PITONG TAON KAMING MAG-ASAWA, PERO SA ARAW NA PINILI KONG UMALIS, SAKA NIYA NATUKLASANG TATLONG BUWAN NA LANG PALA ANG NATITIRA SA AKIN
Pitong taon akong naging asawa ni Adrian Villareal.
Tatlong taon pala siyang may ibang babaeng hinihintay sa kabilang bahagi ng Metro Manila.
At sa araw na sinabi ng babaeng iyon na buntis siya sa asawa ko, isang bagay lang ang nasabi ko.
“Okay. Aalis na ako.”
Hindi dahil hindi masakit.
Kundi dahil tatlong buwan na lang ang ibinigay sa akin ng doktor para mabuhay.
At ayokong ang huling alaala ni Adrian sa akin ay isang babaeng dahan-dahang namamatay sa harap niya.
Ako si Elena Marasigan-Villareal, trenta-kuwatro anyos.
Pitong taon kaming kasal ni Adrian.
Kung titingnan mula sa labas, halos perpekto ang buhay namin.
May townhouse kami sa Kapitolyo, Pasig. Maganda ang trabaho ni Adrian bilang partner sa isang architectural firm sa Makati. Ako naman ay freelance book illustrator at halos sa bahay lang nagtatrabaho.
Hindi kami mayaman na parang nasa teleserye, pero hindi rin kami kinapos.
Tuwing umaga, si Adrian ang nagtitimpla ng kape ko.
Kapag malamig ang kamay ko, palagi niya iyong isinisiksik sa bulsa ng jacket niya.
At noong nagsimula akong magkasakit, siya rin ang naghatid sa akin sa bawat laboratory test.
Kaya siguro mas mahirap tanggapin na habang inaalagaan niya ako sa isang tahanan, may isa pa pala siyang mundong binubuo sa labas nito.
Nakilala ko si Bianca Solis sa isang tahimik na café sa Rockwell.
Siya mismo ang nag-message sa akin.
“May kailangan po tayong pag-usapan tungkol kay Adrian.”
Iyon lang.
Pagdating ko, nakaupo na siya sa sulok.
Siguro nasa bente-singko lamang siya.
Maayos ang buhok, simple ngunit mamahaling damit, at may kumpiyansang hindi mo makukuha kung pakiramdam mo ay isa ka lamang lihim.
Napansin kong saglit siyang tumingin sa buhok ko.
Hindi niya alam na wig iyon.
Halos wala nang natira sa tunay kong buhok matapos ang sunod-sunod na gamutan.
“Umupo po kayo,” sabi niya. “Ayokong mapagod kayo.”
Napangiti ako nang bahagya.
“So alam mong may sakit ako.”
Hindi siya sumagot.
Doon pa lang, alam ko nang marami siyang alam tungkol sa buhay namin ni Adrian.
Umikot ang kutsarita niya sa tasa.
“Tatlong taon na kami ni Adrian.”
Tahimik lang ako.
“Tatlong taon?”
Tumango siya.
“Noong una, sabi niya sa akin matatapos na rin ang marriage ninyo.”
Parang may kung anong malamig na dumaan sa dibdib ko.
Tatlong taon na ang nakalipas, iyon din ang panahon na unang bumagsak ang katawan ko.
Bigla akong nahimatay sa studio.
Sunod-sunod ang tests.
Pagkatapos noon, hindi na naging pareho ang buhay namin.
“Bakit hindi niya tinuloy?” tanong ko.
Tumingin si Bianca sa akin.
“Dahil nagkasakit kayo.”
Diretso.
Walang paligoy.
“Sabi niya hindi niya kayang iwan kayo sa ganoong kondisyon.”
Napayuko ako.
Maraming gabi noong panahong iyon na nakikita kong nakaupo si Adrian sa gilid ng kama habang tulog kunwari ako.
Minsan hawak niya ang ulo niya.
