PINALAYAS AKO NG INAMING NAGPALAKI SA AKIN SA GITNA NG BAGYO—PERO SA BASURAHAN, NATAGPUAN KO ANG LUMANG POSTER NG BATANG KAMUKHA KO, AT ANG ISANG TAWAG KO AY NAGPABALIK SA AMANG LIMANG TAONG NAGHINTAY
Walóng taong gulang pa lamang ako nang sampalin ako ni Aling Marites sa hapag-kainan dahil kumuha ako ng isang pirasong karne.
Bumukas ang pinto.
Itinulak niya ako palabas ng bahay habang bumubuhos ang malamig na ulan.
“Lumayas ka! Wala kang karapatang kumain ng pagkaing para sa tunay kong anak!”
Hindi ako umiyak.
Kapag matagal ka nang sinasabihang pabigat, matututo kang lunukin pati luha mo.
Ang pangalan ko noon ay Ligaya Saglit.
Saglit—dahil ayon kay Aling Marites, saglit lang daw akong dapat manatili sa buhay nila.
Napunta ako sa kanila noong tatlong taong gulang ako. Sabi niya, nakita raw niya akong umiiyak malapit sa estero sa Maynila. Kung hindi niya ako pinulot, baka kung saan na raw ako napadpad.
Paulit-ulit niya iyong ikinukuwento tuwing may pagkain akong hinihingi.
Utang ko raw sa kaniya ang buhay ko.
Kaya nang ilabas niya ako sa ulan nang gabing iyon, hindi ako nangahas kumatok ulit.
Naglakad ako nang walang tsinelas. Naiwan iyon sa loob ng bahay. Ang suot kong damit ay lumang kamiseta ng anak niyang si Junjun at kupas na shorts na ilang beses nang tinahi.
Sa likod ng isang saradong panaderya, may malaking basurahan. Sumiksik ako roon para makaiwas sa hangin. Naghanap ako ng karton na puwedeng ipantakip sa katawan.
Doon ko nakita ang papel.
Luma na iyon, basa ang gilid at halos burado ang tinta.
NAWAWALANG BATA.
May larawan ng isang batang babae na may bilugang mukha, malalaking mata, at maliit na nunal sa ilalim ng kaliwang tainga.
Napahawak ako sa sarili kong tainga.
May ganoon din ako.
Nakasaad sa poster:
Pangalan: Tala Villareal.
Nawala limang taon na ang nakalipas.
Ama: Rafael Villareal, tagapangulo ng Villareal Holdings.
May halagang nakasulat sa ibaba bilang gantimpala. Napakaraming zero. Hindi ko alam kung paano iyon basahin.
Ang alam ko lang, baka sapat iyon para makabili ako ng lugaw.
May nakita akong lumang payphone sa tapat ng terminal. Sa bulsa ko ay may natitirang limang pisong barya na ibinigay sa akin ng tindera noong nakaraang araw.
Isinubo ko ang barya sa makina at idinial ang numerong nasa poster.
May sumagot agad.
“Hello?”
Boses iyon ng isang lalaki. Mababa, pagod, at parang ilang gabi nang hindi natutulog.
Huminga ako nang malalim.
Naisip kong magkunwaring alam ko kung nasaan ang bata. Hihingi lang ako ng pagkain kapalit ng impormasyon.
Ngunit bago pa ako makapagsalita, narinig kong bumagsak ang kung ano sa kabilang linya.
Pagkatapos ay humagulgol ang lalaki.
“Ta… Tala?”
Napatingin ako sa telepono.
“Hindi pa po ako nagsasalita.”
Biglang natahimik ang kabilang linya.
Makalipas ang ilang segundo, nanginginig niyang tanong, “Nasaan ka?”
“Sa may terminal po sa Avenida. Katabi ng saradong panaderya.”
“Huwag kang aalis.”
“Kapag hindi po ako umalis, mababasa po ako rito.”
“May kainan ba riyan?”
Tumingin ako sa kabilang kalsada. May maliit na lugawan na bukas pa. Makapal ang usok mula sa malaking kaldero.
“Meron po.”
“Pumasok ka. Kumain ka. Sabihin mong si Rafael Villareal ang magbabayad.”
Nag-alinlangan ako.
“Puwede po bang may itlog?”
