Siyam na Taon Kaming Mag-Asawa, Pero Nang Isugod ang Mister Ko sa Ospital, Ibang Babae ang Tinawagan Nila—At Mas Marami Pala Siyang Alam Kaysa sa Akin
Siyam na taon kaming kasal ng asawa ko.
Pero nang muntik siyang himatayin sa trabaho at isugod sa ospital, hindi ako ang unang tinawagan.
Isang babaeng hindi ko kailanman narinig ang pangalan.
At nang dumating siya sa emergency room dala ang paboritong sweatshirt ng asawa ko, saka ko napagtantong mas marami siyang alam tungkol sa buhay ng mister ko kaysa sa akin.
Ako si Lea Navarro, trenta-nuwebe anyos, at labing-isang taon na akong nurse sa cardiac step-down unit ng isang malaking ospital sa Quezon City.
Ang asawa kong si Gabriel Navarro ay project manager sa isang construction firm sa BGC.
Nine years married.
Walang anak, pero maayos ang buhay.
Hindi perpekto, pero maayos.
Hanggang alas-dos y medya ng isang Martes ng hapon.
Nasa medication rounds ako nang tumawag ang katrabaho ni Gabriel.
“Ma’am Lea? Si Sir Gabriel po, muntik nang mawalan ng malay sa meeting. Biglang bumilis daw ang tibok ng puso niya at nahilo.”
Parang may humigpit sa dibdib ko.
“Conscious siya?”
“Opo.”
“Nakakapagsalita?”
“Opo. Pero dinala na po ng ambulance sa Metro Central Medical Center.”
Sinabi ko agad sa charge nurse ko.
Tinanggal ko ang ID ko, kinuha ang bag ko at nagmaneho papunta sa ospital habang paulit-ulit kong iniisip ang mga posibleng dahilan.
Dehydration.
Viral infection.
Reaction sa gamot.
Arrhythmia.
Anxiety.
O baka wala lang.
Iyan ang problema kapag nurse ka.
Hindi nababawasan ang takot.
Mas marami ka lang terminong ginagamit habang natatakot.
Pagdating ko sa emergency department, diretso ako sa reception.
“Gabriel Navarro. Ako ang asawa niya.”
Tiningnan ako ng receptionist.
“Date of birth po?”
“June 9, 1983.”
Nag-type siya.
“Relationship to patient?”
“Asawa niya.”
Tumigil ang mga daliri niya.
Isang segundo lang.
Pero nurse ako.
Napansin ko.
Pagkatapos ay tumingin siya sa screen.
“Na-contact na po namin ang emergency contact niya.”
Bahagya akong nakahinga.
“Kapatid niya? Si Paolo?”
Nag-iba ang ekspresyon niya.
“Hindi po. Si Celina Vergara.”
Napakurap ako.
“Sino?”
“Celina Vergara.”
Hindi pamilyar ang pangalan.
Kahit kaunti.
“Hindi ko siya kilala.”
Naging alanganin ang receptionist.
“Ipapaalam ko na lang po sa nurse na nandito na kayo.”
“Ano ang relationship na nakalagay?”
“Ma’am, hindi ko po puwedeng i-discuss ang chart dito.”
Tama siya.
Alam kong tama siya.
At mas lalo kong kinamuhian ang katotohanang tama siya.
Makalipas ang halos dalawampung minuto, dinala ako sa cubicle ni Gabriel.
Nakaupo siya sa kama, naka-hospital gown, may ECG leads sa dibdib.
Nakatupi ang polo niya sa upuan.
Pagkakita niya sa akin, ngumiti siya.
“Hey.”
Lumapit ako.
Hinalikan ko siya sa noo.
“Tinakot mo ako.”
“Sorry.”
“Ano’ng nangyari?”
“Nahilo lang.”
“May chest pain?”
“Wala.”
“Shortness of breath?”
“Lea.”
“Ano?”
“Pwede bang asawa muna kita ngayon, hindi nurse?”
Napapikit ako sandali.
Umupo ako sa tabi niya.
“Fine.”
Tahimik kami nang ilang segundo.
Pagkatapos ay sinabi ko:
“Sinabi ng receptionist na tinawagan na nila ang emergency contact mo.”
Nanigas ang mukha niya.
Kaunti lang.
Pero nakita ko.
“Sino si Celina Vergara?”
Tumingin siya sa monitor.
May mga taong kapag nagsisinungaling, maraming sinasabi.
