Sa Araw ng Kasal Ko, Pinahiya Ako ng Babaeng “Best Friend” ng Nobyo Ko—Pero Nang Pabayaan Niya Akong Maglakad sa Kalsada, Ang Pinakakinatatakutan Kong Biyenan ang Dumating at Binago ang Lahat

Sa Araw ng Kasal Ko, Pinahiya Ako ng Babaeng “Best Friend” ng Nobyo Ko—Pero Nang Pabayaan Niya Akong Maglakad sa Kalsada, Ang Pinakakinatatakutan Kong Biyenan ang Dumating at Binago ang Lahat

Sa araw ng kasal ko, pinalabas ako ng bridal car at pinilit maglakad nang halos apat na kilometro dahil ayaw kong sumali sa kahihiyang inihanda ng babaeng “best friend” ng nobyo ko.

Ang nobyo ko?

Tumawa lang at sinabing, “Biro lang naman.”

Pero ang babaeng buong akala ko ang magiging pinakamahirap kong pakisamahan pagkatapos ng kasal—ang nanay niya—ang dumating sakay ng malaking motorsiklo.

At siya ang unang taong nagsabing, “Kung ganyan ka tratuhin ng anak ko, baka hindi siya karapat-dapat pakasalan.”

Ako si Mara Villanueva, trenta anyos, lumaki sa Iloilo sa isang pamilyang hindi mahilig sa sigawan.

Kaya noong una kong makilala si Lourdes de Leon, nanay ng fiancé kong si Paolo, halos sigurado akong hindi kami magkakasundo.

Diretsahan siyang magsalita.

Kapag naiinis, sasabihin niya agad.

Kapag mali ka, hindi niya papalambutin ang salita para lang hindi ka masaktan.

Ako naman iyong tipong kahit galit, iinom muna ng tubig bago magsalita.

Madalas niya akong asarin dahil gusto kong matamis ang kape.

Ako naman, hindi ko maintindihan kung bakit halos bawat ulam niya ay kailangang may sili.

Minsan nga, bumulong ako kay Paolo, “Pagkatapos nating ikasal, sana huwag tayong tumira malapit sa mama mo.”

Tumawa lang siya.

Hindi ko alam noon na sa pinakamahalagang araw ng buhay ko, si Lourdes pala ang taong kakampi sa akin.

Nagsimula ang gulo habang papunta kami sa wedding venue sa Tagaytay.

Pinahinto ng barkada ni Paolo ang bridal convoy.

Pinangunahan sila ni Bianca Reyes.

Si Bianca ang babaeng tinatawag ni Paolo na “parang kapatid.”

Limang taon ko nang naririnig iyon.

Noong minsang nabuhusan niya ng red wine ang damit ko sa anniversary dinner namin, aksidente raw.

Noong tumawag siya kay Paolo nang alas-dose ng gabi dahil “sira ang laptop,” normal lang daw iyon dahil mag-isa raw nakatira si Bianca.

Noong nag-cancel si Paolo ng birthday dinner namin dahil umiiyak si Bianca matapos makipaghiwalay sa boyfriend, sinabi niyang kailangan ko raw maging understanding.

Limang taon akong naging understanding.

Sa araw ng kasal ko, napagod ako.

May hawak na placard ang barkada nila.

“BRIDE’S TOLL — ₱5,000 PER CHECKPOINT!”

Noong una, nakisakay ako sa biro.

Nagbigay ang bridesmaid ko ng isang sobre.

Pagkalipas ng ilang metro, hinarang ulit kami.

Isa pang ₱5,000.

Pagkatapos, isa pa.

Pang-anim na harang na nang lumabas si Bianca na may dalang malaking apron.

Nakasulat sa harap:

“OFFICIALLY UNDER NEW MANAGEMENT.”

Nagtawanan ang lahat.

“Suotin mo muna, Mara!” sigaw niya. “Tapos baba ka at bigyan mo ng yosi ang bawat tropa ni Paolo!”

