NOONG APRIL FOOLS, TINEXT KO ANG BUNTIS NAMING ADVISER PARA ILIGTAS SIYA SA PINTUANG NILAGYAN NG SABON—AKALA KO MAPAPAHAMAK AKO, PERO SIYA PALA ANG MAGTUTURO SA AKIN PAPUNTANG UP DILIMAN, MULA SA PINAKATAHIMIK NA UPUAN HANGGANG SA NAG-IISANG PANGALANG IPINAGDIWANG NG BUONG PAARALAN
Noong April Fools, nagbuhos ng dishwashing liquid ang mga siga sa mismong pintuan ng classroom namin.
Hindi nila alam, o baka ayaw lang nilang isipin, na walong buwan nang buntis ang adviser namin.
Isang maling hakbang lang.
Isang dulas lang.
At puwedeng magbago ang buhay ng dalawang tao magpakailanman.
Bitbit ko noon ang makapal na reviewer na bagong photocopy mula sa tindahan sa tapat ng school. Mainit ang hapon sa Tondo, pero mas mainit ang kaba sa dibdib ko dahil midterm exam namin sa Math kinabukasan.
Pagpasok ko sa front door ng Grade 12–Mabini, biglang dumulas ang sapatos ko.
Hindi ko na naitukod ang kamay ko.
Bumagsak ako nang malakas sa sahig.
“BOOM! Ayun! May unang biktima!” sigaw ni Renz Villafuerte.
Sumabog ang tawanan sa buong classroom.
Ang mga papel ko, reviewer na pinag-ipunan ko pa ng dalawang linggo, kumalat sa sahig. Ilan sa mga pahina, dumikit agad sa malinaw at malagkit na likido.
Naamoy ko ang matapang na lemon.
Dishwashing liquid.
“Bobo ka ba, Mika?” natatawang sabi ni Kyle Tan. “Hindi ikaw ang hinihintay namin. Si Ma’am Salazar dapat.”
May kumatok sa likod ng utak ko.
Si Ma’am Salazar.
Ang adviser naming kinatatakutan ng halos buong klase.
Mahigpit siya. Sobra.
Kapag may absent, tumatawag agad sa magulang. Kapag bumaba ang quiz score, pinapapunta sa faculty. Kapag nahuli kang may cellphone, kukunin niya iyon hanggang matapos ang quarter.
Kaya galit na galit sa kanya sina Renz.
Lalo na noong nakaraang linggo, nang mahuli niya silang naglalaro sa cellphone habang remedial class. Lahat ng phone nila, nakakandado ngayon sa drawer niya sa faculty room.
Pero kahit gaano siya kahigpit, hindi siya masamang tao.
Nakita ko iyon nang minsang halos himatayin ako sa sakit ng sikmura. Walang ibang nakapansin. Siya lang. Pagkatapos ng klase, may iniwan siyang mainit na tubig at gamot sa desk ko.
Nakita ko rin iyon noong Disyembre, nang pumasok akong manipis lang ang jacket. Kinabukasan, tinawag ako sa guidance. May nakalaang school jacket at grocery pack para sa akin.
Hindi niya sinabi na siya ang naglakad noon.
Pero alam ko.
“Tumayo ka na nga diyan,” iritang sabi ni Renz. “Baka dumating na si buntis na reyna.”
Pinilit kong bumangon, pero sumakit ang balakang ko. Basang-basa ang palda ko. Nakadikit sa balat ko ang sabon.
“Baliw ba kayo?” nanginginig kong tanong. “Alam ninyong buntis si Ma’am. Walong buwan na.”
“April Fools nga, eh,” sagot ni Kyle, parang simpleng biro lang ang lahat.
“Kapag nadulas siya—”
“Eh di natuto siyang huwag maging kontrabida,” singit ni Renz. “Sino ba namang teacher ang tumatawag sa nanay dahil lang bagsak sa quiz?”
Tawanan ulit.
May ilang kaklase akong yumuko. May iba, nakangiti. May iba, halatang kinakabahan pero walang nagsasalita.
Doon ko naramdaman kung gaano kabigat ang katahimikan.
Mas mabigat pa kaysa sa sakit sa katawan ko.