Natahimik ulit siya.
Akala ko nasobrahan ako.
“Hindi na lang po. Lugaw lang. Maraming sabaw.”
“May itlog,” mabilis niyang sagot. “May manok. May tinapay. Kahit ano. Kumain ka muna.”
Pumasok ako sa lugawan. Hindi naniwala ang may-ari sa una, pero pinaupo pa rin niya ako nang makita niyang nanginginig ako sa lamig.
Inilapag niya sa harap ko ang pinakamalaking mangkok ng lugaw na nakita ko sa buong buhay ko.
May itlog.
May hiniwang manok.
May pritong bawang.
Hindi ko agad kinain ang manok. Tatlong piraso ang ibinalot ko sa tissue at itinago sa bulsa.
Baka kasi hindi dumating ang lalaking kausap ko.
Baka panaginip lang ang lahat.
Hindi pa kalahati ang nakakain ko nang huminto sa labas ang anim na itim na sasakyan.
Isang lalaking nakasuot ng mahabang itim na coat ang bumaba mula sa unang sasakyan. Basang-basa ang buhok niya. Magkaiba ang suot niyang sapatos—isang itim na leather shoe at isang kulay-abong tsinelas.
Nagtawanan nang mahina ang ilang customer.
Hindi siya tumingin sa kanila.
Sa akin lang.
Pumasok siya sa lugawan na halos hingal na hingal.
Matangkad siya, ngunit nang makita niya ako, tila bigla siyang lumiit.
Lumuhod siya dalawang hakbang mula sa upuan ko.
“Tala?”
Mahigpit kong hinawakan ang kutsara.
“Magkano po ang bayad kapag magpapanggap na anak?”
Napapikit siya.
Nang muli niyang imulat ang mga mata niya, puno na iyon ng luha.
“Ano’ng pangalan mo?”
“Ligaya Saglit.”
Parang may sumaksak sa dibdib niya.
“Bakit Saglit?”
“Dahil saglit lang daw po akong dapat manatili sa bahay.”
Napalunok siya.
“Puwede ko bang makita ang likod ng kaliwang tainga mo?”
“May bayad po.”
Natigilan ang mga lalaking kasama niya.
Ngunit seryoso siyang nagtanong, “Magkano?”
“Dalawampung piso.”
Agad siyang dumukot ng makapal na pitaka.
Umiling ako.
“Dalawampu lang po. Sabi ni Aling Marites, kapag kumuha ka nang sobra, sisingilin ka rin nang sobra.”
“Si Aling Marites ba ang nanay mo?”
“Hindi ko po alam. Sabi niya pinulot niya ako sa estero limang taon na ang nakaraan.”
Namutla siya.
Dahan-dahan kong itinaas ang buhok ko.
Pagkakita niya sa maliit na nunal sa ilalim ng tainga ko, napahawak siya sa sahig.
“Diyos ko…”
Tinawag niya ang lalaking nasa likuran niya.
“Enzo, tumawag ka sa pulis. Ihanda ang DNA test.”
Pagkarinig ko sa salitang pulis, mabilis akong tumayo.
“Hindi po ako magnanakaw!”
Tumakbo ako patungo sa pinto, ngunit nadulas ako sa basang sahig.
Nahulog mula sa bulsa ko ang tatlong piraso ng manok na itinabi ko. Dalawa ang gumulong sa ilalim ng mesa. Ang isa ay dumikit sa kulay-abong tsinelas niya.
Tahimik ang buong lugawan.
Hindi ko ininda ang sakit ng tuhod ko. Pinulot ko agad ang isang piraso.
“Sayang po.”
Lumapit si Rafael at hinubad ang coat niya. Ibinalot niya iyon sa akin.
“Walang huhuli sa iyo.”
“Pero tumawag po kayo ng pulis.”
“Hindi para sa iyo.”
Binuhat niya ako.
Mahigpit.
Masyadong mahigpit na parang kapag lumuwag ang mga braso niya ay mawawala ulit ako.
Sa ospital, nakita ng doktor na kulang ako sa nutrisyon at may mga lumang marka sa balat dahil sa paulit-ulit na pananakit at pagpapabaya.
Hindi nagsalita si Rafael habang kinukunan ako ng litrato para sa medical report.
