PAG-UWI NG NOBYO KO MULA SA BUSINESS TRIP, ISANG MUNTING KUNEHO ANG NAKASABIT SA PHONE NIYA—AT DOON NAGSIMULANG MABUNYAG ANG PITONG TAON NIYANG KASINUNGALINGAN NA MUNTIK KO NANG PANIWALAAN
Pitong taon kaming magkasintahan.
Tatlong taon siyang nakatira sa condo ko.
Pero isang munting asul na kunehong nakasabit sa cellphone niya ang nagpatunay na kaya pala niyang tumingin nang diretso sa mga mata ko habang nagsisinungaling.
At ang pinakamasakit?
Nang mahuli ko siya, ako pa ang ginawa niyang problema.
“Love, paki-charge nga nito. Three percent na lang.”
Kakauwi lang ni Nico Reyes mula sa apat na araw na business trip sa Cebu nang iabot niya sa akin ang cellphone niya.
Nasa may pinto pa ang maleta niya. Hindi pa niya natatanggal nang maayos ang jacket niya. Mukhang pagod siya, pero nakangiti pa rin habang inilalapag sa mesa ang isang paper bag na may pasalubong daw para sa akin.
“Skincare. Alam kong paubos na ’yung ginagamit mo.”
Dati, matutuwa ako sa ganoong bagay.
Pitong taon na kami ni Nico.
Nakilala ko siya noong twenty-four ako at nagsisimula pa lang sa isang advertising firm sa Makati. Magaling siyang magsalita, maalaga, at sa lahat ng taong nakilala ko noon, siya ang pinakamarunong magparamdam na importante ako.
Tatlong taon na rin siyang nakatira sa condo ko sa Mandaluyong.
Ang unit ay ibinigay sa akin ng mga magulang ko matapos akong makapagtapos. Ako ang nakapangalan sa titulo. Ako ang nagbayad sa renovation at karamihan ng appliances.
Si Nico ang sumasagot sa kalahati ng utilities at paminsan-minsan sa groceries.
Pero habang tumatagal, nasanay siyang tawagin iyon na “bahay natin.”
Kapag may bisita siyang kaibigan, siya pa ang nagkukuwento kung saan “namin” binili ang sofa, kung bakit “pinili namin” ang dining table, at kung paano “niya” inayos ang balcony.
Hindi ko iyon pinansin noon.
Akala ko kasi, kapag mahal mo ang isang tao, natural lang na maramdaman niyang tahanan din niya ang tahanan mo.
Kinuha ko ang cellphone niya.
Doon ko nakita ang kuneho.
Maliit lang iyon—isang kulay asul na plush charm na nakasabit sa phone case.
Napakunot ang noo ko.
Ayaw na ayaw ni Nico ng kahit anong nakasabit sa cellphone.
Dalawang taon na ang nakaraan, binigyan ko siya ng maliit na woven charm mula sa Antipolo Cathedral. Ako pa mismo ang nagkabit.
Kinabukasan, tinanggal niya agad.
“Nakakairita kapag nagta-type ako.”
Hindi ko na iyon ipinilit.
Pero ang kunehong ito?
Halatang ilang araw nang nakakabit.
Kupas na nang kaunti ang tenga at may maliliit nang hibla sa gilid dahil sa pagkikiskisan sa bulsa.
Kinuha ko ang charger.
Bago ko maisaksak, biglang umilaw ang screen.
May pumasok na Messenger notification.
Bea Santos — Project Orion
Pamilyar ang pangalan.
Anim na buwan nang kinukuwento ni Nico ang tungkol sa isang bagong empleyado sa team nila.
“Ang kulit nung bagong bata.”
“Konting problema, Nico agad ang hinahanap.”
“Hindi marunong gumawa ng simpleng report.”
“Para akong may alagang intern.”
Madalas pa akong tumawa.
Minsan sinabi ko pa, “Baka nangangapa lang. Ganyan din naman tayo noong bago.”
Hindi ko kailanman pinagselosan si Bea.
Hanggang sa nakita ko ang mensaheng lumitaw sa screen.
