Tatlong Taon Akong Laging Humihingi ng Opinyon sa Asawa Ko—Hanggang Sabihin Niyang Nakakasakal Ako; Makalipas ang Dalawang Buwan, Nang Makita Niya ang Papel ng Operasyon Ko, Siya Naman ang Nakiusap na Huwag Ko Siyang Itulak Palayo
Tatlong taon akong sanay humingi ng opinyon sa asawa ko sa halos lahat ng bagay.
Pero isang gabi, sa harap ng mga kaibigan niya, tumawa siya at sinabi:
“Pwede bang bawasan mo naman ang pagkapit sa akin? Hindi mo ako tatay para lahat ipapadesisyon mo sa akin.”
Mula noon, hindi na ako nagtanong.
Dalawang buwan ang lumipas bago niya nakita ang admission notice ko mula sa ospital.
Biglang namutla si Marco.
“May sakit ka? Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Tumingin ako sa kanya.
“Ayokong makaabala.”
Pareho kaming natahimik.
Dahil eksaktong iyon ang salitang itinuro niya sa akin tungkol sa sarili ko.
Tatlong taon na kaming kasal ni Marco Reyes.
Nakatira kami sa isang condominium sa Mandaluyong, pareho kaming nagtatrabaho sa Makati, at kung titingnan mula sa labas, maayos naman ang buhay namin.
Ang problema lang, sobrang nasanay akong isama siya sa maliliit na desisyon ko.
“Bagay ba itong blouse sa akin?”
“Gusto mo bang adobo o sinigang mamayang gabi?”
“Sa Tagaytay ba tayo sa weekend o sa bahay na lang?”
Kapag bibili ako ng kurtina, nagtatanong ako sa kanya.
Kapag may handaan sa pamilya niya, tinatanong ko kung anong regalo ang bagay.
Maging sa pagkain, minsan sasabihin ko:
“Marco, sa tingin mo luto na ba ito?”
Akala ko simpleng intimacy iyon.
Akala ko ganoon ang mag-asawa.
Hindi ko alam na para sa kanya, isa pala akong istorbo.
Nalaman ko iyon isang Sabado.
May salu-salo ang mga kasamahan niya sa isang samgyupsal restaurant sa Ortigas.
Mga walong tao kami sa isang mahabang mesa.
Habang naghihintay maluto ang karne, kumuha ako ng isang pirasong beef at nakangiting nagtanong:
“Love, gaano katagal ba dapat ito bago baliktarin?”
Huminto ang chopsticks niya.
Hindi siya sumagot.
Tumawa ang asawa ng isa niyang officemate.
“Ang sweet ninyong dalawa. Kahit simpleng pagkain, nagtatanungan pa.”
Doon biglang inilapag ni Marco ang baso niya.
“Sweet?”
Ngumiti siya, pero wala iyong lambing.
“Tatlong taon na kaming kasal. Pati pagluto ng karne kailangan pa akong tanungin.”
May ilang natawa.
Akala ko biro.
Hanggang tumingin siya mismo sa akin.
“Pwede bang bawasan mo naman ang pagkapit sa akin? Hindi mo ako tatay. Hindi lahat kailangan ko pang desisyunan para sa’yo.”
Biglang tumahimik ang mesa.
May kasamahan siyang nagsabi:
“Bro, baka naman close lang talaga si Lea sa’yo.”
Pero kumibit-balikat si Marco.
“Close is one thing. Pero nakakapagod din minsan. Pati anong ulam, anong susuotin, saan pupunta—lahat may consultation.”
Tumawa ang ilang lalaki.
Nakabitin pa rin ang hawak kong karne sa ere.
Unti-unting tumulo ang mantika nito pabalik sa grill.
Ibinaba ko iyon.
“Sige,” sabi ko.
“Tatandaan ko.”
Pag-uwi namin, tahimik ako sa passenger seat.
Si Marco ang unang nagsalita.
“Huwag mo nang dibdibin. Nasabi ko lang.”
Tumango ako.
“Okay.”
“At saka minsan kasi, lalo na sa harap ng ibang tao, magkaroon ka rin ng sariling desisyon. Para kasing wala kang sariling isip.”
Tumango ulit ako.
“Okay. Hindi na ako magtatanong.”
Hinaplos niya ang tuhod ko.
“Ayan na naman. Nagtatampo ka.”
Hindi ako nagtatampo.
May naiintindihan lang akong bagay na hindi ko nakita noon.
Sa isip ko, ang pagtatanong ko sa kanya ay pagsasama.
Sa isip niya, pabigat ako.
Pagdating sa bahay, naligo siya.
