Noong gabing dapat sana’y ipagdiwang namin ang nalalapit naming kasal, narinig ko ang lalaking pitong taon kong minahal na nagsabi sa kaibigan niya:

“Pagkatapos kong makilala si Alyssa, doon ko lang narealize na pitong taon ko lang palang pinilit mahalin si Bianca.”

At ang sagot ng kaibigan niya?

“Si Bianca ang practical pakasalan. Tiisin mo na lang.”

Doon ko unang naintindihan na minsan, hindi mo kailangang mahuli ang isang tao na may kayakap na iba para malaman mong niloloko ka na niya.

Minsan, sapat na ang marinig mong ikaw pala ang taong pinagtitiisan lang.

Ako si Bianca Serrano, dalawampu’t siyam na taong gulang, taga-Quezon City, at noon ay dalawang buwan na lang bago ang kasal namin ni Marco Villareal.

Pitong taon kaming magkasintahan.

Pitong taon kong inakala na kami na talaga hanggang dulo.

Pitong taon kong ipinagtanggol siya sa mga kaibigan kong nagtatanong kung bakit parang laging ako ang naghahabol.

“Busy lang si Marco.”

“Hindi lang siya showy.”

“Hindi niya lang alam ipakita, pero mahal niya ako.”

Paulit-ulit ko iyong sinabi, hanggang sa halos ako na mismo ang naniwala.

Galing kami noon sa engagement dinner namin sa isang restaurant sa BGC. Imbitado ang pamilya namin, ilang kaibigan, at mga ninong-ninang sa kasal.

Buong gabi, nakangiti si Marco.

Hawak niya ang kamay ko sa harap ng lahat.

Paminsan-minsan, bubulong siya, “Ang ganda mo, love.”

Kaya siguro kahit may maliit na tinik sa dibdib ko, pinilit kong maging masaya.

Pagkatapos ng dinner, sinabi niyang gusto raw niyang makipag-inuman sandali sa mga college barkada niya sa private room ng restaurant.

“Hatid mo lang ako, love. Sandali lang ako. Uuwi rin agad.”

Tumango ako.

Sanay na akong umintindi.

Pagkababa niya, saka ko naalala ang mamahaling bote ng alak na binili ko bilang regalo sa mga kaibigan niya. Naiwan sa trunk ng kotse.

Kinuha ko iyon at bumalik sa restaurant.

Tahimik ang hallway papunta sa private rooms. Habang hawak ko ang kahon ng alak, narinig ko ang boses ni Marco mula sa bahagyang nakabukas na pinto.

“Alam n’yo,” sabi niya, medyo lasing na pero malinaw ang boses, “pagkatapos kong makilala si Alyssa, doon ko narealize na pitong taon kay Bianca… parang pinilit ko lang.”

Tumigil ako sa paglakad.

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa batok ko.

May tumawa nang mahina.

“Pre, grabe ka. Eh ikakasal ka na sa kanya.”

Sumagot si Marco, “Kaya nga. Minsan iniisip ko, kung hindi kami matagal ni Bianca, baka hindi ko na itinuloy.”

May isa pang boses. Si Ryan, ang best friend niya.

“Si Bianca naman ang practical pakasalan. Mabait, maayos pamilya, stable trabaho, hindi sakit sa ulo. Si Alyssa, iba ‘yon. Pang kilig lang siguro. Pero si Bianca, pang-asawa. Tiisin mo na lang.”

Tiisin.

Isang salita lang iyon.

Pero pakiramdam ko, pinunit nito lahat ng alaala namin.

Napahigpit ang hawak ko sa kahon ng alak. Kumirot ang mga daliri ko, pero mas masakit ang dibdib ko.

Alyssa.

Matagal ko nang naririnig ang pangalang iyon.

Bagong marketing consultant sa opisina ni Marco.

Noong una, casual lang. “Magaling si Alyssa.” “Funny si Alyssa.” “May bagong idea si Alyssa.”

Hanggang sa naging madalas na ang pagngiti niya habang may ka-chat sa kotse.

Naging madalas ang pag-uwi niya nang gabi.

Naging madalas ang “meeting lang.”

Pero wala akong ebidensya.

At kapag nagtatanong ako, siya pa ang nasasaktan.

“Wala ka bang tiwala sa akin, Bianca?”

“Pagod na ako sa selos mo.”

“Kung ganito ka ngayon, paano pa kapag kasal na tayo?”

Kaya ako ang humihingi ng tawad.

Ako ang nagpapakumbaba.

Ako ang natatakot mawala siya.

