Sa loob ng maraming taon, ang pamilya Duterte ay nakilala sa kanilang tatak ng pagiging simple—ang pagkain sa karinderya, ang pagtulog sa ilalim ng lumang kulambo, at ang pag-iwas sa marangyang pamumuhay.

Ngunit ang imaheng ito ay muling niyanig ng mga mabibigat na akusasyon mula sa kanilang mortal na kaaway sa pulitika, si Senator Antonio Trillanes IV.

Sa isang serye ng mga rebelasyon, idinawit ni Trillanes hindi lamang ang dating Pangulong Rodrigo Duterte at ang kanyang mga anak na sina Sara, Pulong, at Baste, kundi pati na rin ang kanyang partner na si Honeylet Avanceña at ang bunsong anak na si Kitty Duterte.

Ang Detalye ng “Dibidendo”

Ayon sa mga pahayag ni Trillanes, mayroong malawakang daloy ng salapi na pumasok sa mga personal na account ng pamilya Duterte mula noong 2011 hanggang 2013. Ang perang ito ay nagmula umano sa isang negosyanteng nagngangalang Sammy Uy, na ayon sa senador ay may mga kaduda-dudang koneksyon.

Ang halaga? Hindi biro. Tinatayang nasa 40 hanggang 50 milyong piso ang natatanggap ng bawat miyembro ng pamilya bawat anim na buwan sa loob ng tatlong taon.

Ang mas nakakabahala sa ulat ay ang pagbanggit sa mga manager’s checks na direktang nakapangalan sa mga indibidwal, kabilang ang isang joint account nina Honeylet at ng noo’y batang-bata pang si Kitty.

Kung pagsasama-samahin ang mga halagang ito, aabot ito sa daan-daang milyong piso kada taon—isang halaga na malayo sa idinedeklara ng pamilya sa kanilang Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN).

Ang Hamon ng Bank Secrecy Waiver

Sa gitna ng mga batikos, muling nabuhay ang hamon para sa isang “Bank Secrecy Waiver.” Matatandaang noong panahon ng kampanya at panunungkulan ni Duterte, naging sentro na ito ng usapin.

Ayon kay Attorney Dino de Leon at Senator Trillanes, ang pinakamabilis na paraan upang mapatahimik ang mga kritiko ay ang pagpirma sa isang waiver na magpapahintulot sa publiko na makita ang katotohanan sa loob ng kanilang mga bank accounts.

Ikinumpara ni Trillanes ang kanyang sariling aksyon noong siya naman ang inakusahan ni Duterte na mayroong foreign bank accounts. “Agad akong pumirma, dinala ko pa ang media sa bangko para patunayang wala akong itinatago,” anang senador.

Sa kabilang banda, ang patuloy na pagtanggi ni Bise Presidente Sara Duterte at ng kanyang ama na pumirma sa waiver ay nagbibigay-daan sa mas maraming espekulasyon. Ayon sa mga eksperto sa batas, ang pananahimik o pagtanggi sa ganitong uri ng hamon ay madalas na binibigyang-kahulugan ng publiko bilang isang senyales na mayroong itinatagong sikreto.

Ang “Propaganda War” at ang Troll Machinery

Hindi rin nakaligtas sa diskusyon ang papel ng social media sa pagtatanggol sa pamilya Duterte. Binanggit sa mga ulat ang pag-aaral mula sa Oxford University na nagsasabing gumagamit ang kampo ng mga Duterte ng malawak na “troll machinery” upang sugpuin ang mga kritiko at magpalaganap ng mga impormasyong pabor sa kanila.

Ayon kay Trillanes, ang pagiging presidente ni Duterte ay bunga ng matinding pagpapakalat ng mga balitang hindi beripikado na naniwalaan naman ng milyun-milyong Pilipino.

Binatikos din ang mga tagasuporta na tinaguriang “DDS” dahil sa kanilang umano’y “bulag na pag-idolo.” Nagbigay ng halimbawa ang senador tungkol sa mga kumalat na balita noon, gaya ng pagbibigay umano ng libreng langis ng Sultan ng Brunei sa Davao, na kalaunan ay napatunayang walang katotohanan.

Ang ganitong uri ng manipulasyon ng impormasyon ay itinuturing na panganib sa demokrasya at sa tamang pagpapasya ng mga mamamayan.

Ang Panganib ng Maling Impormasyon

Sa huling bahagi ng kanyang pahayag, nagbigay ng babala ang kampo ng mga kritiko tungkol sa epekto ng mga “fake news.” Ginamit ang analohiya ng isang tao na madalas magbiro tungkol sa seryosong bagay; darating ang panahon na kapag ang katotohanan na ang lumabas, wala nang maniniwala rito.

Ikinumpara rin ito sa babala ni Elon Musk tungkol sa AI—na sa simula ay mukhang kapaki-pakinabang ngunit maaaring maging mitsa ng sariling kapahamakan kapag nawalan ng kontrol.

Sa kasalukuyan, nananatiling hamon para sa pamilya Duterte na linisin ang kanilang pangalan sa harap ng mga dokumentong inilalabas ni Trillanes.

Habang hindi pumipirma sa waiver, ang usapin ng bilyon-bilyong pisong hindi idineklara ay mananatiling isang malaking mantsa sa kanilang ipinagmamalaking “simpleng pamumuhay.” Ang katanungan ng marami: Hanggang kailan mananatiling lihim ang mga transaksyong ito sa ilalim ng batas ng Bank Secrecy?