Ako naman ay naupo sa sofa at binuksan ang notes app ko.
Doon nakalista ang schedule ng annual checkup niya.
Birthday ng nanay niya.
Renewal ng insurance ng kotse.
Due date ng maintenance.
Mga gamot na kailangang bilhin para sa acid reflux niya.
Isa-isa kong binura.
Hindi dahil gusto ko siyang parusahan.
Kundi dahil naisip kong tama siya.
Hindi ko siya tatay.
At hindi rin naman niya ako anak.
Kinabukasan, hindi ko na siya ginising.
Dati, kapag tumutunog ang alarm, inuuga ko ang balikat niya.
“Love, anong oras ka papasok? Iinitin ko na ba breakfast?”
Noong umagang iyon, naligo ako, kumain ng pandesal at umalis.
Bandang alas-nuwebe, nag-message siya.
“Bakit hindi mo ako ginising? Late ako!”
Sinagot ko:
“May alarm ka naman.”
Wala na siyang reply.
Makalipas ang ilang araw, naubusan kami ng groceries.
Dati, magpapadala ako ng litrato ng laman ng refrigerator.
“Ano gusto mong ulam?”
Ngayon, bumili ako ng itlog, kamatis, bangus at gulay.
Pag-uwi niya, tinignan niya ang mesa.
“Pritong bangus na naman?”
“Yun ang binili ko.”
“Hindi mo man lang ako tinanong?”
“Tingin ko kaya mo namang mag-order kung may iba kang gusto.”
Napatingin siya sa akin.
Pagkatapos ay tumawa.
“Ah. So nagpaparinig ka pa rin.”
Hindi ako sumagot.
Lumipas ang isang linggo.
Pagkatapos ay dalawa.
Isang Sabado, dinala niya ako sa mall.
May sinukat siyang jacket.
Dati, tatayo agad ako para ayusin ang kuwelyo niya.
Sasabihin kong mas bagay ang navy kaysa gray.
Pero nang araw na iyon, nakaupo lang ako at nagbabasa sa phone.
“Lea.”
Tumingin ako.
“Hmm?”
“Okay ba?”
“Kung gusto mo, bilhin mo.”
“Hindi. Tinatanong kita kung bagay sa akin.”
“Bagay naman siguro.”
Agad niyang hinubad ang jacket.
Sa parking lot, nagreklamo siya.
“Anong nangyayari sa’yo? Two weeks ka nang ganyan.”
“Wala.”
“Cold treatment ba ito?”
“Hindi. Sinusunod ko lang sinabi mo.”
Napabuntong-hininga siya.
“Isang beses lang kitang nasabihan, hanggang ngayon ganyan ka pa rin. Hindi ba sobra na?”
Hindi ko siya sinagot.
Nang sumunod na buwan, birthday ng nanay niya.
Dati, ako ang nagbu-book ng restaurant.
Ako ang bumibili ng cake.
Ako ang pumipili ng regalo pero pangalan naming dalawa ang nakalagay.
Ngayon, hindi ko ginawa.
Nakalimutan ni Marco.
Bandang alas-diyes ng gabi, tumawag ang nanay niya.
Narinig kong pinapagalitan siya.
Pagkatapos ng tawag, galit siyang lumabas ng kwarto.
“Bakit hindi mo sinabi na birthday ni Mama?”
Tahimik kong inilapag ang kutsara ko.
“Kapag sinabi ko, baka sabihin mong nakikialam na naman ako sa mga bagay na dapat ikaw ang nagdedesisyon.”
Natigilan siya.
Binuka niya ang bibig.
Pero walang lumabas na salita.
Akala ko doon niya maiintindihan.
Nagkamali ako.
Makalipas ang ilang araw, narinig ko siyang kausap ang kaibigan niya sa phone.
“Hindi ko alam kung anong drama ni Lea.”
Tumawa siya.
“Dahil lang sa nasabi ko sa samgyup, halos isang buwan na akong bina-blackmail emotionally.”
Tahimik akong nakatayo sa hallway.
“Women, pare. Ang tatampuhin.”
Hindi ko na pinakinggan ang kasunod.
Pumasok ako sa study room at isinara ang pinto.
Sa unang pagkakataon, naisip ko:
Hindi niya talaga naiintindihan.
Para sa kanya, drama ang katahimikan ko.
Hindi niya nakita na ang nawala ay hindi lang ang mga tanong ko.
Unti-unti ring nawawala ang pangangailangan kong isama siya sa buhay ko.
Sa dulo ng buwang iyon, nagpunta ako sa annual physical exam ko sa isang ospital sa Quezon City.
Dati, lagi kong pinipilit si Marco na sumama.
