…nakita niya si Lira.

Nakayuko ito sa harap ng isang malaking palanggana. Basa ang buhok, namumula ang mga kamay sa kakakuskos ng kaldero. Suot niya ang lumang t-shirt at kupas na pantalon—malayo sa imahen ng maybahay ng mansyon. Sa gilid ng mesa, may tira-tirang kanin at sabaw ng lechon. Doon siya kumakain nang patago, parang batang takot mapagalitan.

Napatigil ang paghinga ni Dante.

“Lira…” mahinang tawag niya.

Napaangat ang ulo ni Lira. Nang makita niya si Dante, nanlaki ang mga mata niya. Nabitawan niya ang sandok at muntik pang matapon ang palanggana.

“D-Dante?” nanginginig ang boses. “Ikaw ba talaga ‘yan?”

Lumapit si Dante, hinawakan ang mga basang kamay ng asawa. Ramdam niya ang gaspang, ang pagod, ang panginginig. “Bakit ka nandito?” tanong niya, pilit pinapakalma ang sarili. “Bakit ikaw ang naghuhugas? Bakit ka tinatawag na Inday?”

Napayuko si Lira. “Ayokong magulo, Dante… sabi ni Nanay Puring, ganito raw talaga ang maybahay. Maswerte na raw ako at may bahay at pagkain. Kapag tumanggi ako, sinasabihan nila akong walang utang na loob.”

Bumigat ang dibdib ni Dante. Lumingon siya sa loob—rinig ang tawanan, ang basag ng yelo sa baso, ang sigaw ng “Cheers!”

Tahimik siyang huminga. Pagkatapos, kinuha niya ang kamay ni Lira at dinala siya pabalik sa bulwagan.

“Sandali lang,” malakas na tinig ni Dante.

Natahimik ang lahat. Nagulat ang mga mukha—ang nanay niya, ang mga kapatid, ang mga bisita.

“Kuya Dante?!” sigaw ni Roy. “Kailan ka dumating?”

Hindi sumagot si Dante. Inakyat niya ang mesa, inilapag sa gitna ang maliit na kahon. Binuksan niya ito—kumikinang ang diamond necklace sa ilalim ng ilaw.

“Para ‘yan sa asawa ko,” malinaw niyang sabi. “Sa Donya ng bahay na ito.”

Napalingon ang lahat kay Lira—nakayapak, basa ang buhok, may bula pa ang kamay.

“Simula ngayon,” dugtong ni Dante, nanginginig sa galit, “wala nang ‘Inday’ sa bahay na ‘to. Lira ang maybahay. Ang budget, ang bahay, at ang mga desisyon—sa kanya.”

Nanlumo si Aling Puring. “Dante, anak—”

“Ma,” putol ni Dante, “ginawa niyo siyang katulong sa sarili niyang bahay. At ako ang nagkamali—nagtiwala ako.”

Tumayo si Celia. “Kuya, kami ang nag-asikaso—”

“—ng sarili n’yo,” mariing sagot ni Dante. “May tatlumpung araw kayo para umalis. Ibabalik ang lahat ng ginastos na hindi para sa bahay. Kung hindi, abogado na ang kakausap sa inyo.”

Isang mabigat na katahimikan ang bumagsak.

Humarap si Dante kay Lira, isinuot ang kuwintas sa leeg niya. “Patawad,” bulong niya. “Huli na ako dumating. Pero nandito na ako.”

Tumulo ang luha ni Lira. Ngumiti siya—unang ngiting may ginhawa matapos ang matagal na panahon.

At sa gabing iyon, ang mansion na puno ng ingay ay biglang nanahimik—habang sa isang sulok, dalawang taong matagal nang naghintay sa isa’t isa, muling nagsimula.

Pagkaraan ng gabing iyon, nagbago ang ihip ng hangin sa mansyon sa Laguna.

Tahimik na umalis sina Aling Puring, Celia, at Roy—hindi na mayabang, hindi na naka-designer. Ang SUV at sports car ay naibenta upang mabawi ang mga perang ginastos nila. Ang ilan ay ibinalik, ang iba ay siningil sa pamamagitan ng abogado. Hindi na sila muling bumalik.

Si Dante, sa unang pagkakataon, piniling manatili. Ipinasa niya sa mga katiwala ang ilang negosyo at nanatili sa Pilipinas ng ilang buwan—para ayusin ang mga nasira, lalo na ang tiwalang muntik na niyang tuluyang mawala.

Si Lira, unti-unting natutong huminga muli.

Hindi na siya gumigising para maghugas ng pinggan ng iba. Sa halip, siya ang namamahala sa bahay—nag-aaral ng finances, pumipirma ng papeles, at tinatawag ng mga staff bilang “Ma’am Lira.” Sa simula, nahihiya siya. Ngunit sa bawat araw, mas tumitibay ang boses niya.

Isang umaga, nadatnan ni Dante si Lira sa hardin, nakangiti habang nagtatanim ng mga bulaklak.

“Masaya ka ba?” tanong ni Dante.

Ngumiti si Lira, hindi na takot, hindi na nag-aalangan.
“Oo,” sagot niya. “Hindi dahil mayaman tayo. Kundi dahil nakikita mo na ako.”

Lumuhod si Dante, hinawakan ang kamay niya. “Kung pwede lang ibalik ang oras—”

“Hindi na kailangan,” putol ni Lira. “Ang mahalaga, natuto ka. At pinili mo ako.”

Pagkalipas ng isang taon, muling nagpakasal sina Dante at Lira—simple lang, walang engrandeng handaan. Kaibigan, iilang empleyado, at mga taong totoong nagmamalasakit lang ang nandoon.

Sa dulo ng seremonya, sinabi ni Dante ang mga salitang hindi niya nasabi noon:

“Ang tunay na yaman ko, hindi ang mga negosyo ko.
Ikaw.”

At doon napatunayan ni Lira—
na minsan, kailangang masaktan muna ang puso,
para matutunan ng isang tao
kung sino ang dapat niyang panghawakan habang-buhay.