Pagkalipas ng Tatlong Taon, Sinundo Ako ng Ex-Husband Ko sa Ulan—Sinabi Niyang Limang Buwan Nang Buntis ang Asawa Niya, Pero Nang Makita Niya ang Peklat sa Braso Ko, Nabunyag ang Totoong Dahilan ng Aming Diborsiyo
Tatlong taon matapos ang diborsiyo namin, nakita ko ulit ang dating asawa ko sa gitna ng isang malakas na ulan sa Los Baños.
Ang unang sinabi niya sa akin ay, “Sumakay ka.”
Ang pangalawa?
“Limang buwan nang buntis ang asawa ko.”
At ilang minuto lang pagkatapos noon, nakita niya ang peklat na tatlong taon kong itinago sa kanya.
Halos puti na sa kapal ng ulan ang buong kalsada nang hapong iyon.
Nakatayo ako sa ilalim ng bubong ng isang waiting shed sa may Lopez Avenue, basang-basa ang laylayan ng pantalon ko at halos wala nang silbi ang payong na hawak ko.
Doon huminto ang isang itim na SUV.
Bumaba ang bintana.
At nakita ko ang mukha ng lalaking minsan kong tinawag na tahanan.
Gabriel Villanueva.
Dating asawa ko.
Isa na ngayong kilalang plant biology professor sa UPLB.
Tatlong taon na kaming hindi nagkikita.
Pero sa unang segundo pa lang, alam kong wala siyang gaanong ipinagbago.
Pareho pa rin ang matalim na mga mata.
Pareho pa rin ang tahimik na paraan ng pagtingin na parang kaya niyang himayin ang bawat kasinungalingang sabihin mo.
“Sumakay ka, Mara.”
“Okay lang ako.”
“Basang-basa ka.”
“May jeep naman mamaya.”
Tiningnan niya ang ulan na halos hindi na makita ang kabilang side ng kalsada.
“Mara.”
Iyon lang.
Pareho pa rin ang tono.
At marahil dahil pagod na rin akong manginig sa lamig, binuksan ko ang pinto.
Malamig sa loob ng sasakyan.
Sobrang lamig.
Parang huling anim na buwan ng pagsasama namin.
Walang nagsalita.
Ang tunog lang ng ulan sa windshield ang pumuno sa katahimikan.
Hanggang sa biglang nagsalita si Gabriel.
“Tatlong taon na.”
Hindi ako lumingon.
“Hanggang ngayon, may isang bagay akong hindi maintindihan.”
Alam ko na agad kung ano iyon.
“Kung gusto mong pag-usapan ang divorce—”
“Bakit si Paolo?”
Napahigpit ang hawak ko sa basang bag sa kandungan ko.
“Sa lahat ng lalaki…”
Huminga siya nang malalim.
“Bakit si Paolo Reyes?”
Hindi ako sumagot.
Dr. Paolo Reyes.
Ang lalaking nakita niyang yumakap sa akin sa parking lot ng isang hotel tatlong taon na ang nakaraan.
Ang lalaking pinaniwalaan niyang ipinagpalit ko sa kanya.
At ang lalaking kinamuhian niya mula college dahil ilang beses silang nagbanggaan noon.
Ibinaling ko na lamang ang mukha ko sa bintana.
Doon ko napansin ang mga bulaklak sa passenger seat.
Puting sampaguita at ilang stems ng white roses.
May maliit na card sa gitna.
At kahit nakatagilid, nabasa ko ang sulat-kamay ni Gabriel.
Para sa pinakamamahal kong asawa.
Napangiti ako nang mahina.
Hindi dahil masaya ako.
Kundi dahil may mga bagay palang kaya mong makita matapos ang ilang taon nang hindi na tuluyang nasasaktan.
“Okay kayo?” tanong ko.
Bahagyang kumunot ang noo niya.
“Kayo ng asawa mo.”
Saglit siyang natahimik.
Pagkatapos ay tumango.
“Okay naman.”
Makalipas ang ilang segundo, idinagdag niya:
“Limang buwan na siyang buntis.”
May kung anong dumaan sa dibdib ko.
Mabilis lang.