Natahimik ako.

“Bianca, tama na.”

Ngumiti siya.

“Wedding tradition lang. Huwag kang KJ.”

Pagkatapos, may dalawa sa barkada ang yumuko sa mga gulong ng bridal car.

Makalipas ang ilang segundo, narinig ko ang singaw ng hangin.

Pinasingaw nila ang dalawang gulong.

“Ano ba kayo?” sigaw ng driver.

Lalong nagtawanan ang lahat.

Tumingin ako kay Paolo.

Naghihintay akong pagsabihan niya sila.

Sa halip, nakangiti siya habang kinukunan ng video ang mga kaibigan niya.

“Babe,” sabi niya, “once in a lifetime lang ’to. Pagbigyan mo na.”

Parang may kung anong nabasag sa loob ko.

Sa likod namin, humahaba na ang pila ng sasakyan.

May mga bumubusina.

May bumababang motorista para magreklamo.

At nakatayo roon ang lalaking pakakasalan ko, natutuwa dahil “masaya” ang barkada niya.

Hinubad ko ang apron.

Inilapag ko iyon sa hood.

“Fine.”

“Mara?” tawag ni Paolo.

Binuksan ko ang pinto.

“Ako na lang ang maglalakad.”

Akala siguro nila nagbibiro ako.

Hindi ako lumingon.

Tinaas ko ang palda ng wedding gown ko at nagsimulang maglakad sa gilid ng kalsada.

Mataas ang takong ko.

Mainit.

Mabigat ang gown.

At ilang minuto pa lang, umiiyak na ako.

Hindi dahil sa sirang sasakyan.

Kundi dahil ngayon ko lang naunawaan na sa tuwing kailangan akong ipagtanggol ni Paolo kay Bianca, mas mahalaga sa kanya ang hindi mapahiya ang kaibigan niya kaysa ang hindi masaktan ang babaeng pakakasalan niya.

Ang tanging dahilan kung bakit patuloy akong naglakad papunta sa venue ay si Lola Pilar.

Pitumpu’t anim na taong gulang na siya.

Katatapos lang ng chemotherapy niya sa Iloilo.

Pinagbawalan siyang bumiyahe nang malayo, pero nagpumilit siyang lumipad papuntang Manila at bumiyahe hanggang Tagaytay.

“Ikakasal ang apo ko,” sabi niya. “Hindi ko palalampasin ’yan.”

Ayokong masayang ang pagpunta niya.

Nasa gilid ako ng highway nang makarinig ako ng malakas na makina.

Akala ko delivery rider.

Pagtingin ko, halos natigil ang paghinga ko.

Si Lourdes.

Naka-red Filipiniana dress.

Naka-heels.

At nakasakay sa malaking black touring motorcycle ng asawa niya.

Huminto siya sa harap ko.

Tinanggal ang helmet.

Tinitigan ang mukha kong puno ng luha.

“Anong ginagawa mo rito?”

Hindi ako nakasagot.

Dumating si Paolo at ang ilang kaibigan niya mula sa likod.

“Mama, okay lang. Nagbibiro lang naman kami—”

“Tumahimik ka.”

Napaatras si Paolo.

Itinuro ni Lourdes ang bridal car.

“Pinasingaw ninyo ang gulong?”

Lumapit si Bianca.

“Tita, katuwaan lang po—”

Binuksan ni Lourdes ang side compartment ng motorsiklo at kumuha ng malaking wrench.

Biglang tumahimik ang lahat.

Lumapit siya sa pulang BMW na nakaharang sa bridal car.

“Kanino ito?”

Kay Bianca pala.

Hiniram niya raw sa pinsan niya.

“Lourdes!” sigaw ni Paolo.

Tumingin sa akin ang magiging biyenan ko.

“Limang taon ka nang nananahimik, hindi ba?”

Nanigas ako.

Alam pala niya.

Inabot niya sa akin ang wrench.

