ABANDONADONG SIMBAHAN
BAHAGI 4: ANG ABANDONADONG SIMBAHAN
Ang abandonadong simbahan ay nakatayo sa dulo ng isang lumang kalsadang tinutubuan na ng damo.
Nasa gilid ito ng baybayin, malapit sa sirang pantalan na hindi na ginagamit mula nang wasakin ng malaking bagyo maraming taon na ang nakalipas. Wala nang bubong ang kalahati ng gusali. Ang mga bintanang may basag na salamin ay parang mga matang matagal nang nawalan ng luha. Sa labas, kumakaway ang mga ligaw na damo sa ihip ng maalat na hangin.
Doon daw ako dapat pumunta.
Mag-isa.
Suot ang damit-pangkasal.
Ngunit sa loob ng laylayan ng damit, nakatago ang maliit na transmitter ni Miguel. Sa buhok ko, nakasiksik ang manipis na metal pin na ibinigay niya. Sa ilalim ng puting tela, may nakadikit na maliit na blade sa hita ko.
Hindi ako pumunta roon bilang handog.
Pumunta ako roon bilang patibong sa patibong.
“Althea,” narinig ko ang mahinang boses ni Miguel mula sa ear cuff. “Nasa posisyon na kami. Huwag kang lalampas sa gitnang altar hangga’t hindi ko sinasabi.”
Hindi ako sumagot.
Hindi dahil ayaw ko.
Kundi dahil kung marinig nila akong may kausap, tapos na ang lahat.
Humakbang ako papasok sa simbahan.
Ang sahig ay basa, puno ng dahon, buhangin, at piraso ng sirang bubog. Bawat hakbang ko ay may kasamang mahinang lagaslas. Ang laylayan ng damit-pangkasal ko ay humihila ng dumi sa sahig.
Sa harap ng altar na basag ang rebulto, naroon si Lolo Ernesto.
Nakatali siya sa wheelchair.
Nakayuko ang ulo niya, ngunit gumagalaw pa rin ang dibdib.
Buhay.
Sa sandaling makita ko iyon, muntik nang bumigay ang mga tuhod ko.
“Lolo…”
Gusto kong tumakbo palapit, pero bumukas ang isang pinto sa gilid.
Lumabas si Clara, suot pa rin ang itim niyang damit, may benda ang kamay na tinamaan ni Miguel. Sa likod niya, dalawa pang lalaki ang lumitaw. Parehong armado.
At sa pinakahuli, isang matandang babae ang lumabas mula sa dilim.
Nakasuot siya ng itim na belo.
Sa kamay niya, naroon ang singsing na itim na perlas.
Hindi si Clara ang babaeng nakita ko noong bata ako.
Si Clara ay tauhan lamang.
Ang babaeng ito ang tunay na anino mula sa nakaraan.
“Lumaki ka pala nang maganda,” sabi ng matandang babae.
Ang boses niya ay mahina ngunit puno ng awtoridad. Parang sanay siyang lahat ay yumuyuko kapag nagsasalita siya.
“Kamukha mo ang ina mo.”
Hinigpitan ko ang kamay sa gilid ng damit ko.
“Sino ka?”
Ngumiti siya.
“Ang taong dapat sana’y nagpalaki sa iyo.”
“May nagpalaki na sa akin.”
Tumingin ako kay Lolo.
“At siya iyon.”
Bahagyang napatingin ang matandang babae kay Lolo, at ang tingin niya ay puno ng pagkasuklam.
“Magnanakaw siya. Kinuha ka niya mula sa amin.”
Sa unang pagkakataon, gumalaw si Lolo. Sinubukan niyang itaas ang ulo, ngunit hindi niya kaya.
“Hindi…” garalgal niyang bulong.
Lumapit ako ng isang hakbang, ngunit agad na itinaas ng isa sa mga lalaki ang baril.
Tumigil ako.
“Kung tunay kayong pamilya ko,” sabi ko, “bakit ninyo siya sasaktan?”
“Dahil ayaw niyang ibalik ang hindi sa kanya.”
Bumukas ang bag na dala ni Clara. Inilabas niya ang lumang folder na ipinakita sa video call at inihagis sa sahig sa harap ko.
“Nandiyan ang totoo,” sabi ng matandang babae. “Ang pangalan mo ay hindi Althea Santos. Ipinanganak ka sa isang pribadong pasilidad. Anak ka ng pamilyang matagal nang may hawak sa maraming negosyo, bangko, at koneksyon sa politika. Nang ipanganak ka, ikaw ang ginawang tagapagmana sa isang account na hindi basta mabubuksan ng kahit sino.”
“Account,” mapait kong sabi. “Iyon pala ang gusto ninyo.”
“Hindi lang pera,” sagot niya. “Kapangyarihan. Proteksyon. Mga dokumentong kayang magpabagsak sa maraming tao.”
