Sa Ikatlong Pagbanggit ng Biyenan Ko na Mas Karapat-dapat ang Ex ng Anak Niya, Inihulog Ko ang Singsing sa Sabaw—Ngunit Mas Nakagulat ang Lihim sa Likod ng Kompanyang Ipinagmamalaki Nila
Sa ikatlong pagkakataong sinabi ng magiging biyenan ko, sa harap ng daan-daang bisita, na mas karapat-dapat maging asawa ng anak niya ang dating nobya nito, alam kong tapos na ang pananahimik ko.
Hinubad ko ang engagement ring sa aking daliri.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ako nakipagtalo.
Marahan ko lamang iyong inihulog sa mangkok ng mainit na fish maw soup sa harap niya.
“Kling.”
Napakaliit ng tunog.
Ngunit biglang natahimik ang buong mesa.
Mabilis na napalingon sa akin si Adrian de Vera.
Naglaho ang magiliw na ngiting kanina pa niya ipinapakita sa mga bisita.
“Amara,” mariin niyang sabi. “Kailangan mo ba talagang sirain ang gabing ito?”
Napangiti ako.
Sa paningin niya, hindi problema ang paulit-ulit na pang-iinsulto ng kanyang ina.
Ang problema ay ginawa kong hindi komportable ang lahat.
Ang problema ay tumigil akong magkunwari.
Engagement party namin nang gabing iyon sa isang marangyang hotel sa Tagaytay. Tatlumpung mesa ang nakahilera sa grand ballroom. Ang mga puting rosas ay espesyal pang dinala mula Benguet. May kristal na chandelier, live string quartet at dessert wall na parang para sa kasal ng isang artista.
Nakasuot ako ng champagne-colored silk gown.
Si Adrian naman ay elegante sa kanyang charcoal suit. Ako mismo ang pumili ng kanyang cufflinks.
Kung pagmamasdan mula sa malayo, mukha kaming perpektong magkasintahan.
Ang problema, marami talagang bagay ang mukhang maganda kapag hindi mo alam ang katotohanan.
Maagang namatay ang mga magulang ko kaya ang tiyuhin kong si Tito Ramon at ang asawa niyang si Tita Lorna ang kumatawan sa pamilya ko.
Retiradong public school teacher si Tito Ramon. Hindi siya sanay sa mamahaling handaan. Nang maupo kami, diretso ang likod niya at parehong kamay ang maayos na nakapatong sa kanyang tuhod.
Pabulong na nagtanong si Tita Lorna, “Amara, magkano kaya ang isang mesa rito?”
“Kumain lang po kayo, Tita. Bayad ko ang kalahati ng reservation.”
Sandaling natigilan ang kamay niya.
Pagkatapos ay kinuha niya ang pinakamalaking piraso ng king crab sa plato.
Halos matawa ako.
Kahit paano, hindi pamilya ko ang nagpapahiya sa akin nang gabing iyon.
Ang lahat ng kahihiyan ay nanggagaling sa pamilya ni Adrian.
Ang kanyang ina, si Doña Cecilia de Vera, ay nakaupo sa gitna ng presidential table. Nakasuot siya ng dark emerald Filipiniana at suot ang maamong ngiti ng isang babaeng sanay purihin sa mga charity gala.
Ngunit ang kanyang mga salita ay kasintalim ng kutsilyo.
“Napakahusay ni Amara,” panimula niya. “Tatlumpu’t dalawang taong gulang pa lamang, partner na sa isang malaking law firm sa Makati.”
Ngumiti ako at bahagyang yumuko.
“Salamat po, Tita Cecilia.”
“Pero,” pagpapatuloy niya, “kapag masyadong inuuna ng isang babae ang kanyang trabaho, kadalasan ay napapabayaan ang tahanan.”
Ipinatong niya ang kamay sa mesa.
“Kapag kasal na kayo, baka puwedeng bawasan mo ang mga kasong hinahawakan mo. Mahina ang sikmura ni Adrian. Kailangang mainit ang almusal niya. Kapag gabi naman ang meeting, dapat may naghihintay na pagkain sa bahay.”
Gusto ko sanang itanong kung bakit parang responsibilidad kong palitan ang kanyang kasambahay.
Ngunit bago ako makapagsalita, lumingon siya sa babaeng katabi niya.
“Napakahusay mag-alaga ni Bianca noon.”
Si Bianca Lim.
Ang unang nobya ni Adrian.