Tinulungan ako ni Bea, ang katabi ko, na makatayo. Siya lang ang lumapit.
“Mika, huwag ka nang makialam,” bulong niya habang inalalayan ako papunta sa upuan. “Alam mo naman sila Renz. Kapag pinatulan mo, ikaw ang pag-iinitan hanggang graduation.”
Tumingin ako sa pintuan.
Muling binuhusan ni Renz ng sabon ang sahig. Maingat pa niyang pinahid gamit ang mop para magmukha lang itong basang tiles.
Malapit nang mag-bell.
Si Ma’am Salazar, gaya ng dati, dumarating dalawang minuto bago magsimula ang klase. Lagi siyang front door pumapasok. Lagi niyang hawak ang attendance folder. Lagi niyang bahagyang inaakay ang malaking tiyan niya habang naglalakad.
Bigla kong naramdaman ang cellphone sa lihim na bulsa ng bag ko.
Bawal iyon.
Kung mahuli ako, kukunin ni Ma’am. Hindi ko kayang mawala iyon.
Hiwalay ang mga magulang ko. May sarili na silang pamilya. Sa lola ko ako nakatira sa Balut. Matanda na si Lola, mahina ang mata, at madalas tulog na bago pa ako makauwi mula evening review.
Gamit ang phone ko, tumatawag ako ng tricycle o nagme-message kay Lola kapag nasa kanto na ako.
Kung kukunin iyon, hindi ko alam kung paano ako uuwi sa dilim.
Pero kung hindi ako kikilos…
Tumingin ako ulit kay Renz. Nakaupo na siya, nakataas ang phone ng kaklase naming si Paolo, handang mag-video.
Gusto nilang pagtawanan si Ma’am.
Gusto nilang gawing viral ang pagbagsak niya.
Unti-unti kong binuksan ang bag ko. Tinakpan ko ng libro ang kamay ko. Kinuha ko ang phone sa pinakaloob na zipper.
Nanginginig ang daliri ko habang hinahanap ang pangalan ni Ma’am Salazar sa Messenger.
Mabilis akong nag-type.
“Ma’am, huwag po kayong pumasok sa front door. May naglagay po ng sabon sa sahig. Sa likod po kayo dumaan. Delikado po.”
Pinindot ko ang send.
Agad kong pinatay ang phone.
Sa mismong sandaling iyon, tumunog ang bell.
Tumahimik ang buong klase.
Narinig namin ang mabagal na yabag sa hallway.
Papalapit sa front door.
Papalapit nang papalapit.
Nang biglang bumukas ang pinto sa likod.
At doon, nakatayo si Ma’am Salazar, isang kamay sa tiyan, hawak sa kabilang kamay ang phone niya, habang diretso ang tingin niya sa buong klase.
“Mika Reyes,” malamig niyang sabi.
“Tumayo ka.”
…
Hindi ko agad naintindihan kung bakit ako ang tinawag niya.
Lahat ng dugo sa katawan ko parang umakyat sa mukha ko. Unti-unti akong tumayo, habang nararamdaman ko ang basang palda ko, ang sakit sa balakang, at ang dose-dosenang matang nakatutok sa akin.
Akala ko tapos na ako.
Akala ko nakita niya sa CCTV na nag-cellphone ako.
Akala ko tatawagin niya si Lola sa school, at ipapaliwanag ko kung bakit ko sinuway ang pinakamatinding rule niya.
Tumigil si Ma’am Salazar malapit sa likod ng classroom. Hindi siya agad nagsalita. Tumingin muna siya sa sahig sa may front door.
Doon pa rin kumikintab ang sabon.
Halos hindi halata.
Kung hindi alam ng isang tao, aakalain niyang basang tubig lang iyon.
Mabagal siyang huminga.
Pagkatapos, tumingin siya kay Renz.
“Anong meron sa pintuan?”
Walang sumagot.
Si Renz, na kanina ay akala mo hari ng classroom, biglang naging estudyanteng hindi marunong magbasa.
“Ma’am, wala po,” sabi niya sa wakas. “Baka may natapon lang.”
“Natapon?”
Tumango si Kyle. “Opo, Ma’am. Accident lang po.”
Hindi sumigaw si Ma’am Salazar.
Iyon ang mas nakakatakot.