Si Gabriel, kapag may itinatago, kailangan muna niyang mag-isip.
“Kaopisina ko.”
“Kaopisina.”
“Oo. Kasama ko sa Taguig redevelopment project.”
“Bakit siya ang emergency contact mo?”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi iyon ang iniisip mo.”
Napatawa ako nang mahina.
“Wala pa akong sinasabing iniisip ko.”
“Lea…”
“Kailan mo siya ginawang emergency contact?”
Hindi siya sumagot.
“Gabriel.”
“Mga anim na buwan na.”
Parang biglang lumamig ang buong katawan ko.
Hindi dahil sigurado akong may relasyon sila.
Kundi dahil alam ko kung paano gumagana ang emergency contact.
Hindi iyon aksidente.
May isang araw na umupo ang asawa ko sa harap ng isang form.
May blangkong espasyo.
At sa espasyong iyon, pinili niyang ilagay ang pangalan ng ibang babae.
“Alam ba niyang siya ang emergency contact mo?”
“Oo.”
“Alam ba niyang asawa mo ako?”
“Of course.”
Bago pa ako makapagsalita, pumasok ang doktor.
Ipinaliwanag niya ang blood tests, ECG at observation.
Nakikinig ako nang mabanggit niya:
“Considering your previous episode…”
Napatingin ako kay Gabriel.
“Previous?”
Tumigil ang doktor.
Tumingin siya kay Gabriel.
Pagkatapos sa akin.
“You haven’t told your wife?”
Gabriel lowered his eyes.
“No.”
Walang kasalanan ang doktor.
Hindi kanya ang sikreto.
Nang makaalis siya, tumayo ako.
“May nangyari na dati?”
“Months ago.”
“Na-ospital ka?”
“Urgent care muna.”
Mas sumakit iyon.
Ibig sabihin, hindi isang mabilis na insidente.
May sintomas.
May desisyong magpagamot.
May follow-up.
Maraming pagkakataong sabihin sa akin.
Hindi niya ginawa.
“Kasama mo si Celina?”
“Oo.”
“Siya ang nagdala sa’yo?”
“Oo.”
“Pumunta siya sa hospital?”
“Oo.”
“Alam niya ang follow-up mo?”
Hindi sumagot si Gabriel.
Tinitigan ko siya.
“Gaano karami ang alam ng babaeng iyon tungkol sa kalusugan mo?”
Humigpit ang panga niya.
“Mas marami kaysa sa alam mo ngayon.”
Parang may tumama sa sikmura ko.
Bago pa ako makasagot, may kumatok.
Isang babae ang pumasok.
Siguro nasa mid-thirties.
Naka-office blouse at slacks.
Sa isang kamay niya ang charger ng cellphone ni Gabriel.
Sa kabila, ang reading glasses niya at ang kulay-abong sweatshirt na lagi niyang isinusuot kapag malamig.
Huminto siya nang makita ako.
“Oh.”
Ipinasok ni Gabriel ang mukha sa mga palad niya.
Hindi na kailangan ng introduction.
Tumayo ako.
“Ikaw si Celina.”
Napatingin siya sa scrubs ko.
Pagkatapos kay Gabriel.
Hindi guilty ang mukha niya.
Mas komplikado.
Mas nakakabahala.
At saka niya sinabi:
“Gabriel…”
Nilunok niya ang laway niya.
“Hindi mo sinabi sa kanya?”
Tahimik si Gabriel.
Kumunot ang noo ko.
“Hindi sinabi sa akin ang ano?”
Tumingin si Celina diretso sa akin.
At ang sumunod niyang mga salita ang tuluyang nagpawala ng lupa sa ilalim ng mga paa ko.
“Hindi mo sinabi sa asawa mo… na bukas ang cardiac procedure mo?”
PARTE2
Parang biglang lumayo ang lahat ng tunog sa emergency room.
Ang beep ng monitor.
Mga yabag sa hallway.
Mga tawag ng nurse sa kabilang cubicle.
Lahat naging malabo.
Isa lang ang narinig ko.
“Bukas?”
Tumingin ako kay Gabriel.
Hindi siya makatingin sa akin.
“Anong procedure?”
“Lea—”
“Anong. Procedure?”
Si Celina ang unang nagsalita.
“Electrophysiology study. Possible ablation.”
Napahawak ako sa gilid ng kama.
Hindi dahil hindi ko alam kung ano iyon.
Dahil alam na alam ko.
