bago tumunog ang kampana ng umaga, tumakbo ako sa paaralan—pero sa opisina ng principal, naghihintay na ang taong pinaluhod ng buong barangay
bahagi 2: bago tumunog ang kampana ng umaga, tumakbo ako sa paaralan—pero sa opisina ng principal, naghihintay na ang taong pinaluhod ng buong barangay
Hindi ko sinundan agad si Mama.
Hinayaan ko munang marinig ang pagbukas ng pinto sa labas, ang marahang pagkaladkad ng tsinelas niya sa semento, at ang unti-unting paglaho ng mga hakbang niya sa eskinita.
Noong tuluyan nang tumahimik ang bahay, saka ako bumangon.
Hindi ako nagsindi ng ilaw.
Sa dilim, mabilis kong kinuha ang lumang coin purse ko sa ilalim ng kutson. Nandoon ang limang daang pisong inipon ko mula sa pagtuturo sa mga batang kapitbahay tuwing hapon. Nandoon din ang photocopy ng birth certificate ko, school ID, at isang maliit na papel kung saan nakasulat ang password ng email ko.
Sa nakaraang buhay ko, lagi akong walang hawak.
Walang pera.
Walang dokumento.
Walang lakas ng loob.
Kaya kahit gustuhin kong tumakbo, hindi ko alam kung saan magsisimula.
Ngayon, alam ko na.
Isinukbit ko ang bag, dahan-dahang binuksan ang bintana, at lumabas sa makitid na bubong sa likod ng bahay. Basa pa ang yero dahil sa ulan kagabi. Muntik na akong madulas, pero kumapit ako sa tubo ng tubig at pinilit na huwag gumawa ng ingay.
Sa kabilang bahay, tumahol ang aso ni Aling Rosa.
Napahinto ako.
May ilaw na bumukas sa sala namin.
“Marisol?”
Boses ni Papa.
Tumigil ang paghinga ko.
Sumunod ang mabigat niyang buntong-hininga.
Pagkatapos, narinig ko siyang magsara muli ng pinto ng kuwarto.
Hindi niya ako pinigilan.
Hindi rin niya ako tinulungan.
Ganoon talaga ang tatay ko.
Kahit makita niyang nahuhulog ka na sa balon, ang tanging gagawin niya ay pumikit para hindi niya kailangang umamin na nakita niya.
Tumalon ako pababa sa likod-bahay at tumakbo papunta sa kanto.
Madilim pa ang Iloilo, pero may ilang tindahan nang nagbubukas. May amoy ng kape, pandesal, at usok ng unang jeepney. Sumakay ako sa jeep papuntang paaralan habang nanginginig ang mga daliri ko sa hawak na cellphone.
4:12 ng madaling-araw.
May limang oras at apatnapu’t walong minuto pa.
Tinawagan ko ang numerong nag-text sa akin.
Isang ring.
Dalawa.
Tatlo.
Walang sumagot.
Tinawagan ko ulit.
Sa ikaapat na tawag, may babaeng antok ang boses na sumagot.
“Hello?”
“Ms. Villanueva? Ako po si Marisol Dela Cruz. Tungkol po sa scholarship cancellation request—”
Biglang nagbago ang boses niya.
“Marisol? Salamat at tumawag ka. Naka-flag na ang file mo. Pero kailangan namin ng direct confirmation mula sa iyo sa portal o personal statement na pirmado mo bago mag-10.”
“Wala po sa akin ang original papers. Kinuha ng nanay ko.”
“May school access ka ba? Guidance office? Principal? Kahit saan na may scanner?”
“Pupunta po ako ngayon.”
Sandali siyang natahimik.
“Makinig ka, Marisol. May tumawag na rin kanina. Isang lalaki. Nagpakilalang parish priest ninyo.”
Nanlamig ang batok ko.
“Father Gabriel?”
“Oo. Sinabi niyang emotionally unstable ka raw nitong mga nakaraang araw. Sinabi rin niyang may history ka raw ng pagsisinungaling at paglalayas.”
