Nang Hindi Ako Binilhan ng ₱180 na Tsinelas, Nalaman ng Pamilya Ko na Ako Pala ang Anak na May Pinakamataas na Puntos at Aalis na sa Bahay Habang Sila’y Wala Pang Alam
Pag-uwi ko matapos makita ang resulta ng entrance exam, wala pa rin ang tsinelas na ipinangako ni Mama.
Lima kami sa bahay.
Pero sa may pintuan, apat lang ang pares ng bagong pambahay na tsinelas.
Kay Papa. Kay Mama. Kay Kuya Nico. Kay Ate Lianne.
Wala sa akin.
Sa school, ang tawag sa akin ng mga kaklase ko ay “pulubi ng Delos Santos.” Hindi dahil mahirap kami. Hindi rin dahil wala kaming pera. Tinawag nila akong ganoon dahil lagi kong suot ang pinaglumaan ni Kuya, ang sobrang luwag na sapatos na halos matanggal ang swelas, ang unipormeng ilang beses nang tinahi sa siko, at ang bag na may sirang zipper na tinatalian ko lang ng safety pin.
Noong birthday ko, sinabi ni Mama, “Pagkatapos ng entrance exam mo, bibilhan kita ng bagong tsinelas. Iyong malambot, may ulo ng kuneho, kulay baby pink.”
Iyon lang ang hiningi ko.
Hindi cellphone. Hindi party. Hindi mamahaling damit.
Isang pares lang ng tsinelas na ₱180.
Dahan-dahan kong binuksan ang shoe cabinet. Walang laman ang puwesto ko. Nakatitig ako sa bakanteng espasyo habang unti-unting humapdi ang ilong ko.
Kinuha ko ang cellphone ko at nag-message kay Mama.
“Ma, lumabas na po result ng exam ko. Iyong tsinelas po na sabi ninyo…”
Nagpadala siya ng mahabang voice message.
“₱180 iyon, Mara. Ang mahal-mahal para sa tsinelas. Matuto kang magtipid. Hindi madaling buhayin kayong magkakapatid.”
Bago matapos ang recording, narinig ko ang boses ni Ate Lianne sa background.
“Ma! Iyong gown ko sa recital, ₱18,000 daw. Pakibilisan, kailangan na i-swipe!”
Agad sumagot si Mama, malambing na malambing.
“Oo na, anak, papunta na!”
Naputol ang tawag.
Naiwan akong nakaupo sa sahig, hawak ang cellphone, hindi makagalaw.
Kaya palang bilhin ang gown na ₱18,000.
Pero ang tsinelas kong ₱180, mahal.
Noon ko unang naintindihan.
Hindi pala presyo ang problema.
Ako ang problema sa paningin nila.
Kinagabihan, pagkatapos nilang kumain, ako ang naghugas ng plato, nagpunas ng mesa, at naglinis ng sahig. Nang matapos ako, saka lang nagtanong si Mama na parang bigla niya lang naalala.
“Mara, lumabas na raw result mo. Ilan ba nakuha mo?”
Dalawang araw na ang nakalipas mula nang lumabas ang resulta. Sa loob ng dalawang araw na iyon, ilang beses niyang tinawagan ang mga tita ko para tanungin kung saan magko-college ang mga pinsan ko. Ilang beses niyang ipinagmalaki sa kapitbahay na si Ate Lianne ay magpi-piano recital sa malaking auditorium, at si Kuya Nico naman ay baka mapasama sa varsity team ng probinsya.
Nang tanungin ng kapitbahay, “Eh si Mara?”
Tumawa lang si Mama.
“Hayaan mo na iyon. Noong Grade 3 nga, bagsak sa Math. Wala akong masyadong inaasahan.”
Grade 3 pa iyon.
Pero tanda pa rin niya.
Ang hindi niya tanda: honor student ako mula Grade 7 hanggang Grade 12. Nanalo ako sa Math Olympiad. Tatlong taon akong nasa top three ng buong batch.
Ang mga certificate ko, kung hindi itinapon sa storage room, ginamit na patungan ng prutas.
Huminga ako nang malalim.
“Ma, nakuha ko po ay—”
“Ma! Nasaan iyong white blouse ko?” sigaw ni Ate Lianne mula sa kuwarto.
Pagtingin ko sa kanya, nanlamig ang buong katawan ko.
Suot niya ang baby pink na tsinelas na may ulo ng kuneho.