“Kapag lagi mong hinahayaang tawaging biro ang pambabastos, darating ang araw na pati dignidad mo, pagtatawanan nila.”

Hindi ko ginalaw ang wrench.

Si Lourdes ang bumawi nito.

At sa isang malakas na hampas, nabitak ang windshield ng BMW.

Napasigaw si Bianca.

“Tita! Alam n’yo ba kung magkano ’yan?”

“Alam mo ba kung magkano ang dignidad ng isang bride sa araw ng kasal niya?”

Pagkatapos ay tinawagan ni Lourdes ang traffic authorities para ma-clear ang kalsada.

Hinawakan niya ako sa braso.

“Sakay.”

“Mama—” habol ni Paolo.

Lumingon si Lourdes.

“Kung may gagawin ka pang katangahan ngayong araw, baka ikaw ang hindi makarating sa altar.”

Sa buong biyahe papuntang hotel, mahigpit ang yakap ko sa baywang niya.

Doon ko unang naisip:

Baka mali ang pagkakakilala ko sa babaeng ito.

Pagdating sa venue, dumiretso ako sa bridal suite.

Naroon na si Lola Pilar.

Maputla siya, pero nang makita niya ako, napangiti siya.

“Ang ganda ng apo ko.”

Napahagulgol ako sa balikat niya.

Maya-maya, nakita ko sa mesa ang paborito kong biscocho at butterscotch mula Iloilo.

May maliit na note.

Kapag kinakabahan ka, sumasakit ang tiyan mo. Kumain ka muna. Mahal kita. — Paolo

At gaya ng isang taong limang taon nang sanay gumawa ng dahilan para sa lalaking mahal niya, muli kong sinabi sa sarili:

Baka immature lang siya.

Baka hindi niya nakikita ang ginagawa ni Bianca.

Baka pagkatapos ng kasal, magiging maayos din ang lahat.

Hanggang sa matapos akong mag-ayos at lumabas ako kasama si Lola.

Sa entrance ng ballroom, tumigil ako.

Nandoon si Bianca.

Naka-puting gown.

Hindi bridesmaid dress.

Hindi simpleng cocktail dress.

Puting gown na may mahabang palda.

At nakapulupot ang kamay niya sa braso ni Paolo habang silang dalawa ang sumasalubong sa mga bisita.

Inayos pa ni Paolo ang strap ng damit niya.

“Babe,” sabi niya nang makita ako, “late ka kasi. Tinulungan lang ako ni Bianca.”

Tinitigan ko siya.

“Kinailangan ba niyang magmukhang bride para tumulong?”

Napakagat-labi si Bianca.

“Mara, huwag kang insecure.”

Bago pa ako makasagot, dumating si Lourdes.

Kinuha niya ang coat ng isang groomsman at ibinalot kay Bianca.

“Kung ‘parang kapatid’ ka ng anak ko, mas bagay sa ’yo ang suot ng groomsman.”

May ilang bisitang napatawa.

Namula si Bianca.

Pero hindi pa iyon ang pinakamasakit.

Pagpasok namin sa ballroom, nakita ko kung saan nakaupo ang pamilya ko.

Si Mama.

Si Papa.

Dalawa kong tiyuhin.

At si Lola Pilar na katatapos lamang mag-chemo.

Nasa dulong mesa sila.

Katabi ng pinto ng kitchen service.

Ilang metro mula sa restroom.

Samantalang nasa dalawang mesa sa harap ang buong pamilya ni Bianca.

Huminga ako nang malalim.

“Paolo, bakit nandoon ang pamilya ko?”

“Napuno kasi ang front tables.”

“Pamilya ni Bianca, nasa harap.”

“Matagal na naming kakilala sila.”

May dumaan na service cart at muntik nang tumama sa upuan ni Lola.

Doon na ako napuno.

Hinampas ko ang palad ko sa mesa.

“Ililipat ang pamilya ko. Ngayon din.”

Kumunot ang noo ni Paolo.

“Mara, huwag kang gumawa ng eksena.”

“Eksena?”

