NOONG ARAW NA PUMASA AKO SA PANGARAP NAMING UNIBERSIDAD, SINUNDAN KO ANG NOBYONG NANGAKONG UUWI PARA SA AKIN—AT SA GITNA NG ULAN, NAKITA KO SIYANG NIYAKAP NG MATALIK KONG KAIBIGAN SA CONDO NA AKO ANG NAGBAYAD
Akala ko iyon na ang pinakamasayang araw ng buhay ko.
Pumasa ako sa kursong pinangarap naming dalawa.
Pero bago matapos ang ulan ng gabing iyon, nalaman kong ang pangarap na iyon pala ang ginamit nila para itali ako sa isang kasinungalingan.
At ang pinakamasakit?
Ang babaeng kasama niya sa ilalim ng payong… siya rin ang unang taong sinabihan ko ng, “Pumasa ako.”
Noong lumabas ang resulta ng UPCAT, nanginginig ang kamay ko habang hawak ang cellphone. Ilang segundo akong nakatitig sa pangalan ko sa screen bago tuluyang tumulo ang luha ko.
Lira Mae Santos – Qualified. University of the Philippines Diliman.
Hindi ko napigilan ang mapahikbi.
Mula Grade 7, iisa lang ang pangarap namin ni Enzo Dela Cruz, ang batang kapitbahay kong naging kaklase, naging best friend, at kalaunan naging boyfriend.
“Sabay tayong magiging Isko at Iska,” lagi niyang sabi noon.
Kahit lumipat siya sa Quezon City para mauna ng isang taon sa kolehiyo, nanatili ang pangako.
“Hihintayin kita sa Diliman, Li.”
Kaya nang makita ko ang resulta, siya agad ang una kong chinat.
Hindi pa ako nakakapag-type ng mahaba nang mauna siyang mag-message.
“Good girl ka muna, ang lakas ng ulan dito. Bukas na ako uuwi sa Laguna para mag-celebrate tayo. Promise.”
Ngumiti ako habang umiiyak.
Gusto kong sabihin sa kanya, “Enzo, kasunod mo na ako. Magkasama na tayo ulit.”
Pero bigla kong naisip, bakit ko pa hihintayin ang bukas?
Mula San Pablo, Laguna, sumakay ako ng bus papuntang Quezon City kahit halos hindi na makita ang kalsada sa lakas ng ulan. Bitbit ko ang matching umbrella namin—yung payong na binili niya raw matapos libutin ang apat na mall sa Maynila.
“Kapag dala mo ’to,” sabi niya noon, “parang kasama mo ako.”
Pagdating ko sa Katipunan, basa na ang laylayan ng pantalon ko. Pero mas mabilis pa rin ang tibok ng puso ko kaysa sa bagsak ng ulan.
Gusto ko siyang sorpresahin.
Gusto kong makita ang mukha niya kapag sinabi kong, “Enzo, natupad na.”
Pero sa harap ng isang maliit na coffee shop malapit sa campus, huminto ang mundo ko.
Nakita ko siya.
Si Enzo.
May hawak siyang itim na payong.
At sa ilalim noon, nakasiksik sa tabi niya si Camille Reyes—ang best friend kong halos kapatid na ang turing ko.
Ang payong nakatagilid nang todo sa kanya.
Si Camille, tuyong-tuyo.
Si Enzo, halos basang-basa ang isang balikat.
Napatigil ako sa ilalim ng waiting shed. Nakaangat ang isang paa ko, pero hindi ko na naihakbang.
Habang papalapit sila sa gilid ng kalsada, narinig ko ang mahinang boses ni Camille.
“Kapag nandito na si Lira sa Diliman… puwede pa ba tayong ganito?”
Tumawa siya nang pilit, pero basag ang tinig niya.
“Yung tayo lang. Yung hindi kailangan mag-ingat.”
Hindi agad sumagot si Enzo.