Ibinaba niya ang folder sa teacher’s table. Pagkatapos, kinuha niya ang cellphone niya at tinawag ang guard sa ground floor.
“Kuya Ramon, pakisama po ang discipline officer sa Grade 12–Mabini. Magdala rin po kayo ng mop. May hazardous spill sa classroom.”
Nanginginig ang baba ni Bea sa tabi ko.
Si Renz naman, pilit na tumatawa. “Ma’am, April Fools lang naman po.”
Doon ko unang nakita ang mukha ni Ma’am Salazar na ganoon.
Hindi galit.
Hindi malamig.
Nasasaktan.
“April Fools?” ulit niya. “Kapag may nadulas at naospital, biro pa rin ba iyon?”
Walang sumagot.
“Kapag ang anak ko sa tiyan ang napahamak, tatawa pa rin ba kayo?”
Parang may kumurot sa hangin.
May ilang estudyante ang napayuko.
Si Paolo, na hawak pa ang cellphone pang-video, mabilis itong itinago.
Pero nakita ni Ma’am.
“Ilabas mo iyan.”
“Ma’am—”
“Ilabas mo.”
Napilitan siyang ibigay ang phone. Hindi nagtagal, dumating ang discipline officer, si Sir Aguilar, kasama ang guard. Pinalabas muna ang buong klase sa corridor.
Ako ang pinakahuling lumabas dahil hirap pa rin akong maglakad.
Napansin iyon ni Ma’am.
“Mika,” tawag niya, mas mahina na ang boses. “Masakit ba?”
Umiling ako agad. “Hindi po, Ma’am.”
Sinungaling ako.
Dahil sa bawat hakbang, parang may kutsilyong tumutusok sa likod ko.
Tinitigan niya ang basang palda ko, ang kamay kong namumula dahil sa pagkakadulas, at ang mga reviewer kong nakadikit sa sahig.
Hindi niya ako pinagalitan.
Hindi niya tinanong kung bakit may phone ako.
Ang sabi lang niya, “Pumunta ka sa clinic. Ngayon na.”
“Pero Ma’am—”
“Ngayon na, Mika.”
Sa clinic, pinahiga ako ng nurse at nilagyan ng cold compress ang balakang ko. Lumipas ang halos isang oras bago ako pinabalik sa klase.
Pagdating ko, tahimik na ang buong classroom.
Wala na ang sabon sa pintuan.
Wala na rin ang tapang sa mukha nina Renz.
Nalaman namin na may CCTV pala sa hallway. Kitang-kita kung sino ang nagbuhos ng sabon, sino ang nagbantay, at sino ang naghanda para mag-video.
Tinawag ang mga magulang nila.
Nasuspinde sila ng ilang araw.
Pero iyon ang hindi ko pinakakinabahan.
Ang kinatakutan ko, kinabukasan, tinawag ako ni Ma’am sa faculty room.
Kumakabog ang dibdib ko habang nakatayo sa harap ng mesa niya. Nakapatong sa gilid ang phone ko.
Alam niya.
Wala na akong lusot.
“Mika Reyes,” sabi niya.
“Ma’am, sorry po,” agad kong salubong. “Alam ko pong bawal magdala ng phone. Pero kailangan ko po kasi kapag gabi, kasi—”
Tumigil ako.
Ayokong magmukhang nagpapaawa.
Tahimik niya akong pinakinggan.
Pagkatapos, itinulak niya pabalik sa akin ang phone.
“Hindi ko kukunin.”
Napatingin ako sa kanya.
“Pero Ma’am…”
“Hindi kita paparusahan sa ginawa mong tama,” sabi niya. “Pero hindi ibig sabihin noon puwede mong balewalain ang rules. Ipapasa natin sa guidance ang dahilan mo. Mag-a-apply tayo ng special permission para sa phone mo, basta naka-off ito during class.”
Hindi ako nakasagot.
Sa unang pagkakataon, gusto kong umiyak sa harap ng teacher, hindi dahil pinagalitan ako, kundi dahil may nakinig.
Akala ko tapos na ang lahat doon.
Hindi pala.
Kinabukasan, pagkatapos ng English, nilapitan ako ni Ma’am Salazar at inabot ang isang stapled set ng papel.