Nakatayo lang siya sa may bintana, nakatalikod sa akin.
Ngunit kita kong nanginginig ang kamay niya.
Nang kunan ako ng sample para sa DNA, binigyan ako ng nurse ng strawberry candy.
Itinago ko iyon sa ilalim ng unan.
“Bakit hindi mo kainin?” tanong ni Rafael.
“Para bukas.”
“Bakit para bukas?”
“Kasi baka bukas wala na ulit.”
Napayuko siya.
Makalipas ang ilang oras, dumating ang isang eleganteng matandang babae na naka-wheelchair. Siya raw si Doña Pilar, ina ng yumao kong ina.
Hindi pa lumalabas ang DNA result, ngunit nang makita niya ako, napaiyak siya.
“Kamukhang-kamukha mo si Isabel.”
“Si Isabel po?”
“Ang iyong ina.”
Bago pa siya makapagpaliwanag, bumukas nang malakas ang pinto ng silid.
Pumasok si Aling Marites kasama ang dalawang pulis.
Nakapamaywang siya at galit na galit.
“Akin ang batang iyan!” sigaw niya. “Inalagaan ko siya nang limang taon!”
Pagkatapos ay itinuro niya si Rafael.
“At bago ninyo ako akusahan, itanong ninyo muna sa kaniya kung sino talaga ang kumuha sa batang iyan limang taon na ang nakaraan!”
Biglang natahimik ang lahat.
Dahan-dahang tumingin si Doña Pilar kay Rafael.
At sa unang pagkakataon mula nang makita ko siya, ang lalaking tinatawag nilang pinakamakapangyarihang negosyante sa bansa ay umatras na parang may kinatatakutan.
PARTE2
“At bago ninyo ako akusahan, itanong ninyo muna sa kaniya kung sino talaga ang kumuha sa batang iyan limang taon na ang nakaraan!”
Nakaturo si Aling Marites kay Rafael.
Naramdaman kong biglang humigpit ang hawak ni Doña Pilar sa kanyang tungkod.
“Ano ang ibig mong sabihin?” malamig niyang tanong.
Ngumisi si Aling Marites.
“Hindi ako ang unang kumuha sa bata. May nag-abot sa kaniya sa akin.”
Lumingon siya kay Rafael.
“At ang babaeng iyon ay galing mismo sa bahay ninyo.”
Hindi sumagot si Rafael.
Doon ako unang kinabahan.
Akala ko kapag mayaman ang isang tao, wala na siyang kinatatakutan. Ngunit sa sandaling iyon, mukha siyang batang nahuling may itinatagong kasalanan.
Lumapit ang babaeng pulis at hinarangan si Aling Marites.
“Ma’am, kailangan ninyong sumama sa presinto para magbigay ng pahayag.”
“Hindi ako sasama hangga’t hindi nila ibinabalik ang bata!”
Napahawak ako sa kumot.
“Hindi po ako babalik.”
Napalingon sa akin ang lahat.
Hindi ko alam kung saan nanggaling ang lakas ng loob ko.
Marahil dahil mainit ang kumot.
Marahil dahil unang beses sa buhay ko, may mga taong nakatayo sa pagitan ko at ni Aling Marites.
“Hindi po ako babalik sa bahay ninyo,” ulit ko. “Kahit hindi po ako si Tala.”
Namilog ang mga mata niya.
“Walanghiya ka! Sino ang nagpakain sa iyo sa loob ng limang taon?”
“Hindi po ninyo ako pinapakain kapag galit kayo.”
“Sinuotan kita!”
“Damit po ni Junjun.”
“Pinatulog kita sa bahay ko!”
“Sa sahig po ako natutulog kapag may bisita.”
Namutla ang mukha niya.
Tahimik na inilabas ng babaeng pulis ang dokumento mula sa ospital.
“May sapat na dahilan upang imbestigahan ang pang-aabuso, ilegal na pagkupkop, at posibleng pagkidnap. Hindi ninyo maaaring kunin ang bata.”
Sinubukan ni Aling Marites na lumapit, ngunit mabilis siyang pinigilan ng mga pulis.
Bago siya tuluyang mailabas, sumigaw siya kay Rafael.
“Sabihin mo sa kanila ang totoo! Sabihin mong hindi ako ang nagpasimuno!”