Gagawin iyon kapag may pinaghihinalaang abnormal electrical pathway o arrhythmia na kailangang hanapin at, kung posible, sirain gamit ang catheter.
Bilang cardiac nurse, ilang dosenang pasyente na ang naalagaan ko pagkatapos ng ganoong procedure.
At ang asawa ko pala, naka-schedule bukas.
Hindi ko alam.
“Kailan pa ito?”
Mahina ang boses ni Gabriel.
“Three weeks ago na-schedule.”
Tumawa ako.
Hindi masaya.
“Three weeks?”
“Lea, please.”
“Tatlong linggo kang gumising sa tabi ko, kumain kasama ko, nagtanong kung anong oras ang duty ko—habang alam mong papasok ka sa cath lab at hindi mo naisip na sabihin sa akin?”
“Hindi ganoon kasimple.”
“Talaga?”
Tumingin ako kay Celina.
“May relasyon ba kayo?”
Agad siyang umiling.
“Wala.”
Tumingin ako kay Gabriel.
“Gabriel?”
“Wala.”
“Then explain why this woman knows your diagnosis, your follow-up, your procedure, and what sweatshirt you need in a hospital while your wife knows nothing.”
Doon unang nagbago ang mukha ni Celina.
Hindi pagtatanggol sa sarili.
Galit.
Pero hindi sa akin.
Kay Gabriel.
“Sabihin mo na sa kanya.”
“Celina—”
“Hindi. Tama na.”
Inilapag niya ang charger at salamin sa mesa.
“Six months na kitang sinasabihang magsabi ka.”
Napatingin ako sa kanya.
“Six months?”
Huminga siya nang malalim.
“Noong January, nag-collapse halos si Gabriel sa site office. Ako ang kasama niya.”
Inayos niya ang pagkukuwento, maingat.
“Biglang bumilis ang pulso niya. Namutla siya. Hindi siya makahinga nang maayos. Gusto niyang umuwi lang.”
“Of course,” sabi ko.
Kilalang-kilala ko ang asawa ko.
Kapag may problema, gusto niyang siya ang magdedesisyon kung gaano ito kaseryoso.
“Pinilit ko siyang pumunta sa urgent care,” pagpapatuloy ni Celina. “Doon sinabi nilang kailangan niyang magpatingin sa cardiologist.”
“Bakit ikaw?”
Bahagyang tumigil si Celina.
“Dahil namatay ang kuya ko sa sudden cardiac arrest noong thirty-seven siya.”
Natahimik ako.
“Kaya nang makita ko ang symptoms ni Gabriel, hindi ko pinabayaan.”
Nagpatuloy siya.
“Sumama ako sa first follow-up dahil natatakot siyang pumunta mag-isa.”
Tumingin ako kay Gabriel.
Ang asawa kong kapag may lagnat ako ay gigising nang alas-dos para hawakan ang noo ko.
Ang lalaking ayaw pumunta mag-isa sa cardiologist.
Pero mas piniling hindi ako tawagan.
“Sinabi kong tawagan ka niya,” sabi ni Celina. “Maraming beses.”
“Pero?”
“Tumanggi siya.”
Bumaling ako kay Gabriel.
“Bakit?”
Hindi siya sumagot agad.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Dahil alam ko kung ano ang magiging reaksyon mo.”
Naramdaman kong uminit ang mukha ko.
“Excuse me?”
“You would turn into my nurse.”
“Dahil nurse ako.”
“Exactly.”
Tumayo siya nang mas tuwid sa kama.
“Lea, labing-isang taon kang nasa cardiac ward. Ilang gabi kang umuuwi at hindi makatulog dahil may pasyenteng kaedad ko na hindi umabot sa umaga?”
Nanahimik ako.
“Naalala mo si Mr. Salazar?”
Naalala ko.
Forty-one.
Dalawang anak.
Biglang nag-arrest pagkatapos ng seemingly routine arrhythmia.
Ilang araw akong hindi makakain nang maayos pagkatapos noon.
“Naalala mo kung paano ka umuwi at sinabi mong minsan, isang electrical glitch lang ang pagitan ng normal na araw at catastrophe?”
“Trabaho iyon.”
“Hindi para sa akin.”
Namumula ang mga mata niya.
“Nang sabihin ng cardiologist na posibleng SVT at kailangan ng further testing, ang una kong naisip ay mukha mo.”
Parang may kirot sa dibdib ko.
“Hindi kita sinabihan dahil natakot ako.”