Minsan nakatingin lang sa dilim.
Akala ko takot lang siyang mawala ako.
Ngayon, bigla kong naisip na baka ang iniisip niya pala ay kung paano makakawala.
“May condo kami sa Mandaluyong,” pagpapatuloy ni Bianca. “Doon kami nagkikita.”
Hindi ko alam kung bakit iyon ang pinakamasakit.
Hindi ang hotel.
Hindi ang ilang gabing ninakaw.
Kundi isang condo.
May sariling mga tasa.
Sariling tuwalya.
Sariling susi.
Isang maliit na tahanang hindi ako kasama.
“Bakit ka nandito?” tanong ko.
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos ay ipinatong niya ang kamay sa tiyan niya.
“Buntis ako.”
Doon ako tuluyang natahimik.
Noong bagong kasal kami, minsang sinabi ni Adrian habang yakap ako:
“Kung magkakaanak man ako, gusto kong ikaw ang nanay.”
Hindi kami nagkaroon.
Nang maglaon, dahil sa sakit ko, tuluyan nang nawala ang posibilidad.
Ngayon may batang darating sa buhay niya.
Sa ibang babae.
“Gusto kong lumaki ang anak ko sa isang kumpletong pamilya,” sabi ni Bianca. “Alam kong mahirap ang sitwasyon ninyo, pero hanggang kailan ba kailangan niyang manatili dahil lang naaawa siya?”
Dahan-dahan akong huminga.
May kirot sa dibdib ko, pero hindi iyon bago.
Sanay na akong mabuhay na parang may maliit na orasan sa loob ng katawan ko.
“Gusto mong ako ang umalis.”
“Gusto ko lang maging patas.”
Halos matawa ako.
Pero wala akong lakas.
Tumingin ako sa kanya.
“Okay.”
Nagulat siya.
“Okay?”
“Ako na ang kakausap kay Adrian.”
Tumayo ako.
At eksaktong sandaling iyon, bumukas ang pinto ng café.
Pumasok si Adrian.
Halatang nagmamadali.
Nakaluwag ang kurbata niya at basa ng pawis ang noo.
“Elena!”
Lumapit siya agad.
Pagkatapos ay tumingin kay Bianca.
Hindi ko pa kailanman nakita ang ganoong galit sa mukha niya.
“Ano ang ginagawa mo rito?”
Tumayo si Bianca.
“Adrian, kailangan na niyang malaman—”
Isang malakas na sampal ang pumigil sa kanya.
Nanahimik ang buong café.
Pati ako ay natigilan.
Hindi ko kailanman nakitang manakit ng babae si Adrian.
Pero noon, nanginginig ang kamay niya.
“Sinabi ko sa iyong huwag kang lalapit kay Elena.”
Namumula ang pisngi ni Bianca.
“Pero buntis ako!”
“Hindi iyon dahilan para guluhin mo siya.”
“Hanggang kailan mo siya pagtatakpan?”
“Bianca.”
Malamig ang boses ni Adrian.
“Kapag inulit mo ito, tapos na tayo.”
Dapat siguro ay gumaan ang loob ko.
Dapat maramdaman kong ako ang pinili niya.
Pero wala.
Dahil ang isang lalaking tunay na pinoprotektahan ang asawa niya ay hindi muna bubuo ng lihim na tahanan bago siya protektahan mula rito.
Lumabas ako ng café.
“Elena!”
Hinabol niya ako.
Hinawakan niya ang braso ko.
Dahan-dahan kong inalis ang kamay niya.
“Bigyan mo muna ako ng oras.”
“Please. Hayaan mong magpaliwanag ako.”
“Hindi ngayon.”
Tumitig siya sa akin.
Namumula ang mga mata niya.
Pero umalis ako.
Makalipas ang dalawang linggo, pumirma kami sa unang settlement na inihanda ng mga abogado para sa paghihiwalay namin habang inaayos ang legal na proseso ng annulment.