Lumapit si Bianca.

“Kung ako sa ’yo, magpasalamat ka na lang na tinutulungan ka pa rin ni Paolo kahit ganito ka ka-demanding.”

At sa harap ng lahat, sinabi ni Paolo ang mga salitang hindi ko inaasahang maririnig sa araw ng kasal ko.

“Mara, kung hindi mo kayang tanggapin si Bianca bilang parte ng buhay ko, baka kailangan muna nating pag-isipan kung itutuloy natin ’to.”

Tumahimik ang buong ballroom.

Hindi ako nakasagot.

Pero sa likod ko, narinig ko ang boses ni Lourdes.

“Mabuti.”

Kinuha niya ang mikropono mula sa wedding coordinator.

“At bago magdesisyon si Mara kung pakakasalan ka pa niya, may ilang bagay munang kailangang marinig ng lahat tungkol sa inyong dalawa ni Bianca.”

PART2

“At bago magdesisyon si Mara kung pakakasalan ka pa niya, may ilang bagay munang kailangang marinig ng lahat tungkol sa inyong dalawa ni Bianca.”

Nawala ang kulay sa mukha ni Paolo.

“Mama, anong ginagawa mo?”

“Ang matagal mo nang hindi ginagawa,” sagot ni Lourdes. “Inaayos ko ang gulong ginawa mo.”

Pinatay ng wedding coordinator ang background music.

Mahigit isang daang bisita ang nakatingin sa amin.

Sinubukan ni Bianca na tumawa.

“Tita, baka mas mabuting pribado na lang—”

“Huwag mo akong tawaging Tita.”

Tumahimik siya.

Lumapit si Lourdes sa wedding coordinator na si Carla.

“Pakisabi kung sino ang nagpalit ng seating arrangement kagabi.”

Napatingin si Carla kay Paolo.

Ayaw niyang magsalita.

“Carla,” sabi ko. “Please.”

Huminga siya nang malalim.

“Originally po, Ma’am Mara, nasa front family table sina Lola Pilar at parents ninyo.”

Parang lumamig ang katawan ko.

“Originally?”

“Opo.”

“Who changed it?”

Hindi agad sumagot si Carla.

Si Lourdes ang tumingin kay Bianca.

“Sabihin mo.”

Si Carla swallowed.

“Miss Bianca contacted me last night. Sinabi niya pong approved ni Sir Paolo na ilagay sa front tables ang family niya dahil important business guests daw ang parents niya.”

Napalingon ang lahat kay Paolo.

“Ano?” tanong ko.

“Mara, hindi ganyan kasimple—”

“Approved mo?”

Tahimik.

Iyon ang sagot.

Naramdaman kong hinawakan ni Lola ang kamay ko.

Mahina ang kapit niya.

Pero siya ang dahilan kung bakit hindi ako bumagsak.

Nagpatuloy si Carla.

“Sinabi rin po ni Miss Bianca na okay lang ilagay ang side ninyo sa Table 18 dahil… hindi naman daw sila maselan.”

Nag-init ang mukha ko.

Tumingin ako kay Bianca.

“Sinabi mo ’yon tungkol sa lola kong may cancer?”

“Hindi ko alam na ganoon kalala ang condition niya.”

“Hindi mo kailangang malaman,” putol ni Lourdes. “Hindi mo pamilya ang venue na ito para ikaw ang magdesisyon kung saan uupo ang pamilya ng bride.”

Sumingit si Paolo.

“Okay. Mali iyon. Aayusin natin. Ilipat na lang ang tables.”

Napatingin ako sa kanya.

Ganoon lang?

Pagkatapos ng lahat?

Ililipat na lang ang tables?

“Paolo,” mahinahon kong tanong, “alam mo bang babaguhin ni Bianca ang seating plan?”

Napahawak siya sa batok.

“She said mas practical—”

“Alam mo?”

“Yes.”

Parang may huling piraso ng pag-asa sa loob ko na tuluyang namatay.