“Reading comprehension drills,” sabi niya. “Sagutan mo ngayong gabi.”
Sumunod na araw, si Sir Dela Cruz sa Math naman ang nag-abot ng extra problem set.
Tapos si Ma’am Imee sa Science.
Tapos si Sir Roberto sa Filipino.
Akala ko parusa.
“Araw-araw na lang po ba ito?” minsang hindi ko napigilang itanong kay Ma’am Salazar.
Tiningnan niya ako sa ibabaw ng salamin niya.
“Gusto mo bang makaalis sa lugar na ito?”
Natigilan ako.
Hindi ko alam kung paano siya sasagutin.
Tumingin siya sa lumang bag ko, sa sapatos kong paulit-ulit nang tinatahi, at sa mga daliri kong may tinta dahil nagpa-photocopy ako sa labas pagkatapos ng klase.
“Hindi sapat ang mabait ka, Mika,” sabi niya. “Hindi sapat ang tahimik ka. Sa mundong ito, maraming mabait na natatalo dahil walang pagkakataon. Pero kapag may pagkakataon, kailangan handa ka.”
Mula noon, nagsimula ang tinawag kong isang taong impiyerno.
Tuwing recess, may practice test.
Tuwing lunch, may consultation.
Pagkatapos ng klase, may mock exam.
Kapag Sabado, pinapapasok ako sa library kasama ang limang estudyanteng gustong mag-UPCAT.
Pero isa-isa silang nawala.
May napagod.
May nagtrabaho sa tindahan ng pamilya.
May nagsabing imposible naman.
Ako, muntik na ring sumuko.
Lalo na noong Disyembre, nang ma-stroke si Lola.
Halos isang linggo akong absent. Ako ang nag-asikaso sa gamot, sa barangay health center, sa lugaw, sa labada. Pagbalik ko sa school, tambak na tambak ang lessons.
Akala ko sisigawan ako ni Ma’am.
Pero pagpasok ko sa faculty room, may nakahandang plastic container sa mesa niya.
Sopas.
“Uminom ka muna,” sabi niya. “Tapos hahabulin natin ang lessons.”
“Ma’am, hindi ko na po ata kaya.”
Iyon ang unang beses kong sinabi nang malakas.
Hindi siya nagsalita agad.
Hinaplos niya ang tiyan niya. Noon, ilang linggo na lang at manganganak na siya.
“Mika,” sabi niya, “noong araw na tinext mo ako, alam mo bang natakot din ako?”
Napatingin ako sa kanya.
“Akala ng mga bata, teachers are made of chalk and anger,” mahina niyang sabi. “Pero tao rin kami. Natatakot din. Napapagod din. Nasasaktan din.”
Lumunok ako.
“Kung hindi ka nag-message, baka hindi lang ako ang nalagay sa peligro. Pati anak ko.”
Saglit siyang natahimik.
“Kaya ngayon, hayaan mong ako naman ang tumulong sa’yo. Hindi dahil may utang ako sa’yo. Kundi dahil may nakikita akong kaya mong puntahan.”
Doon ako umiyak.
Tahimik lang.
Walang drama.
Pero mula noon, kahit pagod, lumalaban ako.
Nanganak si Ma’am Salazar noong Pebrero. Babae ang anak niya. Pinangalanan niyang Liwanag.
Isang buwan siyang nawala sa school, pero kahit naka-maternity leave, nagpapadala pa rin siya ng reviewers sa akin sa pamamagitan ni Sir Dela Cruz.
May mga gabing galit ako sa kanya.
May mga gabing galit ako sa sarili ko.
May mga gabing nakatulog ako sa lamesa, pisngi sa ibabaw ng worksheet.
Pero tuwing naiisip kong minsan, may isang taong naniwala sa akin bago pa ako maniwala sa sarili ko, bumabangon ako.
Dumating ang araw ng UPCAT.
Wala akong bagong sapatos. Wala akong mamahaling review center. Baon ko lang ay dalawang lapis, isang eraser, pandesal na binalot ni Lola, at dasal na halos pabulong.
Sa labas ng testing center sa UP Diliman, tinext ako ni Ma’am.