Bea:
Safe nakauwi si Blue Bunny?
Kasunod agad ang isa pa.
Bawal tanggalin, ha. Sabi mo promise.
At isa pa.
Si Red Bunny, nasa phone ko pa rin. Check ko bukas sa office kung nandiyan pa rin ’yung sa ’yo. 😂🐰
Nanlamig ang mga daliri ko.
Hindi ko binuksan ang Messenger.
Hindi ko kailangan.
Sapat na ang nakita ko.
Tahimik kong isinaksak ang cellphone sa charger at iniwan sa mesa.
Makalipas ang ilang minuto, lumabas si Nico mula sa kuwarto, nakapambahay na.
“May tubig pa?”
Tumango ako.
Habang umiinom siya, lumapit ako.
“Nic.”
“Hmm?”
Tinuro ko ang cellphone niya.
“Saan galing ’yung kuneho?”
Sinulyapan niya iyon.
Walang gulat.
Walang kaba.
Hindi man lang siya natigilan.
“Ah, ’yan?”
Uminom ulit siya.
“Sa airport. Naghihintay kami ng flight. Natuwa lang ako kaya binili ko.”
Napatingin ako sa kanya.
Doon ako unang nasaktan.
Hindi dahil sa kuneho.
Kundi dahil ang bilis niyang magsinungaling.
Parang nakahanda na.
“Akala ko ayaw mo ng mga nakasabit sa phone?”
Napangiti siya.
“Grabe ka. Kailangan bang issue lahat?”
“Tinanggal mo nga agad ’yung bigay ko dati.”
Nawala nang bahagya ang ngiti niya.
“Two years ago pa ’yon, Mara.”
Tumango ako.
“May partner ba ’yang kuneho?”
Doon siya tumigil.
Isang segundo lang.
Pero nakita ko.
“Nag-iimbento ka na naman.”
Napangiti ako nang mahina.
“Siya ba ang nagbigay?”
“Sinong siya?”
“Alam mo kung sino.”
Ibinaba niya nang malakas ang baso.
“Mara, kakauwi ko lang galing trabaho.”
Nag-iba ang tono niya.
“Pagod ako. Tapos isang keychain lang, gagawan mo ng ganitong drama?”
Hindi ako sumagot.
“Napapansin ko, sobrang sensitive mo lately.”
Tumingin siya sa akin na para bang ako ang kailangang ayusin.
“Baka kailangan muna natin ng space.”
Pamilyar ang linyang iyon.
Sa pitong taon naming relasyon, tuwing ayaw niyang pag-usapan ang problema, iyan ang ginagamit niya.
Space.
Dahil alam niyang takot akong mawalan siya.
Dati, kapag sinasabi niyang kailangan niya ng space, ako ang unang humihingi ng tawad.
Ako ang nagtatanong kung ano ang mali ko.
Ako ang sumusuyo.
Pero sa gabing iyon, may biglang naputol sa loob ko.
Tumayo ako.
Pumunta sa smart lock ng pinto.
Binuksan ang settings.
Tinanggal ko ang fingerprint niya.
Napatingin siya sa akin.
“Ano’ng ginagawa mo?”
“Binibigyan kita ng space.”
“Mara.”
Kinuha ko ang maleta niya at inilabas sa hallway.
Namula ang mukha niya.
“Are you serious? Dahil sa keychain?”
“Hindi.”
Tumingin ako sa kanya.
“Dahil ikaw ang nagsabing gusto mong umalis muna.”
Saglit siyang natahimik.
Pagkatapos ay kinuha niya ang laptop bag at dalawang damit.
Iniwan niya ang iba niyang gamit.
Alam kong sinadya niya iyon.
Akala niya babalik siya pagkatapos kong “kumalma.”
Bago sumakay sa elevator, humarap siya sa akin.
“Mag-hotel muna ako.”
At saka ngumisi nang bahagya.
“Call me kapag okay ka na.”
Isinara ko ang pinto.
Hindi ako umiyak.
Hindi rin ako tumawag.
Pagbalik ko sa sala, nakita ko ang paper bag ng pasalubong niya.