Tapos dahan-dahan siyang umiling.
“Hindi na.”
Parang may malamig na kamay na pumisil sa dibdib ko.
“Bakit?” bulong ni Camille.
“Mag-iisip si Lira,” sabi ni Enzo. “Ayokong masaktan siya. Hindi ko kaya.”
Napangiti nang malungkot si Camille.
“Alam ko naman. Best friend ko siya. Alam ko kung saan ako lulugar.”
Saglit silang tumigil sa tapat ng poste.
“Pero minsan,” dagdag niya, “naiisip ko… kung hindi dahil sa akin, baka tumuloy siya sa scholarship niya sa Ateneo. Baka hindi niya pinilit ang UP para lang makasunod sa’yo.”
Mabilis siyang pinutol ni Enzo.
“Walang kinalaman ’yon sa’yo.”
“Pero—”
“Si Lira tahimik. Hirap makisama. Masyado siyang nakakulong sa grades at pangarap. Mas mabuti ngang nandito siya sa Diliman, malapit sa akin. Mas mababantayan ko siya.”
Mas mababantayan.
Hindi mamahalin.
Hindi aalagaan.
Babantayan.
May kung anong pumutok sa loob ko, pero hindi pa ako makagalaw.
Itinulak ni Camille ang payong papunta kay Enzo.
“Basa ka na. Kapag nakita ka ni Lira bukas, magagalit na naman siya.”
Hindi sumagot si Enzo.
Sa halip, hinila niya si Camille palapit.
“Hindi rin puwedeng mabasa ka,” mahina niyang sabi. “Baka sabihin ni Lira hindi ko inalagaan ang best friend niya.”
Dumaan sila sa harap ko.
Hindi nila ako nakita.
O baka hindi nila ako hinanap.
Sa kabilang kamay ko, hawak ko pa rin ang payong na kapareho ng sa kanila.
Parehong kulay.
Parehong modelo.
Parehong pangakong may kasamang kasinungalingan.
Hindi ko alam kung gaano ako katagal nakatayo roon. Isang taxi driver ang huminto sa harap ko at ibinaba ang bintana.
“Miss, sasakay ka ba? Baka magkasakit ka niyan.”
Nanginginig ang labi ko.
“Kuya…” halos pabulong kong sabi. “Puwede po bang sundan natin yung dalawang tao sa unahan?”
Hindi siya nagtanong.
Tahimik lang niyang pinaandar ang taxi.
Sinundan namin sila hanggang sa isang condo building sa may Teachers Village. Bumaba sila. Si Enzo ang nagbukas ng glass door. Si Camille ang unang pumasok, parang sanay na sanay na.
Gusto kong maniwala na may paliwanag.
Baka may group project.
Baka may emergency.
Baka… baka hindi ako niloloko ng dalawang taong pinakamahalaga sa akin.
Tinawagan ko si Enzo.
Mabilis siyang sumagot.
“Li? Bakit gising ka pa?”
Napapikit ako.
Ang lambing ng boses niya. Parang walang nangyari.
“Nasaan ka?” tanong ko.
“Nasa dorm,” sagot niya agad. “Bakit? Miss mo na ako? Bukas uuwi ako, di ba?”
May narinig akong mahinang ingay sa kabilang linya.
Parang pigil na hinga.
Parang may taong napahikbi o napasinghap.
Nanigas ang buong katawan ko.
“Enzo… anong tunog ’yon?”
“Wala,” mabilis niyang sabi. “Yung roommate ko lang. Natapakan paa ko, ang kulit. Ayusin ko lang, ha? Lowbat na rin phone ko. Tatawag ako mamaya.”
Pinatay niya ang tawag.
Tinawagan ko ulit.
Naka-off na.
Tinawagan ko si Camille.
Naka-off din.
Tumayo ako sa ulan hanggang isa-isang namatay ang ilaw sa mga bintana ng condo.
Ang payong ko, nilamon ng hangin.