Ibinigay ko sa kanya ang townhouse.
Hindi ko rin hiningi ang malaking bahagi ng savings namin.
Nagalit siya.
“Bakit parang nagmamadali kang burahin ang sarili mo sa buhay ko?”
Ngumiti lang ako.
“Pagod na ako, Adrian.”
Hindi ko sinabi ang totoo.
Na dalawang linggo bago ako makipagkita kay Bianca, sinabi ng oncologist kong hindi na tumutugon ang katawan ko sa treatment.
Na ang pinakamagandang tantiya ay tatlong buwan.
Na baka mas maikli pa.
Paglabas namin ng law office sa BGC, tahimik kaming naglakad.
Biglang nagsalita si Adrian.
“Elena.”
Huminto ako.
“Kapag naayos ko ang lahat… may chance pa ba?”
Tiningnan ko siya.
Pitong taon.
Libo-libong almusal.
Mga birthday.
Mga gabing magkatabi kaming natutulog.
At tatlong taong may ibang babaeng naghihintay sa kanya.
“Wala na.”
Iyon lang ang sinabi ko.
Pagkatapos ay sumakay ako sa taxi.
Hindi ko alam na naiwan pala sa upuan ng law office ang brown envelope na dala ko.
Hindi iyon tungkol sa annulment.
Nandoon ang pinakahuling medical report ko.
At makalipas ang halos isang oras, habang nasa EDSA ako at pilit humihinga laban sa sakit sa dibdib, tumunog ang phone ni Adrian.
Tumatawag ang oncologist ko.
“Mr. Villareal?”
“Yes.”
“Kayo pa rin po ang emergency contact ni Mrs. Villareal.”
Nanlamig si Adrian.
“May problema ba?”
Saglit na natahimik ang doktor.
Pagkatapos ay sinabi nito ang mga salitang pilit kong itinago sa kanya.
“Sir… kailangan ninyong malaman na terminal na ang cancer ni Elena.”
At bago pa makapagsalita si Adrian, idinagdag ng doktor:
“Sa estimate namin, maaaring wala na siyang tatlong buwan.”
PARTE2
Hindi agad nakasagot si Adrian.
Parang biglang nawala ang lahat ng ingay sa paligid.
Nasa basement parking pa siya ng building nang tawagan ng doktor.
“T-three months?”
Halos hindi lumabas ang boses niya.
“Possibly less,” mahinang sagot ng doktor. “Matagal na po ba kayong hindi nakakasama sa consultations niya?”
Napapikit si Adrian.
Doon niya napansin ang brown envelope sa passenger seat.
Binuksan niya iyon gamit ang nanginginig na kamay.
May resulta ng scans.
Mga reseta.
Schedule ng palliative treatment.
At isang papel na paulit-ulit niyang binasa kahit malinaw naman ang nakasulat.
Advanced metastatic cancer.
Progressive disease.
Palliative care.
Wala roon ang salitang “gumaling.”
Wala ring “next treatment cycle.”
Puro paraan na lang para bawasan ang sakit.
Biglang bumalik sa isip niya ang lahat.
Ang wig ko.
Ang mabilis kong pagkapagod.
Ang pagliit ng katawan ko.
Ang paraan kong palaging nagsusuot ng long sleeves kahit mainit.
Ang mga gabing sinasabi kong masama lang ang tiyan ko.
At ang pagmamadali kong ibigay sa kanya ang halos lahat sa settlement.
Hindi pala ako nagmamadaling makawala.
Nagmamadali akong mawala nang tahimik.
Tinawagan niya ako.
Hindi ko sinagot.
Muli.
Wala.
Pangatlo.
Hanggang sampung beses.
Sa ikalabing-isang tawag, ibang tao ang sumagot.
“Hello?”
“Nasaan si Elena?”
