Sa gitna ng dumadaluyong na krisis sa ekonomiya na nararanasan hindi lamang sa Pilipinas kundi sa buong mundo, isang matapang at direktang pahayag ang nagmula sa loob ng Senado na nagpalingon sa sambayanan.

Sa isang sesyon na dapat sana ay nakatuon lamang sa mga teknikal na aspeto ng budget at inflation, lumutang ang isang masakit na katotohanan: habang ang mga ordinaryong Pilipino ay hirap na hirap pagkasyahin ang barya para sa noodles at sardinas, bilyon-bilyong piso naman ang hinihinalang nawawala dahil sa hindi maayos na pamamahala at talamak na pagnanakaw sa mga proyekto ng gobyerno.

Ang “Hustisya” sa Buwis: Luxury Bags vs. Sardinas

Naging sentro ng diskusyon ang tila hindi makatarungang pagpataw ng 12% Value Added Tax (VAT). Binigyang-diin ni Sen. Legarda ang malaking pagkakaiba, o ang kawalan nito, sa pagbubuwis sa bansa.

Kinuwestyun niya kung bakit ang mga pangunahing pangangailangan ng mahihirap—tulad ng instant noodles, de-latang sardinas, at maging ang mga over-the-counter na gamot gaya ng paracetamol at benda—ay pinapatawan ng kaparehong 12% VAT na ipinapataw sa mga mamahaling designer bags na nagkakahalaga ng daan-daang libo.

Ang panukala ay malinaw: tanggalin ang VAT sa “basket of goods” ng masa. Ayon sa senador, ang pag-alis ng pasaning ito sa balikat ng lower-income groups ay magsisilbing “good news” na agarang mararamdaman sa bawat hapag-kainan. Ngunit ang lohikal na tanong ng mga ekonomista ay palaging: “Saan kukuha ng pambawi sa mawawalang koleksyon ng buwis?”

Dito pumasok ang “Real Talk” na yumanig sa plenaryo. Hindi na kailangan ng bagong buwis kung magiging mahusay lamang ang gobyerno sa pagpapatupad ng mga proyekto.

Tahasang sinabi na ang “laki-laki ng mga ninanakaw sa gobyerno” sa tuwing may ipinapatupad na mga imprastraktura at programa. Kung mapuputol o mababawasan man lang ang talamak na katiwaliang ito, higit pa sa sapat ang halagang mababawi para punan ang kakulangan mula sa tinanggal na VAT sa pagkain ng mahihirap.

Ang “Invisible” na Crisis Committee at ang Problema sa Komunikasyon

Habang ang taong bayan ay naghahanap ng kasagutan sa tumataas na presyo ng bilihin, lumabas ang isyu tungkol sa pagbuo ng isang “Crisis Committee.” Sa gitna ng pagdinig, ipinahayag ni Sen. Kiko ang kanyang pagkabahala matapos malaman na nagpupulong na pala ang naturang komite simula pa noong huling bahagi ng Pebrero, ngunit tila walang sapat na koordinasyon sa Kongreso.

Ang kawalan ng “visibility” o pagpapakita ng komiteng ito ay nagdudulot ng kalituhan. Para sa mga mambabatas, mahalagang maging transparent ang ehekutibo sa kanilang mga hakbang upang mas maipaliwanag sa publiko kung ano ang ginagawa ng pamahalaan para maibsan ang hirap.

Ang koordinasyon sa pagitan ng mga sangay ng gobyerno ay kritikal upang hindi magmukhang nangangapa ang bansa sa gitna ng krisis na dulot ng tensyon sa Middle East at iba pang global na salik.

Ang Nagbabantang “Double Shock”: Bigas at Stagflation

Hindi lamang VAT ang problema. Nagbabala rin si Sen. Risa tungkol sa isang mas malaking krisis na paparating sa sektor ng agrikultura. Dahil sa sobrang mahal ng imported na abono, maraming magsasaka ang hindi makabili nito ngayong buwan ng Marso. Ang epekto? Isang “massive harvest decline” o matinding pagbagsak ng ani pagsapit ng Agosto.

Kapag kumonti ang suplay ng bigas, asahan ang lalong pagtaas ng presyo nito. Ito ay maaaring humantong sa tinatawag na “Stagflation”—isang mapanganib na sitwasyon kung saan sabay na tumataas ang presyo ng bilihin (inflation) habang bumabagal naman ang paglago ng ekonomiya at tumataas ang kawalan ng trabaho.

Ang ganitong “double shock” ay maaaring magpaluhod sa ekonomiya ng bansa kung hindi agad mabibigyan ng sapat na subsidyo ang mga magsasaka.

Ang Babala ng NEDA: 3.4 Milyong Pilipino sa Bingit ng Kahirapan

Sinuportahan ng mga datos mula kay Sec. Balisakan ng NEDA ang bigat ng sitwasyon. Sa kanilang pagsusuri, ipinakita ang mga “worst-case scenarios” kung saan ang bilang ng mga walang trabaho ay maaaring umakyat mula sa kasalukuyang bilang hanggang sa nakakalulang 3.4 milyon.

Gayundin, ang bilang ng mga pamilyang mahuhulog sa linya ng kahirapan ay maaaring dumami ng kaparehong bilang kung walang gagawing interbensyon.

Gayunpaman, binigyang-diin ng NEDA na ang mga ito ay mga projection lamang kung pababayaan ang sitwasyon. Ang solusyon na kanilang inirekomenda ay hindi ang “helicopter approach” o ang basta-bastang pagbibigay ng pera sa lahat, kundi ang “targeted subsidies.”

Ito ay ang pagtutok ng tulong sa mga pinaka-vulnerable na sektor gaya ng mga drayber sa transportasyon, maliliit na magsasaka, at mangingisda.

Pagbabago ng Sistema: Transparency at Efficiency

Ang mensahe ng buong talakayan ay simple: Ang krisis ay hindi lamang usapin ng presyo ng langis o abono; ito ay usapin ng pamamahala. Ang panawagan para sa transparency at ang pag-amin na may malaking pondo ang nawawala dahil sa korapsyon ay isang hamon para sa buong gobyerno na ayusin ang kanilang bakuran.

Ang bawat pisong ninanakaw sa kaban ng bayan ay katumbas ng ilang pakete ng noodles o lata ng sardinas na kinuha mula sa hapag ng isang nagugutom na pamilya.

Sa huli, ang pagtugon sa krisis pang-ekonomiya ay nangangailangan ng higit pa sa mga numero at polisiya—nangangailangan ito ng katapatan sa serbisyo at tunay na pagmamalasakit sa mga mamamayang siyang tunay na nagpapatakbo ng bansa.