Isang malakas na bugso ang humila rito pataas.
Krak.
Naputol ang bakal.
Ang payong na sinabi niyang “matibay kahit bagyo,” bumigay sa isang iglap.
Napatawa ako.
Mahina.
Basag.
Pagkatapos, itinapon ko ang sirang payong sa basurahan sa gilid ng kalsada.
Akala ko iyon na ang pinakamasakit.
Pero pagtalikod ko, nag-vibrate ang phone ko.
May pumasok na email mula sa condo admin.
“Payment confirmation: ₱22,000 reservation fee received from Ms. Lira Mae Santos.”
Nanlabo ang paningin ko.
Sa ibaba ng resibo, may nakasulat na unit number.
Unit 1208.
At sa ilalim ng “registered occupants,” hindi pangalan ko ang nakita ko.
Dalawa lang.
Enzo Dela Cruz.
Camille Reyes.
PARTE2
Ilang beses kong binasa ang dalawang pangalan.
Enzo Dela Cruz.
Camille Reyes.
Parang kung uulitin ko, baka magbago. Baka biglang lumitaw ang pangalan ko. Baka may mali lang sa sistema.
Pero hindi.
Ang pera ko iyon.
Ang perang inipon ko mula sa pagtuturo ng Math sa mga bata sa barangay tuwing weekend. Ang perang hindi ko ginastos kahit gusto kong bumili ng bagong sapatos para sa graduation. Ang perang sinabi ni Enzo na gagamitin niya para i-reserve ang bedspace ko malapit sa campus.
“Para pagpasok mo sa UP, hindi ka na mahihirapan maghanap,” sabi niya noon.
Ilang buwan akong naniwala.
Ilang buwan kong iniisip, may lugar na akong uuwian sa Maynila.
Hindi ko alam, may lugar na pala silang pinagtataguan.
Pumasok ako sa lobby ng condo na basang-basa. Tiningnan ako ng guard mula ulo hanggang paa.
“Ma’am, resident po kayo?”
Nilabas ko ang phone ko at ipinakita ang resibo.
“Ako po ang nagbayad nito.”
Nagpalitan sila ng tingin ng isa pang guard.
Doon ko unang naramdaman na hindi lang pala ako nasaktan.
Ginamit ako.
Tinawag nila ang admin staff na naka-duty. Isang babaeng nasa late forties, si Ms. Dizon, ang lumabas bitbit ang maliit na folder.
“Ma’am Lira?” tanong niya.
Tumango ako.
Kumunot ang noo niya.
“Akala ko po pinsan kayo ni Sir Enzo. Sabi niya, kayo raw ang tumulong sa initial payment kasi nahihirapan silang maglabas agad ng pera ni Ma’am Camille.”
Parang may pumalo sa likod ko.
“Pinsan?”
“Opo. Ang sabi niya, pamilya raw kayo. Hindi po ba?”
Gusto kong sumigaw.
Gusto kong umakyat sa Unit 1208 at kumatok hanggang mabasag ang kamay ko.
Pero sa halip, ngumiti ako nang napakapait.
“Puwede po bang makahingi ng kopya ng payment record?”
Nag-atubili siya.
“Ma’am, confidential po yung lease details—”
“Ako ang nagbayad,” sabi ko. “At kung hindi ninyo ako bibigyan ng record, pupunta ako rito bukas kasama ang nanay ko at ang barangay officer.”
Hindi ko alam kung saan ko nakuha ang tapang na iyon.
Siguro kapag sobra nang sakit, napapagod din ang puso sa pagiging mabait.
Tahimik na nag-print si Ms. Dizon.
Nakita ko ang buong detalye.
Unit 1208. Six-month lease.
Occupants: Enzo Dela Cruz and Camille Reyes.
Emergency contact: Lira Mae Santos.
Relationship: cousin.
Sa ibaba, may pirma ni Enzo.