Sa loob ng private room, nagsalita ulit si Marco.

“Hindi ko alam kung mahal ko pa si Bianca. Pero ang hirap umatras ngayon. Naka-book na lahat. Alam na ng pamilya. At saka… siya rin naman ang gustong-gusto magpakasal.”

Naramdaman kong nanginginig ang tuhod ko.

Ako nga ang gustong-gusto magpakasal.

Ako ang unang nagtanong kung kailan kami magpaplano.

Ako ang nag-ipon ng wedding inspirations.

Ako ang pumili ng simbahan sa Tagaytay.

Ako ang halos lumuhod sa relasyon namin, habang siya pala ay naghahanap ng dahilan para tiisin ako habang-buhay.

May gumalaw na upuan sa loob.

Nagpanic ako at pumasok sa bakanteng private room sa kabilang pinto.

Doon tumunog ang phone ko.

Marco calling.

Pinunasan ko agad ang luha ko bago sagutin.

“Hello?”

“Love, nakaalis ka na ba?” malambing niyang tanong. “Naiwan ko pala ‘yung wine sa trunk. Puwede mo bang dalhin dito? Please?”

Natawa ako nang mahina.

Hindi dahil nakakatawa.

Kundi dahil hindi ko akalaing kaya palang tumawag ng “love” ang isang taong ilang segundo lang ang nakalipas ay tinawag kang pagtitiis.

“Oo,” sabi ko. “Dadalahin ko.”

“Thank you, love. I love you.”

Napapikit ako.

Noon, ang salitang iyon ang paborito kong marinig.

Ngayon, parang dumi na dumampi sa balat ko.

“I love you too,” mahina kong sagot.

Pero alam kong iyon na ang huling beses na sasabihin ko iyon nang may kahit kaunting natitirang paniniwala.

Ibinaba ko ang tawag.

Hindi ko dinala ang alak sa kanya.

Iniwan ko iyon sa front desk at sinabi sa staff, “Pakihatid na lang po sa Room 6.”

Pagbalik ko sa kotse, doon ko pinakawalan ang iyak.

Hindi iyong tahimik na iyak.

Kundi iyak na parang pitong taon kong pinigil.

Pitong taon ng pagpapanggap na okay lang ako.

Pitong taon ng pag-intindi.

Pitong taon ng paghabol sa isang taong matagal na palang huminto sa pagtakbo papunta sa akin.

Kinabukasan, nagising ako na namamaga ang mga mata pero malinaw ang isip.

Una kong tinawagan ang wedding coordinator.

“Ms. Bianca, good morning po! May final fitting po tayo next week—”

“Cancel the wedding,” sabi ko.

Tumahimik siya sa kabilang linya.

“Ma’am?”

“Pakisabi sa lahat ng suppliers. Cancel everything. Ako ang sasagot sa cancellation fees.”

Pagkatapos, tinawagan ko ang simbahan.

Ang hotel.

Ang makeup artist.

Ang photographer.

Isa-isa kong binura ang kasal na ako lang pala ang tunay na naghihintay.

Huli kong tinawagan si Marco.

“Love?” bungad niya. “Bakit ang aga mo tumawag?”

Huminga ako nang malalim.

“Marco, wala nang kasal.”

Tumawa siya, akala biro.

“Ha? Ano ka ba, Bianca?”

“Kinansela ko na.”

Doon nawala ang tawa niya.

“Anong ibig mong sabihin kinansela mo?”

Tiningnan ko ang engagement ring sa daliri ko.

Mabigat pala ang isang singsing kapag hindi na pag-ibig ang laman nito.

“Ibig kong sabihin,” sabi ko, “hindi na ako papayag na maging asawa ng lalaking kailangang tiisin ako habang-buhay.”

Sa kabilang linya, matagal siyang hindi nakapagsalita.

Hanggang sa mahina niyang sinabi:

“Narinig mo?”

Hindi ko na kailangang sumagot.

Dahil doon, alam kong hindi panaginip ang lahat.

At bago ko ibaba ang tawag, may narinig akong boses ng babae mula sa background niya.

“Marco? Sino ‘yan? Si Bianca ba?”

part2

“Marco? Sino ‘yan? Si Bianca ba?”

Parang may malamig na kamay na humawak sa leeg ko.

Hindi ako gumalaw.

Hindi ako huminga.

Sa kabilang linya, biglang nagulo ang boses ni Marco. May tunog ng kumot, ng paa sa sahig, ng isang taong nahuli sa eksaktong sandaling hindi na niya kayang magsinungaling.

