Limang Taon Matapos Akong Iwan ng Ex-Husband Ko Dahil Hindi Ako Magkaanak, Pinagtawanan Niya Ako sa Kasal—Hanggang Isang Batang Babae ang Sumigaw ng “Mama!”
Limang taon matapos akong iwan ng asawa ko dahil sinabi niyang “hindi ako kayang gawing tunay na pamilya,” muli kaming nagkita sa isang kasal sa Tagaytay.
Pinagtawanan niya ako sa harap ng bago niyang nobya.
Ngumiti rin ang babae.
Pero ilang segundo lang ang lumipas, isang pitong taong gulang na batang babae ang tumakbo sa akin at sumigaw:
—Mama!
At nang ilabas niya ang lumang litrato mula sa maliit niyang bag, namutla ang nobya ng ex-husband ko.
Ako si Mara Villanueva, thirty-six years old.
Ang huling pagkakataong nakita ko si Adrian Reyes ay limang taon na ang nakalipas, sa opisina ng abogado namin sa Makati.
Wala siyang drama noon.
Walang luha.
Walang pag-aalinlangan.
Pinirmahan lang niya ang divorce papers na inayos namin sa ibang bansa dahil doon kami legal na ikinasal, saka sinabi:
—Mas mabuti sigurong pareho tayong magsimula ulit.
Alam ko kung ano talaga ang ibig niyang sabihin.
Gusto niyang magkaroon ng anak.
At pagkatapos ng halos apat na taon ng fertility treatments, injections, medical procedures at paulit-ulit na pagkabigo, sinabi ng doktor na napakababa ng posibilidad na magdalang-tao ako.
Mula noon, nagbago si Adrian.
Noong una, simpleng katahimikan lang.
Pagkatapos naging mga biro.
Hanggang isang gabi, pagkatapos ng isa na namang negatibong pregnancy test, sinabi niya:
—Baka hindi talaga para sa iyo ang maging ina.
Hindi ko kailanman nakalimutan ang mga salitang iyon.
Kaya nang makita ko siyang muli sa wedding reception ng nakababatang kapatid niya sa Tagaytay, nagulat ako sa sarili ko.
Wala akong naramdamang galit.
Wala ring sakit.
Parang tumitingin lang ako sa isang taong minsan kong kilala.
Nakatayo siya malapit sa outdoor bar, suot ang mamahaling charcoal suit na paborito niyang style.
Katabi niya si Celeste Mendoza.
Twenty-nine.
Eleganteng red wine dress.
Mahaba ang buhok, perpekto ang makeup, at may hawak na champagne glass.
Apat na taon na raw silang magkasintahan.
Alam ko iyon kahit hindi kami nag-uusap ni Adrian.
Maliit lang ang mundo kapag pareho kayong may mga kakilala sa parehong social circle.
Nang makita niya ako, tinaasan niya ako ng kilay.
—Mara. Akala ko hindi ka pupunta.
—Inimbitahan ako ni Paolo.
Si Paolo ang kapatid niyang ikakasal.
Ngumiti si Celeste.
—Sabi ni Adrian, hindi ka raw mahilig sa family gatherings.
—Hindi lang ako mahilig sa gatherings na walang dahilan.
Nawala nang kaunti ang ngiti ni Adrian.
Kilalang-kilala ko ang expression na iyon.
Noong mag-asawa pa kami, bihira niya akong sigawan.
Mas mahusay siya sa ibang paraan.
Mga tanong na mukhang inosente pero ginawa para ipahiya ako sa harap ng ibang tao.
—Nandoon ka pa rin ba sa maliit na pediatric clinic? —tanong niya.
—Hindi na. Hawak ko na ang pediatric programs ng tatlong clinics sa Metro Manila.
—Wow.
Ngumiti siya.
—At least naging busy ka.
Mahinang tumawa si Celeste.
Hindi ako sumagot.
Mas lalo iyong tila nakairita kay Adrian.
—So… —umingat siya ng champagne— ikaw lang ang dumating?
Alam ko kung saan papunta ang tanong.
—Ano’ng ibig mong sabihin?
—Wala kang kasama?