Nakasuot siya ng simpleng puting damit. Mahaba ang itim niyang buhok at may manipis na diamond watch sa pulso. Maganda siya—iyon ang totoo.
Pero sa tuwing titingin siya kay Adrian, parang may kuwento pa ring hindi natapos sa pagitan nila.
Hinawakan ni Doña Cecilia ang kamay niya.
“Noong nagsisimula pa lang si Adrian sa negosyo, tumira sila sa isang maliit na apartment sa Pasig. Si Bianca ang nagluluto, nag-aasikaso ng papeles at sumasama sa mga kliyente.”
Huminga siya nang malalim.
“Noon pa man, iniisip ko nang siya talaga ang nararapat maging manugang ng pamilya De Vera.”
Tumigil ang lahat sa pagkain.
Nabitin sa ere ang hawak na alimango ni Tito Ramon.
Nabilaukan si Tita Lorna sa iniinom niyang sabaw.
Mabilis na tumayo ang matalik na kaibigan ni Adrian na si Paolo.
“Naku, sentimental lang po si Tita Cecilia ngayon. Marami lang pong naaalala.”
Tumawa siya nang pilit.
“Matagal na naming kaibigan si Bianca. Huwag mo sanang masamain, Amara.”
Sumunod namang nagsalita si Miguel, isa pa nilang kaibigan.
“Lahat naman tayo may mahalagang alaala sa kabataan.”
Hindi ko sila pinansin.
Tumingin lamang ako kay Adrian.
“Wala ka bang sasabihin?”
Natigilan siya.
Marahil inaasahan niyang gagawin ko ang palagi kong ginagawa.
Ngumiti.
Manahimik.
At magkunwaring walang narinig.
Iniabot niya ang kamay sa akin.
“Amara, maraming bisita. Huwag kang gumawa ng eksena.”
Iniwas ko ang kamay ko.
“Tinatanong ko kung ano ang tingin mo sa sinabi ng nanay mo.”
Biglang nagsalita si Doña Cecilia.
“Masyadong matigas ang ugali ni Amara. Adrian, kailangan mo siyang turuang magpakumbaba. Kapag nasanay ang babae na laging nananalo sa korte, nakakalimutan niyang hindi dapat nakikipagmatigasan sa asawa.”
Marahang hinila ni Bianca ang braso niya.
“Tita Cecilia, tama na po. Baka masaktan si Ate Amara.”
Ate Amara.
Dalawang salita lamang, pero sapat para magmukha siyang bata, mabait at inosente.
At ako naman ang mas matanda, selosa at mapanumbat.
Saka lamang nagsalita si Adrian.
“Walang masamang intensiyon si Mama. Totoong malaki ang naitulong ni Bianca sa akin noon.”
Tumingin siya sa akin.
“Pero tapos na iyon. Ikaw ang pinili kong pakasalan.”
Napakaganda ng pagkakasabi niya.
Parang dapat ko siyang pasalamatan dahil ako ang binigyan niya ng opisyal na titulo.
Ang kailangan ko ay ipagtanggol niya ako.
Ang ibinigay niya ay paalala na bilang pinili, tungkulin kong maging mapagparaya.
“Adrian,” sabi ko. “Pangatlong beses na itong ginagamit ng nanay mo si Bianca para ipahiya ako sa publiko.”
Kumunot ang noo niya.
“Huwag mong gawing masama ang lahat.”
“Masama bang pakinggan?”
Itinaas ko ang kanang kamay ko.
Marahan kong hinubad ang singsing na ipinagawa niya sa Hong Kong.
Apat na carat.
Halos walang bahid ang diyamante.
Noong unang makita iyon ni Doña Cecilia, sinabi niyang, “Hindi kailangang ganyan kalaki. Maliit lang ang singsing ni Bianca noon, pero sobrang saya na niya.”
Noon, pinili kong tumawa.
Nang gabing iyon, hindi na.
Inilapit ko ang kamay ko sa mangkok ng sabaw sa harap niya.
Binitiwan ko ang singsing.
“Kling.”
Namutla si Bianca.
Tumayo si Adrian.
“Amara!”
“Tapos na ang engagement,” sabi ko.
Humigpit ang panga niya.
“Dahil lang sa ilang salita ni Mama?”
“Hindi.”
Kinuha ko ang aking telepono at nagpadala ng isang mensahe.