Napakapit ako sa bakal na hawakan ng jeep.
Sa labas, dumaan kami sa harap ng simbahan.
Bukás ang malaking pinto.
May ilaw sa loob.
At sa hagdanan, nakita ko si Mama.
Hindi siya nag-iisa.
Katabi niya si Father Gabriel, nakasuot ng puting sutana. Hawak niya ang folder ko.
Sa kabilang kamay ni Mama, may panyo siya, idinidiin sa mata na para bang buong magdamag siyang umiyak.
Pero alam ko na.
Alam ko na kung kailan tunay ang luha niya.
At kung kailan iyon sandata.
“Mari, nandiyan ka pa?” tanong ni Ms. Villanueva.
“Opo.”
“Kung kaya mong makuha ang confirmation access mo mula sa school, gawin mo agad. Pero may isa pang problema.”
“Anong problema po?”
Huminga siya nang malalim.
“May ipinadalang medical note ang nanay mo. Galing daw sa community clinic. Nakalagay doon na nire-recommend kang huwag bumiyahe mag-isa dahil sa ‘mental distress’.”
Napaawang ang labi ko.
Hindi dahil nagulat ako.
Kundi dahil sa galit.
Sa nakaraang buhay ko, sinabi nilang baliw ako nang gusto kong hiwalayan ang asawa ko.
Sinabi nilang nag-iinarte ako nang nagreklamo akong sinasaktan ako.
Sinabi nilang mahina ang utak ko nang ayaw kong bumalik sa bahay ng lalaki.
Ngayon, labimpito pa lang ako, ginagamit na nila ang parehong salitang ipanghuhukay sa libingan ko.
“Hindi po ako baliw,” sabi ko.
“Alam ko,” mahinang sagot ni Ms. Villanueva. “Kaya ka namin tinext. Pero kailangan mong kumilos nang mabilis.”
Pagdating ko sa gate ng paaralan, sarado pa ito.
Ang guard na si Mang Eddie ay nakaupo sa maliit na booth, umiinom ng kape.
“Marisol? Ang aga mo naman.”
“Mang Eddie, kailangan ko pong makapasok. Emergency po.”
Tiningnan niya ako mula ulo hanggang paa. Basa ang laylayan ng palda ko, magulo ang buhok ko, at siguro mukha nga akong tumakas.
Bago siya makasagot, may tricycle na huminto sa likod ko.
Bumaba si Ma’am Reyes.
At kasunod niya, si Mama.
Napatigil ang mundo ko.
Hindi dapat siya nauna rito.
Hindi dapat niya alam na pupunta ako rito.
Pero nang makita ko ang cellphone na hawak ni Paolo sa loob ng tricycle, naintindihan ko.
Ang kapatid ko.
Sinabi niya kay Mama.
Lumapit si Mama na nanginginig ang balikat, pero ang mata niya ay tuyong-tuyo.
“Marisol,” sabi niya, malambing sa pandinig ng ibang tao. “Anak, umuwi na tayo.”
Hindi ako umatras.
“Hindi.”
Napatingin si Mang Eddie sa amin. Si Ma’am Reyes naman ay agad na lumapit kay Mama at inalalayan siya.
“Marisol, huwag kang gumawa ng eksena sa school,” mahigpit na sabi ng adviser ko.
Napangiti ako.
“Eksena po ba kapag gusto kong kunin ang sarili kong admission access?”
Kumunot ang noo niya.
“Hindi ganoon kasimple. Minor ka pa. May karapatan ang nanay mo—”
“May karapatan po ba siyang magsinungaling na baliw ako?”
Tumahimik si Ma’am Reyes.
Bahagyang nagbago ang mukha ni Mama.
Isang segundo lang.
Sapat para makita ko.
Pero agad siyang napahikbi at napakapit sa braso ng adviser ko.
“Ma’am, nakikita n’yo? Ganyan siya simula kahapon. Inaakusahan niya ako. Hindi ko na alam ang gagawin ko. Natatakot ako para sa kanya.”