Ngayon, ako lang.
Blood test.
Ultrasound.
CT scan.
Ilang routine procedures.
Tatlong araw pagkatapos, bumalik ako para sa resulta.
Tahimik ang doktor habang tinitingnan ang scans.
Pagkatapos ay hinubad niya ang salamin niya.
“Mrs. Reyes, may nakita kaming mass sa abdomen.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
“Cancer po ba?”
“Hindi pa natin masasabi. Kailangan ng further tests. Pero mas mabuting ma-admit ka para masuri agad.”
Lumabas ako ng consultation room na may hawak na puting papel.
Sa taas nito:
FOR HOSPITAL ADMISSION AND POSSIBLE SURGICAL PROCEDURE.
Naupo ako sa malamig na upuang plastik sa hallway.
Tatlong beses kong binasa ang papel.
Sa unang beses, parang wala akong naintindihan.
Sa pangalawa, nanginginig na ang kamay ko.
Sa pangatlo, tinupi ko iyon at ipinasok sa bag.
Sa MRT pauwi, nakatingin ako sa repleksiyon ko sa madilim na bintana.
Unang instinct ko sana ay tawagan si Marco.
Sabihin:
“Love, natatakot ako.”
Pero naalala ko ang boses niya.
Hindi mo ako tatay.
Nakakapagod.
Kaya hindi ako tumawag.
Pag-uwi ko, naglalaro siya sa console sa sala.
“Uy, nandiyan ka na.”
Hindi man lang siya lumingon.
“Hmm.”
“Anong dinner?”
Dati, ako ang nagtatanong niyan.
“May tirang pagkain sa ref. Initin mo na lang.”
Dumiretso ako sa kwarto.
Hindi ko napansin na nang hubarin ko ang jacket ko, nahulog mula sa bag ang puting papel.
At hindi ko rin napansin na makalipas ang ilang minuto, biglang tumigil ang tunog ng laro sa sala.
Pagkatapos—
mabilis na bumukas ang pinto ng kwarto.
Nakatayo si Marco roon.
Hawak niya ang hospital admission notice.
At sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang buwan, nakita kong totoong natatakot siya.
“Lea…”
Nanginginig ang boses niya.
“Bakit may nakasulat ditong possible surgery?”
PARTE2
Hindi ko agad sinagot si Marco.
Nakaupo lang ako sa gilid ng kama habang hawak niya ang papel na parang anumang sandali ay puwedeng mawala ang mga salitang nakasulat doon.
“Lea,” ulit niya. “May sakit ka?”
“May nakita silang mass.”
“Anong mass?”
“Hindi pa sigurado.”
“Kailan mo nalaman?”
“Three days ago.”
Parang sinuntok siya sa dibdib.
“Three days?”
Tumango ako.
“Three days mo nang alam, hindi mo sinabi sa akin?”
Tumingin ako sa kanya.
“Ayokong makaabala.”
Napatigil siya.
Pati ako.
Dahil pagkatapos ng dalawang buwan, iyon na ang pinakamalinaw na sagot ko sa lahat.
Hindi kita tinawagan.
Hindi dahil galit ako.
Hindi dahil gusto kitang parusahan.
Kundi dahil tinuruan mo akong isipin na ang paglapit ko sa’yo ay pang-aabala.
Umupo siya sa tabi ko.
“Lea, iba ito.”
“Bakit?”
“Dahil health mo ito.”
“Hindi ba sabi mo hindi lahat kailangan kong sabihin o itanong sa’yo?”
“Hindi ko ibig sabihin na—”
“Alam ko.”
Pinutol ko siya.
“Nasabi mo lang.”
Iyon din kasi ang palagi niyang paliwanag.
Hindi ko sinasadya.
Nasabi ko lang.
Maliit na bagay lang.
Ikaw lang ang nagpalaki.
Kinabukasan, sumama siya sa ospital.
Hindi ko siya pinigilan.
Hindi rin ako humingi ng pabor.
Sumama siya dahil gusto niya.
Iyon ang unang malaking kaibahan.
Maraming tests ang ginawa.
Isang surgeon ang kumausap sa amin.
May bukol malapit sa ovary ko na kailangan alisin at i-biopsy.
“Hindi natin masasabi kung malignant hangga’t walang pathology result,” paliwanag ng doktor.
Tahimik si Marco sa tabi ko.
Minsan pinipisil niya ang mga daliri niya.
Noong oras na para sa admission paperwork, lumapit ang nurse.
“Ma’am Lea, may family member po ba kayong pipirma bilang emergency contact at watcher?”
Bago pa ako makasagot, nagsalita si Marco.