Humigpit ang ngiti niya.
—Five years na, Mara. Akala ko naman may bago ka nang pamilya.
Napatingin si Celeste sa baso niya, tila pinipigilan ang pagtawa.
Dati, sapat na iyon para tumakbo ako sa restroom at umiyak.
Pero hindi na ako ang babaeng iniwan ni Adrian limang taon na ang nakaraan.
Bago ako makasagot, isang matinis na boses ang narinig mula sa kabilang bahagi ng garden.
—Mama!
Napalingon ang ilang bisita.
Isang batang babae ang mabilis na tumakbo sa pagitan ng mga mesa.
Dilaw na floral dress.
White sandals.
May maliit na puting sling bag.
At ang buhok niya ay halos matanggal na sa pagkakatali dahil sa katatakbo.
Diretso siyang yumakap sa baywang ko.
—Mama! Sabi ni Tita Bea puwede raw akong kumuha ng dalawang slice ng cake pagkatapos ng pictures!
Napangiti ako.
—Isa lang.
—Isang malaking slice?
—Lia.
—Please?
Lumuhod ako para ayusin ang ribbon sa buhok niya.
—Sige. Pero pagkatapos mong kumain ng dinner.
—Deal!
Nang tumayo ako ulit, hindi na nakangiti si Adrian.
Nakatitig siya kay Lia.
Tapos sa akin.
Tapos kay Lia ulit.
—Mara…
Mahina ang boses niya ngayon.
—Sino ang batang iyan?
Bago ako makasagot, humarap si Lia sa kanya.
—Ako po si Lia.
Biglang kumunot ang noo ni Celeste.
Hindi iyon simpleng pagtataka.
Para siyang nakakita ng isang bagay na matagal na niyang kinatatakutan.
Nawala ang kulay ng mukha niya.
Napansin iyon ni Lia.
Tinitigan niya si Celeste nang ilang segundo.
Pagkatapos ay napakunot din ang noo niya.
—Parang kilala kita.
Halos mabitawan ni Celeste ang champagne glass.
—Ano?
Binuksan ni Lia ang maliit niyang bag.
—Mama, tingnan mo.
Alam ko na agad kung ano ang kukunin niya.
Isang lumang litrato.
Bahagyang kupas na ang gilid dahil lagi niya iyong inilalagay sa memory box niya.
Binuksan niya ang nakatiklop na larawan.
Kinuha iyon ni Adrian bago pa ako makapagsalita.
Ang litrato ay pitong taon na ang nakalipas.
Kuha iyon sa isang private hospital sa Quezon City.
Isang dalawampu’t dalawang taong gulang na babae ang nakahiga sa hospital bed.
Pagod.
Maputla.
Pero nakangiti habang hawak ang isang bagong silang na sanggol.
Ang babaeng iyon ay si Celeste.
Ang sanggol ay si Lia.
Nanigas si Adrian.
Tumingin siya sa litrato.
Tumingin kay Celeste.
—Bakit ikaw ang may hawak sa anak ni Mara?
Mabilis na inabot ni Celeste ang litrato.
—Adrian, mamaya na natin pag-usapan.
Hindi niya ibinigay.
—Ano ito?
—Please.
—Celeste, sino ang batang ito?
Nagsisimula nang tumingin sa amin ang ibang bisita.
Narinig ko ang mahinang bulungan sa paligid.
Lumapit ako at hinawakan ang kamay ni Lia.
Ayokong marinig niya ang susunod na bahagi.
Pero nauna siyang magtanong.
—Mama… siya ba iyong babae sa baby picture ko?
Huminga ako nang malalim.
Hindi ko kailanman nilihim kay Lia na adopted siya.
Alam niyang may isang babaeng nagsilang sa kanya at may isang nanay na piniling palakihin siya.
—Oo, anak.
Biglang tumingin sa akin si Adrian.
—Alam mo?
—Oo.
—Gaano na katagal?
—Matagal na.
Parang hindi niya matanggap.
—At wala kang sinabi sa akin?
Napatawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Dahil hindi ko makapaniwalang iyon ang una niyang tanong.
