Nang Pumayag Akong Makipagdiborsiyo, Lumipat Ako sa Guest Room—At Doon Lang Nalaman ng Asawa Kong Abala sa Ibang Babae na Talagang Tapos Na Ako
Nang sabihin ng asawa kong, “Maghiwalay na tayo,” hindi ako umiyak.
Hindi rin ako nagmakaawa gaya ng dalawang beses na ginawa ko noon.
Tumingin lang ako sa kanya at sinabi, “Sige.”
At sa unang pagkakataon sa walong taon naming pagsasama, siya ang natigilan.
Ako si Mara Villanueva, tatlumpu’t apat na taong gulang.
Ang asawa ko, si Adrian Velasco, ang CEO ng Velasco Holdings, isang kilalang real-estate at entertainment investment group sa Metro Manila.
Matagal ko nang alam na hindi na ako ang unang taong hinahanap niya kapag masaya siya.
At higit sa lahat, hindi rin ako ang una niyang hinahanap kapag may problema.
Pagkatapos kong pumayag sa diborsiyo, dalawang bagay agad ang ginawa ko.
Una, inilipat ko ang lahat ng damit ko mula sa master bedroom papunta sa guest room.
Pangalawa, tinuruan ko ang sarili kong huwag nang pakialaman si Adrian.
Kung saan siya pumupunta.
Kung sino ang kasama niya.
Kung ilang litrato na naman nila ng aktres na si Celeste Alonzo ang kumakalat online.
Hindi ko na tinatanong.
Tutal, malapit na rin naman siyang maging dating asawa ko.
Isang gabi, matapos ang halos dalawang linggong hindi namin pag-uusap, lumapit siya sa akin habang nanonood ako ng comedy show sa sala.
“May kasal si Marco sa Sabado,” sabi niya. “Gusto niyang pareho tayong pumunta.”
Nakatingin pa rin ako sa TV.
“Tawagin mo si Celeste.”
Biglang nawala ang ingay sa pagitan namin.
Pinatay ko ang volume ng telebisyon.
Naramdaman kong nakatitig siya sa akin.
“Mara,” malamig niyang sabi, “huwag kang magsimula.”
Saka niya idinagdag:
“Ikaw ang asawa ko.”
Napatingin ako sa kanya.
May panahon na ang apat na salitang iyon ay sapat na para mapaiyak ako sa saya.
Pero nang gabing iyon, wala akong naramdaman.
“Adrian,” mahina kong sabi, “huwag na lang.”
“Maghiwalay na talaga tayo.”
Natigilan siya.
Parang noon lamang niya naunawaan na hindi na ito simpleng tampuhan.
Dalawang linggo bago iyon, galing siya sa business trip sa Cebu nang gabing umuwi siya sa condo namin sa BGC.
Nasa kusina ako, nagsasalin ng tubig.
Pagbukas ng pinto, pumasok ang malamig na hangin mula sa hallway kasama niya.
Hawak niya ang itim na maleta, suot pa ang polo at coat na ginamit niya sa biyahe.
Nagkatinginan kami.
Walang “Kumusta?”
Walang “Na-miss kita.”
Tahimik lang.
Dinala niya ang maleta sa master bedroom.
Ilang minuto ang lumipas, lumabas siya ulit.
Nakasimangot.
“Nasaan ang mga damit mo?”
“Sa guest room.”
“Bakit?”
“Doon na muna ako.”
Mas lalong kumunot ang noo niya.
Dati, iniisip kong kalahati ko rin ang master bedroom.
Kahit mag-away kami, hindi ako aalis.
Pero nang pumayag akong makipaghiwalay, biglang nag-iba ang tingin ko sa lahat.
Sa kanya ang unit.
Sa kanya ang karamihan ng gamit.
At kahit hindi pa legal ang paghihiwalay namin, sa puso ko, matagal nang natapos ang pagiging mag-asawa namin.
“Hindi pa ako nakahanap ng lilipatan,” sabi ko. “Kung istorbo ako, bukas maghahanap ako ng hotel.”
Bahagyang humigpit ang kamay niya sa tagiliran.
“Hindi iyon ang ibig kong sabihin.”
Ngumiti ako.
“Okay. Good night.”
Dumaan ako sa tabi niya.
Hindi niya ako pinigilan.