Sumara ang pinto.
Naiwan ang katahimikan.
Tumingin si Doña Pilar kay Rafael.
“Ano ang alam mo?”
Matagal bago siya sumagot.
“May hinala ako.”
“Limang taon kang may hinala?”
“Wala akong ebidensiya.”
“Pero may pangalan kang pinaghihinalaan.”
Pumikit si Rafael.
“Si Celeste.”
Kilala ng lahat sa silid ang pangalang iyon maliban sa akin.
Si Celeste Villareal ang nakababatang kapatid ni Rafael.
Ayon sa kuwento ni Doña Pilar, bago ako mawala, may malaking alitan sa loob ng pamilyang Villareal.
Ang aking ina, si Isabel, ay tagapagmana ng isang malaking bahagi ng kumpanyang itinayo ng kanyang ama. Nang pakasalan niya si Rafael, pinagsama ang dalawang makapangyarihang pamilya.
Ngunit ilang buwan matapos akong ipanganak, namatay si Isabel dahil sa komplikasyon sa puso.
Sa testamento niya, iniwan niya sa akin ang halos lahat ng bahagi niya sa kumpanya.
Hangga’t menor de edad ako, si Rafael ang mamamahala.
Kapag namatay ako o tuluyang hindi na matagpuan, mapupunta ang bahagi sa pinakamalapit na kamag-anak ni Rafael—si Celeste.
“May pagkakataon siyang kunin si Tala,” sabi ni Rafael. “Siya ang huling kasama ng bata bago ito mawala.”
“Bakit hindi mo sinabi sa pulis?” mariing tanong ni Doña Pilar.
“Sinabi ko. Pero itinanggi niya. Walang CCTV sa lugar. Walang saksi. At kinabukasan, umalis siya patungong ibang bansa.”
“Bakit hindi mo siya pinabalik?”
“Sinubukan ko.”
“Hindi sapat ang sinubukan!”
Umalingawngaw ang boses ni Doña Pilar sa silid.
Hindi sumagot si Rafael.
Naupo siya sa gilid ng kama ko.
“Kasalanan ko,” mahina niyang sabi. “Kahit hindi ako ang kumuha sa iyo, nabigo kitang protektahan.”
Tiningnan ko ang magkaiba niyang sapatos.
“Hindi pa naman po sigurado na ako si Tala.”
Tumingin siya sa akin.
“Alam kong ikaw iyon.”
“Dahil sa nunal?”
“Dahil kapag natatakot ka, kinakagat mo ang loob ng pisngi mo.”
Natigil ako.
“Ginagawa iyon ng nanay mo,” pagpapatuloy niya. “At ginawa mo rin iyon noong sanggol ka pa.”
Bago pa ako makasagot, pumasok ang doktor na may hawak na puting sobre.
Tumayo ang lahat.
“Lumabas na ang preliminary DNA result.”
Parang biglang nawala ang hangin sa silid.
“Ang posibilidad na si Mr. Rafael Villareal ang ama ng bata ay higit sa siyamnapu’t siyam na porsiyento.”
Napapikit si Rafael.
Si Doña Pilar ay napahikbi.
Ako naman ay tumingin sa candy sa ilalim ng unan.
Hindi ko alam kung ano ang dapat maramdaman.
Masaya ba dapat ako?
Galit?
Takot?
Buong buhay ko, wala akong ama. Ngayon, biglang may lalaking umiiyak sa tabi ko at nagsasabing limang taon niya akong hinanap.
Lumuhod si Rafael sa harap ko.
Hindi niya ako niyakap.
“Hindi kita pipilitin na tawagin akong Papa,” sabi niya. “Hindi kita pipilitin na sumama sa akin agad. Pero mula ngayon, wala nang magugutom sa iyo. Wala nang magtataboy sa iyo sa ulan.”
“Paano kung magalit po ako?”
“May karapatan ka.”
“Paano kung hindi ko kayo paniwalaan?”
“Maghihintay ako.”
“Paano kung tumakas ako?”
“Susundan kita. Pero hindi para ikulong ka. Para siguraduhing may sapatos ka.”
Hindi ko napigilang tumingin sa paa niya.
“Pero magkaiba po ang sapatos ninyo.”
Sa unang pagkakataon, natawa ang mga tao sa silid.