Sa ilalim ng mga skincare products, may gusot na resibo.
Pinulot ko.
Mactan Airport Gift Shop
Sa listahan:
Couple Bunny Phone Charm Set — Blue & Red — ₱649
Napapikit ako.
Kinabukasan, alas-siyete y medya ng umaga, tumunog ang doorbell.
Akala ko si Nico.
Binuksan ko ang pinto.
Isang babaeng nasa early twenties ang nakatayo roon.
Maayos ang buhok, naka-office attire, at halatang kinakabahan.
Sa phone na hawak niya, may nakasabit na maliit na pulang kuneho.
“Hi…”
Tumingin siya sa unit number, saka sa akin.
“Ate Mara po ba kayo?”
Tumango ako.
Namumutla siyang napalunok.
“Nandito po ba si Nico?”
Bago ako makasagot, idinagdag niya:
“May kailangan lang po akong kunin…”
Huminga siya nang malalim.
“Dahil sabi niya sa akin, sa kanya raw po ang condo na ’to.”
PARTE2
Hindi agad ako nakapagsalita.
Hindi dahil galit ako.
Kundi dahil sa sandaling iyon, parang may isa na namang piraso ng puzzle na bumagsak sa tamang lugar.
Binuksan ko nang mas maluwag ang pinto.
“Pasok ka.”
Nag-atubili ang babae.
“Okay lang po ba?”
“Kung si Nico ang dahilan kung bakit ka nandito, mas mabuting mag-usap tayo.”
Pumasok siya.
Iyon ang unang beses kong nakita nang personal si Bea Santos.
Mas bata siya sa amin ng halos anim na taon.
Wala siyang itsurang mapanira ng relasyon. Sa totoo lang, mas mukha siyang isang batang biglang nakadiskubre na mali pala ang lugar na pinuntahan niya.
Umupo siya sa gilid ng sofa.
Napatingin siya sa paligid.
“Akala ko…”
Huminto siya.
“Ano?”
“Akala ko kay Nico ’tong unit.”
Napatawa ako.
Hindi masaya.
“Tatlong taon na siyang nakatira rito. Pero akin ang condo.”
Namula ang mukha niya.
“Sinabi niya kasi…”
“Na ano?”
Tahimik siyang tumingin sa akin.
“Na matagal na kayong hiwalay.”
Doon ako napaupo.
“Excuse me?”
“Hindi raw kayo makapaghiwalay nang maayos dahil ayaw mong umalis dito.”
Napapikit ako.
Halos kahanga-hanga ang kapal ng mukha ni Nico.
Sa sarili kong bahay, ako pa pala ang ayaw umalis.
“Gaano na kayo katagal?”
Napahawak si Bea sa pulang kuneho sa cellphone niya.
“Wala naman po kaming label.”
“Hindi ’yan ang tanong ko.”
Huminga siya nang malalim.
“Mga tatlong buwan na kaming madalas magkausap.”
Tatlong buwan.
Habang umuuwi si Nico gabi-gabi at nagrereklamo kung gaano raw kakulit si Bea.
Habang ako ang naghahanda ng dinner.
Habang ako ang nagtitiklop ng damit niya.
Habang ako pa ang nagsasabing huwag masyadong mahigpit sa bagong empleyado.
“May nangyari ba sa inyo?”
Napayuko siya.
“Nag-kiss kami sa Cebu.”
Mas masakit pala ang katotohanan kapag mahinahon itong sinabi.
Pero kakaiba—hindi ako gumuho.
Parang lumilinaw lang lalo ang lahat.
Binuksan ni Bea ang phone niya.
“Pwede ko pong ipakita ’yung messages.”
Inabot niya sa akin.
Hindi ko kailangang mag-scroll nang matagal.
Nico:
Konting tiis na lang.
Nico:
Pagbalik ko Manila, kakausapin ko na siya.
Bea:
Sure ka bang ex mo na talaga?
Nico:
Emotionally, matagal na.
Napatawa ako nang mahina.
Emotionally.