—Hindi tayo nag-uusap sa loob ng limang taon, Adrian. At hindi ko kuwento ang buhay ni Celeste para ikalat sa ibang tao.
Namumuo na ang luha sa mata ni Celeste.
—Adrian, umalis muna tayo.
Pero hindi siya gumalaw.
—Hindi.
Itinaas niya ang litrato.
—Gusto kong malaman ngayon.
Tinitigan niya si Celeste.
—Ikaw ba ang biological mother niya?
Pumikit si Celeste.
Pagkatapos ay dahan-dahan siyang tumango.
—Oo.
Nawala ang yabang sa mukha ni Adrian.
—Ipinanganak mo siya?
—Oo.
—At pinaampon mo?
Tumulo ang unang luha ni Celeste.
—Twenty-two lang ako noon. Natatakot ako. Hindi ko alam ang gagawin ko.
Tahimik ang paligid.
Maya-maya, tinanong ni Adrian ang bagay na alam kong hindi na maiiwasan.
—Sino ang ama?
Hindi sumagot si Celeste.
—Celeste.
Mas malakas na ang boses niya.
—Sino ang ama ni Lia?
Tumingin sa akin si Celeste.
At sa sandaling nagtagpo ang mga mata namin, alam kong naintindihan niyang alam ko rin ang sagot.
Nanginginig ang labi niya.
—May dahilan kung bakit hindi ko sinabi sa iyo.
Nanikip ang panga ni Adrian.
—Sabihin mo ang pangalan.
Huminga nang malalim si Celeste.
At nang ibuka niya ang bibig para sabihin kung sino ang biological father ng batang minsang tinawag ni Adrian na anak na hinding-hindi ko kayang magkaroon…
Parang tumigil ang buong hardin.
PARTE2
—Ikaw, Adrian.
Walang gumalaw.
Akala ko pa nga hindi narinig ni Adrian.
Pero nakita kong dahan-dahang namutla ang mukha niya.
—Ano?
Hindi tumingin si Celeste sa kanya.
—Ikaw ang ama ni Lia.
Napaatras si Adrian.
—Hindi.
Parang automatic ang sagot niya.
—Hindi puwede.
Tumawa siya nang isang beses, pero walang saya.
—Seven years old ang batang iyan.
—Alam ko.
—Pitong taon?
Biglang nagbago ang mukha niya.
Ginagawa niya ang math sa isip niya.
Pitong taon.
Ibig sabihin, ipinagbuntis si Lia noong kasal pa kami.
Napalingon siya sa akin.
Hindi ako umiwas.
—Mara…
—Huwag mo akong tanungin.
Tinuro ko si Celeste.
—Sa kanya ka magtanong.
Tumingin si Adrian sa girlfriend niya.
—Kailan?
Tahimik si Celeste.
—Kailan tayo…
Hindi niya matapos ang tanong.
Ako ang nakaalala.
Eight years ago.
Isang panahong halos araw-araw akong nasa fertility clinic.
May hormones akong iniinom.
May injections.
May procedures.
May dalawang beses akong naospital dahil sa complications.
At sa panahong iyon, madalas sabihin ni Adrian na kailangan niyang mag-overtime.
Minsan, may tatlong araw siyang “business trip” sa Cebu.
Nagsalita si Celeste.
—Noong pumunta ka sa Cebu para sa company conference.
Napapikit ako.
Iyon nga.
Namula ang mata ni Adrian.
—Isang beses lang iyon.
Napatingin sa kanya ang ilang kamag-anak.
Isang beses.
Iyon ang una niyang pagtatanggol.
Hindi “hindi kita niloko.”
Kundi “isang beses lang.”
May malamig na katahimikang dumaan sa akin.
Funny.
Limang taon akong nagtanong sa sarili ko kung may pagkukulang ba ako bilang asawa.
At ngayon, isang pangungusap lang ang kailangan para makuha ko ang sagot.
Tumingin si Adrian kay Celeste.
—Sinabi mong wala iyong ibig sabihin.
—Noon, akala ko wala.
—Bakit hindi mo sinabi na buntis ka?
Nagsimulang umiyak si Celeste.
—Sinubukan ko.
—Hindi.
