Sa gitna ng nagbabagang tensyon sa Gitna Silangan, tila mas lalong lumalayo ang pag-asa para sa isang mapayapang resolusyon. Ang rehimeng Iranian, sa kabila ng matinding dagok sa kanilang hierarchy at militar, ay nagpakita ng isang hindi inaasahang pagmamatigas na inilarawan ng maraming eksperto bilang isang pag-iral sa isang “alternatibong realidad.”

Ang kamakailang pagtanggi ng Iran sa mga mungkahi para sa isang tigil-putukan ay hindi lamang isang simpleng “hindi,” kundi isang serye ng mga hiling na nagdulot ng gulat at pagkadismaya sa komunidad ng mga nasyon.

Ang “Kahibang” na Listahan ng Iran

Nagsimula ang panibagong yugto ng krisis na ito nang ilabas ng Tehran ang kanilang listahan ng mga kondisyon para sa pagtigil ng labanan. Sa halip na magpakita ng kahandaang makipagkompromiso, ang Iran ay naglatag ng mga hinihingi na tila nanggagaling sa isang bansang nanalo sa digmaan.

Kabilang sa kanilang mga “kahibang kahilingan” ay ang pagbabayad ng Estados Unidos ng bilyon-bilyong dolyar bilang reparasyon para sa mga pinsalang natamo ng rehiyon. Hindi lamang doon nagtatapos ang kanilang nais; hiniling din nila ang ganap na paglisan ng mga tropang Amerikano mula sa Gitna Silangan at ang pagsasara ng lahat ng base militar ng US sa rehiyon.

Higit na naging kontrobersyal ang hangarin ng Iran na gawing isang soberanong daanan ang Strait of Hormuz. Sa ilalim ng kanilang plano, balak nilang maningil ng milyun-milyong dolyar sa bawat barkong dadaan sa naturang estratehikong katubigan.

Ang hakbang na ito ay binansagan ng mga kritiko bilang pag-uugali ng isang “mafyosa na estado” na gumagamit ng pananakot upang makakuha ng pondo.

Idinagdag pa nila ang hiling na ibigay sa kanila ang kontrol sa mga media outlet na itinuturing nilang mapanira sa kanilang rehimen. Gaya ng inaasahan, ang Washington ay mabilis na naglabas ng mariing pagtanggi sa mga kondisyong ito, na tinawag nilang hindi makatwiran at malayo sa katotohanan.

Ang Anim na Puntong Ultimatum ng Amerika

Hindi rin nagpadaig ang Estados Unidos. Bilang tugon sa matigas na paninindigan ng Tehran, naglabas ang Washington ng isang mapangwasak na anim na puntong ultimatum. Ang layunin ng US ay malinaw: ang tuluyang pagwasak sa kapasidad ng Iran na makabuo ng mga mapanganib na sandata.

Ayon sa mga ulat mula sa Axios, ang mga mensaheng ito ay ipinaparating sa pamamagitan ng mga tagapamagitan tulad ng Egypt, Qatar, at United Kingdom, dahil wala nang direktang linya ng komunikasyon sa pagitan ng dalawang bansa.

Ang mga kondisyon ng Amerika ay direkta at walang paligoy-ligoy:

Pagpapatigil sa anumang missile program sa loob ng susunod na limang taon.

“Zero enrichment” o ang ganap na paghinto sa pagpapayaman ng uranium.

Pagpayag sa masusing inspeksyon ng mga nuclear sites sa Natanz, Isfahan, at Fordow.

Mahigpit na pagmamanman sa lahat ng kanilang mga centrifuge.

Isang kasunduan sa armas sa rehiyon na maglilimita sa kanilang mga missile sa bilang na 1,000 lamang.

Ganap na paghinto sa pagpopondo sa mga grupong proxy tulad ng Hezbollah, Houthis, at Hamas.

Pagdating sa usapin ng reparasyon, malinaw ang tindig ng US: walang ibabayad na danyos. Gayunpaman, mayroong bukas na opsyon na ibalik ang mga naka-freeze na pondo ng Iran, na maaaring gamitin ng rehimen bilang paraan upang “isalba ang kanilang mukha” sa harap ng kanilang sariling mamamayan sa pamamagitan ng pagtawag dito bilang reparasyon.