“Hindi mo kailangang maging pinakamatalino sa loob. Kailangan mo lang ipakita ang lahat ng pinaghirapan mo.”
Iyon ang binasa ko bago ako pumasok.
Pagkatapos ng exam, hindi ko alam kung pasado ako.
Kaya bumalik ako sa dati.
Nag-aral.
Nag-alaga kay Lola.
Nagtrabaho tuwing weekend sa photocopy shop.
Hanggang dumating ang araw ng results.
Nasa computer shop ako noon. Sampung piso kada fifteen minutes ang hulog ko. Nanginginig ang kamay ko habang binubuksan ang website.
Sa school, may mga kaklase akong nakapaligid. Pati sina Renz, na bumalik na noon sa klase pero hindi na tulad ng dati ang yabang.
Hindi kami nag-uusap.
Matapos ang nangyari, nawalan siya ng ilang kaibigan. Hindi dahil biglang naging mabait ang buong klase, kundi dahil nakita nilang may hangganan pala ang birong walang puso.
Nag-load ang page.
Hinahanap ko ang pangalan ko.
Mabagal.
Masakit sa dibdib.
Hanggang biglang lumabas.
MIKAELA REYES — PASSED — UNIVERSITY OF THE PHILIPPINES DILIMAN
Hindi ako nakagalaw.
Hindi ako makahinga.
Si Bea ang unang sumigaw.
“MIKA! PUMASA KA!”
Parang gumuho ang buong computer shop sa ingay.
May tumakbo palabas para sabihin sa faculty.
May yumakap sa akin.
May umiyak.
Ako, nakatitig lang sa screen.
Dahil hindi ko kayang paniwalaan.
Sa buong batch namin, isa lang ang nakapasa sa UP Diliman.
Ako.
Ang batang tahimik sa dulo.
Ang batang may sikretong cellphone.
Ang batang nadulas sa sabon na para sana sa guro niya.
Tinawag ako sa stage noong recognition day.
Nandoon si Lola sa unahan, nakapalda ng luma pero plantsado, hawak ang panyo sa nanginginig na kamay.
Nandoon din si Ma’am Salazar, karga ang baby niyang si Liwanag.
Nang ibigay sa akin ang certificate, nakita kong umiiyak siya.
Si Ma’am.
Ang teacher na kinatatakutan ng lahat.
Ang teacher na akala namin bato ang puso.
Pagbaba ko ng stage, niyakap niya ako.
“Hindi kita iniligtas, Mika,” bulong niya. “Ikaw ang lumakad. Itinuro ko lang ang daan.”
Umiling ako habang umiiyak.
“Ma’am, noong araw na iyon, akala ko po mapapahamak ako dahil nag-text ako.”
Ngumiti siya.
“Minsan, ang pinakamaliit na tapang ang nagbubukas ng pinakamalaking pinto.”
Paglingon ko, nakita ko si Renz sa likod ng gym. Hindi siya lumapit. Hindi rin siya pumalakpak nang malakas.
Pero tumango siya.
Tahimik.
Marahil iyon na ang kaya niyang paghingi ng tawad.
Hindi ko na hinintay.
May mga taong kailangang panagutin.
May mga taong kailangang patawarin.
At may mga taong kailangan mo na lang lampasan para makarating sa buhay na matagal mo nang ipinagdarasal.
Noong gabing iyon, naglakad kami ni Lola pauwi. Hindi na ganoon kadilim ang eskinita.
O baka ako lang ang nagbago.
Hawak ko ang certificate sa dibdib ko. Sa phone ko, may bagong message mula kay Ma’am Salazar.
“Proud ako sa’yo, anak. Simula pa lang ito.”
Napatingin ako sa langit ng Maynila, sa pagitan ng mga kable ng kuryente at bubong na yero.
Sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman na nakakulong ako sa maliit naming lugar.
Pakiramdam ko, may daan palabas.
At kaya ko itong lakarin.
Mensahe sa mga mambabasa:
Minsan, ang kabutihang ginagawa natin ay hindi agad binabalik sa paraang inaasahan natin. Pero walang tapang na nasasayang. Ang isang maliit na desisyon na piliin ang tama—kahit ikaw lang ang tumatayo—ay puwedeng maging simula ng buhay na hindi mo akalaing maaabot mo.
