon…

May kung anong kumirot sa puso ko.

Hindi dahil sa nanay ko.

Kundi dahil sa kanila.

Lumapit ang anak kong si Lia sa tabi ko, hinawakan ang kamay ko.

—Ma… sino sila?

Mahina ang boses niya.

Tumingin ako sa kanya.

At bigla kong naalala…

Ako rin dati.

Takot.
Mag-isa.
Walang kakampi.

Huminga ako nang malalim.

—Mga kapatid mo, anak.

Nakita kong nagulat siya.

Pero hindi siya umatras.

Sa halip… mas hinigpitan niya ang hawak sa kamay ko.

Napapikit ako.

Ito na siguro ang sandaling babago sa lahat.

Hindi para sa nanay ko.

Kundi para sa akin.

Para matapos na ang sakit.

Para hindi na maipasa pa sa susunod na henerasyon.

Dahan-dahan akong tumingin sa abogado.

—Ano ang kailangan?

Nagulat siya.

—Kung tatanggapin ninyo ang kustodiya, kailangan lang pirmahan ang mga dokumento. At sisimulan agad ang proseso.

Tumango ako.

Tumingin ako sa nanay ko.

Hindi ko siya nakita bilang taong sumira sa akin.

Kundi bilang taong…

Natalo rin ng sarili niyang mga pagkakamali.

Lumapit siya sa akin, nanginginig.

—Salamat… Mariel… salamat…

Hindi ako yumakap.

Hindi pa.

Pero hindi rin ako umatras.

—Hindi ko ito ginagawa para sa’yo, Ma.

Malinaw ang boses ko.

—Ginagawa ko ito para sa kanila.

Tumango siya, umiiyak.

At sa unang pagkakataon…

Tinanggap niya iyon.

Lumipas ang mga linggo.

Lumipat ang kambal sa apartment namin.

Sa una, mahirap.

Tahimik sila.

Takot.

Laging nagigising sa gabi.

Pero unti-unti…

Natutunan nilang ngumiti.

Natuto silang tumawa.

At si Lia…

Parang biglang naging ate na handang ipaglaban ang mundo para sa kanila.

—Huwag kayong matakot, nandito ako, madalas niyang sabihin.

Habang ako…

Unti-unti kong natutunang patawarin.

Hindi dahil deserve ng nanay ko.

Kundi dahil deserve ko ang kapayapaan.

Regular ko siyang dinadalaw sa ospital.

Tahimik lang kami sa una.

Walang malalalim na usapan.

Walang drama.

Hanggang isang araw…

Hinawakan niya ang kamay ko.

Mahina na siya.

—Mariel… patawad…

Napapikit ako.

Matagal kong hinintay ang salitang iyon.

Pero nang marinig ko…

Hindi na ito kasing bigat ng inaasahan ko.

—Late ka na, Ma… mahina kong sabi.

Ngumiti siya, may luha.

—Alam ko…

Tahimik kami sandali.

—Pero salamat… kahit ganito… tinulungan mo pa rin ako…

Huminga ako nang malalim.

—Hindi ko ginawa para sa’yo.

Tumingin siya sa akin.

—Alam ko… sabi niya.

At sa pagkakataong iyon…

Nagkaintindihan kami.

Hindi perpekto.

Hindi buo.

Pero sapat.

Ilang buwan matapos noon…

Pumanaw siya.

Tahimik.

Walang drama.

Walang sigawan.

Parang gusto na rin niyang magpahinga.

Sa burol…

Walang maraming tao.

Walang marangyang dekorasyon.

Pero naroon kami.

Ako.

Si Lia.

At ang kambal.

Magkakahawak ang kamay.

Hindi bilang isang perpektong pamilya.

Kundi bilang isang pamilyang piniling magsimula muli.

Pag-uwi namin sa bahay…

Tahimik ang gabi.

Lumapit ang isa sa kambal sa akin.

—Ate… pwede ba kitang tawaging Mama?

Parang tumigil ulit ang mundo.

Pero sa pagkakataong ito…

Hindi dahil sa sakit.

Kundi dahil sa pag-asa.

Ngumiti ako.

Lumuhod sa harap niya.

At niyakap silang dalawa.

—Oo… sabi ko.

—Simula ngayon… hindi na kayo mag-iisa.

At sa wakas…

Sa kabila ng lahat ng sakit, galit, at sugat ng nakaraan…

Natapos din ang kwento hindi sa paghihiganti—

Kundi sa isang bagay na mas mahirap piliin.

Pagpapatawad.

At pagmamahal.