—Tumawag ako sa office mo. Ilang beses.
Umiling siya.
—Hindi kita nakausap.
Doon ako nakakita ng galaw sa likod namin.
Si Doña Teresa Reyes, ang ina ni Adrian.
Kanina pa pala siya nakatayo malapit sa floral arch.
At ang expression niya ang nagbigay sa akin ng sagot bago pa magsalita si Celeste.
Tumingin si Adrian sa kanyang ina.
—Ma?
Hindi kumibo si Doña Teresa.
Napailing si Celeste.
—Ang nanay mo ang kumausap sa akin.
Parang biglang nawala ang lahat ng tunog sa reception.
—Ano?
—Nang malaman niyang buntis ako, pinapunta niya ako sa bahay ninyo sa Alabang.
Napahawak si Doña Teresa sa handbag niya.
—Celeste, hindi ito ang tamang lugar—
—Pitong taon akong nanahimik dahil sinabi mong sisirain mo ang buhay ko kapag nagsalita ako!
Napalingon ang lahat sa matandang babae.
Namula ang mukha niya.
—Ginagawa ko lang ang dapat gawin para sa pamilya ko.
Napatawa ako nang mahina.
Family.
Laging ginagamit ang salitang iyon kapag may gustong itago.
Tumingin si Adrian sa kanyang ina.
—Alam mong buntis siya?
—May asawa ka noon.
—At?
—At nagkakamali ka lang! Ayokong masira ang pangalan ng pamilya dahil sa isang pagkakamali.
Nanginginig na ang boses ni Adrian.
—Anong ginawa mo?
Si Celeste ang sumagot.
—Binigyan niya ako ng pera.
Napatigil ako.
—Magkano? —tanong ni Adrian.
—Hindi mahalaga.
—Magkano?
Pumikit si Celeste.
—₱500,000.
May ilang napasinghap.
—Sinabi niyang umalis ako ng Manila, manganak nang tahimik at huwag kang kakausapin.
—At pumayag ka?
Masakit ang boses ni Adrian ngayon.
—Twenty-two ako! Wala akong trabaho. Patay na ang tatay ko. May sakit ang mama ko. Natatakot ako.
Tinakpan niya ang bibig niya.
—Akala ko kaya kong palakihin siya mag-isa.
Tumingin siya kay Lia.
Pero wala na si Lia sa tabi ko.
Ilang minuto bago iyon, nakita kong dumating si Bea, matalik kong kaibigan at ninang ni Lia.
Tahimik kong ipinaubaya sa kanya ang bata at pinasama sa ibang mga bata sa bridal suite.
Ayokong marinig ni Lia ang lahat ng kasalanan ng matatanda.
Nagpatuloy si Celeste.
—Nang manganak ako, hindi ko kinaya. Wala akong pera. May utang kami. Kaya lumapit ako sa isang licensed child-caring agency.
Pinahid niya ang luha niya.
—Iniwan ko kay Lia ang litrato at isang sulat. Para balang araw, malaman niyang hindi ko siya itinapon dahil ayaw ko sa kanya.
Parang nahirapang huminga si Adrian.
—At pagkatapos?
—Lumipas ang tatlong taon. Nagkita tayo ulit sa isang event.
—At hindi mo pa rin sinabi?
—Natakot ako.
—Apat na taon tayong magkasama!
—Alam ko!
—Kasama mo ako araw-araw!
Napaatras si Celeste sa lakas ng sigaw niya.
—At araw-araw kong iniisip kung paano ko sasabihin sa iyo na may anak kang pinaampon ko nang hindi mo alam!
Tinuro ni Adrian ako.
—At paano napunta kay Mara?
Doon bumalik ang lahat ng mata sa akin.
Huminga ako.
—Two years old si Lia nang makilala ko siya.
Pagkatapos ng divorce namin, sumali ako sa isang volunteer pediatric program para sa mga batang nasa temporary care.
Hindi ko agad planong mag-adopt.
Sa totoo lang, takot pa rin akong magmahal nang ganoon.
Pakiramdam ko noon, kapag may gusto akong maging pamilya, lagi rin itong mawawala.