Hindi pala siya walang alam.

Hindi pala siya simpleng mabait.

Hindi pala siya inosenteng lalaking hindi nakakakita ng masamang intensyon.

Nakikita niya.

Pinipili lang niyang huwag akong ipagtanggol.

Tumango si Lourdes kay Carla.

“Yung nangyari sa kalsada?”

Binuksan ni Carla ang tablet niya.

“May group chat po ang entourage.”

Nanlaki ang mata ni Paolo.

“Carla!”

Pero huli na.

May screenshots.

Ideya ni Bianca ang “toll checkpoints.”

Siya rin ang nagmungkahi ng apron.

May mensahe pa siyang:

Let’s see how long before the princess cries.

May laughing reaction si Paolo.

Isa.

Maliit na emoji.

Pero sapat para masira ang natitirang bahagi ng puso ko.

Hindi siya nagplano.

Pero alam niya.

At natawa siya.

Napatingin ako sa kanya.

“Alam mong plano nilang ipahiya ako?”

“Hindi ko akalaing seseryosohin mo.”

Napatawa ako.

Hindi dahil nakakatawa.

Dahil iyon pala ang sagot niya sa limang taon.

Hindi ko akalaing masasaktan ka.

Hindi ko akalaing magagalit ka.

Hindi ko akalaing seryoso ka.

Laging ako ang kailangang mag-adjust dahil hindi niya “akala.”

Lumapit si Bianca.

“Grabe naman kayo. Isa lang iyong joke. At tungkol sa table, pamilya ko rin naman halos ang pamilya ni Paolo.”

Iyon ang maling linyang sinabi niya.

Dahil biglang tumawa si Lourdes.

Mababa.

Malamig.

“Pamilya?”

Tumingin siya kay Paolo.

“Anak, kailan naging mas pamilya sa ’yo ang pamilya ng kaibigan mo kaysa sa babaeng pakakasalan mo?”

Walang sagot.

“Huwag mong sabihing dahil matagal mo na silang kilala. Dalawampu’t siyam na taon na kitang kilala. Pero kung mali ka, mali ka.”

May ilang matatandang bisita ang tumango.

Namumula na si Paolo.

“Mama, enough.”

“No. Ngayon pa lang sapat.”

Itinuro ni Lourdes ako.

“Limang taon iyang babaeng ’yan na nag-adjust para sa ’yo. Ilang birthday niya ang iniwan mo dahil kailangan ka ni Bianca?”

Tahimik.

“Ilang date ang kinansela mo?”

Tahimik.

“Ilang beses mong tinawag na insecure si Mara para hindi mo kailangang mag-set ng boundary?”

Napatingin ako kay Lourdes.

Hindi ko kailanman ikinuwento sa kanya ang karamihan doon.

Napansin pala niya.

“Mara,” sabi ni Paolo, lumapit sa akin, “I’m sorry. Mali ako. Pero huwag nating sirain ang kasal dahil lang dito.”

Dahil lang dito.

Apat na salitang iyon ang nagdesisyon para sa akin.

Hinubad ko ang engagement ring.

Nakita niyang hawak ko iyon.

Bigla siyang namutla.

“Mara.”

“Limang taon akong naniwala na si Bianca ang problema.”

Napatingin ako kay Bianca.

“Pero hindi.”

Bumalik ang tingin ko kay Paolo.

“Ang problema, sa bawat pagkakataong kailangan mong pumili sa pagitan ng comfort niya at respeto sa akin, pinipili mong huwag siyang masaktan.”

“Mahal kita.”

“Siguro.”

Napaluha ako.

“Pero hindi sapat ang mahal mo ako kung kailangan kong makiusap para respetuhin mo ako.”

Iniabot ko ang singsing.

Hindi niya tinanggap.

“Mara, please.”

Inilapag ko iyon sa mesa.

“Hindi ako maglalakad papunta sa altar para patunayan na kaya kong tiisin ang lahat.”

Lumapit ang papa ko.