Iyong tsinelas na ipinangako sa akin.
Iyong tsinelas na sinabing mahal.
Mayroon na siyang dalawang pares noon, blue at yellow. Hindi niya gusto ang pink. Pero ngayon, suot niya iyon habang nakangisi sa akin.
“Ay, Mara,” sabi niya, itinatapak-tapak ang paa. “Ang cute pala ng pink. Kapag nagsawa ako, sa’yo na.”
Tumawa si Mama habang hinahalungkat ang cabinet.
“O, di ba? Naalala ka pa ng ate mo.”
Naalala?
Ang butas na medyas niya, sa akin. Ang kalahating tinapay na ayaw na niyang kainin, sa plato ko. Ang alkansiya kong pinag-ipunan, kinuha niya para pambili ng hair clips. Kapag umiyak ako, sasabihin niya, “Tinulungan lang kitang gastusin.”
At si Mama, laging kampi sa kanya.
Si Papa naman, sasabihing, “Masayahin kasi si Lianne. Mabait ang ugali.”
Tumango lang ako.
Sanay na ako.
Biglang sinabi ni Mama, “Bukas, may football match si Nico sa Marikina Sports Center. Ikaw ang pumunta. Magdala ka ng tubig at tuwalya niya.”
Napatingin ako.
“Pero Ma, bukas po kailangan kong pumunta sa school para ayusin ang application ko—”
“Application?” putol niya. “Ano namang aayusin mo? Kung mababa ang score mo, kahit saan ka na lang mag-enroll. Si Lianne may practice bukas. Papa mo may meeting. Kung hindi ikaw, sino?”
Hindi na ako sumagot.
Noong nakaraang taon, may final round ako sa Math Olympiad. Sabi ng principal, malaki ang tsansa kong manalo. Pero bago ako umalis, inabot ni Mama ang music sheets ni Ate.
“Ihatid mo muna ito sa ate mo. Naiwan niya.”
“Ma, final round ko po ngayon.”
“Mas importante ang exam ng ate mo sa piano!”
Hindi ako umabot sa competition.
Nawala ang medalya. Nawala ang scholarship chance. Nawala ang tatlong taong pagod.
Sa hapunan, kinuwento pa ni Mama na buti na lang pinapunta niya ako kay Ate Lianne. Nilagyan ni Papa ng spare ribs ang plato ni Mama. Hipon naman kay Ate. Si Kuya, tahimik lang.
Ang plato ko, kanin lang.
Kinabukasan, habang nasa tren papuntang sports center, doon ko tinawagan ang adviser ko.
“Ma’am Rosario,” sabi ko, nanginginig ang boses, “ipapasok ko na po ang application sa Philippine Military Academy.”
Matagal siyang natahimik.
“Mara, sigurado ka? Sa score mo, puwede kang pumili ng malaking university sa Maynila.”
Napapikit ako.
“Ma’am, sa PMA po, may full scholarship, allowance, pagkain, dorm. Wala na po akong hihingin sa bahay.”
Sa kabilang linya, narinig ko siyang huminga nang malalim.
“Anak,” marahan niyang sabi, “you scored 99.8 percentile. Hindi ka dapat nag-a-apply dahil lang gusto mong mawala sa gastos nila.”
Napakagat ako sa labi.
“Pero gusto ko na rin pong mawala sa bahay namin.”
Pagkatapos ng laban ni Kuya Nico, ibinigay ko ang tubig at tuwalya niya. Pinawisan siya, nakangiti, at sa unang pagkakataon, inabot niya sa akin ang isang lollipop.
“Thank you,” sabi niya. “Para sa’yo.”
Hindi ko kinuha.
Naalala ko ang hair clip na ibinigay niya dati. Nang akusahan ako ni Ate na ninakaw ko iyon, hinampas ako ni Papa sa mukha. Humingi ako kay Kuya ng tulong, pero ang sinabi niya lang:
“Mara, kung gusto mo ng gamit ni Ate, magsabi ka. Huwag mong kunin.”
Noon ko natutunan: kahit may nakakita ng totoo, hindi ibig sabihin ililigtas ka niya.
Umuwi akong tahimik.
Gabi na nang dumating sina Lolo at Lola mula Tondo. May bitbit silang roasted duck at apat na bowl ng wonton soup.
Apat.
Isa kay Papa. Isa kay Mama. Isa kay Kuya Nico. Isa kay Ate Lianne.