Makalipas ang ilang segundo, biglang namatay ang slideshow ng engagement photos sa malaking LED screen.
Napapalitan iyon ng larawan ng isang kumpidensiyal na kontrata.
Nasa ibaba ang pirma ni Adrian.
Kasunod nito ang pirma ni Bianca.
At sa pinakahuling pahina, malinaw na nakasulat ang halagang:
₱86,000,000.
Napatayo si Doña Cecilia.
“Ano ito?”
Tumingin ako kay Adrian.
“Hindi lang naman ang engagement natin ang tatapusin ko ngayong gabi.”
Isa-isang lumitaw sa screen ang mga bank transfer, pekeng supplier invoice at internal emails ng kompanyang De Vera Holdings.
Tuluyang namutla si Adrian.
Lumapit sa akin si Tito Ramon at iniabot ang isang makapal na brown envelope.
Kinuha ko iyon at inilapag sa mesa.
“Bukas ng umaga, isasampa ko ang kasong fraud at qualified theft laban sa dalawang taong pumirma sa mga dokumentong ito.”
Nanginginig ang labi ni Bianca.
“Hindi mo naiintindihan—”
“Mas naiintindihan ko kaysa sa inaakala mo.”
Humarap ako kay Doña Cecilia.
“Paulit-ulit ninyong sinasabing si Bianca ang bumuo sa negosyo ng anak ninyo.”
Ngumiti ako nang malamig.
“Ngayon, malalaman natin kung paano niya talaga ito ‘binuo.’”
Ngunit bago ko mabuksan ang brown envelope, biglang sumigaw si Adrian:
“Amara, huwag! Hindi si Bianca ang tunay na kumuha ng pera!”
Napahinto ang buong silid.
Dahan-dahan akong lumingon sa kanya.
At ang sumunod niyang sinabi ang tuluyang nagpabago sa lahat.
“Si Mama ang nag-utos sa amin.”
…
“Si Mama ang nag-utos sa amin.”
Hindi agad nakapagsalita ang sinuman.
Kahit ang mga musikero sa gilid ng ballroom ay tila nakalimutang ibaba ang kanilang mga instrumento.
Nakatayo si Doña Cecilia sa likod ng kanyang upuan, isang kamay ang nakahawak sa mesa. Ang dati niyang mahinahon at eleganteng mukha ay biglang nawalan ng kulay.
“Adrian,” malamig niyang sabi. “Hindi mo alam ang sinasabi mo.”
“Alam ko,” sagot niya.
Sa unang pagkakataon nang gabing iyon, wala nang bakas ng pagiging mahinahon sa boses niya.
“Pagod na akong akuin ang lahat para protektahan ka.”
Napatingin ako kay Adrian.
Hindi ko alam kung mas masasaktan ba ako dahil nagsinungaling siya o dahil hanggang sa sandaling iyon, handa pa rin siyang ilihim ang katotohanan.
Pinindot ko ang aking telepono.
Lumitaw sa LED screen ang isang diagram ng daloy ng pera mula sa De Vera Holdings patungo sa tatlong pekeng suppliers.
Ang mga supplier ay nakapangalan sa mga taong matagal nang patay.
Mula roon, inilipat ang pera sa isang offshore account at pagkatapos ay ipinambayad sa mga ari-arian sa Makati, Taguig at Cebu.
Lahat ng property ay konektado sa isang trust fund.
Ang beneficiary: Cecilia de Vera.
May narinig na bulungan mula sa mga bisita.
Napaupo si Bianca at tinakpan ang bibig.
Si Doña Cecilia naman ay tumingin sa akin na para bang kaya niya akong patayin sa titig.
“Saan mo nakuha ang mga iyon?”
“Sa audit na kayo mismo ang humiling.”
Tatlong buwan bago ang engagement, lumapit sa akin si Adrian dahil may diumano’y nawawalang pera sa kompanya nila.
Kompanya iyon na minana nila mula sa kanyang ama, ngunit halos bumagsak dahil sa mga maling proyekto at lumobong utang.
Dahil abogado ako sa corporate litigation, hiniling niyang tulungan ko siyang magsagawa ng kumpidensiyal na pagsusuri.
Ang hindi niya alam, hindi ako madaling lokohin.
Masyadong malinis ang accounting records na ibinigay niya.
Masyadong kumpleto.
At sa karanasan ko, kapag sobrang linis ng isang dokumento, madalas may ibang bahaging pilit tinatakpan.