At sa remarks:
“Reservation fee paid through GCash account of Lira Mae Santos.”
Pinicturan ko lahat.
Pagkatapos, lumabas ako ng condo.
Sa taxi pauwi, hindi na ako umiyak.
Tinitigan ko lang ang bintana habang humahalo ang ilaw ng kalsada sa patak ng ulan.
Pagdating ko sa bahay namin sa San Pablo, bukas pa ang ilaw sa kusina.
Nandoon si Mama, nag-aayos ng pancit na dapat sana para sa celebration ko kinabukasan.
Nang makita niya akong basang-basa, nanlaki ang mata niya.
“Lira! Diyos ko, saan ka galing?”
Hindi ako nakasagot.
Yumakap lang ako sa kanya.
Doon na ako umiyak.
Hindi ko sinabi lahat noong gabing iyon. Sabi ko lang, “Ma, pagod ako.”
Hinimas niya ang likod ko.
“Pumasa ka, anak. Dapat masaya ka.”
Mas lalo akong naiyak.
Kasi totoo.
Pumasa ako.
Pero ang unang gabing dapat ipagdiwang ko ang sarili ko, ginugol ko sa paghabol sa taong niloloko ako.
Kinabukasan, dumating si Enzo bago magtanghali.
May dala siyang bouquet ng sunflower at isang kahon ng cake.
Kasunod niya si Camille, naka-white dress, nakangiti nang mahinhin, parang walang ginawang kasalanan.
“Surprise!” sigaw ni Enzo pagpasok niya sa gate namin.
Nakaupo ako sa sala, tuyo ang buhok, maayos ang damit, hawak ang cellphone.
Lumapit siya at hinalikan sana ako sa noo.
Umiwas ako.
Natigilan siya.
“Li?”
Ngumiti si Camille, pero nanigas ang mukha niya.
“Baka pagod pa siya sa excitement,” sabi niya. “Congrats ulit, bestie. Iska ka na!”
Tiningnan ko siya.
Bestie.
Ang dali niyang sabihin.
Parang hindi niya ako tinanong sa ulan kagabi kung puwede pa ba silang magtago kapag dumating na ako sa campus.
Inilapag ni Enzo ang cake sa mesa.
“Alam kong magiging proud ako sa’yo,” sabi niya. “Sabi ko naman sa’yo, sa UP tayo magkikita.”
Tahimik si Mama sa kusina. Pero alam kong nakikinig siya.
Huminga ako nang malalim.
“Enzo,” sabi ko. “Saang dorm ka ulit nakatira?”
Sumulyap siya kay Camille.
Isang iglap lang, pero sapat na.
“Kalayaan,” sagot niya. “Bakit?”
“Anong room?”
“Bakit parang ini-interrogate mo ako?”
Tumawa siya, pero walang saya.
Tinapik ni Camille ang braso ko.
“Lira, baka naman—”
“Unit 1208.”
Natahimik ang sala.
Para bang pati electric fan, tumigil sa pag-ikot.
Unti-unting nabura ang ngiti ni Enzo.
“Ano?”
“Unit 1208,” ulit ko. “Teachers Village. Six-month lease. Registered occupants: Enzo Dela Cruz and Camille Reyes.”
Namula ang mukha ni Camille.
Tumayo si Enzo.
“Li, hindi ’yan ang iniisip mo.”
Tumawa ako.
“Alam mo, yan ang pinaka-nakakapagod na linya sa mundo. Laging ‘hindi ’yan ang iniisip mo.’ Pero minsan, mas simple pala ang totoo. Mas pangit lang.”
Ipinakita ko ang resibo sa phone ko.
₱22,000.
Pangalan ko.
Pera ko.
Condo nila.
Napaupo si Camille, nanginginig ang kamay.
