Hindi ko naman sinasadya.

Gusto ko lang tulungan si Mama Lina maghanap ng tracking number ng parcel niya. Nasa kusina siya, naghuhugas ng pinggan. Naiwan niya ang cellphone sa mesa, bukas ang screen.

Isang segundo lang.

Isang tingin lang.

At doon nagbago ang lahat.

₱50,000.

Naka-transfer.

Hindi ko kilala ang pangalan ng tumanggap.

Napakunot ang noo ko. Pinindot ko pababa.

Isa pang ₱50,000.

Noong nakaraang buwan.

Noong nakaraang buwan ulit.

Pare-pareho.

Araw 15.

Hindi pumapalya.

Napahinto ang daliri ko.

Araw 15.

Parehong araw na nagpapadala ako ng allowance kay Mama Lina buwan-buwan.

Parehong halaga.

₱50,000.

Bigla akong nanlamig.

Pinindot ko ang pinakahuling transaction.

May nakasulat sa note.

“Gatas ni baby.”

Parang may kung anong bumagsak sa dibdib ko.

Limang taon na kaming kasal ni Marco.

Wala kaming anak.

…

Binalik ko ang cellphone sa eksaktong posisyon.

Eksaktong anggulo.

Parang walang nangyari.

“Anak, nahanap mo ba?” sigaw ni Mama Lina mula sa kusina.

“Wala po, Ma. Baka nasa ibang phone.”

“Sige, bukas ko na lang tatanungin sa courier.”

Umupo ako sa sofa.

Malakas ang TV.

Pero wala akong marinig.

₱50,000.

Bawat buwan.

Limang taon.

Hindi ko na kinuwenta.

Ayoko.

Hindi ko kaya.

“Sino ang may kailangan ng gatas ng baby?”

Bulong ko sa sarili ko.

Hindi ko kilala ang pangalang nakita ko.

Pero hindi ko na ito makakalimutan.

Liza Torres.

Lumabas si Mama Lina, pinunasan ang kamay.

“Tila maputla ka, anak. Hindi ka ba kumain nang maayos?”

“Kumain po.”

“Matulog ka na nang maaga. May trabaho ka pa bukas.”

Ngumiti ako.

Pero hindi na ako sigurado kung marunong pa akong ngumiti.

Pagpasok ko sa kwarto, isinara ko ang pinto.

Umupo ako sa gilid ng kama.

Sa labas, may paputok.

May kasalan siguro sa kabilang subdivision.

Si Marco—

Limang taon nang nasa abroad.

Sabi niya nasa Singapore siya.

Busy sa project.

Bawat taon, “uuwi na ako next year.”

Bawat taon, hindi siya umuuwi.

Video call—dalawa o tatlong beses isang linggo.

Minsan wala pang sampung minuto.

“Intindihin mo na lang, mahal. Para sa future natin.”

Ako ang nagbayad ng bahay.

Ako ang nag-alaga sa nanay niya.

Ako ang nagtiis ng lahat ng Pasko, Bagong Taon—mag-isa.

Sahod ko: ₱90,000.

Amortization: ₱52,000.

Allowance kay Mama Lina: ₱50,000.

Tira?

Hindi sapat.

Kaya limang taon akong nagtipid.

Limang taon akong nagpakumbaba.

Para sa “future namin.”

Hinila ko ang notebook ko.

Araw-araw kong sinusulat ang gastos ko.

Binuksan ko ang pinakahuling pahina.

Araw 15.

₱50,000.

Allowance kay Mama.

Parehong araw—

Ipinasa niya ang pera.

Kay Liza Torres.

Parehong halaga.

Parehong eksakto.

Parang salamin.

Napatingin ako sa mga numero.

Hindi ako umiiyak.

Hindi pa.

Naalala ko ang sinabi ng lola ko noon:

“Magtira ka palagi ng daan para sa sarili mo.”

Hindi ko siya naintindihan noon.

Ngayon—

Kinuha ko ang cellphone ko.

Binuksan ko ang food delivery app.

Hindi para umorder.

Noong nakaraang taon, ginamit ni Marco ang account niya sa phone ko.

“Hindi ko naman kailangan dito,” sabi niya.

Binuksan ko ang address list.

Dalawa lang.

Una—bahay namin.

Ikalawa—

Isang address na hindi ko kilala.

Parehong lungsod.

Apat na kilometro lang ang layo.

May nakasulat sa note:

“Home.”

Napahawak ako sa gilid ng phone.

Parang may kumamot sa loob ng dibdib ko.

Tumayo ako.

Hindi ako nag-isip.

Hindi ako nagpaalam.

Kinabukasan, nag-half day leave ako.

At pumunta ako sa address na iyon.

Isang condo.

Mas bago kaysa sa tinitirhan namin.

“Ma’am, saan po kayo?” tanong ng guard.