Para sa akin, ibinuhos ni Lola ang natirang sabaw sa maliit na mangkok, dinagdagan ng mainit na tubig, at itinulak sa harap ko.
“O, huwag mong sabihing wala ka. Meron ka rin.”
Tumapon ang mainit na sabaw sa likod ng kamay ko. Napapikit ako sa hapdi, pero hindi ako umimik.
Sa bahay na ito, wala akong karapatang masaktan.
Sa gitna ng tawanan nila, tahimik akong tumayo para dalhin ang mangkok sa lababo.
Biglang nagsalita si Lolo.
“Aba, si Mara, nagdadabog ba dahil walang wonton?”
Huminto ako.
Bago pa ako makasagot, tumunog ang doorbell.
Binuksan ni Mama ang pinto.
Nakatayo roon si Ma’am Rosario, kasama ang principal namin at dalawang opisyal na naka-uniporme.
At sa malakas, malinaw na boses, sinabi ng principal:
“Magandang gabi po. Nandito po ba si Mara Delos Santos? Dinala namin ang official scholarship papers niya. Siya po ang isa sa pinakamataas ang score sa buong NCR.”
…
Parang biglang pinatay ang ingay sa loob ng bahay.
Tumigil sa pagnguya si Papa.
Napatigil sa pagsubo si Kuya Nico.
Si Ate Lianne, na kanina ay nakataas pa ang paa para ipagyabang ang pink kong tsinelas, biglang ibinaba iyon sa ilalim ng mesa.
Si Mama, hawak pa rin ang pinto, nakatitig kay Ma’am Rosario na para bang ibang pangalan ang narinig niya.
“Po?” mahina niyang tanong. “Baka nagkamali kayo. Si Mara?”
Tumalim ang tingin ni Ma’am Rosario, pero nanatiling mahinahon ang boses niya.
“Opo. Si Mara Delos Santos. Anak ninyo.”
Anak ninyo.
Dalawang salitang napakasimple, pero sa bahay na ito, parang hindi kailanman naging totoo.
Humakbang ang principal papasok. “Pasensya na po sa abala. Ilang beses naming tinatawagan si Mara, pero mahina ang signal niya kanina. May mga dokumentong kailangang pirmahan agad. May deadline ang confirmation.”
Tumingin si Mama sa akin.
Sa unang pagkakataon sa gabing iyon, talagang tumingin siya sa akin.
Hindi bilang taga-hugas ng plato.
Hindi bilang tagabitbit ng tubig ni Kuya.
Hindi bilang batang puwedeng utusan.
Kundi bilang isang taong may pangalan.
“Mara,” sabi niya, naninigas ang boses, “ano itong sinasabi nila?”
Hindi ako sumagot agad. Pinunasan ko lang ang kamay kong napaso gamit ang basang basahan. Namumula iyon, may maliliit nang paltos.
Nakita ni Ma’am Rosario ang kamay ko. Kumunot ang noo niya.
“Anak, napaso ka?”
Hindi ko alam kung bakit doon ako muntik umiyak.
Hindi nang makita kong suot ni Ate ang tsinelas ko.
Hindi nang sabihan akong walang silbi.
Hindi nang sabuyan ng mainit na sabaw ang kamay ko.
Pero nang may ibang taong nagtanong kung masakit ba, biglang bumigat ang dibdib ko.
“Kaunti lang po,” sabi ko.
Lumapit si Ma’am Rosario, hinawakan nang maingat ang pulso ko. “Kailangan itong lagyan ng gamot.”
Tumikhim si Papa, halatang naiirita dahil ang atensyon ng lahat ay napunta sa kamay ko.
“Ano bang scholarship ito?” tanong niya. “Baka maliit na award lang iyan. Huwag ninyong palakihin.”
Inabot ng principal ang folder.
“Hindi po maliit. Si Mara ay nakakuha ng 99.8 percentile sa national college entrance assessment at pumasa rin sa special screening para sa full scholarship track. Kasama rito ang tuition, dormitory, meals, uniform allowance, monthly stipend, at priority recommendation.”
Napabitiw si Mama sa hawak na doorknob.
“99.8?” bulong niya.
Si Lola, na kanina pa nakatingin sa akin na parang istorbo ako sa hapunan, biglang nagsalita.
“Imposible. Hindi ba mahina iyan sa Math?”