“Lira, sorry,” bulong niya. “Hindi namin sinadya na—”
“Hindi sinadya?” tanong ko. “Hindi sinasadya ang madulas. Hindi sinasadya ang mabangga. Pero ang mag-lease ng condo, gumamit ng pera ko, isulat akong pinsan, patayin ang phone, at magsinungaling na nasa dorm… hindi aksidente ’yan, Camille.”
Naiyak siya.
Dati, kapag umiiyak siya, ako ang unang yumayakap.
Ngayon, wala akong naramdaman kundi lamig.
Si Enzo naman, hinawakan ang kamay ko.
Hinila ko agad.
“Li, makinig ka muna.”
“Hindi ba sapat ang buong gabi kong pakikinig?”
Nanlaki ang mata niya.
Doon niya naintindihan.
“Nandoon ka?”
Tumango ako.
“Narinig ko kayo sa ilalim ng payong. Narinig ko noong tinanong niya kung puwede pa ba kayong maging ganyan kapag nasa Diliman na ako. Narinig ko rin noong sinabi mong hindi mo ako kayang saktan.”
Napangisi ako nang mapait.
“Ang galing mo, Enzo. Hindi mo raw kaya akong saktan, kaya ginawa mo na lang nang palihim.”
Napayuko siya.
Sa unang pagkakataon, nakita kong wala siyang maisagot.
Si Camille ang nagsalita.
“Mahal ko siya, Lira.”
Isang pangungusap lang.
Pero parang sinaksak niya ako gamit ang lahat ng araw na pinakikinggan ko ang problema niya, lahat ng gabing iniyakan niya sa balikat ko, lahat ng sikreto kong ibinigay ko sa kanya dahil akala ko ligtas siya.
“Mula kailan?” tanong ko.
Walang sumagot.
“Mula kailan?” inulit ko, mas mahina.
“Review center,” sabi ni Enzo sa wakas.
Napapikit ako.
Review center.
Iyon ang panahong araw-araw kong tinuturuan si Camille ng Math dahil hirap siya. Iyon ang panahong hindi ako kumakain ng lunch para makapag-ipon ng pamasahe papunta sa mock exams. Iyon ang panahong sinasabi ni Enzo na proud siya sa akin.
Lahat pala ng iyon, nandoon na siya.
Nasa pagitan namin.
“Bakit hindi ka nakipaghiwalay?” tanong ko.
Mabilis siyang tumingala.
“Dahil mahal din kita.”
“Hindi,” sabi ko. “Dahil kailangan mo ako.”
Napatingin siya sa akin.
“Kinailangan mo ang notes ko. Kinailangan mo ang pera ko. Kinailangan mo ang pangalan ko bilang ‘mabait na girlfriend’ para hindi ka magmukhang masama. At higit sa lahat, kinailangan mong manatili akong malapit para hindi ka makonsensiya.”
Umiling siya.
“Hindi ganoon—”
“Ganoon.”
Lumabas si Mama mula sa kusina. Hawak niya ang lumang sobre na kulay brown.
Inilapag niya iyon sa mesa.
“Lira,” sabi niya, “may hindi rin ako sinabi kagabi. Tumawag ang scholarship office ng Ateneo.”
Napatingin ako sa kanya.
Nanlamig ang kamay ko.
“Akala ko tapos na ’yon,” sabi ko. “Hindi ko na tinuloy dahil…”
Dahil sinabi ni Enzo na mas bagay sa akin ang UP.
Dahil sinabi ni Camille na malulungkot siya kapag nagkahiwa-hiwalay kami.
Dahil pinili ko sila.
“Hindi pa raw sarado,” sabi ni Mama. “May final confirmation ka hanggang alas singko ngayon. Full scholarship pa rin. Dorm included. Allowance included.”
Nanginginig ang boses niya.
“Anak, hindi ko alam kung bakit mo binitawan noon. Pero kahapon, sabi ng coordinator, sayang daw kung hindi mo tatanggapin. Ikaw lang ang regional scholar na hindi pa nag-confirm.”
Tumulo ang luha ko.
