Sa gitna ng mainit na usaping pulitikal sa Pilipinas, isang malaking kaganapan ang muling yumanig sa bansa at sa internasyonal na komunidad. Ang usapin hinggil sa dating Pangulong Rodrigo Duterte, na ngayo’y nasa edad 80, ay lumampas na sa mga lokal na korte at umabot na sa bulwagan ng United Nations (UN) at maging sa radar ng pinakamakapangyarihang bansa sa mundo, ang Estados Unidos.

Sa gitna ng mga akusasyon ng “political persecution” at mga alegasyon ng malawakang suhulan sa loob ng International Criminal Court (ICC), tila nagbabago ang ihip ng hangin para sa lider mula sa Davao.

Ang Sigaw ng Japan sa United Nations

Hindi inaasahan ng marami na ang suporta para kay dating Pangulong Duterte ay magmumula sa isang kinatawan mula sa Japan. Sa harap ng United Nations Human Rights Council (UN HRC) sa Geneva, Switzerland, mariing kinundena ni M. Shunichi Fujiki, mula sa International Career Support Association, ang nararanasan ni Duterte.

Ayon kay Fujiki, ang pagdetine sa dating pangulo ay isang malinaw na paglabag sa dignidad ng tao at isang anyo ng pang-aaping pulitikal.

Binigyang-diin ni Fujiki na ang paglipat at pagkakulong kay Duterte sa The Hague ay ginawa nang walang dumaan na tamang proseso sa mga lokal na hukuman ng Pilipinas. Ito ay itinuturing na tahasang paglapastangan sa soberanya ng bansa.

Sa loob ng mahigit isang taon ng pretrial detention, ang matandang lider ay dumaranas na ng mga problema sa kalusugan at pangungulila sa kanyang pamilya—isang sitwasyon na ayon sa mga tagasuporta ay hindi makatarungan para sa isang taong nagsilbi sa bayan.

Tatlong beses na umanong tinanggihan ng ICC ang hiling para sa kanyang pansamantalang pagpapalaya, na nagpapatibay sa hinalang may “kamay na bakal” na nagmamanipula sa kaso sa likod ng kurtina.

Ang “Suitcases of Cash” at ang Kredibilidad ng ICC

Kasabay ng ingay sa UN, isang pasabog na panayam ang lumabas tampok si Attorney Levy Baligod sa RT International. Dito, isiniwalat ang testimonya ng 18 dating miyembro ng Armed Forces of the Philippines (AFP) na nagsisilbing mga whistleblower. Ang kanilang kwento? Malawakang suhulan upang madiin ang mga Duterte.

Ayon sa mga saksi, nakakita sila ng mga maleta na punung-puno ng pera na diumano’y inihatid kay Senator Antonio Trillanes IV. Si Trillanes ang itinuturong “tulay” sa mga imbestigador ng ICC. Bagama’t hindi direktang nakita ang pag-abot ng pera sa mga banyagang imbestigador, kapansin-pansin na ang mga testigo lamang na iniharap ni Trillanes ang binibigyang-pansin ng ICC.

Higit pa rito, lumabas ang impormasyon na ang lahat ng luho ng mga imbestigador—mula sa mga mamahaling hotel, transportasyon, hanggang sa paggamit ng mga pribadong sasakyan—ay pinopondohan ng mga kilalang kalaban sa pulitika ni Duterte.

Dahil dito, kinuwestiyon ni Baligod ang pagiging impartial o patas ng ICC. Paano magkakaroon ng tunay na hustisya kung ang mga imbestigador ay tila “hawak sa leeg” ng mga paksyong nais lamang mapatalsik o mapakulong ang dating pangulo? Idagdag pa rito ang legal na argumento na wala nang hurisdiksyon ang ICC sa Pilipinas simula noong kumalas ang bansa sa Rome Statute noong 2018.

Ang Anino ng Administrasyong Trump at ang US Asylum

Sa isang hindi pa kumpirmadong ulat na mabilis na kumakalat, sinasabing ang administrasyong Trump sa Estados Unidos ay nagsasagawa na ng mga hakbang upang iligtas si Duterte mula sa ICC.

Ayon sa mga impormasyong lumabas, si CIA Director John Ratcliffe ang nasa likod ng pakikipag-usap sa Brazil at sa ICC upang mabigyan ng political asylum sina dating Pangulong Jair Bolsonaro ng Brazil at Rodrigo Duterte ng Pilipinas.

Sinasabing nagbabanta ang panig ni Trump ng “severe unprecedented sanctions” laban sa mga opisyal ng ICC kung hindi palalayain ang dalawang konserbatibong lider. Bakit ito gagawin ng US? Ayon sa mga eksperto, ito ay isang estratehikong hakbang upang mapanatili ang impluwensya ng Amerika sa Asya.

Alam ng US na ang pamilyang Duterte ay may malakas na hatak sa masa, at ang pagsuporta sa kanila ay isang paraan upang matiyak na ang susunod na pamunuan sa 2028 ay mananatiling kaalyado nila, sa halip na tuluyang kumiling sa China.

Krisis sa Loob ng Bansa at ang “Kudeta” Narrative

Habang ang dating pangulo ay nakikipaglaban sa labas ng bansa, ang kasalukuyang administrasyon ni Pangulong Marcos Jr. ay nahaharap sa matinding batikos. Sa kasalukuyan, ang halaga ng piso ay bumagsak na sa Php60.01 kontra dolyar.

Ang presyo ng langis ay patuloy ang pag-arangkada, na tinatawag ni Attorney Hassin Tuparas na isang anyo ng “economic sabotage” dahil sa kakulangan ng aksyon mula sa Department of Energy.

Imbes na pagtuunan ng pansin ang krisis sa ekonomiya at ang mabagal na pagpapauwi sa mga OFWs mula sa nagkakagulong Gitnang Silangan, tila mas abala ang Malacañang sa pagpapalaganap ng “kudeta” narrative. Ang paligid ng Palasyo ay nababalot na ng mga razor wire at dinagdagan ang presensya ng mga sundalo.

Gayunpaman, ayon kay Attorney Baligod at sa maraming kritiko, ito ay isa lamang “imahinasyon” upang ilihis ang atensyon ng publiko mula sa mga tunay na problema ng bansa at sa isyu ng 18 marines na tumestigo laban sa katiwalian sa ICC probe.

Ang Hamon sa Kinabukasan

Ang laban ni Rodrigo Duterte ay hindi lamang laban ng isang tao; ito ay naging simbolo ng tensyon sa pagitan ng pambansang soberanya at pakikialam ng mga banyagang institusyon. Habang si Senator Trillanes ay patuloy na binabatikos bilang isang “sundalong kanin” na ang tanging layunin ay personal na paghihiganti, ang sambayanang Pilipino ay nananatiling mapagmatyag.

Ang posibleng pagpasok ng Estados Unidos sa eksena ay nagpapakita lamang na ang pangalang Duterte ay mayroon pa ring malaking timbang sa pandaigdigang pulitika. Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung kailan lalaya ang dating pangulo, kundi kung paano itataguyod ng kasalukuyang pamunuan ang interes ng mga Pilipino sa gitna ng nagbabagang krisis sa loob at labas ng bansa.

Ang kredibilidad ng gobyerno ay nakataya, at ang kasaysayan ang magiging huling hurado sa dula ng kapangyarihan na ito.