Akala ko pipigilan niya ako.

Sa halip, kinuha niya ang bag ni Mama.

“Anak,” sabi niya, “uuwi ba tayo?”

Doon ako tuluyang umiyak.

Tumango ako.

Pero bago kami makaalis, biglang nagsalita si Lola Pilar.

Mahina ang boses niya.

Kaya lalong natahimik ang lahat.

“Apo.”

Lumapit ako.

Hinawakan niya ang mukha ko.

“Pumunta ako rito para makita kang maging masaya. Hindi para makita kitang ikasal kahit malungkot ka.”

“Lola…”

“Hindi sayang ang biyahe ko.”

Ngumiti siya.

“Nakita kitang pumili para sa sarili mo. Mas mahalaga iyon.”

Napayakap ako sa kanya.

Sa gilid ng paningin ko, nakita kong umiiyak na rin si Lourdes.

Mabilis niyang pinahid ang luha niya na para bang galit siyang may nakakita.

Pagkatapos, hinarap niya ang mga bisita.

“Ladies and gentlemen, pasensya na. Walang kasalang magaganap.”

Nag-ingay ang ballroom.

“Pero bayad na ang pagkain,” dagdag niya. “Kaya kumain kayong lahat. Sayang naman.”

May ilang natawa sa gitna ng tensyon.

Ganoon si Lourdes.

Kahit pinakamasakit na sitwasyon, kaya niyang gumawa ng paraan para makahinga ang lahat.

Lumapit si Paolo sa kanya.

“Mama, anak mo ako.”

“At dahil anak kita, hindi kita kukunsintihin.”

“Pinili mo siya kaysa sa akin?”

Umiling si Lourdes.

“Hindi ito Mara laban sa ’yo.”

Tinapik niya ang dibdib ni Paolo.

“Ito ang tama laban sa mali.”

Tumulo ang luha ni Paolo.

“Hindi ko gustong mawala siya.”

“Kung ganoon, sana naisip mo iyon noong nasa kalsada siyang umiiyak habang tumatawa ka.”

Wala siyang naisagot.

Si Bianca naman ay tahimik nang paalis nang tawagin siya ni Lourdes.

“Bianca.”

Huminto siya.

“Bayaran ninyo ang damage sa traffic incident at harapin ninyo ang reklamo ng mga motoristang naabala. At huwag mong gamitin ang salitang ‘biro’ na parang automatic nitong binubura ang consequences.”

Hindi lumingon si Bianca.

Lumabas siya.

Akala ko iyon na ang huling beses kong makikita si Paolo.

Hindi pala.

Tatlong araw matapos ang dapat sana naming kasal, pumunta siya sa bahay ng parents ko sa Quezon City.

Mag-isa.

Walang flowers.

Walang Bianca.

Mukha siyang ilang gabi nang hindi natutulog.

Humingi siya ng tawad kina Mama at Papa.

Pagkatapos, humarap siya kay Lola.

“Lola Pilar, hindi ko kayo nirespeto.”

Tumango lang si Lola.

Sa huli, ako ang hinarap niya.

“Mara, hindi ako pupunta rito para pilitin kang bumalik.”

Tahimik akong nakinig.

“Na-block ko na si Bianca. Hindi dahil sinabi ni Mama. Dahil ngayon ko lang naiintindihan na matagal ko nang ginagamit ang pagiging ‘magkaibigan lang kami’ para takasan ang responsibility na maglagay ng boundaries.”

Napatingin ako sa kanya.

“Paolo, hindi mo kailangang i-block ang isang tao para sa akin. Kailangan mong matutong gumawa ng tama kahit wala ako.”

Tumango siya.

“I know.”

“Pero hindi ibig sabihin na kapag natutunan mo na iyon, babalik ako.”

Masakit sa mukha niya ang marinig iyon.

Pero tinanggap niya.

“Alam ko rin.”

Hindi kami nagbalikan.

Hindi dahil wala na akong nararamdaman.