Ang Misteryo ng Pamamagitan ng Oman

Isang malaking katanungan ang bumalot sa papel ng bansang Oman sa mga negosasyong ito. Matagal nang kinikilala ang Oman bilang isang tulay sa pagitan ng Kanluran at ng Iran, ngunit ang kanilang kamakailang mga pahayag ay nagdulot ng kalituhan.

Ayon sa Foreign Minister ng Oman, tila tinanggap na ng Iran ang maraming hinihingi ng Amerika bago pa man magsimula ang mga pag-atake. Sinabi nito na pumayag ang Iran sa isang “zero accumulation” policy kung saan wala silang itatagong materyal na maaaring gawing bomba, sa ilalim ng mahigpit na bripikasyon ng International Atomic Energy Agency (IAEA).

Gayunpaman, maraming diplomat ang nagpahayag ng pagdududa sa bersyong ito ng kwento. Napansin ng mga eksperto na ang terminong ginamit ng Oman ay “zero accumulation” sa halip na “zero enrichment,” isang malaking pagkakaiba sa teknikal na aspeto ng nuclear physics.

Bukod dito, parehong itinanggi ng mga negosyador ng US at ng Foreign Minister ng Iran na mayroong anumang pormal na kasunduang naganap. Dahil sa kaguluhang ito sa impormasyon, tila nawalan ng tiwala ang Washington sa Oman bilang tagapamagitan, at mas pinipili na ngayon ang pakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng Qatar at Egypt.

Ang Katotohanan sa Likod ng Kapasidad na Nukleyar

Dito pumapasok ang mahalagang pananaw ni Rafael Grossi, ang pinuno ng IAEA at isang iginagalang na neutral na diplomat. Kinumpirma ni Grossi na bagama’t may mga pag-uusap, walang anumang konkretong kasunduan ang narating bago nagsimula ang pambobomba. Ngunit ang kanyang pinaka-importanteng babala ay ito: walang digmaan ang makakasira nang tuluyan sa nuclear program ng Iran.

Ipinaliwanag ni Grossi na ang Iran ay nagtataglay na ng isa sa pinaka-sopistikado at mabilis na teknolohiya ng centrifuge sa mundo. Ang kaalamang ito ay hindi mabubura ng anumang bomba.

Sa kasalukuyan, ang Iran ay mayroon nang humigit-kumulang 400 kilo ng uranium na pinayaman hanggang 60%. Ito ang kanilang “tunay na alas” sa negosasyon. Sa mundo ng nuclear science, ang pag-akyat mula 60% patungong 90% (weapon-grade) ay napakabilis at nangangailangan ng mas kaunting kagamitan kumpara sa pagsisimula mula sa zero.

Ang mga stockpile na ito ay nakabaon nang malalim sa mga pasilidad sa Isfahan, na ginagawang mahirap na target kahit para sa pinakamodernong armas. Ang digmaan ay maaaring magbigay ng “dagdag na oras” sa pamamagitan ng paggambala sa operasyon, ngunit hindi nito nito kayang pawiin ang teknikal na kakayahan ng mga Iranian na bumuo ng bomba kung pipiliin nila.

Patungo sa Isang Madilim na Kinabukasan?

Habang muling nagbubukas ang mga pintuan ng diplomasya, malinaw na ang daan patungo sa kapayapaan ay puno ng tinik. Walang panig ang handang bumitaw sa kanilang mga pangunahing prinsipyo.

Ang Estados Unidos ay determinadong pigilan ang paglitaw ng isang nuclear-armed Iran, habang ang Iran naman ay patuloy na ginagamit ang kanilang nuclear progress bilang leverage upang makuha ang kanilang mga nais na pang-ekonomiya at politikal.

Sa huli, ang sitwasyon sa Gitna Silangan ay nananatiling isang mitsa na anumang oras ay maaaring muling sumabog. Ang mga pag-uusap ay nagpapatuloy, ngunit habang ang bawat panig ay nananatiling nakakulong sa kanilang sariling mga naratibo at ambisyon, ang tunay na kapayapaan ay nananatiling isang mailap na pangarap.

Ang mundo ay naghihintay, nagmamasid, at umaasa na sa susunod na yugto, katuwiran at hindi emosyon ang mangingibabaw sa hapag ng negosasyon.