Tiningnan siya ni Ma’am Rosario.
“Noong Grade 3 lang po siya bumagsak sa isang quarterly test. Pagkatapos noon, siya ang consistent top student ko. Siya rin ang dapat sana’y nanalo sa Math Olympiad noong nakaraang taon, kung hindi lang siya nawala sa final round.”
Naramdaman kong tumigil ang hininga ni Mama.
Alam niya iyon.
Siya ang nagpaalis sa akin sa competition.
Si Ate Lianne ang unang nagsalita, mabilis at matinis ang boses.
“Eh di magaling siya. Bakit kailangang pumunta pa kayo rito? Puwede naman niyang sabihin sa amin.”
Napalingon ako sa kanya.
“Sinubukan ko,” sabi ko nang mahina. “Pero tinawag mo si Mama para hanapin ang blouse mo.”
Namula ang mukha niya.
“Grabe ka naman, Mara. Parang inaapi ka lagi.”
Tumawa siya, pero walang sumabay.
Sa likod niya, napansin ng isang opisyal ang pink na tsinelas sa paa niya. Tumingin siya sa akin, pagkatapos sa luma at sobrang luwag kong tsinelas na panglalaki.
Wala siyang sinabi.
Pero minsan, mas masakit ang katahimikan ng taong nakakaintindi.
Lumapit si Kuya Nico sa akin.
“Mara,” sabi niya, halos pabulong, “bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Napatingin ako sa kanya.
May awa sa mata niya. Ganoon din ang nakita ko noong araw na namumula ang pisngi ko dahil sa sampal ni Papa.
Awa.
Pero walang tapang.
“Sinabi ko sa’yo noon,” sagot ko. “Noong hair clip. Sinabi kong ikaw ang nagbigay. Pero hindi mo ako ipinagtanggol.”
Bumaba ang tingin niya.
Natahimik ang buong sala.
Biglang kumilos si Ate Lianne.
“Ano ba iyan? Hair clip lang iyon! Ang tagal na noon!”
“Para sa’yo, hair clip lang,” sabi ko. “Para sa akin, doon ko nalaman na kahit totoo ang sinasabi ko, walang maniniwala kung hindi ako ang paboritong anak.”
Nanigas ang mukha ni Papa.
“Hoy. Huwag mong kausapin ang ate mo nang ganyan.”
Dati, sa tono pa lang niya, nanginginig na ako.
Ngayon, hindi na.
Tumayo ako nang tuwid, kahit mahapdi ang kamay ko.
“Papa, ilang taon ninyo akong tinawag na walang silbi. Pero hindi ninyo alam ang grades ko. Hindi ninyo alam ang pangalan ng adviser ko. Hindi ninyo alam kung ilang beses akong nanalo. Hindi ninyo nga alam na ngayon ang deadline ng application ko.”
Bumuka ang bibig ni Mama, pero walang lumabas na salita.
“Pero alam ninyo ang schedule ng football ni Kuya. Alam ninyo ang recital piece ni Ate. Alam ninyo ang presyo ng gown niya. Alam ninyo kung anong kulay ng tsinelas ang gusto niya.”
Tinuro ko ang paa ni Ate.
“Iyon ang tsinelas na ipinangako ninyo sa akin.”
Biglang binawi ni Ate ang paa niya.
“Hindi ko alam!”
Sa unang pagkakataon, sumagot si Mama nang mahina.
“Lianne…”
Iyon lang.
Pero sapat na iyon para mabunyag ang kasinungalingan.
Alam niya.
Alam ni Mama na para sa akin iyon.
Alam niyang ipinangako niya.
At ibinigay pa rin niya kay Ate.
Lumapit ang principal kay Mama at inabot ang papel.
“Kailangan lang po ng pirma ni Mara. Legal age na siya. Hindi kailangan ng parental consent, pero mas mabuti sanang alam ninyo dahil aalis siya sa Baguio para sa training orientation sa susunod na linggo.”
“Aalis?” sabay na tanong nina Mama at Papa.
Tumango ako.
“Opo.”
Parang doon lang nila naintindihan na hindi lang ito tungkol sa exam.
Hindi lang ito tungkol sa tsinelas.
Hindi lang ito tungkol sa isang gabing napahiya sila sa harap ng ibang tao.
Aalis ako.
At sa pagkakataong iyon, hindi nila ako mauutusan para manatili.