Kaya kumuha ako ng independent forensic accountant.
Doon namin nakita ang mga transfer.
Noong una, naniwala akong si Bianca ang utak ng lahat. Siya ang dating finance director ng kompanya. Pirma niya ang nasa karamihan ng invoices at bank instructions.
Ngunit habang lumalalim ang pagsusuri, may lumitaw na mga email mula sa isang lumang encrypted account.
Ang account na iyon ay naka-link sa personal na numero ni Doña Cecilia.
“Hindi ka maaaring maniwala sa mga pekeng dokumento!” sigaw niya.
“Hindi peke ang voice recordings,” sagot ko.
Pinindot ko ang play button.
Umalingawngaw sa ballroom ang boses niya.
“Gamitin mo ang pangalan ng lumang suppliers. Hindi na sila hahabulin ng bangko.”
Kasunod ang nanginginig na boses ni Bianca.
“Paano kung makita ni Adrian?”
“Hindi niya tatanungin ang ina niya.”
Napapikit si Adrian.
Narinig ng lahat ang susunod na bahagi.
“Kapag natapos ito, ibabalik kita sa tabi niya. Hindi bagay sa anak ko ang abogadang iyon. Masyado siyang matalino at masyadong mapanuri.”
Huminto ang recording.
Ang katahimikan pagkatapos noon ay mas mabigat kaysa sigawan.
Tumingin sa akin si Adrian.
“Amara, hindi ko alam na umabot sa ganito.”
“Pero alam mong may inililihim sila.”
Hindi siya sumagot.
Sapat na iyon bilang sagot.
Lumapit ako sa kanya.
“Kailan mo nalaman?”
“Isang buwan na ang nakalipas.”
“Isang buwan?”
“Sinabi ni Bianca na ginawa niya lang iyon dahil sa utos ni Mama. Nangako siyang ibabalik ang pera.”
“Pero hindi mo sinabi sa akin.”
“Mababalik sana ang pera pagkatapos ng engagement.”
Napatawa ako, ngunit walang saya.
“Paano?”
Hindi makatingin si Adrian sa akin.
Doon ko naunawaan ang pinakapangit na bahagi.
Hindi ang engagement ang gusto nilang ipagdiwang.
Kailangan nila ang pera at koneksiyon ko.
May sarili akong shares sa isang legal technology company na naging matagumpay sa Southeast Asia. Alam ni Adrian na balak kong ibenta ang bahagi ko pagkatapos naming ikasal upang magtayo ng sarili kong law firm.
Mahigit ₱120 milyon ang halaga ng shares na iyon.
“Gagamitin ninyo ang pera ko,” sabi ko.
Hindi iyon tanong.
“Hindi ganoon,” mabilis niyang sagot. “Pansamantala lang. Kapag nakabangon ang kompanya—”
“Pansamantala ninyong kukunin ang pinaghirapan ko para takpan ang ninakaw ng nanay mo?”
“Amara, mahal kita.”
“Hindi.”
Umiling ako.
“Mahal mo ang paraan ng pagliligtas ko sa iyo.”
Lalong dumami ang bulungan ng mga bisita.
Lumapit si Paolo kay Adrian.
“Pare, totoo ba ito?”
Hindi siya sinagot ni Adrian.
Samantala, biglang lumuhod sa harap ko si Bianca.
Nagulat ang lahat.
“Amara, patawarin mo ako.”
Tumulo ang luha niya.
“Hindi ko gustong bumalik kay Adrian. Hindi ko rin gustong pumunta rito ngayong gabi.”
Napatingin ako kay Doña Cecilia.
“Pero dumating ka.”
“Dahil pinagbantaan niya ako.”
Nanginginig ang boses ni Bianca.
“Pitong taon na ang nakalipas, nang nagsisimula pa lang kami ni Adrian, nalugi ang pamilya ko. Si Tita Cecilia ang nagbayad sa operasyon ng kapatid ko.”
“Bianca!” sigaw ni Doña Cecilia.
Ngunit nagpatuloy siya.
“Kapag hindi ko raw pinirmahan ang invoices, babawiin niya ang tulong at ipakukulong ang ama ko dahil sa lumang utang.”
Umiyak siya nang tuluyan.
“Akala ko isang beses lang. Pagkatapos ay sunod-sunod na. Nang gusto kong umalis, sinabi niyang sisirain niya ang pamilya ko.”
Tiningnan ko si Adrian.