Parang karayom.
Pero agad ding nawala.
“Congratulations.”
Dalawang salita.
Iyon lang.
Hindi ko alam kung ano ang inaasahan niyang reaction.
Pero hindi na ako iyong babaeng umiiyak sa kusina habang hinihintay siyang umuwi mula sa laboratory.
At hindi na rin ako iyong babaeng humahawak sa kamay niya gabi-gabi habang pinaplano namin kung ilang anak ang gusto naming magkaroon.
Huminto ang SUV sa bungad ng inuupahan kong compound.
Hindi kasya ang sasakyan sa loob.
Makitid ang daan, may tubig sa mga lubak at magkakadikit ang mga lumang apartment.
Tumingin si Gabriel sa paligid.
“Dito ka nakatira?”
“May problema?”
“Mara, halos walang ilaw sa loob.”
“May ilaw.”
“Isang bombilya sa poste.”
Tinanggal ko ang seat belt.
“Salamat sa hatid.”
Bumaba ako.
Pero bumaba rin siya.
“Hatid na kita sa pinto.”
“Hindi na.”
“Mara.”
“Gabriel, kaya ko.”
Hinawakan niya ang pulsuhan ko.
Agad akong napalingon.
“Huwag.”
Sinubukan kong bawiin ang kamay ko.
Sa paghila namin, nahulog ang maliit kong plastic bag.
Gumulong sa basang semento ang laman.
Isang supot ng maintenance medicine na binili ko para kay Aling Rosa sa katabing unit.
At isang pandesal na may palamang itlog.
Hapunan ko.
Tinitigan iyon ni Gabriel.
“Mara…”
“Akin na.”
Yumuko siya bago pa ako makagalaw.
Isa-isa niyang pinulot ang mga gamit.
Kumuha siya ng tissue mula sa sasakyan at pinunasan ang putik sa plastic.
“Ganito ka na ba nabubuhay?”
“Anong ibig mong sabihin?”
“Isang tinapay para sa hapunan?”
Napatawa ako nang walang saya.
“Hindi lahat ng tao may driver, Gabriel.”
“Hindi iyon ang ibig kong sabihin.”
“Pero iyan ang tunog.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay marahan niyang sinabi ang palayaw na tatlong taon ko nang hindi naririnig.
“Mar.”
Parang biglang bumalik ang lahat.
Ang maliit naming apartment noon.
Ang kape tuwing madaling-araw.
Ang paglalagay niya ng sampaguita sa baso dahil wala kaming vase.
Ang pangako niyang hinding-hindi niya ako pababayaan.
“Hindi mo kailangang mamuhay nang ganito,” sabi niya.
Iniabot niya ang kamay na parang aalisin ang buhok na nakadikit sa noo ko.
Napaatras ako.
At dahil doon, umangat ang manggas ng blouse ko.
Lumantad ang mahabang maputing peklat sa kaliwang braso ko.
Mula halos siko hanggang gitna ng forearm.
Nanigas si Gabriel.
Tinitigan niya iyon.
“Anong nangyari sa braso mo?”
Mabilis kong ibinaba ang manggas.
“Wala.”
“Hindi ‘wala’ ang ganoong peklat.”
“Lumang sugat.”
“Kailan?”
Hindi ako sumagot.
“Mara.”
“Umalis ka na.”
“Mara, kailan ka naoperahan?”
“Hindi mo na problema.”
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong may tunay na galit at pagkalito sa mukha niya.
Pero sa halip na makipagtalo, umurong siya.
Pumasok sa sasakyan.
At umalis.
Akala ko tapos na iyon.
Mali pala ako.
Pagpasok ko sa compound, sinalubong ako ni Jenny, disinuwebe anyos na apo ni Aling Rosa at college student sa UPLB.
“Ate Mara!”
Tinulungan niya akong hawakan ang gamot.
Pero nakatingin pa rin siya sa papalayong SUV.
“Sandali…”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Si Professor Villanueva ba iyon?”
“Jenny.”
“Professor Gabriel Villanueva? Iyong professor sa Institute of Biological Sciences?”
Naglakad ako palayo.
Sinundan niya ako.