Pero si Lia…
Si Lia ang batang ayaw matulog kapag walang taong humahawak sa kamay niya.
Sa unang linggo naming nagkakilala, bawat pagbisita ko, hinihintay niya ako sa pinto.
Sa ikatlong buwan, tinawag niya akong “Mama” kahit sinabihan siyang “Tita Mara” muna.
At ako ang unang umiyak.
Sinimulan ko ang legal adoption process.
Halos isang taon ang inabot.
Nang ma-finalize ang adoption, ibinigay sa akin ang memory envelope na iniwan ng biological mother.
Nandoon ang litrato ni Celeste.
At isang pangalan.
Celeste Mendoza.
Pero hindi pa nakalagay roon ang pangalan ng biological father.
Tumingin sa akin si Adrian.
—Kung ganoon, paano mo nalaman na ako?
—Two years ago.
Noon limang taong gulang si Lia.
Nagkaroon siya ng episode ng irregular heartbeat matapos ang school activity.
Hindi iyon naging seryoso, pero humingi ang pediatric cardiologist ng mas kumpletong family medical history.
Sa tulong ng social worker, nakontak namin si Celeste.
Hindi kami personal na nagkita noon.
Nagpadala siya ng medical history.
At doon niya unang isinulat ang pangalan mo.
Adrian Lorenzo Reyes.
Napatitig siya sa akin.
—Two years mo nang alam?
—Oo.
—Bakit hindi mo sinabi?
Hindi ako agad sumagot.
Dati, baka nag-explain ako nang mahaba.
Baka humingi pa ako ng tawad.
Pero hindi na ngayon.
—Dahil ang unang responsibilidad ko ay si Lia.
—Anak ko rin siya!
—Ngayon mo lang nalaman.
Tumahimik siya.
—At tandaan mo, Adrian. Noong iniwan mo ako, sinabi mong ayaw mo nang may koneksyon sa buhay ko. Binlock mo ako. Ipinadaan mo sa abogado ang lahat. Hindi ko sisirain ang stability ng isang batang limang taong gulang para habulin ang lalaking nagsabing ayaw na niya akong makita.
Nagsalita si Doña Teresa.
—Kung apo ko ang batang iyon, dapat mapunta siya sa amin.
Napalingon ako sa kanya.
At doon ako unang tunay na nagalit.
—Hindi siya gamit.
Nanahimik ang lahat.
Lumapit ako nang isang hakbang.
—Hindi siya mana. Hindi siya apelyido. Hindi siya bagay na puwede ninyong kunin dahil nalaman ninyong may dugo ninyo siya.
Namula ang mukha ng matanda.
—Pero kami ang pamilya niya.
—Ako ang pamilya niya.
Malamig ang boses ko.
—Ako ang gumigising kapag nilalagnat siya. Ako ang naghihintay sa labas ng classroom kapag may presentation siya. Ako ang kumakanta nang sintunado para makatulog siya. Ako ang nakakaalam kung bakit ayaw niya ng raisins sa cookies at kung bakit kailangang bukas nang kaunti ang hallway light kapag natutulog siya.
Tumingin ako kay Adrian.
—Biology matters. Pero hindi nito binubura ang pitong taon ng buhay ng isang bata.
Walang sumagot.
Ilang minuto ang lumipas bago nagsalita si Adrian.
Mahina na ang boses niya.
—Gusto kong makilala siya.
Hindi ko siya sinagot agad.
—Hindi ngayon.
Napapikit siya.
—Mara…
—Hindi ito tungkol sa gusto mo.
Tumango ako papunta sa bridal suite.
—Ito ay tungkol sa kung ano ang kayang tanggapin ni Lia nang hindi nasisira ang mundong alam niya.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi nakipagtalo si Adrian.
Tumango lang siya.
Pagkatapos ay humarap kay Celeste.
—Kailangan kong malaman ang lahat.
Umiyak si Celeste.
—Adrian—
—Hindi ko alam kung mapapatawad kita.
Napatingin siya sa kanyang ina.
—O kayo.
Hinubad niya ang kamay ng ina niya sa kanyang braso.