“Sa procedure?”
“Sa magiging tingin mo sa akin.”
Napatawa ako nang mapait.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Na magiging pasyente mo ako.”
Tumigil siya.
“Kapag may headache ako, chine-check mo blood pressure ko. Kapag nilalagnat ako, binibilang mo respiratory rate ko kahit nagbibiro ako. Kapag may medical problem, alam mong kailangan mong maging kalmado.”
Napayuko siya.
“Pero ayokong maging kalmado ka sa akin.”
Hindi ako nakasagot.
“Gusto kong matakot ka kasama ko,” sabi niya. “Gusto kong maging asawa kita. Pero hindi ko alam kung paano hihilingin iyon.”
Napapikit ako.
“Then you should have asked.”
“I know.”
“Hindi mo ako binigyan ng pagkakataon.”
“I know.”
“Instead, you gave that place to her.”
Doon ako tuluyang napaluha.
Hindi dahil pinaghihinalaan ko pa silang may affair.
Kundi dahil naintindihan ko na kung ano talaga ang masakit.
Hindi katawan niya ang ibinahagi niya kay Celina.
Takot niya.
At iyon ang bahagi ng asawa ko na akala ko sa akin niya ipinagkakatiwala.
Tahimik na nagsalita si Celina.
“Lea, hindi ko gustong mapunta sa posisyong ito.”
Tumingin ako sa kanya.
“Then bakit pumayag kang maging emergency contact?”
“Hindi agad.”
Nagkibit-balikat siya.
“Three times akong tumanggi.”
Napalingon ako kay Gabriel.
“Three times?”
“Sinabi kong ilagay ka niya,” sabi ni Celina. “O kapatid niya. Pero sinabi niyang kapag ikaw ang tinawagan, iiwan mo agad ang shift mo.”
“That is what spouses do.”
“I told him that.”
May konting pait sa boses niya.
“Pero stubborn ang asawa mo.”
Kahit galit ako, halos matawa ako.
Totoo.
“Why the sweatshirt?” tanong ko.
“May maliit siyang emergency bag sa office simula noong first episode. Charger, meds, glasses, sweatshirt. Kinuha ko lang pagkatapos akong tawagan ng hospital.”
Doon tuluyang nawala ang natitirang hinala kong pagtataksil.
Pero hindi nawala ang sakit.
Lumapit ang cardiologist makalipas ang ilang minuto.
Lumabas muna si Celina.
Confirmed na nagkaroon na naman ng supraventricular tachycardia si Gabriel.
Stable siya.
At dahil recurrent na, gusto nilang ituloy ang planong electrophysiology study kinabukasan.
“May chance bang hindi gawin?” tanong ko.
“Meron,” sagot ng doktor. “Pero given the recurrence, reasonable na ituloy.”
Tumango ako.
Professional.
Composed.
Nang makaalis ang doktor, sinabi ni Gabriel:
“Galit ka.”
“Oo.”
“Maiintindihan ko kung uuwi ka.”
Tumingin ako sa kanya.
“Akala mo ba ang problema ko ay ang procedure?”
Hindi siya sumagot.
“Hindi kita iiwan mag-isa bukas.”
Napaluha siya.
“Pero huwag mong isipin na ibig sabihin nun okay na tayo.”
Tumango siya.
“Fair.”
Lumapit ako sa kama.
“Pagkatapos nito, wala nang medical secrets.”
“Oo.”
“Wala nang pagpapasya para sa akin kung ano ang kaya kong maramdaman.”
“Oo.”
“At ibabalik mo ako bilang emergency contact.”
Agad siyang tumango.
“Tonight.”
“Hindi.”
“Hindi?”
“Ngayon.”
Sa unang pagkakataon mula nang dumating ako, ngumiti siya nang kaunti.
“Okay.”
Kinabukasan, alas-sais y medya ng umaga, ako ang nasa tabi niya habang hinihintay siyang dalhin sa procedure room.
Hindi ako naka-scrubs.
Hindi ako nagdala ng stethoscope.
Hindi ko tiningnan ang monitor maliban kung kailangan.
Hinawakan ko lang ang kamay niya.
“Takot ako,” bulong niya.
Iyon ang unang beses na sinabi niya iyon sa akin.
Hindi “okay lang ako.”
Hindi “nothing serious.”
Hindi “don’t worry.”
Takot ako.
Hinawakan ko nang mas mahigpit ang kamay niya.
“Ako rin.”