“Bianca, hindi ito ang iniisip mo.”

Napangiti ako, pero wala nang sakit sa ngiting iyon. Pagod lang.

“Iyan ang problema, Marco. Masyado na akong matagal na pinilit na huwag isipin ang mga bagay na kitang-kita naman.”

“Makinig ka muna—”

“Hindi na.”

Ibinaba ko ang tawag.

Pagkatapos, tinanggal ko ang singsing sa daliri ko at inilagay sa maliit na kahon sa bedside table.

Kakaiba pala ang pakiramdam.

Hindi ako gumaan agad.

Hindi ako naging matapang sa isang iglap.

Sa totoo lang, nang matapos ang tawag, naupo ako sa sahig ng kwarto ko at umiyak ulit.

Hindi dahil gusto ko pa siyang bumalik.

Kundi dahil kailangan kong ilibing ang bersyon ng sarili kong naniwalang siya ang tahanan ko.

Nang hapong iyon, dumating si Marco sa condo ko sa Quezon City.

Hindi siya tumawag. Hindi nagtext. Basta na lang kumatok nang kumatok, hanggang sa lumabas ang kapitbahay ko.

“Bianca, please. Buksan mo. Mag-usap tayo.”

Binuksan ko ang pinto, hindi dahil handa akong makipagbalikan, kundi dahil ayoko nang magtago.

Nakatayo siya sa harap ko, gulo ang buhok, namumula ang mata, hawak ang cellphone na parang buong umaga siyang tumatawag.

“Love,” sabi niya.

“Wag mo akong tawaging love.”

Napahinto siya.

Dati, kapag ganito ang mukha niya, natutunaw ako.

Dati, kapag nakita kong pagod siya, ako ang unang hihingi ng tawad kahit ako ang nasaktan.

Pero ngayon, iba na.

Nakita ko na kasi ang mukha niya habang wala ako sa harap niya.

At mas totoo iyon.

“Bianca, nagkamali ako,” sabi niya. “Pero hindi ibig sabihin noon hindi kita mahal.”

“Hindi mo ako mahal, Marco. Sanay ka lang sa akin.”

Napailing siya. “Hindi. Nalito lang ako. Si Alyssa… wala lang iyon.”

“Wala lang?” tanong ko. “Nasa bahay mo siya kanina?”

Nanlaki ang mga mata niya.

Hindi niya naitanong kung paano ko nalaman.

Iyon ang pangalawang kumpirmasyon.

“Hindi siya natulog doon,” mabilis niyang sabi. “Dumaan lang siya. May pinagusapan lang kami.”

“Alas-siyete ng umaga?”

“Bianca—”

“May extra Valentine gift ka noon. Para sa kanya, ‘di ba?”

Natahimik siya.

“Yung mga gabing nakaupo ka sa kotse bago pumasok sa bahay, siya ka-chat mo?”

Wala pa rin siyang sagot.

“Yung bigla mong overtime, bigla mong team dinner, bigla mong ‘client call’ kahit Linggo… siya rin?”

Napalunok siya.

Hindi na ako umiyak.

Wala nang luha.

May katahimikan lang na mas mabigat sa sigaw.

“Ang sakit pala,” sabi ko, “kapag isa-isang nagiging sagot ang lahat ng tanong na matagal mong iniiwasan.”

Lumapit siya at sinubukang hawakan ang kamay ko, pero umatras ako.

“Please, Bianca. Pitong taon tayo. Hindi mo pwedeng basta itapon iyon.”

Napatingin ako sa kanya.

“Hindi ako ang nagtapon.”

Parang sinampal siya ng sinabi ko.

“At hindi rin basta-basta iyon para sa akin,” dagdag ko. “Pitong taon iyon ng buhay ko. Pitong taon ng paniniwala. Pitong taon ng pagpili sa’yo araw-araw kahit unti-unti mo na pala akong binibitawan.”

“Hindi ko kayang mawala ka,” mahina niyang sabi.

“Hindi mo kayang mawala ang taong nag-aalaga sa’yo,” sagot ko. “Hindi mo kayang mawala ang taong laging nandiyan. Ang taong kayang magpatawad bago ka pa humingi ng tawad. Ang taong kaya mong saktan dahil alam mong babalik pa rin.”

Yumuko siya.

Doon ko unang nakita ang tunay na takot sa mukha niya.

Hindi takot na nasaktan niya ako.

Kundi takot na hindi na niya ako kontrolado.

Kinabukasan, nalaman ng pamilya namin na kanselado ang kasal.