Hindi naman talaga bago sa amin ang salitang “hiwalay.”
Tatlong beses nang sinabi ni Adrian na gusto niyang tapusin ang aming pagsasama.
Sa unang dalawang pagkakataon, ako ang humahabol.
Ako ang humihingi ng tawad.
Ako ang nagluluto ng paborito niyang pagkain.
Ako ang naghihintay sa sala kapag madaling-araw na siyang umuuwi.
Pero sa ikatlong pagkakataon, naubos ako.
Nagsimula ang lahat dahil sa isang aksidente.
Isang Martes ng hapon, nabangga ang sasakyang sinasakyan ko malapit sa EDSA-Ortigas.
Hindi naman malubha.
Pero dahil masakit ang balikat at tagiliran ko, dinala ako ng matalik kong kaibigang si Dr. Bea Santos sa ospital kung saan siya nagtatrabaho sa Makati.
Tinawagan ko si Adrian.
Isang beses.
Dalawang beses.
Apat na beses.
Walang sagot.
Habang hinihintay namin ang resulta ng CT scan, sunod-sunod ang tunog ng cellphone ni Bea.
May bagong usapan sa hospital group chat.
Pagkabasa niya, nag-iba ang mukha niya.
“Ano?” tanong ko.
Ayaw niya sanang ipakita.
Pero nakita ko rin.
May litrato ni Adrian sa emergency entrance.
Katabi niya ang stretcher kung saan nakahiga si Celeste Alonzo, ang aktres na ilang buwan nang inuugnay sa kanya.
Nadulas daw si Celeste habang kinukunan ang isang action scene sa isang studio sa Pasig.
May video rin.
Naroon si Adrian, galit na galit habang kinakausap ang production director.
“Sinabi ninyong secured ang set,” sabi niya. “Nag-invest ang kompanya ko rito dahil tiniyak ninyong maayos ang safety protocols.”
Tahimik ang buong set.
May mga caption agad online:
“CEO Adrian Velasco rushes to Celeste Alonzo’s side.”
“Former lovers reunited during emergency.”
Tumingin sa akin si Bea.
“Tinawagan mo ba siya?”
Tumango ako.
“At hindi niya sinagot?”
Umiling ako.
Nanggigil si Bea.
“Bigay mo sa akin ang phone mo.”
“Bea—”
“Ngayon.”
Hindi ko alam kung ano ang sinabi niya kay Adrian.
Pero wala pang apatnapung minuto, bumukas ang pinto ng room ko.
Pumasok si Adrian.
Mabilis ang lakad.
Bahagyang pawis ang noo.
Habol ang hininga.
At sa isang saglit, nabuhay ulit ang maliit na pag-asang matagal ko nang pilit pinapatay.
Baka nag-aalala pa rin siya.
Baka importante pa rin ako.
Lumapit siya sa kama.
“Ano’ng sabi ng doktor?”
Bago ako makasagot, pumasok ang resident doctor hawak ang resulta.
“Mrs. Velasco?”
“Opo.”
“Okay naman po ang scans ninyo. Walang fracture o internal injury. Observe lang po natin sandali, pero puwede na kayong umuwi mamaya.”
Kitang-kita kong nagbago ang mukha ni Adrian.
Nawala ang pag-aalala.
Napaltan ng lamig.
Pagdating namin sa condo, doon siya nagsalita.
“Sinabi ng kaibigan mo na nasa critical condition ka.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano?”
“Sinabi niyang baka kailangan kang i-admit.”
Napapikit ako.
“Hindi ko alam na sinabi niya iyon.”
Biglang tumaas ang boses niya.
“Mara!”
Napaatras ako.
“Masaya ba ito para sa ’yo?”
“Ano?”
“Alam mong nasa ospital si Celeste. Kaya gumawa kayo ng paraan para pumunta ako sa ’yo.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.
“Naaksidente ako.”
“Pero hindi ka naman malubha.”
“Hindi ko alam iyon bago ang tests!”
Hindi siya nakinig.
“Kung nagseselos ka, sabihin mo. Huwag mong gamitin ang aksidente para guluhin ang totoong emergency.”
Doon ako nasaktan.
Hindi dahil kay Celeste.
Kundi dahil asawa ko ang nasa harap ko, pero para bang kailangan ko munang halos mamatay bago maging karapat-dapat sa pag-aalala niya.
