IPINADALA KO PABALIK ANG LAHAT NG ALAALA NAMIN, AT NANG MALAMAN NIYANG UMALIS NA AKO NG PILIPINAS, SAKA LANG NIYA NAINTINDIHAN NA HINDI AKO HABAMBUHAY NA MAGHIHINTAY SA KANYA
Pag-uwi ni Adrian Villarama sa bahay nila sa Quezon City, may isang malaking karton sa harap ng pinto.
Akala niya parcel lang iyon.
Pero nang buksan niya, nanigas ang buong katawan niya.
Nandoon ang lahat ng regalong ibinigay niya sa akin sa loob ng labintatlong taon.
Lumang stuffed rabbit na kupas na ang tenga. Hair clip na binili niya noong senior high kami. Movie tickets na halos burado na ang petsa. Pati maliit na keychain na minsan kong sinabing hindi ko kayang itapon dahil siya ang nagbigay.
Lumabas si Tita Marissa, ang nanay niya, dala ang baso ng tubig.
Napabuntong-hininga siya.
“Dinala rito ni Ella kanina. Umalis na siya kasama ang parents niya. Papunta na silang Canada.”
Hindi naniwala si Adrian.
Agad niyang kinuha ang cellphone niya at tinawagan ako.
Pero ang dating numerong kabisado niya, wala na.
Sinubukan niya akong i-message.
Isang pulang tandang padamdam lang ang lumitaw.
Doon lang niya naalala ang sinabi niya ilang araw lang ang nakalipas, sa harap ng buong opisina.
“Si Ella? Parang kapatid ko lang siya.”
Ang hindi niya alam, bago niya sabihin iyon, unti-unti na niyang ibinigay sa ibang babae ang lahat ng maliliit na bagay na minsan ay akala kong para lang sa akin.
Noong sinabi ko sa parents ko na gusto kong tumuloy sa Canada, natigilan si Mama.
Tinitigan niya ako na parang hindi niya ako kilala.
“Ella, dati kahit anong pilit namin sa’yo, ayaw mong umalis ng Pilipinas. Sabi mo, dito ka lang. Sabi mo pa, gusto mong magtrabaho sa parehong kumpanya ni Adrian. Tapos ngayon bigla kang papayag?”
Si Papa naman, natawa nang mahina.
“Baka nag-away lang kayo ni Adrian. Alam mo naman ’yang anak natin, kapag nasaktan, biglang gumagawa ng malaking desisyon.”
Ibinaba ko ang kutsara.
Tumingin ako sa kanilang dalawa.
“Kalmado po ako. Hindi ako nagtatampo. Desisyon ko na po ito.”
Tumahimik ang hapag-kainan.
Ilang segundo rin bago tumango si Papa.
“Kung sigurado ka, tutulungan ka namin. May opening sa Toronto branch ng partner company ko. Ipasa mo bukas ang application mo. Kami na ng Mama mo ang bahala sa visa documents.”
Tumango ako.
“Pero pakiusap po, huwag muna ninyong sabihin kahit kanino. Lalo na kay Adrian.”
Kinabukasan, pagbaba ko ng condo lobby, nakita ko agad si Adrian.
Nakatayo siya sa tabi ng entrance, hawak ang paborito kong iced Spanish latte mula sa maliit na café sa Timog Avenue.
Nang makita niya ako, ngumiti siya na parang walang nangyari.
“Bakit hindi mo ako hinintay kahapon?”
Hindi ako huminto.
“Hindi ko na gustong maghintay.”
Naabutan niya ako sa labas.
“Wow. Marunong na palang magtampo ang iyakin kong si Ella.”
Inabot niya sa akin ang kape, may straw na, gaya ng dati.
“Pasensya na. Medyo harsh ako kahapon. Pero huwag mo namang seryosohin lahat.”
Tiningnan ko siya.
Labintatlong taon.
Mula high school hanggang ngayon, halos lahat ng bagay sa buhay ko may anino niya.
Kapag mainit ang sabaw, siya muna ang humihigop para siguraduhing hindi ako mapapaso.
Kapag kumakain kami ng isda, siya ang nag-aalis ng tinik.
Kapag may nang-aasar sa akin dahil madali akong umiyak, siya ang unang humaharang.
Minsan sinabi ni Mama, “Nasisira ang ugali ng anak ko dahil masyado mong ini-spoil.”