Tumingin siya sa akin.
At doon ko naintindihan kung ano ang matagal niyang gustong marinig.
Hindi medical reassurance.
Hindi statistics.
Hindi clinical explanation.
Kundi simpleng katotohanan.
“Pero nandito ako.”
Successful ang ablation.
Walang complication.
Kinagabihan, habang nakahiga siya at nakatingin sa kisame, sinabi niya:
“May isa pa akong dapat sabihin.”
Napatingin ako agad.
“Gabriel, huwag mo akong subukan.”
Mahina siyang natawa.
“Hindi secret. Promise.”
Nagseryoso siya.
“Celina resigned from the project last month. Lilipat siya sa Cebu dahil kinuha siya ng ibang firm.”
“Okay.”
“Pero bago siya umalis, sinabi niya sa akin na kung hindi ko sasabihin sa’yo bago ang procedure, siya mismo ang magsasabi.”
Napailing ako.
“So technically, she was about twenty-four hours away from exposing you.”
“Oo.”
“Good.”
“Good?”
“Yes. At least one person in your office has common sense.”
Tumawa siya.
At sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang araw, tumawa rin ako.
Hindi naging magically okay ang lahat pagkatapos noon.
Hindi ganoon gumagana ang tiwala.
Nag-couples counseling kami.
Pinag-usapan namin kung bakit pakiramdam ni Gabriel kailangan niyang itago ang kahinaan niya.
Pinag-usapan din namin kung bakit madalas kong ginagamit ang pagiging nurse bilang armor kapag natatakot ako.
Natuto akong tanungin siya:
“Gusto mo ba ng medical opinion ko o gusto mo lang akong makinig?”
Natuto naman siyang sabihin:
“Asawa muna.”
At pagkatapos ay nagsasabi na siya ng totoo.
Makalipas ang limang buwan, habang kumakain kami sa isang maliit na restaurant sa Marikina para sa ninth wedding anniversary namin, inilabas niya ang cellphone niya.
“May ipapakita ako.”
Napataas ang kilay ko.
Binuksan niya ang emergency information niya.
Primary Emergency Contact: Lea Navarro — Wife.
Secondary:
Paolo Navarro — Brother.
Wala na ang pangalan ni Celina.
Pero hindi ko siya kinamuhian.
Sa totoo lang, kung hindi dahil sa kanya, baka mas matagal pang itinago ni Gabriel ang kondisyon niya.
At baka sa susunod na episode, mas malala ang nangyari.
“Okay na?” tanong niya.
Tiningnan ko siya.
“Hindi ko alam kung babalik tayo sa dati.”
Bumaba ang mukha niya.
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Pero baka mas mabuti iyon.”
Napatingin siya sa akin.
“Bakit?”
“Dahil ang dati nating marriage, maraming bagay ang pinapatahimik para lang mukhang maayos.”
Huminga ako.
“Gusto ko iyong bagong version. Yung puwedeng matakot. Puwedeng magalit. Puwedeng magsabi ng totoo kahit pangit.”
Mahigpit niyang hinawakan ang kamay ko.
“Me too.”
Siyam na taon akong naniwalang ang pinakamalaking pagtataksil sa isang relasyon ay kapag ibinigay ng partner mo ang pagmamahal niya sa ibang tao.
Nagkamali ako.
Minsan, ang pagtataksil ay kapag ibinukod ka niya sa bahagi ng buhay niya na dapat kayong dalawa ang magkasamang humaharap.
Hindi man romantikong pagtataksil ang ginawa ni Gabriel, nasira pa rin niya ang tiwala ko.
At hindi sapat ang “ginawa ko iyon para protektahan ka.”
Dahil ang tunay na pagmamahal ay hindi pagpapasya kung anong katotohanan ang kaya ng taong mahal mo.
Ang tunay na pagmamahal ay pagbibigay sa kanya ng pagkakataong harapin iyon kasama mo.
Mensahe
Sa isang relasyon, hindi sukatan ng pagmamahal ang dami ng problemang itinatago natin para “hindi mag-alala” ang mahal natin. Minsan, ang pinakamalaking anyo ng tiwala ay ang simpleng pagsasabing: “Takot ako. Hindi ko alam ang gagawin. Pero gusto kitang kasama.”
Dahil ang matibay na pagsasama ay hindi binubuo ng dalawang taong laging malakas.
Binubuo ito ng dalawang taong hindi natatakot maging mahina sa harap ng isa’t isa.