“Adrian,” nanginginig kong sabi, “tumawag ako sa ’yo pagkatapos ng aksidente.”
Tahimik siya.
“Hindi mo sinagot.”
Hindi pa rin siya kumibo.
“Pero noong si Celeste ang nasaktan, nasa tabi niya kaagad ikaw.”
Umigting ang panga niya.
“At least huwag mo siyang idamay.”
Napatawa ako nang mapait.
“Siya ang laging nasa pagitan natin.”
“Hindi mo alam ang sinasabi mo.”
“Talaga?”
Nagsimula nang tumulo ang luha ko.
“At bakit hindi niya alam na may asawa ka? Bakit kailangan palaging ako ang umiintindi?”
“Mara—”
“Kung hindi siya dumating ulit sa buhay mo, magiging ganito ba tayo?”
Biglang nanigas ang mukha niya.
At pagkatapos, sinabi niya ang salitang matagal ko nang kinatatakutan.
“Maghiwalay na tayo.”
Tahimik akong tumingin sa kanya.
Noong una niyang sinabi iyon, halos lumuhod ako para pigilan siya.
Noong ikalawa, umiyak ako buong gabi.
Pero ngayon?
Pagod na ako.
“Sige,” sagot ko.
“Maghiwalay tayo.”
At ngayong nakatayo siya sa harap ko, hinihingi akong samahan siya sa kasal ng kaibigan niya na parang wala kaming pinag-usapan, hindi ko na kayang magpanggap.
Kinabukasan, habang naghahanap ako ng bagong apartment sa laptop, may tumawag sa akin.
Unknown number.
“Mrs. Velasco?”
“Opo.”
“This is Attorney Reyes. I represent Mr. Adrian Velasco.”
Napahigpit ang hawak ko sa telepono.
“May kailangan po kaming ibigay sa inyo bago kayo pumirma sa anumang divorce agreement.”
“Ano iyon?”
Sandaling tumahimik ang abogado.
Pagkatapos ay sinabi niya ang mga salitang hindi ko inaasahan.
“Ma’am… may isang dokumentong matagal nang hindi alam ni Mr. Velasco na hawak ko.”
“At tungkol ito kay Ms. Celeste Alonzo.”
Huminto ang paghinga ko.
“Anong dokumento?”
Mababa ang boses ng abogado nang sumagot siya.
“Isang kasunduan na pinirmahan ni Celeste anim na taon na ang nakalipas.”
“At kapag nakita ninyo ito, malalaman ninyo kung bakit hindi dapat naging bahagi ng buhay ninyong mag-asawa ang babaeng iyon mula pa noong una.”
PARTE2

Hindi agad ako nakapagsalita.
Nakatingin lang ako sa laptop screen kung saan nakabukas pa ang listahan ng mga apartment sa Mandaluyong.
“Attorney,” sabi ko, “ano ba talaga ang sinasabi ninyo?”
“Mas mabuting personal ninyo itong makita.”
Kinabukasan, nagkita kami sa isang café malapit sa Ayala Triangle.
Inilapag ni Attorney Reyes ang isang makapal na brown envelope sa harap ko.
Anim na taon na pala niya itong itinatago bilang bahagi ng isang lumang legal settlement.
Sa loob ay may confidentiality agreement, medical reimbursement documents, at isang notarized statement.
Hindi agad tungkol sa pag-iibigan ang laman.
Mas komplikado pala.
Anim na taon na ang nakalipas, bago pa kami ikasal ni Adrian, nagkaroon ng aksidente ang nakababatang kapatid niyang si Nina.
Kasama nito si Celeste.
Si Celeste ang tumawag ng ambulansiya at nanatili sa ospital hanggang dumating ang pamilya.
Dahil doon, habang nagpapagaling si Nina, naging malapit si Adrian kay Celeste.
Nagkaroon sila ng maikling relasyon.
Pero makalipas ang ilang buwan, naputol iyon nang matuklasan ni Adrian na ginagamit ng management ni Celeste ang koneksiyon nila para makakuha ng sponsorship at projects mula sa Velasco Holdings.
Nagkaroon ng malaking away.
May settlement.
Nangakong hindi na gagamitin ni Celeste o ng management niya ang pangalan ni Adrian para sa publicity.