“Sir, driver po ako ng taxi. Dinala namin siya sa emergency room. Bigla siyang nawalan ng malay.”
Hindi ko na maalala kung paano ako nakarating sa ospital.
Nang magising ako, si Adrian ang unang nakita ko.
Nakaupo siya sa tabi ng kama.
Nakayuko.
Hawak niya ang medical report ko.
Mukha siyang ilang araw nang hindi natutulog.
“Bakit?”
Iyon lang ang sinabi niya.
Napapikit ako.
“So nalaman mo.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Para saan?”
Napatingin siya sa akin.
“Para saan?”
“Para samahan mo ako?”
“Elena—”
“Dahil mahal mo ako? O dahil maaawa ka?”
Parang sinuntok siya ng tanong.
Tahimik siyang napaupo.
“Sinabi ni Bianca na tatlong taon na kayong dalawa,” pagpapatuloy ko. “Eksaktong panahon na nagsimula akong magkasakit.”
“Elena, hindi ganoon kasimple.”
“Alam ko.”
Ngumiti ako nang pagod.
“Mas komplikado nga. Dahil tuwing gabi, umuuwi ka pa rin sa akin. Ipinagluluto mo ako. Inaalagaan mo ako. Tapos kapag nakatulog na ako, pumupunta ka sa kanya.”
Wala siyang naisagot.
Dahil totoo.
Tatlong taon na ang nakalipas, nagsimula ang relasyon nila ni Bianca bilang isang pagkakamali.
Isang business trip sa Cebu.
Isang gabing sobrang daming alak.
Pero hindi iyon natapos sa isang gabi.
Iyon ang pinakamahalagang bahagi.
Dahil ang unang pagkakamali ay maaaring aksidente.
Ang paulit-ulit na pagtatago ay desisyon.
“Binalak mo ba talagang iwan ako noon?” tanong ko.
Matagal bago siya sumagot.
“Oo.”
Hindi ko inaasahang ganoon kasakit ang isang simpleng salita.
“Pero nang malaman kong may sakit ka, hindi ko kaya.”
“Dahil mahal mo ako?”
Napalunok siya.
“Dahil… hindi ko alam kung paano kita iiwan.”
Napangiti ako.
Iyon na siguro ang pinaka-tapat na sagot na ibinigay niya sa akin sa loob ng tatlong taon.
Hindi pagmamahal.
Hindi rin purong awa.
Kundi takot.
Guilt.
Attachment.
At isang relasyong matagal nang hindi niya kayang pangalanan.
“Adrian,” sabi ko, “hindi kita iniwan dahil may sakit ako.”
Tumingin siya sa akin.
“Iniwan kita dahil napagod akong maging dahilan kung bakit hindi mo mapili ang buhay na gusto mo.”
Tumulo ang luha niya.
“No. Hindi ko gustong mawala ka.”
“Pero nawala mo na ako bago mo pa nalaman na mamamatay ako.”
Hindi na siya nakapagsalita.
Kinabukasan, dumating si Bianca.
Hindi ko siya ipinatawag.
Si Adrian.
Nagulat ako nang makita ko siya sa pinto ng private room.
Namumutla siya.
Hindi na katulad ng kumpiyansang babaeng nakaharap ko sa café.
“Ano ang ginagawa niya rito?” tanong ko.
Tumayo si Adrian.
“Kailangan nating tapusin ito nang malinaw.”
Napatingin ako sa kanya.
Pagkatapos kay Bianca.
Huminga nang malalim ang dalaga.
“Elena… sorry.”
Hindi ako sumagot.
Umupo siya sa malayong bahagi ng silid.
Pagkatapos ay inilabas niya ang ilang papel mula sa bag.
“Hindi ko dapat sinabi sa inyong buntis ako nang ganoon.”
“Pero buntis ka.”
Tumango siya.
“Oo.”
Saglit siyang napatingin kay Adrian.
“Pero hindi pa kumpirmadong kay Adrian.”