Kasabay ng pagtawa ni Rafael ang pagpatak ng luha niya.
Kinabukasan, dinala sa presinto si Aling Marites. Sa kanyang pahayag, sinabi niyang limang taon na ang nakalipas, isang babaeng naka-cap at salaming madilim ang nagdala sa akin sa kaniyang inuupahang bahay.
Binigyan siya ng malaking halaga at sinabihang ilayo ako sa Maynila.
Ngunit naubos ang pera dahil sa pagsusugal ng asawa niya. Sa halip na alagaan ako, ginawa niya akong katulong sa bahay.
May isang bagay siyang itinago bilang proteksiyon.
Isang lumang cellphone.
Nasa loob noon ang mga mensahe mula sa babaeng nagbayad sa kaniya.
Nang marecover ng mga imbestigador ang data, lumabas ang pangalan ng isang pekeng account na konektado sa personal assistant ni Celeste.
Hindi pa sapat iyon para tuluyang makasuhan siya.
Ngunit may sumunod pang ebidensiya.
Sa lumang cellphone ay may voice recording.
Naroon ang boses ng isang babaeng nagsasabing:
“Kapag nahanap ang bata, wala kang makukuha. Siguraduhin mong hindi na siya makababalik.”
Dahil doon, agad na hiniling ng mga awtoridad ang pagbabalik ni Celeste sa Pilipinas.
Tatlong araw matapos akong makalabas ng ospital, naganap ang pagpupulong sa mansiyon ng mga Villareal.
Dumating si Celeste na nakasuot ng mamahaling puting suit. Maganda siya, maayos, at kalmado—parang hindi siya ang babaeng pinaghihinalaang sumira sa buhay ko.
Nang makita niya ako, bahagyang nanigas ang ngiti niya.
“Rafael,” sabi niya, “hindi mo ba naisip na maaaring ginagamit ka lang ng batang ito?”
Hindi sumagot ang ama ko.
Inilapag ni Enzo sa mesa ang DNA result.
“Siya si Tala.”
Kumuha si Celeste ng baso ng tubig.
“Kahit anak mo siya, wala kayong patunay na may kinalaman ako sa pagkawala niya.”
Pinatugtog ng imbestigador ang recording.
Nawala ang kulay sa mukha niya.
Ngunit mabilis siyang nakabawi.
“Hindi malinaw na ako iyan.”
May isa pang pumasok sa silid.
Ang personal assistant niyang si Bianca, kasama ang sariling abogado.
Nanginginig ang babae.
“Ma’am Celeste ang nag-utos sa akin,” sabi niya. “Siya ang nagbigay ng pera. Ako ang naghanda ng pekeng dokumento at cellphone.”
Tumayo si Celeste.
“Sinungaling!”
“Pinangakuan ninyo akong tutulungan ninyo ang pamilya ko. Pero nang magsimulang magtanong si Sir Rafael, pinagbantaan ninyo akong ipapahamak.”
Inilabas ni Bianca ang flash drive na naglalaman ng bank records, mensahe, at litrato ng pakikipagkita kay Aling Marites.
Hindi na nagsalita si Celeste.
Hindi siya sumigaw.
Hindi rin siya humingi ng tawad.
Tumingin lang siya sa akin na parang kasalanan kong nabuhay ako.
“Lahat ay napunta sa batang iyan,” malamig niyang sabi. “Kumpanya. Ari-arian. Pangalan. Ano ang natira sa akin?”
Lumapit si Rafael.
“May pamilya ka sana.”
“Hindi sapat iyon.”
“At dahil hindi sapat sa iyo, ninakaw mo ang limang taon ng buhay ng anak ko.”
Doon ko nakita ang galit sa kaniyang mukha.
Hindi iyong galit na maingay.
Mas nakakatakot iyon—tahimik, malinaw, at walang pag-aalinlangan.
“Hindi kita ililigtas,” sabi niya. “Hindi kita pagtatakpan. Kahit kapatid kita.”
Dinakip si Celeste para sa pagkidnap, falsification of documents, conspiracy, at iba pang kasong kaugnay ng pagkawala ko.
Si Aling Marites naman ay kinasuhan dahil sa ilegal na pagkupkop at pagmamaltrato. Hindi tinanggap ni Rafael ang alok niyang ibalik ang bahagi ng perang natanggap kapalit ng pagpapatawad.