“Kung ganoon,” sabi ko, “bakit lagi pa rin silang magkasama?”
Huminga nang malalim ang abogado.
“Dahil apat na buwan na ang nakalipas, bumalik si Ms. Alonzo bilang lead actress sa isang pelikulang pinondohan ng subsidiary ng kompanya.”
Tumawa ako nang mapait.
“Napakaliit naman ng mundo.”
“Hindi rin po gusto ni Mr. Velasco ang arrangement.”
“Pero pumayag siya.”
“Opo.”
Iyon lang ang mahalaga sa akin.
Maaaring may paliwanag sa nakaraan.
Pero hindi nito binubura ang kasalukuyan.
May isa pang dokumentong inilabas ang abogado.
“Hindi ko po ito ipinapakita para kumbinsihin kayong huwag makipaghiwalay.”
Napatingin ako sa kanya.
“Pinapakita ko ito dahil sa palagay ko, may isang bagay kayong karapat-dapat malaman.”
Isang email thread iyon.
Galing kay Celeste sa PR director ng pelikula.
“Make sure the photos look personal. Adrian hates gossip, but gossip helps the movie.”
May kasunod pang mensahe.
“Don’t say he came as an investor. Let the blogs assume what they want.”
Nanlamig ako.
“Alam ito ni Adrian?”
“Hindi noong una.”
“Ngayon?”
Tumango siya.
“Nalaman niya pagkatapos ng aksidente.”
Nakatitig ako sa mga papel.
Biglang naging malinaw kung bakit maraming litrato ang parang laging “nahuhuli” silang magkasama.
Pero hindi pa rin nawawala ang sakit.
Dahil kahit hindi pala sila tunay na nagkabalikan, pumili pa rin si Adrian na hindi ipaliwanag sa akin ang kahit ano.
At higit sa lahat, pinili niyang paniwalaan ang pinakamasamang bersiyon ko noong ako ang naaksidente.
Pag-uwi ko sa condo, naroon si Adrian sa dining area.
Hindi siya nakasuot ng suit.
Plain gray shirt lang at dark pants.
Parang ilang gabi nang kulang sa tulog.
Nakita niya ang envelope sa kamay ko.
Agad siyang tumayo.
“Nakausap mo si Reyes?”
“Oo.”
Nagtagpo ang mga mata namin.
“Alam ko na ang tungkol sa settlement ninyo ni Celeste.”
Tumahimik siya.
“At alam ko rin ang tungkol sa PR manipulation.”
Napapikit siya sandali.
“Mara, makinig ka—”
“Itigil mo.”
Hindi ako sumigaw.
Mas nakakatakot yata iyon para sa kanya.
Lumapit ako sa mesa at inilapag ang mga papeles.
“Hindi mo siya kalaguyo.”
“Hindi.”
“Hindi kayo nagkabalikan.”
“Hindi.”
“Pero hindi iyon ang problema.”
Napatingin siya sa akin.
“Ang problema,” sabi ko, “ay hinayaan mong mabuhay akong parang tanga.”
“Mara—”
“Tuwing may lumalabas na litrato ninyo, kapag tinatanong kita, sinasabi mong wala akong dapat pakialaman.”
“Hindi ko gustong lumaki pa ang issue.”
“Pero ako ang asawa mo.”
Humigpit ang panga niya.
“Alam kong nagkamali ako.”
“Hindi lang iyon.”
Nangingilid ang luha ko pero ayaw kong umiyak.
“Noong naaksidente ako, apat na beses kitang tinawagan.”
Napayuko siya.
“Alam ko.”
“Hindi. Ngayon mo lang alam kung gaano iyon kasakit.”
Wala siyang sinabi.
“Ang kailangan ko noong araw na iyon ay hindi helicopter, hindi VIP room, hindi mamahaling doktor.”
Itinuro ko ang dibdib ko.
“Ang kailangan ko ay asawa.”
Napapikit siya.
“At noong dumating ka,” patuloy ko, “akala ko sa wakas, pinili mo ako.”
Nabasag ang boses ko.
“Pero nang malaman mong hindi ako naghihingalo, biglang naging istorbo ako.”
“Mara…”
Namumula na ang mga mata niya.
“Hindi ko sinasadyang—”
“Pero ginawa mo.”