“Ate, kilala mo siya?”
“Oo.”
“Paano?”
Binuksan ko ang pinto ng unit ko.
“Dati kaming mag-asawa.”
Halos mabitawan niya ang gamot.
“ANO?!”
“Mahina lang.”
“Ate Mara! Bakit hindi mo sinabi?”
“Wala namang dahilan.”
“Grabe. Crush pa naman siya ng kalahati ng batch namin.”
Napailing ako.
“Jenny, ibigay mo na lang kay Lola mo ang gamot.”
Bago niya maisara ang pinto, may narinig kaming yabag mula sa likuran.
Paglingon ko, bumalik si Gabriel.
Basang-basa na ang balikat niya.
May hawak siyang wallet.
“Naiwan mo ito sa kotse.”
Kinuha ko sana.
Pero bago ako makapagsalita, tumingin si Jenny sa peklat na bahagyang nakalitaw ulit sa manggas ko.
“At least gumaling na talaga, Ate.”
Namutla ako.
“Jenny.”
Pero huli na.
Ngumiti siya kay Gabriel.
“Professor, alam n’yo ba, sobrang tapang ni Ate Mara. Halos mag-isa niyang tiniis lahat.”
Hindi gumalaw si Gabriel.
“Ano’ng tiniis?”
Biglang nawala ang ngiti ni Jenny.
Napatingin siya sa akin.
Pagkatapos ay bumalik kay Gabriel.
“Hindi n’yo po alam?”
“Jenny, pumasok ka na.”
Pero narinig ko na ang susunod niyang sinabi.
“Akala ko alam n’yo.”
“Si Dr. Paolo Reyes po ang oncologist ni Ate Mara.”
Nanigas si Gabriel.
Parang pati ulan sa paligid namin ay biglang tumahimik.
Dahan-dahan siyang tumingin sa akin.
“Oncologist?”
Hindi ako nakagalaw.
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Anong cancer, Mara?”
At sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon, nakita kong natatakot si Gabriel Villanueva habang nakatingin sa akin.
PART2
“Anong cancer, Mara?”
Hindi ko nasagot agad.
Tatlong taon kong pinrotektahan ang lihim na iyon.
Tatlong taon kong sinanay ang sarili kong isipin na wala na siyang karapatang malaman.
Pero naroon siya sa harap ng pinto ko, basang-basa sa ulan, maputla ang mukha, at parang biglang nabura ang lahat ng galit na matagal niyang itinago.
“Gabriel, umalis ka.”
“Hindi.”
“May asawa ka na.”
“Hindi iyon ang tinatanong ko.”
Tumigas ang panga niya.
“Ano’ng sakit mo?”
Napapikit ako.
Si Jenny naman ay halatang gustong lamunin ng lupa.
“Ate, sorry…”
“Okay lang. Pumasok ka na.”
Nang tuluyan na siyang makaalis, ako at si Gabriel na lang ang naiwan sa makitid na hallway.
Huminga ako nang malalim.
“Soft-tissue sarcoma.”
Hindi niya agad naintindihan.
Kaya sinabi ko nang mas diretso.
“Cancer sa braso.”
Parang nawalan siya ng hangin.
“Kailan?”
“Tatlong taon at walong buwan na ang nakaraan.”
Napatingin siya sa akin.
Ang divorce namin ay tatlong taon at anim na buwan na ang nakaraan.
Kaya alam kong mabilis niyang nabuo ang timeline.
“Bago tayo naghiwalay?”
Tumango ako.
“Gaano kalala?”
“High-grade.”
“Mara…”
“Natanggal naman.”
“Tapos?”
“Radiation. Chemo.”
Napalunok siya.
“Gaano katagal?”
“Halos isang taon ang pinakamabigat.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Napatawa ako nang mahina.
Doon ako nagkamali.
Dahil sa sandaling iyon, may kung anong nabasag sa mukha niya.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” ulit niya.
Mas mababa ang boses.
Mas masakit.
“Dahil aalis ka noon para sa Wageningen.”
Tatlong taon bago ang divorce, natanggap si Gabriel sa isang prestigious research fellowship sa Netherlands.
Dalawang taon iyon.
