Sa gitna ng mainit na usaping politikal sa bansa, isang kabanata na naman ang tila nag-iwan ng mapait na lasa sa bibig ng mga tagamasid at tagapagtanggol ng batas. Ang impeachment case laban kay Bise Presidente Sara Duterte ay kasalukuyang nakabinbin sa

isang masalimuot na legal na labirinto, na ayon sa ilang mga kritiko at mambabatas, ay isang malinaw na paglapastangan sa Konstitusyon at sa diwa ng pananagutan sa publiko.

Sa mga nakaraang pagdinig sa Senado, nasaksihan ng sambayanan ang isang hindi inaasahang kaganapan. Sa halip na magpatuloy ang proseso nang may “forthwith” o kagyat na pagkilos gaya ng isinasaad sa batas, tila mas pinili ng nakakarami sa Senado na mag-imbento ng mga bagong konseptong legal na wala sa anumang aklat ng pamamaraan ng impeachment. Ang mga katagang “remand” at “return without dismissing” ay naging sentro ng diskusyon, na ayon kay Senador Koko Pimentel, ay isang paraan lamang para gawing komplikado ang isang dapat ay simpleng proseso.

Ang pahayag ni Pimentel ay punong-puno ng emosyon at pagkadismaya. Ayon sa kanya, ang nangyaring proceedings ay tila isang “palengke” kung saan ang batas ay tinitinda at binabago ayon sa kagustuhan ng mga nasa kapangyarihan [00:27]. Ang pagbabalik ng Articles of Impeachment sa Mababang Kapulungan o House of Representatives para sa mga karagdagang sertipikasyon ay nakita bilang isang “detour” o paglihis mula sa tuwid na landas ng hustisya [05:32].

Hindi matatawaran ang tapang na ipinamalas nina Senador Risa Hontiveros, Koko Pimentel, Nancy Binay, Win Gatchalian, at Grace Poe sa kanilang paninindigan para sa Saligang Batas [01:58]. Sila ang limang mambabatas na bumoto laban sa pag-antala ng kaso, sa paniniwalang sapat na ang mga dokumentong isinumite ng Kamara para simulan ang paglilitis. Ngunit sa huli, nanaig ang boses ng 18 senador na pabor sa pagpapaliban, isang desisyon na ayon sa mga kritiko ay nagbibigay ng pabor sa depensa sa pamamagitan ng “strategic delay.”

Isang malaking katanungan din ang lumutang: Nasaan ang “impartiality” o kawalang-kinikilingan ng mga senator-judges? Sa ilalim ng panunumpa, ang bawat senador na uupo bilang huwes sa impeachment court ay nangakong magbibigay ng hustisyang walang pinapanigan. Gayunpaman, may mga obserbasyon na tila ang ilang mambabatas ay nagiging “de facto lawyers” para sa panig ni VP Sara [11:49]. Ang pagkilos na ito ay hindi lamang lumalabag sa kanilang sinumpaang tungkulin kundi naggigiba rin sa tiwala ng publiko sa institusyon ng Senado.

Dagdag pa rito ang usapin ng pakikialam ng ehekutibo. Bagaman nananatiling “hands-off” si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa usaping ito, marami ang naniniwala na ang bawat galaw sa Senado ay may bahid ng politika, lalo na’t papalapit na ang eleksyong 2028 [21:09]. Ngunit paalala ni Pimentel, ang impeachment ay isang mekanismo para sa accountability na hiwalay sa anumang political agenda. Ang pagpasok ng mga legal na balakid ay tila isang “trap” para lalong mapatagal ang kaso hanggang sa umabot ito sa punto na hindi na ito magawang tapusin ng kasalukuyang Kongreso [20:35].

Sa kabila ng mga hadlang na ito, nananatiling buhay ang pag-asa para sa katotohanan. Ang kampo ni VP Sara ay nagsumite na rin ng kanilang “entry of appearance” sa pamamagitan ng mga tanyag na law firms, bagaman ito ay ginawa “ad cautelam” o may pag-iingat [12:40]. Ito ay senyales na ang legal na labanan ay pormal nang nagsisimula, kahit na pilit itong binabagal ng mga teknikalidad.

Ang hamon ngayon ay nasa kamay ng taong bayan. Sila ang huling huhusga sa mga actuations at pananalita ng mga senador na inatasan ng batas na maging huwes. Kung ang proseso ay patuloy na babalutin ng kalituhan at pag-iimbento ng mga patakaran, hindi lamang ang kaso laban sa Bise Presidente ang guguho, kundi ang mismong pundasyon ng ating demokrasya.

Ang laban para sa katotohanan at pananagutan ay hindi natatapos sa loob ng apat na sulok ng Senado. Ito ay isang patuloy na krusada na nangangailangan ng mapanuring mata ng publiko. Sa huli, ang Konstitusyon ay hindi lamang isang pirasong papel; ito ay ang kaluluwa ng ating bansa na dapat nating protektahan mula sa anumang anyo ng paglapastangan, sinadya man o hindi. Mananatiling mapagmatyag ang sambayanan hanggang sa makamit ang tunay na hustisya [22:13].