Tahimik siya.
At doon ko nakita ang bagay na matagal kong hinihintay noon.
Pagsisisi.
Totoo.
Malalim.
Pero huli na.
Maya-maya, siya naman ang nagsalita.
“Hindi ako pumunta kay Celeste bilang lalaki.”
Hindi ako sumagot.
“Pumunta ako roon dahil ako ang executive producer na pumirma sa budget at safety compliance.”
Tumango ako.
“Alam ko na.”
“Galit ako dahil may taong muntik nang mamatay sa project na responsibilidad ko.”
“Adrian, hindi ko sinabing mali iyon.”
“Pero mali ang ginawa ko sa ’yo.”
Doon ako napatingin sa kanya.
“Akala ko…” napahinto siya.
“Akala ko palagi kang nandiyan.”
Simple lang ang pangungusap.
Pero parang may mabigat na bagay na bumagsak sa pagitan namin.
“Akala ko kahit mag-away tayo, kahit magsabi akong gusto kong makipaghiwalay, hindi mo talaga ako iiwan.”
Napatawa ako nang mahina.
“So ginawa mong insurance policy ang pagmamahal ko?”
Napayuko siya.
“Hind—”
“Ganoon ang ginawa mo.”
Wala siyang maisagot.
“At dahil sigurado kang mahal kita, hindi mo kailangang maging maingat.”
Tahimik siya.
“Sigurado kang ako ang magso-sorry.”
“Sigurado kang ako ang maghihintay.”
“Sigurado kang kapag sinabi mong ‘hiwalay na tayo,’ ako ang matatakot.”
Napapikit siya.
“Hanggang sa araw na sinabi kong ‘sige.’”
Sa wakas, tumingin siya sa akin.
At ngayon, ako naman ang nakakita ng takot sa mukha niya.
“Mara,” sabi niya, “huwag muna nating tapusin.”
Napangiti ako nang malungkot.
“Ilang taon kong hinintay na sabihin mo iyan.”
Lumapit siya.
Isang hakbang.
Huminto rin agad nang umatras ako.
“Give me one chance.”
Umiling ako.
“Hindi dahil wala na akong nararamdaman.”
Mas masakit pala aminin iyon.
“May parte pa rin sa akin na mahal ka.”
Napakuyom ang kamao niya.
“Pero hindi ibig sabihin na dapat akong manatili.”
Tatlong araw pagkatapos noon, naging malaking balita ang pelikula ni Celeste.
May anonymous source na naglabas ng internal PR messages.
Hindi ko ginawa iyon.
Pati si Adrian, hindi.
Ayon sa balita, isang dating staff ng agency ni Celeste ang nagsumite ng mga email sa production board matapos siyang sisihin sa manipulative publicity strategy.
Naglabas ng public statement ang Velasco Holdings.
Walang romantic relationship sa pagitan ni Adrian at Celeste.
Ang presensiya niya noong aksidente ay bilang executive producer at investor representative.
Kinansela rin ng kompanya ang ilang promotional arrangement na lumabag sa kontrata.
Kinagabihan, dumating si Celeste sa condo.
Hindi ko inaasahan iyon.
Si Adrian ang nagbukas ng pinto.
“Ano’ng ginagawa mo rito?”
Namumula ang mata ni Celeste.
“Kailangan nating mag-usap.”
“Sa opisina.”
“Adrian—”
“Sa opisina.”
Napatingin siya sa akin.
May halong hiya at pagkainis sa mukha niya.
“Mara, wala kaming relasyon.”
Tumango ako.
“Alam ko.”
Parang hindi niya inaasahan iyon.
“Then you know none of this was—”
“Pero hinayaan mong isipin ng publiko na meron.”
Tahimik siya.
“It helped the film,” mahina niyang sabi.
Napangiti ako.
“Exactly.”
Hindi ko siya sinigawan.
Hindi ko rin siya tinawag na anumang masamang salita.
“Hindi mo sinira ang kasal namin nang mag-isa.”
Napatingin siya kay Adrian.
“Pero naging bahagi ka ng dahilan kung bakit lalo kaming lumayo.”
Tumingin ako kay Adrian.
“At siya ang pumili na hayaan iyon.”
Iyon ang pinakamahalagang katotohanan.
Makalipas ang dalawang linggo, pumirma kami ng separation agreement.