Biglang lumapit si Mama sa akin. Hinawakan niya ang braso ko, pero dahan-dahan kong inalis ang kamay niya.
“Mara, anak,” sabi niya, nanginginig ang boses, “bakit hindi ka muna natin pag-usapan? Kung kailangan mo ng tsinelas, bibili tayo bukas. Kahit ilan pa.”
Napangiti ako.
Hindi dahil masaya ako.
Kundi dahil napakaliit pala ng tingin niya sa sugat ko.
Akala niya, isang bagong tsinelas ang makakapagtakip sa ilang taon ng paglimot.
“Hindi na po kailangan, Ma.”
“Mara, pamilya tayo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Pamilya rin po ba ako noong apat lang ang wonton? Noong sabaw lang ang sa akin? Noong hindi ninyo pinakinggan ang score ko? Noong pinili ninyo ang music sheet ni Ate kaysa sa competition ko? Noong tinawag ninyo akong pabigat?”
Tumulo ang luha ni Mama.
Noon ko lang nakita.
Pero kakaiba pala. Kapag matagal kang umiyak mag-isa, darating ang araw na kahit makita mong umiiyak ang nanakit sa’yo, hindi ka na matitinag.
Si Papa ang sumabog.
“Walang utang na loob! Pinalaki ka namin!”
Huminga ako nang malalim.
“Pinalaki ninyo po ako, opo. Pero hindi ninyo ako inalagaan.”
Tumahimik siya.
Si Lola, na kanina ay matapang pa, biglang nagtaas ng boses.
“Kung aalis ka, huwag ka nang babalik dito!”
Tumingin ako sa kanya.
“Lola, matagal na po akong walang lugar dito. Ngayon lang ako aalis nang may sariling paa.”
Pumirma ako sa dokumento.
Habang sumusulat ang kamay ko, nanginginig ang daliri ko. Hindi dahil nagsisisi ako. Kundi dahil ngayon ko lang naramdaman na ang isang pirma pala, puwedeng maging pinto.
Pinto palabas.
Pagkatapos, tinulungan ako ni Ma’am Rosario na maglagay ng ointment sa paso. Inabot naman ng principal ang schedule ko.
“May tutuluyan ka muna ba habang hinihintay ang orientation?” tanong niya.
Bago ako makasagot, sinabi ni Ma’am Rosario, “Sa amin muna siya. Napag-usapan na namin ng asawa ko.”
Napatingin ako sa kanya, gulat na gulat.
“Ma’am…”
Ngumiti siya.
“Hindi ito awa, Mara. Ito ang ginagawa ng matatanda kapag nakakita sila ng batang matagal nang lumalaban mag-isa.”
Doon ako tuluyang napaiyak.
Hindi malakas.
Hindi dramatiko.
Tahimik lang, parang ulan na matagal nang nakabara sa dibdib.
Pumasok ako sa kuwarto ko para mag-impake. Isang lumang backpack lang ang kailangan ko. Ilang damit, certificates na nahanap ko sa ilalim ng kahon, dalawang notebook, at ang lumang calculator na pinagtiyagaan kong ayusin gamit ang tape.
Nang lalabas na ako, nakaharang si Kuya Nico sa pinto.
Hawak niya ang lollipop na hindi ko tinanggap kanina.
“Mara,” sabi niya, basag ang boses, “sorry.”
Tumigil ako.
“Alam kong late na. Pero sorry. Duwag ako. Akala ko kung tahimik ako, walang gulo. Hindi ko naisip na ikaw ang laging napaparusahan.”
Tumingin ako sa kanya nang matagal.
May panahon na ang sorry niya ang hinihintay ko gabi-gabi.
May panahon na kaya kong patawarin siya sa isang yakap lang.
Pero hindi na ako ang batang iyon.
“Salamat sa pag-amin,” sabi ko. “Pero hindi ko muna kayang maging kapatid mo ulit.”
Napayuko siya.
Tumango siya.
Hindi niya ako pinigilan.
Si Ate Lianne naman ay nakatayo sa gilid ng sala. Wala na sa paa niya ang pink na tsinelas. Nakalagay iyon sa sahig, parang biglang naging ebidensya.
“Sa’yo na,” sabi niya, pero pilit ang tono. “Happy?”
Napatingin ako sa tsinelas.
Maliit na bagay lang iyon.
Baby pink. May mukha ng kuneho. Malambot. Mainit.