—Pero hindi ko rin ipagkukunwari na wala akong kasalanan.
Tahimik siya sandali.
—Niloko ko ang asawa ko noong panahong halos sirain niya ang katawan niya para magkaroon kami ng anak.
Napayuko siya.
—Tapos sinisi ko siya dahil hindi kami nagkaanak.
Wala akong sinabi.
Hindi ko kailangan.
May mga paghingi ng tawad na hindi nagbabalik ng relasyon.
May mga katotohanang dumarating hindi para ayusin ang nakaraan, kundi para tuluyan mo itong mailibing.
Tatlong linggo pagkatapos ng kasal, nakipaghiwalay si Adrian kay Celeste.
Hindi dahil biological mother siya ni Lia.
Kundi dahil apat na taon niyang itinago ang katotohanan.
Si Celeste naman ay nagsimula ng therapy at, sa tulong ng social worker, nagsulat ng bagong liham para kay Lia.
Hindi namin siya agad ipinakilala bilang “Nanay.”
Si Lia ang magdedesisyon balang araw kung ano ang gusto niyang itawag sa kanya.
Si Doña Teresa ay ilang beses nagtangkang makipag-ugnayan sa akin.
Hindi ko siya pinayagang lumapit kay Lia hangga’t hindi niya kayang igalang ang boundaries na itinakda namin.
At si Adrian?
Anim na buwan ang lumipas bago siya unang nakasama ni Lia nang matagal.
Sa isang maliit na café sa Quezon City.
Kasama ako.
Walang dramatic na yakapan.
Walang instant na “Papa.”
Nag-order lang sila ng hot chocolate.
Nagkwento si Lia tungkol sa school.
Tahimik na nakinig si Adrian.
Nang matapos, tinanong niya:
—Pwede ba kitang makita ulit?
Tumingin sa akin si Lia.
Hindi ako sumagot para sa kanya.
Pagkatapos ay tumingin siya kay Adrian.
—Pwede. Pero next time, gusto ko ice cream.
Napatawa si Adrian habang nangingilid ang luha niya.
—Deal.
Nang gabing iyon, habang hinihigaan ko si Lia, niyakap niya ako.
—Mama?
—Hmm?
—Hindi ka ba malungkot na hindi ako galing sa tummy mo?
Parang may humawak sa puso ko.
Hinalikan ko ang noo niya.
—Hindi.
—Bakit?
Ngumiti ako.
—Dahil hindi lahat ng pamilya nagsisimula sa parehong paraan.
Nag-isip siya sandali.
Pagkatapos ay yumakap nang mas mahigpit.
—Buti na lang ikaw ang mama ko.
Doon ako umiyak.
Hindi dahil sa sakit ng nakaraan.
Kundi dahil sa wakas, naunawaan ko ang bagay na ilang taon kong hindi kayang paniwalaan.
Hindi ako naging mas kaunting babae dahil hindi ako nakapagdala ng bata sa sinapupunan ko.
At hindi ako naging ina dahil may lalaking nagbigay sa akin ng pahintulot.
Naging ina ako sa bawat araw na pinili kong manatili.
Sa bawat gabing nagpuyat ako.
Sa bawat takot na hinarap namin.
Sa bawat yakap na nagsabing:
“Nandito ako.”
At marahil iyon ang pinakamalaking pagkakamali ni Adrian noon.
Akala niya nang iwan niya ako, inalisan niya ako ng pagkakataong magkaroon ng pamilya.
Hindi niya alam na ilang taon pagkatapos niyang umalis, ang batang pinakamamahalin ko nang higit sa sarili ko…
ay sarili pala niyang anak.
MENSAHE SA MGA MAMBABASA
Hindi dugo lamang ang bumubuo ng isang pamilya. May mga taong may parehong apelyido pero kayang talikuran ka, at may mga taong walang anumang koneksyon sa dugo mo pero pinipili kang mahalin araw-araw.
Huwag hayaang ang opinyon ng isang taong umalis ang magdikta ng halaga mo. Minsan, ang pintuang nagsara nang pinakamasakit ang siyang magtutulak sa atin patungo sa pamilyang tunay na nakalaan para sa atin.