Kundi dahil unang beses sa buhay ko, naunawaan kong puwedeng mahal mo ang isang tao at sabay mong tanggapin na hindi siya ligtas na makasama habang hindi pa siya natututong rumespeto.

Pagkalipas ng ilang buwan, bumalik si Lola sa Iloilo.

Mas bumuti ang response niya sa treatment.

At ang pinakanakakatawang bahagi ng lahat?

Si Lourdes ang mas madalas tumawag sa akin kaysa noong engaged pa kami ng anak niya.

“Mara, kumain ka na?”

“Opo.”

“Anong kinain mo?”

“Chicken inasal.”

“May sili?”

“Wala.”

“Walang kwenta.”

Pagkatapos ibababa niya ang tawag.

Makalipas ang sampung minuto, magpapadala siya ng pagkain sa bahay.

Isang araw, tinanong ko siya:

“Hindi ba awkward na kinakausap mo pa rin ako?”

“Bakit?”

“Hindi na ako magiging manugang mo.”

Tahimik siya sandali.

Pagkatapos, sumagot:

“Hindi naman kailangang maging manugang kita para ituring kitang anak.”

Hindi ako nakapagsalita.

“Tsaka,” dagdag niya, “mas gusto pa rin kita kaysa sa anak kong tanga.”

Napatawa ako nang malakas.

Iyon ang unang pagkakataong natawa ako nang walang kirot mula noong araw ng kasal.

Isang taon ang lumipas.

Hindi ko alam kung nagbago talaga si Paolo.

Narinig kong nagpa-therapy siya at lumipat ng trabaho.

Hindi na rin sila magkaibigan ni Bianca.

Pero hindi ko iyon ginawang dahilan para hintayin siya.

Natuto akong mabuhay nang hindi naghihintay sa isang lalaki na maging taong dapat sana ay naging siya noon pa.

Si Lourdes naman?

Naging bahagi pa rin siya ng buhay ko.

Kapag nasa Manila si Lola, nagsasama silang dalawa sa mall at pareho akong pinagkakaisahan.

Minsan, nakita ko silang nagtatalo tungkol sa pagkain.

“Mas masarap ang batchoy.”

“Hindi. Bulalo.”

“Batchoy.”

“Bulalo.”

Napangiti ako.

Dati, natatakot akong magkaroon ng biyenang kagaya ni Lourdes.

Masyadong maingay.

Masyadong prangka.

Masyadong matapang.

Pero kalaunan, naunawaan ko na hindi lahat ng malumanay na tao ay mabuti sa ’yo.

At hindi lahat ng maingay ay kaaway mo.

May mga taong magsasalita nang napakatamis habang unti-unti kang binabastos.

At may mga taong sisigawan ka ng—

“Tumigil ka nga sa pag-iyak at ipaglaban mo ang sarili mo!”

—pero sila rin ang unang tatayo sa harap mo kapag ikaw na ang sinasaktan.

Sa araw na hindi natuloy ang kasal ko, akala ko nawalan ako ng magiging asawa.

Ang totoo?

Nailigtas ko ang sarili ko mula sa isang buhay kung saan kailangan kong makipagkumpitensya para sa respeto ng sarili kong asawa.

At nakahanap ako ng isang ina sa babaeng buong akala ko noon ay magiging pinakamalaking problema ko.

MENSAHE

Hindi sukatan ng pagmamahal kung gaano karaming sakit ang kaya mong tiisin para manatili ang isang relasyon.

Minsan, ang tunay na pagmamahal sa sarili ay nagsisimula sa sandaling tumigil kang gumawa ng dahilan para sa taong paulit-ulit kang hindi pinipili.

At tandaan: ang taong tunay na kakampi mo ay hindi iyong laging mabait magsalita. Siya iyong handang magsabi ng totoo, tumayo sa tabi mo kapag mali na ang lahat, at ipaalala sa iyong hindi kailanman dapat ipagpalit ang dignidad para lamang mapanatili ang isang relasyon.