Hindi dahil kay Enzo.
Hindi dahil kay Camille.
Kundi dahil sa bigat ng katotohanang halos mawala ang buhay na dapat para sa akin dahil pinilit kong manatili sa buhay ng mga taong hindi naman ako pinili.
Lumapit si Enzo.
“Li, huwag kang magdesisyon dahil galit ka.”
Tiningnan ko siya.
“Hindi ako galit.”
Napahinto siya.
“Pagod lang ako.”
Kinuha ko ang laptop sa mesa. Binuksan ko ang email. Nandoon nga ang link.
Final Scholarship Confirmation.
Ateneo de Manila University.
Sa tabi ko, nanginginig si Enzo.
“Lira, pangarap natin ang UP.”
Tumigil ang daliri ko sa ibabaw ng trackpad.
Tapos tumingin ako sa kanya.
“Hindi, Enzo. Pangarap mo ang UP. Ginawa ko lang pangarap ko dahil mahal kita.”
Tumulo ang luha niya.
“Pwede pa nating ayusin.”
“Hindi lahat ng nabasa ng ulan, natutuyo pa,” sabi ko.
Pinindot ko ang Confirm Acceptance.
Parang may pinto sa loob ko na tuluyang nagbukas.
Si Camille ay humagulgol. Si Enzo, napaupo sa sofa na parang nawalan ng lakas.
Pero ako?
Sa unang pagkakataon matapos ang buong gabi, nakahinga ako.
Tahimik kong kinuha ang cake nila at ibinalik sa kamay ni Enzo.
“Dalhin mo ’yan sa Unit 1208,” sabi ko. “Doon mo ipagdiwang ang perang ninakaw mo sa akin.”
Namula siya.
“Ibabalik ko.”
“Ngayon.”
Lumapit si Mama. Walang sigaw. Walang eskandalo. Pero ang titig niya kay Enzo, mas mabigat pa sa anumang mura.
“GCash,” sabi niya. “Bago kayo umalis.”
Makalipas ang limang minuto, pumasok sa phone ko ang ₱22,000.
Hindi sapat para bayaran ang tiwala.
Pero sapat para isara ang pinto.
Umalis sila nang hindi na ako tumingin sa likod.
Pagkatapos noon, maraming beses nag-message si Enzo.
Una, mahahabang sorry.
Sumunod, galit.
Pagkatapos, pagmamakaawa.
Sinabi niyang nagkamali siya. Sinabi niyang hindi raw niya kayang mawala ako. Sinabi niyang si Camille daw ang unang lumapit.
Hindi ko binasa lahat.
Si Camille naman, nag-post sa Facebook ng malabong quote tungkol sa “friendship that outgrows people.”
Dati, masasaktan ako.
Ngayon, ini-scroll ko lang.
Ilang buwan ang lumipas, lumipat ako sa Ateneo.
Sa unang gabi ko sa dorm, umulan din.
Malakas.
Tumayo ako sa bintana at pinanood ang tubig na dumadaloy sa ilaw ng campus.
Wala na akong matching umbrella.
Bumili ako ng bago.
Ordinaryo lang.
Mura.
Walang pangako.
Pero sa unang pagkakataon, ako ang pumili.
At sapat na iyon.
Minsan, ang pinakamalaking pagtataksil ay hindi yung may ibang taong minahal ang mahal mo.
Kundi yung unti-unti mong pinababayaan ang sarili mong pangarap para lang manatili sa tabi ng taong lihim nang bumibitaw sa’yo.
Kaya kung may isang bagay akong natutunan, ito iyon:
Huwag mong gawing tahanan ang taong ginagawa ka lang silungan kapag umuulan.
Dahil darating ang araw, titila rin ang bagyo.
At kapag nangyari iyon, makikita mo—
mas malawak pala ang langit kapag wala ka na sa ilalim ng payong ng taong nagsinungaling sa’yo.