May kasamang malaking grant para sa research niya tungkol sa disease-resistant native crops.
Iyon ang project na halos isang dekada niyang pinaghirapan.
Iyon din ang pagkakataong minsan lang dumarating sa buhay ng isang scientist.
Pero dalawang linggo bago ang flight niya, dumating ang biopsy result ko.
Cancer.
Nang gabing iyon, nakaupo ako sa labas ng Philippine General Hospital habang hawak ang papel na may diagnosis.
Si Gabriel naman ay nasa apartment namin, abala sa pag-aayos ng passport, research files at mga librong dadalhin niya.
Tumawag ako kay Paolo.
Dati ko siyang kakilala sa isang volunteer medical mission.
Nagkataong medical oncologist na siya sa Maynila.
Siya ang tumulong sa akin para makakuha agad ng second opinion.
Siya rin ang nagsabi ng mga salitang ayaw kong marinig.
“Mara, kailangan nating kumilos agad.”
Surgery.
Possible radiation.
Possible chemotherapy.
At walang makapagsasabi noon kung babalik pa ang cancer.
“Alam mo kung ano ang unang sinabi mo sa akin noong na-approve ang fellowship mo?” tanong ko kay Gabriel.
Tahimik siya.
“Sinabi mo, ‘Kapag may kahit anong mangyari sa iyo, hindi ako aalis.’”
“Dahil totoo iyon!”
“Exactly.”
Napailing siya.
“Hindi sapat na dahilan iyon para magsinungaling ka!”
“Alam ko.”
Iyon ang unang pagkakataong inamin ko iyon nang malakas.
“Alam kong mali.”
Namasa ang mga mata ko.
“Pero twenty-nine ako noon, Gabriel. Takot ako. Sobrang takot.”
Kung sinabi ko sa kanya, hindi siya sasakay ng eroplano.
Sigurado ako.
Kilalang-kilala ko siya.
Isusuko niya ang fellowship.
Ang grant.
Ang project.
Lahat.
At kung sakaling mamatay ako, alam kong gugugulin niya ang natitirang buhay niya sa pag-iisip kung dapat ba siyang umalis.
Kaya gumawa ako ng desisyong wala akong karapatang gawin para sa kanya.
Pinaniwala ko siyang may iba ako.
“Si Paolo…” bulong niya.
Tumango ako.
“Siya lang ang taong mapagkakatiwalaan ko noon.”
“At alam mong galit ako sa kanya.”
“Oo.”
“Ginamit mo iyon.”
“Oo.”
Napapikit si Gabriel.
Noong gabing nakita niya kami sa hotel parking, galing talaga kami sa appointment sa isang surgeon.
Sinadya kong lumapit kay Paolo.
Sinadya kong yumakap.
At nang makita kong huminto ang kotse ni Gabriel sa kabilang side ng parking lot, hindi ako kumalas.
Nang komprontahin niya ako kinabukasan, sinabi kong matagal na ang relasyon namin.
Sinabi kong nagsawa na ako sa pagiging asawa ng isang lalaking puro halaman at laboratory ang iniisip.
Sinabi kong mas gusto ko ang buhay na maibibigay ni Paolo.
Bawat salita ay kasinungalingan.
At bawat salita ay parang kutsilyong ako mismo ang humihiwa sa sarili ko.
“Bakit pumayag si Paolo?” tanong ni Gabriel.
“Hindi siya pumayag noong una.”
Natawa ako nang mapait.
“Tinawag niya akong tanga.”
Hindi ako sinagot ni Gabriel.
“Tatlong beses niya akong pinauwi. Sabi niya sabihin ko sa iyo ang totoo.”
“Dapat nakinig ka.”
“Dapat.”
Tahimik kami.
Pagkatapos ay tumingin siya sa maliit kong unit.
Sa lumang electric fan.
Sa plastic table.
Sa mga sobre ng ospital na hindi ko pa naitatapon.
“Bakit ka nandito?”
“Dahil mahal ang mabuhay.”
Napababa siya ng tingin.
Ang HMO ko noon ay maliit lang ang coverage.
Naubos ang savings ko.