Nanigas ako.
Pati si Adrian ay tila hindi huminga.
“Ano?” sabi niya.
Umiyak si Bianca.
May isa pala siyang dating boyfriend na muli niyang nakasama nang minsang mag-away sila ni Adrian.
Hindi niya sinabi iyon.
Nang malaman niyang buntis siya, pinili niyang maniwalang kay Adrian ang bata.
O baka mas tamang sabihing gusto niyang maging kay Adrian.
Dahil kung kay Adrian iyon, may dahilan siyang pilitin itong pumili.
“Ginamit mo ang bata?” malamig na tanong ni Adrian.
“Huwag mong gawing parang ikaw lang ang niloko rito,” sagot ni Bianca habang umiiyak. “Tatlong taon mo akong sinabihang magiging malaya ka rin. Tatlong taon akong naghintay. Tuwing gusto kong umalis, sasabihin mong konting panahon pa.”
Tumahimik si Adrian.
At doon ko nakita ang buong larawan.
Hindi kontrabida si Bianca lang.
Hindi rin inosenteng biktima si Adrian.
Pareho silang gumawa ng mga desisyong pinapakain ng kasinungalingan.
At ako ang taong inilagay nila sa gitna nang hindi man lang tinanong kung gusto ko pang manatili roon.
Tumayo si Bianca.
“Hindi na ako manggugulo sa inyo.”
“Huwag mo akong isama,” sabi ko.
Napatingin silang dalawa sa akin.
“Wala nang ‘inyo.’”
Lumapit si Adrian.
“Elena—”
Umiling ako.
“Hindi mababago ng sakit ko ang ginawa mo. At hindi rin mabubura ng pagkakamali ni Bianca ang tatlong taon ninyong relasyon.”
Parang doon niya tuluyang naintindihan.
Hindi siya maililigtas ng katotohanang baka hindi kanya ang bata.
Dahil hindi naman ang pagbubuntis ang sumira sa amin.
Ang sumira sa amin ay ang tatlong taon ng pagpili niyang mabuhay sa dalawang bahay.
Umalis si Bianca.
Makalipas ang ilang linggo, nakumpirma sa pagsusuri na hindi kay Adrian ang bata.
Hindi na niya muling hinabol si Bianca.
Pero hindi rin niya ako hinilingang bawiin ang desisyon ko.
Iyon ang unang bagay na ginawa niyang tama.
Sa halip, isang araw ay tinanong niya ako:
“Ano ang gusto mong gawin sa oras na meron ka?”
Napaisip ako.
Matagal ko nang iniisip ang kamatayan.
Pero bihira kong itanong sa sarili ko kung paano ko gustong mabuhay bago iyon dumating.
“Gusto kong makita ulit ang dagat.”
Kinabukasan, bumiyahe kami papuntang Batangas.
Hindi bilang mag-asawang gustong ayusin ang relasyon.
Kundi bilang dalawang taong minsang nagmahalan nang totoo at kailangang magpaalam nang maayos.
Nag-rent kami ng maliit na bahay malapit sa beach.
Walang luxury resort.
Walang grand gesture.
Umupo lang kami sa tabing-dagat.
May dala siyang kape para sa akin gaya ng dati.
“Hindi na ako galit,” sabi ko isang gabi.
Napatingin siya sa akin.
“Pero hindi ibig sabihin na napatawad na kita sa paraang gusto mo.”
Tumango siya.
“Naiintindihan ko.”
“May mga bagay na hindi kailangang maayos para matapos nang payapa.”
Tumulo ang luha niya.
“Ang yabang ko noon. Akala ko may oras pa akong pumili.”
Tumingin ako sa dagat.
“Lahat naman tayo ganoon.”
Akala natin may next year.
May next birthday.
May susunod na pagkakataong magsorry.
Hanggang isang araw, may doktor na magbibigay sa iyo ng numero.