Dumating si Father Gabriel makalipas ang ilang minuto.
Habang papalapit siya, kusang umatras ang guard, si Ma’am Reyes, pati ang dalawang staff na kararating lang.
Ganoon kalaki ang bigat ng sutana niya sa lugar na iyon.
Ngumiti siya sa akin.
Ngiting mabait.
Ngiting ginagamit para patahimikin ang mga batang babae.
“Marisol,” sabi niya. “Sumama ka muna sa amin sa chapel. Magdasal tayo. Pagkatapos, pag-uusapan natin kung bakit mo gustong saktan ang nanay mo.”
Hindi ako sumagot.
Inilabas ko ang cellphone ko at pinindot ang record button.
“Hindi po ako sasama kahit kanino. Kailangan kong makuha ang login access ko bago mag-10.”
Bahagyang tumigas ang ngiti niya.
“Anak, hindi lahat ng gusto mo ay makabubuti sa iyo.”
“Hindi rin po lahat ng nakatatanda ay nagsasabi ng totoo.”
Biglang tumahimik ang lahat.
Sa likod ko, bumukas ang gate.
Lumabas ang principal, si Dr. Salazar, nakasalamin, may hawak na susi.
“Anong kaguluhan ito?”
Agad na lumapit si Mama.
“Doc, pasensiya na po. Ang anak ko po, kagabi pa po hindi maayos ang isip. Nagwawala po siya. Gusto pong tumakas papuntang Manila. Natatakot po ako na baka kung ano ang gawin niya sa sarili niya.”
Tahimik akong tumingin sa kanya.
Napakakinis ng pagkakasabi niya.
Parang matagal nang inensayo.
Dahan-dahang tumingin sa akin si Dr. Salazar.
“Marisol, totoo ba iyon?”
Bago ako makasagot, inilabas ni Father Gabriel ang folder.
“Narito ang note mula sa clinic at ang sulat ng guardian. Para sa kaligtasan ng bata, mas mabuti sigurong huwag munang ibigay ang access niya.”
Tumibok nang malakas ang sentido ko.
4:56 ng umaga.
Limang oras at apat na minuto na lang.
“Dr. Salazar,” sabi ko, pinipigilan ang panginginig ng boses. “May karapatan po akong makita ang sarili kong school record.”
Tumikhim si Father Gabriel.
“May karapatan ka ring sundin ang ina mo.”
Tumingin ako sa kanya.
“Father, noong ikinasal po ba ako sa nakaraang buhay, ganito rin po ba ang sinabi ninyo?”
Napaatras ang ngiti niya.
Lahat sila ay natigilan.
Si Mama ang unang nakabawi.
“Ayan! Naririnig n’yo? Nakaraang buhay? Sinasabi ko na nga ba! Hindi siya maayos!”
Bigla siyang lumuhod sa harap ng gate.
Sa putikan.
Sa harap ng principal.
Sa harap ng guro.
Sa harap ng pari.
At sa harap ng mga estudyanteng nagsisimula nang dumating.
“Maawa kayo sa akin,” humagulgol siya. “Tulungan n’yo akong iligtas ang anak ko sa sarili niya!”
Nagbulungan ang mga tao.
May naglabas ng cellphone.
May nagsabing, “Kawawa naman ang nanay.”
May isa pang bumulong, “Baka nga may problema ang bata.”
Sa gitna ng ingay, nag-vibrate ang cellphone ko.
Isang mensahe mula kay Ms. Villanueva.
“Marisol, may bagong authorization request na pumasok. Hindi na cancellation lang. Petition ito para ideklarang invalid ang consent mo. Kapag na-approve ng school guardian record, hindi ka na makakapag-confirm kahit online.”
Sumunod ang pangalawang mensahe.
“Ang request ay kailangang i-validate ng principal mo.”
Dahan-dahan kong itinaas ang tingin.
Si Dr. Salazar ay nakatingin sa folder sa kamay ni Father Gabriel.
May hawak na siyang bolpen.
At sa ibaba ng papel, naghihintay na ang linya para sa pirma niya.