“Alam mo ba ito?”
“Hindi lahat.”
“Pero alam mong pinipilit siya.”
Tahimik siyang tumango.
Isang mainit na galit ang gumapang sa dibdib ko.
Hindi dahil inosente si Bianca. Adulto siya. Pinirmahan niya ang mga dokumento at tumulong siyang itago ang pera.
Ngunit ang katotohanan ay malinaw.
Ginamit siya ni Doña Cecilia.
Ginamit din niya ang anak niya.
At nang dumating ako, nakita niya akong panibagong kasangkapan.
“Bakit?” tanong ni Tito Ramon mula sa likuran ko. “Mayaman na kayo. Bakit kailangan pa ninyong magnakaw?”
Nawala ang huling piraso ng kahinahunan ni Doña Cecilia.
“Dahil hindi ninyo alam kung ano ang ibig sabihin ng mawalan ng pangalan!”
Tumayo siya nang tuwid.
“Nang mamatay ang asawa ko, iniwan niya ang kompanya na puno ng utang. Lahat ng kaibigan namin ay naghihintay na bumagsak kami.”
Itinuro niya ako.
“Pagkatapos ay dumating ang babaeng ito. Isang ulila mula sa ordinaryong pamilya na mas magaling, mas mayaman at mas makapangyarihan kaysa sa anak ko.”
Napakunot ang noo ko.
Doon pala nagmula ang poot niya.
Hindi dahil kulang ako.
Kundi dahil hindi niya kayang kontrolin ang isang babaeng hindi kailangang yumuko sa kanya.
“Kapag pinakasalan ka ni Adrian,” pagpapatuloy niya, “unti-unti mong aagawin ang kompanya. Gagawin mong anino ang anak ko.”
“Hindi ko kailanman ginusto ang kompanya ninyo.”
“Sinungaling!”
“Kung ginusto ko iyon, matagal ko na sanang kinuha.”
Binuksan ko ang brown envelope.
Inilabas ko ang dokumentong kanina pa naghihintay na mabasa.
Share purchase agreement iyon.
Tatlong taon bago ko nakilala si Adrian, bumili ang investment fund na kinakatawan ng law firm namin ng malaking bahagi ng utang ng De Vera Holdings.
Nang hindi nila mabayaran ang loans, na-convert ang bahagi ng utang sa equity.
Ako ang personal na namuhunan sa restructuring.
Hindi alam ng pamilya De Vera na hawak ko, sa pamamagitan ng isang legal investment vehicle, ang tatlumpu’t walong porsiyento ng voting shares ng kompanya.
Hindi ako majority owner.
Ngunit ako ang pinakamalaking individual shareholder.
Ipinakita ko ang dokumento kay Adrian.
Namutla siya.
“Ikaw ang investor?”
“Ako ang dahilan kung bakit hindi isinara ng bangko ang kompanya ninyo tatlong taon na ang nakalipas.”
Napahawak siya sa upuan.
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil ayokong isipin mong nilapitan kita dahil sa negosyo.”
Napait ang ngiti ko.
“Samantalang ikaw pala ang lumapit sa akin dahil kailangan ninyo ng tagapagligtas.”
“Hindi ganoon ang simula,” sagot niya. “Mahal talaga kita.”
“Maaaring minahal mo ako.”
Tumingin ako sa kanya nang diretso.
“Pero sa oras na pinili mong itago ang krimen ng pamilya mo at gamitin ang kasal natin upang makakuha ng pera, pinili mong ipagkanulo ang pagmamahal na iyon.”
Lumapit siya.
“Bigyan mo ako ng pagkakataong ayusin ito.”
“Binigyan kita ng tatlong pagkakataon.”
Ang una ay noong unang ikinumpara ako ng kanyang ina kay Bianca sa isang birthday dinner.
Ang ikalawa ay noong sinabi nito sa isang charity event na mas marunong maging babae si Bianca kaysa sa akin.
At ang ikatlo ay nang gabing iyon.
Sa bawat pagkakataon, pinili niyang patahimikin ako kaysa itama ang kanyang ina.
Hindi aksidente ang katahimikan.
Isa rin itong desisyon.
Kinuha ko ang mangkok ng sabaw at ginamit ang kutsara upang kunin ang singsing.
Pinunasan ko iyon ng table napkin.
Pagkatapos ay inilapag ko sa harap ni Adrian.
“Hindi kita papakasalan.”
Napapikit siya.