Ibinenta ko ang maliit na lupang iniwan sa akin ng nanay ko sa Batangas.
Nag-loan ako.
Nagtrabaho ako ulit habang nagpapalakas pa.
At nang bumalik ang isang bukol makalipas ang isang taon, kailangan kong sumailalim sa second surgery.
Doon naiwan ang mas malaking peklat.
“Bumalik?” halos pabulong niyang tanong.
“Benign na iyong pangalawa.”
Parang saka lang siya nakahinga.
“Cancer-free ako ngayon.”
Tatlong salitang dapat sana’y magpagaan sa sitwasyon.
Pero biglang naupo si Gabriel sa lumang monoblock chair ko.
Tinakpan niya ang mukha niya.
Hindi ko alam kung ilang minuto kaming walang sinabi.
Pagkatapos ay marahan niyang tanong:
“Alam ba ng nanay ko?”
Nanigas ako.
Iyon ang tanong na ayaw kong sagutin.
Kaya nakuha niya agad ang sagot.
Tumayo siya.
“Alam niya.”
“Gabriel—”
“Alam ng nanay ko?”
“Siya ang nakakita sa akin sa PGH isang beses.”
Namula ang mata niya.
“Ano’ng sinabi niya?”
“Wala.”
“Mara.”
“Sinabi niyang huwag kitang pigilan.”
Napatawa siya.
Pero walang saya iyon.
“Of course.”
Hindi ako nagsalita.
Hindi ako iniutos ni Doña Teresa Villanueva na hiwalayan ang anak niya.
Hindi rin niya ako binayaran.
Mas simple ang ginawa niya.
Sinabi niya lang:
“Kung mahal mo talaga si Gabriel, huwag mong hayaang sirain niya ang buhay niya para sa isang bagay na baka hindi niya mailigtas.”
Cruel.
Pero noong panahong iyon, takot ako.
At kapag takot ang tao, minsan ang malupit na salita ang pinakamadaling paniwalaan.
Kinabukasan, pinuntahan ni Gabriel si Paolo.
Nalaman ko lang dahil si Paolo mismo ang tumawag sa akin.
“Sinuntok ako ng ex-husband mo.”
Napapikit ako.
“Paolo…”
“Isang beses lang. Fair enough.”
Pero pagkatapos noon, ibinigay ni Paolo kay Gabriel ang lahat ng dokumentong matagal ko nang pinayagan siyang itago.
Biopsy report.
Treatment schedule.
Mga resibo.
At isang sulat na isinulat ko bago ang unang operasyon.
Hindi ko alam na itinago pa pala niya iyon.
Para kay Gabriel ang sulat.
Kung sakaling hindi ako magising mula sa operasyon, saka lang iyon dapat ibigay.
Pero nabuhay ako.
Kaya hindi niya ipinadala.
Kinagabihan, bumalik si Gabriel sa apartment ko.
Wala nang ulan.
Pero mas mukhang wasak siya kaysa noong nakaraang gabi.
Hawak niya ang lumang envelope.
“Binasa mo?” tanong ko.
Tumango siya.
“Bakit mo isinulat dito na ayaw mong kamuhian kita?”
Hindi ako sumagot.
Lumapit siya.
“Mara, tatlong taon kitang kinasuklaman.”
“Iyon naman ang gusto ko noon.”
“Hindi!”
Napaatras ako sa lakas ng boses niya.
Agad siyang humina.
“Hindi mo pwedeng sabihin na iyon ang gusto mo para bang tama ang ginawa mo.”
Tumulo ang luha niya.
Unang beses ko siyang nakitang umiyak.
“Kinuha mo sa akin ang karapatang pumili.”
Wala akong maipagtanggol.
Dahil tama siya.
“Kinuha mo sa akin ang chance na samahan ka.”
“Alam ko.”
“Hinayaan mo akong paniwalaang niloko mo ako.”
“Alam ko.”
“Hinayaan mo akong ikasal ulit na galit pa rin sa iyo.”
Doon ako napatingin sa kanya.
May asawa siya.
May anak na paparating.
At kahit gaano kasakit ang katotohanang lumabas ngayon, may buhay na siyang hindi pwedeng sirain dahil lang nalaman niyang mali ang nakaraan.