Unti-unting nagdikit ang mga piraso sa isip ko.
Ang account na hinahanap ng task force.
Ang perang nakapangalan sa akin.
Ang mga batang nawawala matapos ang sakuna.
Ang ina ko.
Si Lolo.
“Ang nanay ko,” sabi ko, nanginginig ang boses. “Ano ang nangyari sa kanya?”
Saglit na tumahimik ang matandang babae.
Si Clara ang sumagot.
“Tumakas siya kasama ka. Sinubukan niyang ilantad ang organisasyon. Pero namatay siya sa landslide.”
“Hindi aksidente,” sabi ko.
Walang sumagot.
Hindi na nila kailangang sumagot.
Narinig ko sa ear cuff ang mahigpit na paghinga ni Miguel.
“Althea, kailangan ko pang dalawang minuto,” bulong niya.
Dalawang minuto.
Kailangan kong pahabain ang usapan.
Tiningnan ko ang matandang babae.
“Kung ako ang kailangan ninyo, pakawalan ninyo si Lolo.”
“Hindi pa.”
“Bakit?”
“Dahil siya ang susi kung bakit hindi mo pa naaalala.”
Nanlamig ang likod ko.
“Ano?”
Lumapit ang matandang babae, dala ang isang maliit na kahon.
“Bago namatay ang ina mo, may iniwan siyang bahagi ng access phrase sa memorya mo. Bata ka pa noon. Hindi mo alam, pero narinig mo. Inulit-ulit niya sa iyo habang tumatakas kayo. Ang matandang iyan ang nagbaon sa alaala mo. Tinuruan ka niya ng ibang pangalan, ibang buhay.”
Tumingin ako kay Lolo.
Ang mga mata niya ay puno ng luha.
Hindi dahil nahuli siya.
Kundi dahil alam niyang may sakit sa katotohanan.
“Lolo,” bulong ko. “Totoo ba?”
Halos hindi niya maigalaw ang bibig.
“Para… protektahan… ka…”
Nabasag ang puso ko sa tatlong salitang iyon.
Hindi niya itinago ang katotohanan para angkinin ako.
Itinago niya ito para mabuhay ako.
“Ngayon,” sabi ng matandang babae, “pumirma ka sa transfer authority. Buksan mo ang account. Ibibigay mo sa amin ang laman, at ibibigay namin sa iyo ang matanda.”
Inabot ni Clara ang isang tablet at stylus.
Sa screen, nakabukas ang dokumento.
Sa ibaba, hinihingi ang biometric verification.
Pirma.
Retina.
Voice phrase.
Kaya pala kailangan nila ako nang buhay.
Hindi ako tagapagmana sa puso nila.
Ako ang susi.
Kinuha ko ang stylus.
Sa ear cuff, narinig ko si Miguel:
“Huwag mong pipirmahan. Papasok na kami.”
Ngunit nakita ko si Clara na bahagyang lumingon sa bintana.
Alam niya.
May kutob siya.
Kailangan kong gawin bago pa sila magpaputok.
Tumingin ako kay Clara.
“Kung pipirma ako, papatayin mo pa rin kami.”
Ngumiti siya.
“Matalino ka.”
Tumingin ako sa matandang babae.
“At ikaw? Papatayin mo rin ako?”
Mahinahon siyang sumagot:
“Hindi. Dugo kita.”
“Dugo?” Napatawa ako nang mapait. “Ang dugo ba ang humahabol sa bata sa gitna ng bagyo? Ang dugo ba ang nagpapadala ng tao para takutin ang isang matandang paralisado?”
Hindi nagbago ang mukha niya.
“Ang pamilya ay hindi laging maamo. Minsan, kailangan nitong maging malupit para mabuhay.”
Doon ko naintindihan.
Wala akong pamilya sa kanya.
May-ari lang siya.
Itinaas ko ang stylus.
“May isa lang akong kondisyon.”
“Ano?”
“Gusto kong marinig mismo mula kay Lolo ang buong pangalan ko.”
Kumunot ang noo ni Clara.
“Walang oras para sa drama.”
Ngunit itinaas ng matandang babae ang kamay.
“Hayaan mo.”
Lumapit siya kay Lolo, tinanggal nang bahagya ang tape sa kamay nito.
“Sabihin mo,” malamig niyang utos. “Sabihin mo sa kanya kung sino siya.”
Nanginginig si Lolo.
Tumingin siya sa akin.
Sa mga mata niya, nakita ko ang parehong tingin noong bata ako at natatakot sa kulog.
Huwag kang matakot.
Pagkatapos, dahan-dahan niyang ginalaw ang daliri.
Tatlong maikli.
Dalawang mahaba.
Isa maikli.
Huwag magtiwala.
Ngunit sa pagkakataong ito, may kasunod.
Isa mahaba.
Isa mahaba.