Noong isang linggo bago ang Cebu trip, pinagluto ko siya ng carbonara dahil pagod daw siya.
Noong araw bago siya umalis, niyakap niya ako sa kusina at sinabing:
“Pagbalik ko, date tayo. Miss na kita.”
Nagpatuloy ako sa pagbabasa.
May isang litrato ng dalawang kuneho sa palad ni Bea.
May isa pang litrato nilang magkatabi sa café.
At may mensahe mula kay Nico:
Blue sa akin, red sa ’yo. Para kahit nasa bahay ako, magkasama pa rin tayo.
Ibinaba ko ang cellphone.
Doon lang ako nakaramdam ng tunay na galit.
Hindi dahil may ibang babae.
Kundi dahil umuwi siyang suot ang simbolo ng pagtataksil nila, pumasok sa bahay ko, at pagkatapos ay tinawag akong sensitive nang mapansin ko iyon.
“Mara…”
Mahina ang boses ni Bea.
“Hindi ko alam na kayo pa.”
Tiningnan ko siya.
“Pero alam mong may girlfriend siya dati?”
“Opo.”
“Hindi mo naisip na siguraduhin muna?”
Napayuko siya.
“Kasalanan ko rin.”
Hindi ko siya pinatawad agad.
Hindi ko rin siya sinigawan.
Hindi niya kailangang maging inosente para hindi siya maging pangunahing taong may pananagutan sa akin.
Si Nico ang may pitong taong pangako.
Si Nico ang umuuwi sa kama ko gabi-gabi.
Si Nico ang nakatingin sa akin habang nagsisinungaling.
Tumayo ako.
“Bakit ka pumunta rito?”
Napatingin si Bea sa isang brown leather document case sa bookshelf.
“Iyan po.”
Itinuro niya.
“Proposal files ng project. Naiwan daw ni Nico bago kami umalis. Sabi niya kunin ko rito dahil baka kailangan sa meeting.”
Napangiti ako.
“May access code ka?”
Umiling siya.
“Sabi niya, doorbell lang. Baka raw tulog pa siya.”
Napailing ako.
Hanggang madaling-araw pala, sigurado pa rin si Nico na nasa hotel lang siya pansamantala at babalik siya ngayon na parang walang nangyari.
Kinuha ko ang document case.
“Inumin mo muna kape mo.”
“Ha?”
“Darating siya.”
“Paano n’yo po alam?”
Kinuha ko ang cellphone ko.
May pitong missed calls na mula kay Nico.
At isang message.
Nico:
Need ko kunin laptop charger at project folder. Pupunta ako diyan before office.
Hindi ako sumagot.
Alas-otso dose, muling tumunog ang doorbell.
Sa screen ng intercom, nakita ko si Nico.
Binuksan ko ang pinto.
“Mara, kailangan ko lang—”
Natigil siya.
Nakita niya si Bea sa sofa.
Nawala ang kulay sa mukha niya.
Walang nagsalita nang ilang segundo.
Siya ang unang bumawi.
“Bea? Ano’ng ginagawa mo rito?”
Napatingin sa kanya si Bea.
“Akala ko ba hiwalay na kayo?”
“Nag-usap lang kami kagabi.”
“Kagabi?”
Tumayo siya.
“Three months mo nang sinasabing hiwalay na kayo.”
“Bea, hindi ganito—”
“Paano?”
Lumapit ako.
“Gusto mo bang ikaw na ang magpaliwanag?”
Nico stared at me.
Then at the red bunny.
Then at mine? No.
Sa sandaling iyon, alam niyang tapos na ang laro.
“Mara, can we talk privately?”
“No.”
“Mara.”
“Seven years akong kinausap mo privately.”
Tahimik ang boses ko.
“Apparently, hindi naging sapat iyon para sabihin mo ang totoo.”
Napasapo siya sa batok.
“It was complicated.”
Napatawa si Bea.
“Complicated?”
Tumingin siya rito.
“Sinabi mo, ayaw niyang umalis sa condo mo.”
Tumingin ako kay Nico.
“Talaga?”