“Ako. Husband ako.”
Kinuha niya agad ang ballpen.
Napatingin ako sa kanya.
Napansin niya.
“Bakit?”
Umiling ako.
“Wala.”
Gabi bago ang surgery, hindi siya umuwi.
Nanatili siya sa maliit na sofa sa kuwarto.
Bandang alas-dos ng madaling-araw, nagising ako.
Gising pa siya.
Nakaupo lang at nakatingin sa akin.
“Bakit hindi ka natutulog?”
Umiling siya.
“Hindi ako inaantok.”
“May pasok ka bukas.”
“Leave ako.”
“Hindi mo kailangang—”
“Alam ko.”
Mabilis niya akong pinutol.
“Ako ang may gusto.”
Doon ko naramdaman kung gaano karaming beses ko palang ginawa ang isang bagay para sa kanya nang hindi niya hinihingi.
At kung gaano karaming beses niya iyon tinanggap na parang natural lang.
Ngayon, unang beses siyang nakaupo sa kabilang panig.
Umaga ng operasyon, pumasok ang nurse na may dalang consent form.
“Sir, please sign here.”
Inabot ni Marco ang kamay.
Pero bago niya makuha ang ballpen, ako ang kumuha nito.
“Nurse, ako na ang pipirma kung puwede.”
Napatingin sa amin ang nurse.
“Ma’am, puwede po, pero kailangan din nating may next of kin authorization in case—”
“Ako na,” sabi ni Marco.
Hindi ko ibinigay agad ang ballpen.
“Lea…”
Mahina ang boses niya.
“Please.”
Tinitigan ko siya.
“Ano?”
“Hayaan mo akong pumirma.”
“Bakit?”
Hindi niya agad nasagot.
Pagkatapos ay bumulong siya:
“Kasi asawa mo ako.”
Napangiti ako nang bahagya.
Hindi masaya.
“Akala ko ba hindi mo kailangang desisyunan ang mga bagay para sa akin?”
Agad na namula ang mga mata niya.
“Alam kong mali ako.”
“Marco.”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi ko kailangan ng taong nagdedesisyon para sa akin.”
Napatigil siya.
“Kailangan ko noon ng taong gusto kong isama sa mga desisyon ko.”
Parang doon lang niya tunay na naintindihan ang pagkakaiba.
Natuloy ang operasyon.
Nang magising ako, masakit ang tiyan ko at mabigat ang ulo.
Si Marco ang unang nakita ko.
Nakaupo siya sa tabi ng kama.
Nakatukod ang noo niya sa gilid ng kutson at mahigpit na hawak ang kamay ko.
Nang maramdaman niyang gumalaw ako, mabilis siyang tumayo.
“Lea?”
“Tubig…”
Halos matumba niya ang upuan sa pagmamadaling kunin ang baso.
Natawa ako nang mahina.
“Dahan-dahan.”
Napayuko siya.
Pagkatapos ay umiwas ng tingin.
Doon ko napansing umiiyak pala siya.
“Okay ang surgery,” sabi niya.
“Sabi ng doktor, nakuha nila ang mass. Hihintayin lang pathology.”
Tumango ako.
Wala akong lakas magsalita.
Tatlong araw akong na-confine.
Sa tatlong araw na iyon, ginawa ni Marco ang mga bagay na dati ako ang gumagawa para sa kanya.
Siya ang nagtanong kung anong pagkain ang kaya kong kainin.
Siya ang naglista ng gamot.
Siya ang nag-set ng alarm para sa antibiotics.
Siya ang nagtanong sa nurse kung kailan puwedeng maligo.
Pero may isang bagay na napansin ko.
Bago siya magdesisyon, palagi siyang nagtatanong.
“Lea, gusto mo bang buksan ko ang kurtina?”
“Okay lang bang tawagan ko si Mama?”
“Gusto mo bang dito ako matulog o mas makakapahinga ka kung uuwi ako?”
Hindi ako makapaniwala.
Sa ikatlong gabi, sinabi ko:
“Ba’t lagi ka nang nagtatanong?”
Huminto siya.
Pagkatapos ay ngumiti nang mapait.
“Baka kasi mali na naman ang isipin kong alam ko kung ano ang kailangan mo.”
Hindi ako nakasagot.
Lumabas ang pathology result pagkalipas ng isang linggo.
Benign ang tumor.
Hindi cancer.
Nang marinig iyon, napapikit ako sa sobrang ginhawa.
Sa tabi ko, napaupo si Marco.
Tinakpan niya ang mukha niya.
Hindi ako sigurado kung tumawa siya o umiyak.