Dalawang maikli.
Likod.
Likod?
Likod ng altar.
Naintindihan ko.
May itinago si Lolo doon.
Bigla kong inihulog ang stylus.
Habang yumuyuko ako para kunin ito, mabilis kong kinuha ang maliit na blade sa ilalim ng damit ko at hiniwa ang tela malapit sa hita.
Hindi iyon para umatake.
Para ilabas ang pulang tali.
Itinali ko ang pulang tali sa daliri ko, gaya noong bata ako tuwing may bagyo.
At binigkas ko nang malakas:
“Hindi ako bagay na ipapasa ninyo kung kani-kanino.”
Tumingin sa akin ang lahat.
“Kung may pangalan man akong nawala,” sabi ko, “hindi iyon kayo ang magbabalik sa akin.”
Sa sandaling iyon, sumabog ang pader sa gilid.
Pumasok ang team ni Miguel.
“Dapa!”
Nagsigawan. Pumutok ang baril. Nabiyak ang lumang kahoy. Kumalat ang alikabok sa hangin.
Tumakbo ako patungo kay Lolo.
Si Clara ang unang humarang sa akin.
Hinawakan niya ang buhok ko at hinila ako paatras. Nasaktan ako, pero hindi ako sumigaw. Inihampas ko ang siko ko sa sugat niyang kamay.
Napakawala siya.
Ngunit mabilis siyang bumunot ng kutsilyo.
“Hindi ka dapat naging matigas ang ulo,” singhal niya.
Bago siya makalapit, isang putok ang umalingawngaw.
Tinamaan ang sahig sa tabi ng paa niya.
Si Miguel.
“Layuan mo siya.”
Ngunit isang lalaki ang sumugod kay Miguel mula sa gilid. Nag-away sila sa gitna ng alikabok. Nahulog ang baril ni Miguel.
Ako naman ay gumapang sa likod ng altar.
Doon, sa pagitan ng basag na bato, nakita ko ang isang maliit na metal case na nakabalot sa lumang plastik.
Binuksan ko ito.
Sa loob ay may lumang recording device at isang USB drive.
Biglang luminaw ang lahat.
Ang ebidensya.
Ang tunay na ebidensya na itinago ni Lolo.
Hindi para ibenta.
Kundi para sa araw na kailangan kong mabuhay.
Hinablot ko ang USB.
Nakita iyon ng matandang babae.
“Kunwari ka pang walang alam,” malamig niyang sabi. “Pero dugo mo pa rin ang nagdala sa iyo sa tamang lugar.”
Itinutok niya ang baril kay Lolo.
“Dalhin mo rito.”
Tumigil ang mundo.
Nakahawak ako sa USB.
Sa isang dulo, ang kaligtasan ng maraming biktima.
Sa kabilang dulo, ang buhay ni Lolo.
Tumingin si Lolo sa akin.
Umiling siya.
Napakabagal.
Pero malinaw.
Huwag.
Tumulo ang luha ko.
“Hindi ko kayang mawala ka,” bulong ko.
Sa pagkakataong iyon, narinig ko ang boses ni Miguel sa likod ko:
“Hindi mo kailangang pumili.”
Mabilis siyang lumitaw mula sa alikabok, sugatan ang balikat ngunit buo pa rin ang tindig.
Inihagis niya sa akin ang isang maliit na bagay.
Ang analog transmitter.
“Isaksak mo!”
Hindi ko na inisip.
Isinaksak ko ang USB sa device.
Isang pulang ilaw ang umilaw.
Sa labas ng simbahan, narinig ang sabay-sabay na tunog ng maraming sirena.
Hindi internal system ang ginamit ni Miguel.
Nagpadala siya ng live broadcast sa isang independent news network, sa national prosecutor’s office, at sa mga pamilyang biktima ng sindikato.
Ang boses ng matandang babae, ang pag-amin ni Clara, ang dokumento, ang pagbabanta, lahat ay naipadala nang live.
Namutla si Clara.
Ang matandang babae, sa unang pagkakataon, nawalan ng ngiti.
“Anong ginawa ninyo?”
Tumayo ako mula sa likod ng altar, hawak ang pulang tali.
“Hindi ako bumalik para maging pag-aari ninyo.”
Tumingin ako kay Lolo.
“Bumalik ako para tapusin ang takot.”
Sumugod ang mga operatiba.
Sa gitna ng sigawan, hinawakan ni Miguel si Lolo at kinalag ang tali sa wheelchair.
Tumakbo ako papunta sa kanila.
Ngunit bago ko maabot si Lolo, si Clara, na sugatan ngunit hindi pa rin sumusuko, ay dumampot ng baril mula sa sahig.
Itinutok niya ito sa akin.
“Kung hindi ka mapapasamin, walang makakakuha sa iyo.”
Pumutok ang baril.
At may katawan na humarang sa harap ko.