Noong dati, akala ko kapag nasuot ko iyon, mararamdaman ko ring anak ako.
Pero ngayon, wala na akong gustong kunin sa kanya.
“Hindi na kasya,” sabi ko.
Hindi ko alam kung tsinelas ang tinutukoy ko.
O ang lugar ko sa pamilyang iyon.
Lumabas ako ng bahay nang walang dala kundi backpack at mga papel na nagpapatunay na hindi ako walang silbi.
Sa may pintuan, apat pa rin ang pares ng bagong tsinelas.
At ang luma kong sobrang luwag na tsinelas, iniwan ko roon.
Hindi bilang basura.
Kundi bilang huling alaala ng anak na lagi nilang pinagsuot ng tira-tira, hanggang sa natutunan nitong huwag nang maghintay ng kahit ano mula sa kanila.
Pagkaraan ng isang linggo, nasa Baguio na ako.
Malamig ang hangin. Masakit sa baga sa unang hinga. Pero iba ang lamig doon. Hindi tulad ng lamig sa bahay namin.
Doon, ang lamig ay panahon lang.
Hindi pagmamahal na ipinagkait.
Sa unang allowance ko, bumili ako ng isang pares ng tsinelas sa palengke. Hindi mamahalin. Hindi branded. Baby pink pa rin, pero walang ulo ng kuneho.
Habang isinusukat ko iyon, bigla kong naisip ang batang Mara na nakaupo sa sahig, naghihintay sa cabinet na may bakanteng puwesto.
Gusto kong sabihin sa kanya:
“Hindi ka pulubi. Hindi ka walang silbi. Hindi ka mahal dahil may nagbibigay sa’yo. Mahalaga ka kahit walang nakakakita.”
Lumipas ang mga buwan.
Nag-message si Mama nang ilang beses. Una, galit. Sumunod, umiiyak. Pagkatapos, nagsusumamo.
“Anak, umuwi ka kahit Pasko lang.”
Hindi ako umuwi noong unang Pasko.
Nagpadala lang ako ng maikling reply.
“Maayos po ako. Sana maayos din kayo.”
Hindi iyon paghihiganti.
Iyon ay hangganan.
Pagkatapos ng isang taon, nakita ko si Kuya Nico sa gate ng academy. Payat siya nang kaunti, hawak ang isang maliit na paper bag.
Hindi ko alam kung paano siya nakapasok sa visitor area, pero naroon siya, nakatayo sa ilalim ng araw, mukhang matagal nang naghihintay.
Inabot niya ang paper bag.
“Nakita ko ito sa mall,” sabi niya. “Hindi ko alam kung gusto mo pa ng kuneho.”
Binuksan ko.
Baby pink na tsinelas. May maliit na mukha ng kuneho.
Napangiti ako nang mahina.
“Kuya, hindi ko na kailangan.”
Tumango siya, halatang nasasaktan pero tinanggap niya.
“Alam ko. Hindi ko ito dala para bilhin ang patawad mo. Dinala ko lang kasi… ngayon ko naalala kung ano ang hindi namin ibinigay noon.”
Hindi ko kinuha ang tsinelas.
Pero niyaya ko siyang magkape sa canteen.
Hindi pa iyon kapatawaran.
Pero simula iyon ng isang usapang matagal nang dapat nangyari.
Kay Mama at Papa, mas matagal.
May mga sugat na hindi nagsasara dahil lang sinabi ng nanakit na nagsisisi na siya. May mga tahanang hindi agad nagiging tahanan kahit buksan muli ang pinto.
Pero natutunan ko ring ang paglayo ay hindi laging galit.
Minsan, iyon ang pinakamatapang na paraan para iligtas ang sarili.
At kung may batang makakabasa nito na pakiramdam niya ay siya ang laging huli sa hapag, laging tira ang gamit, laging hindi napapansin, sana tandaan mo:
Hindi sukatan ng halaga mo ang paraan ng pagtrato sa’yo ng mga taong hindi marunong magmahal nang patas.
May buhay sa labas ng pamilyang hindi ka nakikita.
May pintong magbubukas.
May araw na bibilhin mo ang sarili mong tsinelas, lalakad ka palayo, at sa bawat hakbang, maririnig mo ang katotohanang matagal mo nang kailangan:
Hindi ka sobra. Hindi ka kulang. Hindi ka tira-tira.
Ikaw ay buong-buo, kahit matagal ka nilang hindi pinili.