“Delivery po. Tower B, 6th floor, unit 603.”

Eksakto.

Pinapasok niya ako.

Pumasok ako sa elevator.

6th floor.

Sa labas ng pinto—

May shoe rack.

Tatlong pares ng sapatos.

Isang lalaki.

Size 9.

Size ni Marco.

Isang pambabae.

At isang maliit—

May cartoon.

Sapatos ng bata.

Nanlamig ang tuhod ko.

May papel na nakadikit.

Mukhang sulat ng bata.

“Sapatos ni Papa
Sapatos ni Mama
Sapatos ni Baby”

Napaatras ako.

Tumunog ang phone ko.

Message ni Marco.

“Love, may meeting ako mamaya. Hindi ako makaka-video call. Sleep early ha.”

Oras: 1:12 PM.

Kung nasa Singapore siya—

Dapat 1:12 PM din.

Pero—

Bakit ang pakiramdam ko, nasa loob lang siya ng pintong ito?

Hindi sa ibang bansa.

Hindi sa ibang buhay.

Kundi—

sa ibang pamilya.

PASS 2

Hindi ako kumatok.

Hindi ko kailangan.

Alam ko na.

Pero hindi pa rin ako makagalaw.

Hanggang sa—

Biglang bumukas ang pinto.

At lumabas siya.

Si Marco.

Hawak ang trash bag.

Naka-shorts.

Naka-tsinelas.

Mukhang bagong gising.

Tumingin siya sa akin.

Tumigil ang mundo.

“…Huely?”

Parang nanigas ang mukha niya.

Hindi siya handa.

Hindi siya nakapagsinungaling.

Hindi agad.

Sa loob ng unit—

Narinig ko ang boses ng babae.

“Hon, tapos na ba—”

Lumabas siya.

Maganda.

Simple.

May hawak na bote ng gatas.

At sa likod niya—

Isang batang lalaki.

Tatlong taong gulang.

Hawak ang stuffed toy.

At tumakbo papunta kay Marco.

“Papa!”

Parang may pumutok sa tenga ko.

Hindi ko alam kung umiiyak ako.

O tumatawa.

O wala na akong nararamdaman.

Lumapit si Marco.

“Huely, makinig ka—”

“Tahimik.”

Mahina lang ang boses ko.

Pero napaatras siya.

Tiningnan ko ang bata.

Kamukha niya.

Hindi na kailangang magtanong.

“Gaano katagal?” tanong ko.

Hindi siya sumagot.

“Limang taon?”

Tahimik.

Lumapit ang babae.

“Hindi mo siya kasalanan,” sabi niya kay Marco.

Napatingin ako sa kanya.

“Hindi ko kasalanan?” ulit ko.

Ngumiti siya nang mapait.

“Matagal na kayong hiwalay. Hindi lang niya masabi sa’yo.”

Tumawa ako.

Mahina.

Mapurol.

“Hiwalay?”

Inilabas ko ang phone ko.

Pinakita ko ang screenshot ng video call namin kagabi.

“Ganito ba ang hiwalay?”

Tahimik silang dalawa.

Napatingin si Marco sa akin.

Ngayon—

takot na siya.

“Huely… please…”

Umiling ako.

Hindi na ako galit.

Hindi na ako umiiyak.

Wala na.

Ubos na.

“Alam mo kung ano ang pinakamasakit?” tanong ko.

Hindi siya sumagot.

“Hindi ‘yung may iba ka.”

Huminga ako nang malalim.

“Kundi ‘yung ginamit mo ako para buhayin ang pamilya mo.”

Pinakita ko ang transfer records.

“Allowance ko.”

“Gatas ng anak mo.”

Namutla si Marco.

“Hindi—”

“Hindi?”

Lumapit ako.

Tiningnan ko siya diretso.

“Limang taon akong nagtipid para sa pangarap nating dalawa.”

“Sampung taon akong naniwala sa’yo.”

“Tapos apat na kilometro lang pala ang pagitan natin.”

Tahimik.

Walang makasagot.

Bumaba ako ng isang hakbang.

Tumingin sa bata.

Hindi niya kasalanan.

Wala siyang alam.

Ngumiti ako sa kanya.

Mahina.

“Mag-ingat ka, ha.”

Pagkatapos—

lumingon ako kay Marco.

“At ikaw—”

Saglit akong huminto.

Hindi na ako nanginig.

Hindi na ako natakot.

“Hindi mo na kailangang bumalik.”

Tumalikod ako.

At naglakad palabas.

Hindi ako tumingin ulit.

Hindi ko na kailangan.

Sa unang pagkakataon sa limang taon—

wala akong iniisip na babayaran.

Wala akong iniisip na babalikan.

Wala akong hinihintay.

Sa labas, mainit ang araw.

At sa wakas—

malaya na ako.