Hindi dramatic.
Walang sigawan.
Walang basagan ng gamit.
Tahimik lang kaming nakaupo sa magkabilang dulo ng conference table.
Bago ako pumirma, tinanong ni Adrian:
“Sigurado ka?”
Dati, gusto kong itanong niya iyan.
Ngayon, alam ko na ang sagot.
“Oo.”
Pumirma ako.
Napakatagal niyang nakatitig sa pirma ko.
Pagkatapos ay pumirma rin siya.
Paglabas namin ng building sa Makati, umuulan.
May dala siyang payong.
Binuksan niya iyon at natural na inilapit sa akin, gaya ng ginagawa niya noong bagong kasal kami.
Napatingin ako.
“Hatid na kita.”
Umiling ako.
“May Grab na ako.”
“Mara…”
Ngumiti ako.
“Adrian, huwag mo nang gawing mas mahirap.”
Hindi siya nagsalita.
Bago ako tuluyang lumayo, narinig ko siyang tumawag.
“Mara.”
Lumingon ako.
“Sorry.”
Walang dahilan.
Walang paliwanag.
Isang salita lang.
At sa unang pagkakataon, naniwala akong naiintindihan niya talaga ang bigat nito.
“Alam ko,” sagot ko.
Pagkatapos ay umalis ako.
Anim na buwan ang lumipas.
Lumipat ako sa isang maliit ngunit maaliwalas na unit sa Kapitolyo, Pasig.
Hindi kasing laki ng dati naming condo.
Walang floor-to-ceiling windows na tanaw ang buong BGC skyline.
Pero gusto ko roon.
Ako ang pumili ng sofa.
Ako ang bumili ng kurtina.
Ako ang naglagay ng maliit na halaman sa tabi ng bintana kahit dalawang beses ko nang muntik mapatay dahil nakalimutan kong diligan.
Nagbalik din ako sa trabaho bilang interior consultant.
Unti-unti, bumalik ang mga bagay na dati kong isinuko para sa marriage.
Mga kaibigan.
Weekend trips.
Morning coffee nang walang hinihintay na text.
Kapag minsan ay nakikita ko online ang pangalan ni Adrian, hindi na sumisikip ang dibdib ko.
Hindi na rin ako nagtatanong kung may kasama siyang iba.
Narinig kong nagbitiw si Celeste sa pelikula at lumipat sa ibang management.
Narinig ko ring bihira nang dumalo si Adrian sa social events.
Hindi ko na tinanong kung totoo.
Isang Sabado, nagkita kami nang hindi sinasadya sa isang bookstore sa Rockwell.
May hawak akong dalawang nobela.
May hawak siyang business book.
Pareho kaming natigilan.
Pagkatapos, ngumiti siya.
Mas payapa na ang mukha niya.
“Okay ka?”
Tumango ako.
“I’m good.”
“Totoo?”
Napangiti rin ako.
“Totoo.”
Sandali siyang tumingin sa akin.
Pagkatapos ay tumango.
“Good.”
Walang “bumalik ka.”
Walang “subukan ulit natin.”
At sa kakaibang paraan, iyon ang pinaka-mature na bagay na nagawa naming dalawa.
Habang naglalakad ako palabas ng bookstore, naisip ko ang babaeng ako noong araw na ilang beses tumawag sa asawa niya mula sa ospital.
Takot.
Nasasaktan.
At naniniwalang kailangan niyang mapili ng isang lalaki para patunayan na mahalaga siya.
Gusto kong yakapin ang dating ako.
At sabihin sa kanya:
Hindi lahat ng relasyon ay kailangang iligtas para masabing hindi ito nabigo.
Minsan, ang pinakamalaking pagmamahal na maibibigay mo sa sarili mo ay ang lakas na umalis sa lugar kung saan kailangan mong magmakaawa para maramdaman mong mahalaga ka.
Hindi palaging ang pagtatapos ng isang relasyon ang pinakamalungkot na bagay. Mas masakit ang manatili sa relasyong matagal nang pinaparamdam sa iyo na kailangan mong ipaglaban ang karapatang mahalin. Kapag dumating ang araw na piliin mo ang sarili mo, hindi iyon pagkatalo—maaari iyong maging simula ng buhay na matagal mo nang ipinagpaliban.