“Mara, hindi mo naiintindihan—”
“May titulo ako.”
Tumigil siya.
“Ano?”
“Kung gusto mo, pakita ko.”
Itinuro ko ang paligid.
“Sa pangalan ko ang condo.”
Namula siya.
“Mara, alam naman natin ’yan.”
“Apparently, hindi alam ng girlfriend mo.”
“Hindi ko siya girlfriend.”
Agad napatingin si Bea sa kanya.
At doon ko nakita ang eksaktong ugali na pitong taon kong hindi gustong aminin sa sarili ko.
Kapag nahuhuli si Nico, hindi siya umaako.
Naghahanap siya ng mas madaling sisihin.
“Mara, you’re overreacting.”
Itinuro niya si Bea.
“At ikaw, bakit ka pumunta rito nang hindi nagpapaalam?”
Napatitig si Bea.
“Wow.”
“Hindi ba? Bakit kailangan mong—”
“Stop.”
Ako na ang pumutol.
“Nag-text ba ako kay Bea para magpakabit ka ng matching keychain?”
Tahimik.
“Ako ba ang nagsabing hiwalay na tayo?”
Tahimik.
“Ako ba ang humalik sa kanya sa Cebu?”
Sumikip ang panga niya.
“Mara, isang kiss lang.”
Ayon.
Doon talaga natapos ang lahat.
Hindi noong nakita ko ang kuneho.
Hindi noong nabasa ko ang resibo.
Hindi kahit noong nalaman kong humalik siya sa ibang babae.
Kundi noong sinabi niyang:
“Isang kiss lang.”
Pitong taong relasyon, at ganoon niya kaliit tingnan ang pagtataksil dahil hindi siya ang nasaktan.
Tumango ako.
“Okay.”
Lumakad ako patungo sa maliit na storage room.
Nandoon na ang tatlong malalaking plastic storage boxes.
Napakunot-noo si Nico.
“Ano ’yan?”
“Mga gamit mo.”
Binuksan ko ang isa.
Damit.
Sapatos.
Mga libro.
Gaming console.
Toiletries.
Lahat ng iniwan niyang sadyang hindi kinuha noong nakaraang gabi.
“Tinawagan ko ang condo admin kaninang umaga.”
Nakatitig lang siya sa akin.
“Removed na ang access card mo.”
“Mara…”
“Yung fingerprint mo, deleted.”
“Kagabi ka lang galit. Hindi ka pwedeng magdesisyon agad—”
“Actually, pwede.”
“Seven years tayo!”
“Exactly.”
Unang beses kong tumaas nang bahagya ang boses ko.
“Seven years, Nico.”
“Seven years kitang pinagkatiwalaan. At kailangan lang pala ng isang murang keychain para malaman kong kaya mo akong gawing tanga habang ako pa ang pinapaniwala mong praning ako.”
Tumahimik siya.
Ngayon, wala nang kumpiyansa sa mukha niya.
“Mahal kita.”
Doon ako halos natawa.
“Mahal mo ako?”
“Oo.”
“Then bakit kailangan mong kumbinsihin akong mali ang sarili kong mata?”
Wala siyang sagot.
“Mara, nagkamali ako. I’ll fix this.”
“Huwag.”
“Mara—”
“Hindi lahat ng nasira kailangang ayusin.”
Tinulak ko ang isang kahon palapit sa kanya.
“Minsan, kailangang tanggapin mong sinira mo talaga.”
Lumapit siya.
Hinawakan niya ang braso ko.
Agad ko iyong inalis.
“Mara, please.”
Sa pitong taon, madalas ako ang nagsasabi ng salitang iyon.
Please, huwag kang umalis.
Please, pag-usapan natin.
Please, huwag tayong matulog na galit.
Ngayon, sa unang pagkakataon, siya ang nagsasabi.
At wala na akong naramdaman.
Hindi saya.
Hindi paghihiganti.
Kundi kalayaan.
“May courier akong naka-book para sa ibang gamit.”
“Saan ako pupunta?”
Napatingin ako sa kanya.
Tunay siyang nalilito.