“Pero hindi ibig sabihin nito na sisirain ko ang kompanya.”
Napatingin siya sa akin.
“Bukas, magsasagawa ang board ng emergency meeting. Tatanggalin si Doña Cecilia sa lahat ng posisyon. Isususpinde ka rin habang isinasagawa ang imbestigasyon.”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Amara—”
“Makikipagtulungan ako sa mga empleyadong walang kinalaman sa krimen. Hindi nila kasalanan ang ginawa ng pamilya mo.”
Humarap ako kay Bianca.
“Hindi kita ililigtas sa kaso. Pero kung magbibigay ka ng buong testimonya at ibabalik ang lahat ng perang natanggap mo, isasaalang-alang iyon ng prosecutors.”
Tumango siya habang umiiyak.
Saka ako tumingin kay Doña Cecilia.
Wala na ang kanyang ngiti.
Wala na rin ang kanyang dignidad.
Ang natira ay isang babaeng desperadong kumapit sa apelyidong siya rin ang unti-unting sumira.
“Hindi mo magagawa ito,” bulong niya. “Pamilya namin ang De Vera Holdings.”
“Hindi.”
Isinara ko ang envelope.
“May mga empleyadong ilang dekada nang nagtatrabaho roon. May mga pamilyang umaasa sa sahod. Hindi ninyo pag-aari ang kinabukasan nilang lahat para lamang iligtas ang pride ninyo.”
Lumapit sa akin si Tita Lorna at marahang hinawakan ang braso ko.
“Tara na, anak.”
Tumango ako.
Habang naglalakad kami palabas ng ballroom, walang pumigil sa akin.
Pagdating ko sa pinto, tinawag ako ni Adrian.
“Amara.”
Huminto ako, ngunit hindi lumingon.
“Kung sinabi ko sa iyo ang lahat noon, may pag-asa pa ba tayo?”
Matagal bago ako sumagot.
“Kung nagsabi ka ng totoo sa simula, baka.”
Napapikit ako.
“Pero hindi na natin malalaman.”
Kinabukasan, nagsampa kami ng kaso.
Nagbigay ng testimonya si Bianca at isinauli ang mga ari-ariang nakapangalan sa kanyang pamilya. Hindi siya nakaligtas sa pananagutan, ngunit nakatulong ang pakikipagtulungan niya upang mabawasan ang kanyang parusa.
Si Doña Cecilia ay kinasuhan ng syndicated estafa, falsification at money laundering.
Si Adrian naman ay hindi direktang sangkot sa unang mga transaksiyon, ngunit napatunayang tumulong sa pagtatago ng ebidensiya nang malaman niya ang katotohanan.
Nagbitiw siya bilang chief executive.
Makalipas ang isang taon, nakabangon ang De Vera Holdings sa ilalim ng bagong professional management.
Hindi ko kinuha ang posisyon bilang CEO.
Ibinenta ko ang bahagi ng shares ko sa isang employee trust sa mas mababang halaga upang magkaroon ng tunay na boses sa kompanya ang mga taong matagal nang nagtrabaho roon.
Ginamit ko ang natira upang itayo ang sarili kong law firm.
Sa unang araw ng pagbubukas, dumating sina Tito Ramon at Tita Lorna na may dalang pagkain.
May pancit, lumpia at isang buong kahon ng ensaymada.
Habang kumakain kami sa conference room, tinanong ako ni Tita Lorna:
“Nanghihinayang ka ba sa singsing?”
Napatingin ako sa kamay kong wala nang laman.
Ngumiti ako.
“Hindi po.”
Dahil natutunan kong ang singsing ay hindi garantiya ng respeto.
Ang apelyido ay hindi garantiya ng dangal.
At ang katahimikan ay hindi palaging tanda ng kabaitan.
Minsan, ang pinakaimportanteng paraan ng pagmamahal sa sarili ay ang tumayo, magsabi ng tama na, at lumayo sa isang mesang matagal ka nang ginagamit bilang pagkain.
Mensahe sa mga mambabasa:
Huwag hayaang turuan ka ng ibang tao na ang pagtitiis sa kawalan ng respeto ay bahagi ng pagmamahal. Ang totoong pamilya ay hindi ka pinapaliit upang sila ang magmukhang mataas. At ang taong tunay na nagmamahal sa iyo ay hindi ka hihilingang manahimik para lamang maprotektahan ang mga taong patuloy kang sinasaktan.