“Kaya umuwi ka sa asawa mo,” sabi ko.
Napatingin siya sa akin.
“Gabriel, huwag mong gawing isa pang pagkakamali ang pagkakamali natin noon.”
Tahimik siya.
“Hindi ako nagsabi ng totoo para bawiin ka.”
“Hindi mo nga gustong sabihin.”
“Exactly.”
Napangiti ako nang malungkot.
“May batang darating. May babaeng naghihintay sa iyo.”
Kinuha ko ang bouquet ng sampaguita na naiwan niya sa kotse at dala niya ngayon.
Iniabot ko iyon sa kanya.
“Ibigay mo sa kanya.”
Hindi niya kinuha agad.
“Paano naman tayo?”
Napapikit ako sandali.
“Wala nang tayo.”
Masakit sabihin.
Pero malinis.
“Totoo iyong minahal kita. Totoo rin na mali ang ginawa ko. At totoo ring tatlong taon na ang lumipas.”
Dahan-dahan niyang kinuha ang bouquet.
“Hindi ko alam kung mapapatawad kita.”
“Hindi mo kailangang gawin agad.”
“Pero gusto kong subukan.”
Tumango ako.
“Bilang dalawang taong minsang naging pamilya.”
Hindi bilang mag-asawa.
Hindi bilang lovers.
Kundi dalawang taong parehong nasaktan dahil sa isang desisyong ginawa sa takot.
Pagkatapos noon, inayos ni Gabriel ang relasyon niya sa kasalukuyang asawa niyang si Bianca.
Sinabi niya rito ang lahat.
Hindi niya itinago ang tungkol sa akin.
At sa isang bagay na hindi ko inaasahan, si Bianca mismo ang nagpadala sa akin ng mensahe makalipas ang dalawang linggo.
Hindi siya nagalit.
Hindi rin siya nakipagkompetensya.
Ang sabi lang niya:
“Salamat dahil kahit napakasakit, pinili mong huwag sirain ang pamilyang nabuo pagkatapos ninyo.”
Ilang buwan ang lumipas.
Nakakuha ako ng full-time administrative position sa isang cancer support foundation sa Laguna.
Hindi dahil kay Gabriel.
Ako mismo ang nag-apply.
Unti-unti kong nabayaran ang mga natitirang utang.
Lumipat ako sa mas maayos na apartment.
At natutunan kong bumili ng hapunan na higit pa sa isang pandesal kapag pagod ako.
Paminsan-minsan, nakakatanggap ako ng picture mula kay Gabriel.
Hindi tungkol sa kanya.
Kundi tungkol sa anak niya.
Isang maliit na batang babae na pinangalanan nilang Amara.
Hindi ko tinanong kung bakit.
Ayoko ring bigyan ng ibang kahulugan.
Sa unang birthday ng bata, may dumating na maliit na halaman sa opisina ko.
Isang puting sampaguita sa ceramic pot.
Walang mahaba at dramatikong mensahe.
Isang card lang.
Salamat dahil nabuhay ka.
Matagal kong tinitigan iyon.
Pagkatapos ay inilagay ko sa may bintana.
Dahil minsan, ang closure ay hindi nangangahulugang babalik kayo sa isa’t isa.
Minsan, ang tunay na closure ay ang malaman ninyong pareho ang buong katotohanan, humingi ng tawad sa sakit na naidulot ninyo, at payagan ang isa’t isa na mabuhay nang walang galit.
Mensahe sa mga mambabasa
Huwag gumawa ng desisyon para sa taong mahal mo dahil lamang sa tingin mong iyon ang “pinakamabuti” para sa kanya. Ang pagmamahal ay hindi pagsisinungaling para protektahan sila sa sakit—ito ay pagbibigay sa kanila ng katotohanan at karapatang pumili kasama ka. At kung minsan nang nasira ang lahat, tandaan: hindi lahat ng paghilom ay humahantong sa pagbabalikan. May mga sugat na naghihilom para lamang matutunan nating magpatawad, magpasalamat na nabuhay tayo, at magpatuloy nang mas matapang kaysa dati.