Parang hindi niya naisip na ang “space” na ginagamit niyang panakot sa akin noon ay maaaring isang araw maging permanenteng distansya.
“Hindi ko na problema ’yon.”
Iyon lang.
Kinuha ni Nico ang project folder.
Lumabas siya kasama ang unang kahon.
Hindi sumunod si Bea.
Pagkasara ng pinto, napaupo siya.
“Hindi ko na rin siya kakausapin.”
Tumingin ako sa kanya.
“Desisyon mo ’yan.”
“Nakakahiya po.”
“Oo.”
Nagulat siya sa sagot ko.
“Pero mas mabuting mahiya ka ngayon kaysa gumugol ka ng ilang taon sa isang lalaking magaling magpalit ng kuwento depende sa babaeng kaharap niya.”
Tumango siya.
Bago umalis, tinanggal niya ang pulang kuneho sa phone.
Iniwan niya sa mesa.
“Sorry.”
Pagkatapos ay umalis na rin siya.
Hindi ko itinapon agad ang dalawang kuneho.
Inilagay ko ang pula katabi ng resibo.
Nang gabing iyon, tinanggal ko ang huling asul na kuneho mula sa phone charger na naiwan ni Nico at isinama ko iyon sa kahon ng gamit niya.
Pagkalipas ng dalawang linggo, tumigil din ang mga tawag niya.
Nalaman ko sa isang mutual friend na nakikituloy muna siya sa kapatid niya sa Pasig.
Sinabi rin ng kaibigan namin na galit daw si Nico dahil “hindi ko man lang siya binigyan ng pagkakataong magpaliwanag.”
Napangiti lang ako.
Pitong taon ang pagkakataon niya.
Hindi ko kailangan ng ikawalong taon para marinig ang mas magandang bersyon ng kasinungalingan.
Makalipas ang tatlong buwan, pina-repaint ko ang condo.
Pinalitan ko ang isang lumang armchair na paborito niya.
Inilipat ko ang mga halaman sa balcony.
At sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, hindi ko na iniisip kung ano ang gusto ni Nico bago ako bumili ng bagong kurtina, pumili ng pagkain, o magplano ng weekend.
Isang Sabado, habang umiinom ako ng kape sa balcony, nakita ko ang lumang woven charm na minsan kong ibinigay sa kanya.
Naiwan pala iyon sa likod ng isang drawer.
Hinawakan ko iyon.
Dalawang taon ko iyong inisip na simbolo ng isang bagay na hindi niya pinahalagahan.
Pero ngayon, wala na akong galit.
Inilagay ko iyon sa maliit na kahon kasama ng mga lumang litrato namin.
Hindi para balikan.
Kundi para maalala kung sino ako noon—isang babaeng handang magbigay nang magbigay dahil akala niya ang pag-ibig ay nasusukat sa haba ng pagtitiis.
Mali pala.
Ang totoong pagmamahal ay hindi ka tuturuan na pagdudahan ang sariling pakiramdam para lamang maprotektahan ang kasinungalingan ng ibang tao.
At minsan, ang pinakamaliit na bagay—isang notification, isang resibo, isang munting kunehong nakasabit sa cellphone—ang siyang magbubukas ng mga mata mo sa katotohanang matagal mo nang ayaw makita.
MENSAHE
Huwag mong hayaang kumbinsihin ka ng sinuman na “masyado kang sensitibo” kapag ang hinihingi mo lang naman ay katapatan at respeto. Ang tiwala ay hindi nasisira dahil nagtanong ka—nasisira ito kapag may taong nagsisinungaling at pagkatapos ay ikaw pa ang pinagdududa sa sarili mo.
May mga relasyong hindi nabibigo dahil kulang ang pagmamahal natin, kundi dahil sobra tayong nagtiis sa taong hindi marunong ingatan iyon.
At kapag dumating ang araw na piliin mong umalis, tandaan mo:
Hindi lahat ng pagsasara ng pinto ay pagkawala. Minsan, iyon mismo ang unang pagkakataong tunay mong binubuksan ang buhay para sa sarili mo.