“Hindi pera ang ninakaw ninyo,” sabi niya. “Pagkabata ng anak ko.”
Akala ko pagkatapos ng pag-aresto, magiging madali na ang lahat.
Hindi pala.
Sa bahay ni Rafael, may sarili akong kuwarto na mas malaki pa sa buong bahay nina Aling Marites. May kama akong malambot, kabinet na puno ng damit, at banyo na may mainit na tubig.
Pero sa unang gabi, natulog ako sa sahig.
Nang makita ako ni Rafael, hindi niya ako pinagalitan.
Humiga siya sa sahig sa labas ng pinto.
“Bakit po kayo nandiyan?” tanong ko.
“Baka magising kang natatakot.”
“Hindi po kayo komportable.”
“Hindi rin ikaw.”
Kinabukasan, natuklasan niyang nagtatago ako ng tinapay sa ilalim ng unan.
Hindi niya iyon itinapon.
Naglagay siya ng maliit na basket sa tabi ng kama.
“Dito mo puwedeng ilagay ang gusto mong itabi.”
Araw-araw, may laman iyong biskwit, prutas, at tinapay.
Unti-unti, natutuhan kong hindi nauubos ang pagkain kapag kumain ako nang marami.
Natutuhan kong hindi ako sasampalin kapag humingi ako ng isa pang piraso ng manok.
Natutuhan kong ang pagsara ng pinto ay hindi palaging nangangahulugang ikukulong ako sa labas.
Nagkaroon ako ng therapist. Bumalik ako sa paaralan. Tinuruan ako ni Doña Pilar na tumugtog ng piyano, bagaman mas gusto kong magpukpok ng maling nota para inisin siya.
Si Rafael naman ay natutong huwag umiyak sa bawat maliit na bagay.
O kahit paano, natuto siyang lumabas muna ng kuwarto bago umiyak.
Isang gabi, nadatnan ko siyang nakaupo sa sala, hawak ang lumang missing-person poster na nakita ko sa basurahan.
“Papa,” tawag ko.
Nanigas siya.
Iyon ang unang beses na tinawag ko siyang ganoon.
Dahan-dahan siyang tumingin sa akin.
“Ano’ng sabi mo?”
“Papa.”
Hindi siya nakasagot.
Kaya inilapag ko sa mesa ang strawberry candy na limang araw kong itinago.
“Para po sa inyo.”
“Akala ko para sa bukas mo iyan.”
“Dumating na po ang bukas.”
Tinakpan niya ang mukha niya.
At kahit ipinangako niyang hindi na siya iiyak sa harap ko, umiyak na naman siya.
Makalipas ang isang taon, nagtayo ang Villareal Foundation ng mga pansamantalang tahanan at legal assistance center para sa mga nawawalang bata at batang biktima ng pang-aabuso.
Ako ang pumili ng pangalan.
Tahanan ng Tala.
Sa pagbubukas nito, tinanong ako ng isang reporter kung ano ang pinakamahalagang bagay na natanggap ko matapos akong matagpuan.
Inasahan niyang sasabihin kong bahay.
Pera.
O ang apelyidong Villareal.
Umiling ako.
“Ang pinakamahalaga po,” sabi ko, “ay iyong may taong naghihintay sa akin kahit hindi ko pa alam ang daan pauwi.”
Sa gilid ng entablado, nakatayo si Papa.
Magkapareho na ang sapatos niya.
Ngunit sa bulsa niya ay nakatago pa rin ang lumang kulay-abong tsinelas na suot niya noong gabing natagpuan niya ako.
Sabi niya, paalala raw iyon na kahit gaano kayaman o kapangyarihan ang isang tao, kapag anak niya ang nawawala, tatakbo siyang palabas kahit hindi na niya maalala kung ano ang suot niya.
At ako?
Hindi na ako si Ligaya Saglit.
Ako si Tala Isabel Villareal.
Ang batang itinapon sa ulan.
Ang batang natagpuan ang sarili niyang mukha sa basurahan.
At ang batang minsang nagtabi ng kendi para sa bukas—hanggang sa wakas, dumating din ang araw na hindi ko na kailangang matakot na mawawala iyon.