Tatlong buwan.
Dalawang buwan.
Isang linggo.
Pagkatapos noon, iba na ang tunog ng salitang “mamaya.”
Sa huling buwan ko, bumalik ako sa bahay ng nanay ko sa Quezon City.
Doon ko gustong manatili.
Dumadalaw si Adrian halos araw-araw.
Minsan nagdadala siya ng pagkain.
Minsan tahimik lang siyang nakaupo.
Hindi na niya ako tinatawag na “wife.”
Hindi na rin niya hinihinging magsimula kami ulit.
Natutunan niyang may mga pagkakamaling ang tanging responsableng gawin ay tanggapin ang consequence.
Isang madaling-araw, mahina na ang paghinga ko.
Nasa tabi ko ang nanay ko.
Nasa kabilang side si Adrian.
Binuksan ko ang mga mata ko.
“Adrian.”
Lumapit siya.
“I’m here.”
“May isang bagay akong ipapangako sa iyo.”
“Anything.”
“Kapag nawala ako… huwag mong gawing parusa ang natitirang buhay mo.”
Napaiyak siya.
“Elena…”
“Matuto ka lang.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Sorry.”
Sa pitong taon naming pagsasama, napakarami niyang sinabi.
“I love you.”
“Uuwi ako agad.”
“Trust me.”
“Wala kang dapat ipag-alala.”
Pero sa huli, ang salitang pinakatotoo ay iyon lamang.
Sorry.
Ngumiti ako.
“At sana sa susunod na magmahal ka, huwag mo siyang mahalin nang hati.”
Iyon ang huling malinaw kong sinabi sa kanya.
Pumanaw ako kinabukasan bago sumikat nang tuluyan ang araw.
Tatlong buwan at labing-isang araw matapos sabihin ng doktor na malapit na ang wakas.
Isang taon pagkatapos, ipinadala ni Mama kay Adrian ang maliit na kahon na iniwan ko para sa kanya.
Nandoon ang lumang susi ng townhouse.
Isang litrato naming dalawa noong unang anniversary namin.
At isang sulat.
Maikli lang.
Adrian,
Hindi kita pinagsisisihang minahal.
Ang pinagsisisihan ko lang ay hinayaan nating mas matagal ang isang relasyong pareho na nating alam na nagbago.
Sana hindi mo isipin na ang pagmamahal ay sapat na dahilan para manakit, magsinungaling, o manatili dahil lamang sa awa.
Minsan, ang pinakamalinis na anyo ng pagmamahal ay ang pagiging tapat habang may oras pa.
Mabuhay ka nang maayos.
—Elena
Matagal na nakaupo si Adrian nang mabasa niya iyon.
Pagkatapos ay inilagay niya ang susi sa tabi ng litrato.
Hindi na niya muling binuksan ang lumang bahay gamit iyon.
Dahil sa wakas, naunawaan niya:
Ang bahay ay puwedeng manatiling nakatayo kahit wala na ang taong minahal mo.
Pero ang tahanan ay nawawala sa sandaling pinili mong hatiin ang katapatan mo sa dalawang lugar.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
May mga taong nananatili sa isang relasyon dahil sa awa, takot, guilt, anak, sakit, o sa dami ng taon na pinagsamahan.
Pero hindi haba ng relasyon ang sukatan ng tunay na pagmamahal.
Katapatan ang sukatan nito.
Kung mahal mo ang isang tao, huwag mo siyang hayaang mabuhay sa isang kasinungalingang ikaw mismo ang gumawa.
At kung dumating ang araw na hindi mo na kayang magmahal nang buo, magkaroon ka ng tapang na magsabi ng totoo habang may oras pa.
Dahil minsan, hindi ang pagkawala ng isang tao ang pinakamasakit.
Ang pinakamasakit ay ang malaman na noong nasa tabi mo pa siya, matagal mo na pala siyang unti-unting pinakawalan.