Una akong tinawagan ng nanay ni Marco.

“Bianca, anak, ano ba nangyari? Napahiya kami sa relatives. Nakausap na namin ang caterer. May invitations na.”

Tahimik akong nakinig.

Noon, siguro naguilty na ako.

Pero ngayon, mas malinaw na sa akin ang lahat.

“Tita,” sabi ko, “mas nakakahiya po kung itutuloy ko ang kasal habang alam kong hindi ako mahal ng anak ninyo.”

“Mag-aasawa ka rin naman para sa pamilya. Hindi naman puro kilig ang kasal.”

“Hindi po kilig ang hinihingi ko. Respeto.”

Wala siyang naisagot.

Ilang araw pagkatapos noon, ako naman ang kinulit ng mga kaibigan ni Marco.

Si Ryan, ang best friend niyang nagsabing “tiisin mo na lang,” nagmessage sa akin.

“Bianca, baka naman nadala ka lang ng emosyon. Lalaki lang si Marco. Minsan nagsasabi kami ng hindi namin ibig sabihin.”

Sinagot ko siya ng isang linya:

“May mga salitang hindi aksidente. Lumalabas lang kapag akala ninyo walang makakarinig.”

Hindi na siya nagreply.

Isang linggo akong hindi pumasok sa trabaho. Hindi dahil duwag ako, kundi dahil kailangan kong alagaan ang natitirang piraso ng sarili ko.

Inayos ko ang gamit ni Marco sa condo ko.

Mga polo niya.

Lumang jacket.

Toothbrush.

Coffee mug na may initials namin.

Inilagay ko lahat sa isang malaking kahon.

Nang makita ko ang jacket na ibinigay niya sa akin noong high school, napaupo ako sa kama.

Naalala ko ang araw na iyon.

Binuhusan ako ng tubig ng mga kaklase kong nang-aasar. Basa ang uniform ko, nanginginig ako sa hiya.

Si Marco ang lumapit. Isinuot niya sa balikat ko ang jacket niya at sinabi, “Umuwi ka muna. Baka magkasakit ka.”

Doon nagsimula ang lahat.

Matagal kong minahal si Marco hindi lang dahil sa kung sino siya ngayon, kundi dahil sa kung sino siya noong kailangan ko ng kakampi.

Pero sa wakas, naintindihan ko rin.

Hindi porke minsan kang iniligtas ng isang tao, utang mo na sa kanya ang buong buhay mo.

Hindi porke naging mabuti siya noon, may karapatan na siyang saktan ka ngayon.

Pagkatapos kong maisara ang kahon, nagtext ako kay Marco:

“Kunin mo ang gamit mo bukas. Iiwan ko sa lobby.”

Agad siyang tumawag.

Hindi ko sinagot.

Nagmessage siya.

“Bianca, please. Give me one chance. I’ll cut Alyssa off. I’ll tell everyone it’s my fault. Kahit magpakasal tayo next year. Kahit maghintay ako.”

Next year.

Napatawa ako nang mapait.

Noong ako ang naghintay, pagod siya.

Ngayon siyang naghihintay, bigla itong naging patunay ng pagmamahal.

Kinabukasan, bumaba ako sa lobby dala ang kahon.

Doon ko siya nakita.

Nakatayo siya malapit sa entrance, hawak ang bouquet ng white roses.

Dati, paborito ko iyon.

Ngayon, parang props na lang sa eksenang huli na.

“Bianca,” sabi niya, halos pabulong.

“Sinabi kong iiwan ko sa lobby.”

“Gusto kitang makita.”

“Wala na tayong dapat pag-usapan.”

Lumuhod siya.

Sa gitna ng lobby.

Sa harap ng guard.

Sa harap ng receptionist.

Sa harap ng ilang kapitbahay na biglang napatingin.

“Please,” sabi niya, nanginginig ang boses. “Patawarin mo ako. Ikaw ang mahal ko. Ikaw ang gusto kong pakasalan.”

Nakatitig ako sa lalaking minsan kong pinangarap na hintayin sa altar.

At kakaiba ang sakit.

Dahil kung ginawa niya ito noon, baka niyakap ko siya.

Kung sinabi niya ito noon, baka naniwala ako.

Pero may mga salitang kapag huli nang dumating, hindi na gamot.

Asin na lang sa sugat.

“Tumayo ka, Marco,” sabi ko.

“Hindi hangga’t hindi mo ako pinapatawad.”

Lumuhod pa siya nang mas mababa.

“Pitong taon tayo, Bianca. Hindi ba may halaga iyon?”