Siguro pareho.
Paglabas namin ng clinic, niyakap niya ako.
Mahigpit.
Mas mahigpit kaysa sa lahat ng yakap niya sa loob ng tatlong taon.
“Akala ko mawawala ka.”
Mahina kong sinabi:
“Halos mawala naman talaga ako sa’yo.”
Bumitaw siya.
Alam niyang hindi tumor ang tinutukoy ko.
Pag-uwi, may isa pa kaming usapan na matagal nang dapat nangyari.
Umupo kami sa dining table.
Walang phone.
Walang TV.
Walang excuses.
Si Marco ang unang nagsalita.
“Akala ko kasi noon, masyado kang dependent sa akin.”
Tahimik akong nakinig.
“Pakiramdam ko lahat pinapasa mo sa akin. Hindi ko naisip na… gusto mo lang pala akong isama.”
“Hindi ko hinihinging ikaw ang mamili para sa akin,” sabi ko.
“Kapag tinatanong kitang red o blue ang susuotin ko, kaya kong pumili. Kapag tinatanong kitang anong ulam gusto mo, kaya kong magluto nang hindi ka tinatanong.”
Huminga ako.
“Ang hinihingi ko lang noon, pakiramdam na may bahagi ka sa araw-araw kong buhay.”
Napayuko siya.
“Sinira ko.”
“Nasaktan mo.”
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Mas masakit dahil sa harap pa ng ibang tao.”
“Alam ko.”
“At nung tumigil ako, imbes na tanungin mo kung bakit, sinabi mong madrama at makitid ang isip ko.”
Napapikit siya.
“Narinig mo?”
“Oo.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Sorry, Lea.”
Hindi iyong mabilis na sorry na sinusundan ng “pero.”
Walang dahilan.
Walang depensa.
“Hindi lang dahil sa sinabi ko sa restaurant. Sorry dahil ginawa kitang maliit para magmukha akong nakakatawa sa harap ng ibang tao. Sorry dahil ginawa kong biro ang paraan mo ng pagmamahal.”
Tumulo ang luha ko.
Hindi ko alam na hinihintay ko palang marinig iyon.
“Hindi ko alam kung babalik pa ako sa dati,” sabi ko.
Tumango siya.
“Hindi ko hinihingi.”
Hindi biglang naging maayos ang lahat.
Walang magic reset.
Sa mga sumunod na buwan, kinailangan naming matutong muli.
Ako, natutong gumawa ng desisyon nang hindi naghahanap ng validation.
Si Marco naman, natutong hindi gawing insulto ang pangangailangan ng isang tao sa connection.
Nag-couples counseling kami sa Pasig.
Noong una, ayaw niya.
Pero siya mismo ang nag-book ng second session.
Isang gabi, habang naghahanda akong lumabas para makipagkita sa mga kaibigan ko, lumabas ako ng kwarto na may hawak na dalawang pares ng sapatos.
“Marco.”
Lumingon siya.
“Black o beige?”
Nagulat siya.
Parang hindi niya alam kung safe bang sumagot.
Natawa ako.
“Tinatanong lang kita.”
Tumingin siya sa sapatos.
“Beige.”
“Bakit?”
“Mas bagay sa dress.”
Tumango ako.
“Okay.”
Ngumiti siya.
Pero bago ako makaalis, tinawag niya ako.
“Lea?”
“Ano?”
“Salamat.”
“Para saan?”
“Sa pagtatanong ulit.”
Hindi ako sumagot agad.
Pagkatapos ay ngumiti ako.
“Wag kang masanay.”
Natawa siya.
Makalipas ang anim na buwan, bumalik ako para sa follow-up.
Malinis ang scans.
Walang bagong mass.
Paglabas namin ng ospital, tinanong ako ni Marco:
“Saan mo gustong kumain?”
Tinignan ko siya.
Dati, ako ang laging nagtatanong sa kanya.
Ngayon siya naman.
“Saan mo gusto?”
Umiling siya.
“Ikaw muna.”
“Hindi mo ako tatay,” sabi ko.
Nanlaki ang mata niya.
Pagkatapos ay pareho kaming natawa.
Sa unang pagkakataon, hindi na masakit ang alaala.
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Sige. Sabay tayo pumili.”
At siguro iyon naman talaga ang punto ng pag-aasawa.
Hindi iyong may isang taong palaging tama.
Hindi iyong may isang taong sunod lang nang sunod.
Hindi iyong isa ang may hawak ng lahat ng desisyon.
Kundi iyong dalawang taong marunong magsabi:
“Kaya kong magdesisyon mag-isa. Pero gusto pa rin kitang marinig.”