“May halaga,” sagot ko. “Kaya nga hindi ko na hahayaang madagdagan pa ng isang habang-buhay na kasinungalingan.”

Napatingala siya sa akin.

“Minahal kita nang totoo,” sabi ko. “At dahil minahal kita nang totoo, deserve kong pakawalan ang sarili ko mula sa pagmamahal na pinagtitiisan lang.”

Umiling siya, umiiyak na ngayon.

“Hindi kita pinagtitiisan.”

“Marco,” sabi ko nang dahan-dahan, “kahit sabihin mong hindi, narinig ko na ang katotohanan bago mo pa ito natutunang itago.”

Dumating ang elevator sa likod ko.

Bago ako pumasok, inilapag ko ang kahon sa harap niya.

Nasa ibabaw nito ang engagement ring.

Hindi ko inihagis.

Hindi ko dinurog.

Hindi ako gumawa ng eksena.

Minsan, ang pinakamatapang na paghihiganti ay ang umalis nang tahimik, dala ang respeto sa sarili.

Pagkasara ng elevator, doon ko lang naramdaman ang panginginig ng buong katawan ko.

Pero hindi na iyon takot.

Paglaya iyon.

Lumipas ang tatlong buwan.

Nalaman ko mula sa common friend namin na hindi rin nagtagal si Marco at Alyssa.

Noong nawala raw ako, doon nagsimulang makita ni Marco ang mga bagay na dati niyang binalewala.

Wala nang taong nag-aayos ng schedule niya.

Wala nang taong nakakaalala ng gamot niya kapag sumasakit ang tiyan niya.

Wala nang taong marunong umunawa sa katahimikan niya.

At si Alyssa, na minsan niyang tinawag na “kilig,” hindi pala kayang maging tahanan kapag tapos na ang excitement.

Pero hindi na iyon problema ko.

Isang gabi, nakatanggap ako ng email mula kay Marco.

Mahaba.

Punong-puno ng sorry.

Sinabi niyang araw-araw daw niyang pinagsisisihan ang pagkawala ko.

Sinabi niyang ako raw ang pinakamagandang bagay na sinayang niya.

Sinabi niyang kung maaari raw bumalik, pipiliin niya ako nang walang pagdududa.

Binasa ko hanggang dulo.

Hindi ako umiyak.

Hindi ako nagalit.

Hindi ko rin sinagot.

May mga liham na hindi na kailangang padalhan ng tugon, dahil ang katahimikan mo ang pinakahuling pinto na isinara mo.

Makalipas ang isang taon, bumalik ako sa Tagaytay.

Hindi para sa kasal na hindi natuloy.

Kundi para sa sarili ko.

Nagpunta ako sa maliit na chapel kung saan dapat sana kami ikakasal.

Walang bulaklak.

Walang bisita.

Walang lalaking naghihintay sa altar.

Pero sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman na may kulang.

Umupo ako sa pinakahuling pew at huminga nang malalim.

Naalala ko ang babaeng halos magmakaawa noon para piliin.

Naalala ko kung paano niya pinagkasya ang sarili sa pagmamahal na paunti-unti nang nawawala.

At sa isip ko, niyakap ko siya.

Hindi siya tanga.

Hindi siya mahina.

Nagmahal lang siya nang sobra sa taong hindi marunong mag-ingat ng pagmamahal.

Paglabas ko ng chapel, may malamig na hangin sa mukha ko.

Hawak ko ang bagong buhay na hindi ko akalaing kakayanin kong simulan.

Wala akong kasamang lalaki.

Wala akong singsing.

Wala akong engrandeng pangako.

Pero buo ako.

At kung may natutunan man ako sa lahat ng nangyari, ito iyon:

Huwag mong hayaang maging asawa ang taong ginagawa kang “praktikal na pagpipilian” habang ang puso niya ay nasa iba.

Hindi ka consolation prize.

Hindi ka backup plan.

Hindi ka taong dapat tiisin.

Kung mamahalin ka, dapat piliin ka nang buo—hindi dahil matagal ka nang nandiyan, hindi dahil convenient ka, hindi dahil takot silang mapahiya.

Kundi dahil ikaw ang gusto nilang mahalin sa araw na madali, sa gabing mahirap, at sa habang-buhay na walang pag-aalinlangan.

At kung isang araw marinig mong hindi ka na pinipili, sana magkaroon ka ng lakas na piliin ang sarili mo.

Dahil minsan, ang kasalang hindi natuloy ang mismong biyayang nagligtas sa buong buhay mo.