Tumawa lang siya noon.
“Okay lang po, Tita. Kaya ko siyang alagaan habang buhay.”
Kaya siguro naniwala ako.
Naniwala akong ang habang buhay niya, kasama ako.
Kinuha ko ang kape, uminom ng kaunti.
Gumaan ang mukha niya.
“Ayan. Kailangan lang talagang lambingin.”
Habang naglalakad kami papunta sa opisina sa Ortigas, nasa kaliwa ko pa rin siya gaya ng dati, para ako ang nasa loob ng sidewalk.
Akala ko tapos na iyon.
Pero bigla niyang binanggit si Kyla Manansala.
“Si Kyla kasi, madaldal lang. Pero hindi masama ang ugali no’n. Huwag mong masyadong dibdibin ang sinabi niya kahapon.”
Hindi ako sumagot.
Nagpatuloy siya.
“To be honest, may matututunan ka sa kanya. Kahit sino kayang kausapin. Kahit anong situation, mabilis mag-adjust. Ikaw kasi, konting pressure lang, iiyak ka na.”
Humigpit ang hawak ko sa baso.
“Hindi naman mali ang sinabi ko kahapon. Araw-araw kitang tinutulungan sa reports mo. Inaayos ko pa nga ang presentation mo. Pero lagi pa ring sabog ang data team ninyo.”
Huminto siya sandali, saka tumawa.
“Si Kyla, isang explain ko lang, gets na agad.”
Parang may malamig na bagay na bumagsak sa dibdib ko.
Dati, hindi niya ako ikinumpara kahit kanino.
Dati, kapag sinasabi kong hindi ko maintindihan ang Excel formula, tatawa lang siya at sasabihin, “Okay lang, ako bahala sa numbers. Ikaw bahala ngumiti.”
Pero ngayon, bawat pangungusap niya, may pangalan ni Kyla.
Pagdating namin sa lobby ng kumpanya, nandoon na si Kyla.
Nakasandal siya sa railing, may candy sa bibig, parang hinintay talaga kami.
Nang makita si Adrian, ngumiti siya at inilahad ang kamay.
Walang alinlangang inilabas ni Adrian mula sa bag niya ang isa pang kapeng kapareho ng hawak ko.
Iniabot niya kay Kyla.
Tiningnan ako ni Kyla, saka inalog ang baso.
“Akala ko special order lang ito para sa’yo, Ella. Puwede rin pala sa iba.”
Tumawa si Adrian.
“Kape lang naman ’yan. Ano’ng big deal?”
Saka tumingin kay Kyla.
“Kung gusto mo, dadalhan ulit kita bukas.”
Dati, kapag may kasamang humihingi ng tikim sa kape ko, sinasabihan niya sila ng, “Hoy, kay Ella ’yan. Hindi kayo special.”
Ngayon, siya mismo ang nag-abot sa iba.
Pumasok silang dalawa sa building, magkatabi, magaan ang tawanan.
Ako, naiwan sa likod.
Pagdaan ko sa basurahan, itinapon ko ang kape.
Hindi ko na kailangan.
Sa office, inilapag ni Kyla ang baso sa mesa niya na parang trophy.
Agad siyang nilapitan ng mga kasamahan namin.
“Uy, hindi ba kape ’yan ni Ella?”
“Grabe, dati hindi kami puwedeng humingi kay Adrian. Ngayon kay Kyla may delivery service pa?”
“May bago na yatang favorite si Sir Adrian.”
Nagtawanan sila.
May ilang tumingin sa akin, tapos agad umiwas.
Kyla tapped the cup with her fingernail.
“Mula ngayon, akin na ’to.”
Lalong lumakas ang kantiyawan.
“Adrian, narinig mo? Claiming na siya!”
“Wala pang one month si Kyla dito, talo na agad si Ella!”
Binatukan ni Adrian ang isang lalaki, pero nakangiti siya.
“Tumigil nga kayo.”
Pero hindi siya galit.
At iyon ang pinakamasakit.
Sa morning meeting, nakaupo si Adrian sa likod ko.
Dati, lagi niyang tinatapik ang sandalan ng upuan ko gamit ang ballpen kapag nawawala ako sa focus.
Kapag hindi ko maintindihan ang discussion, isinusulat niya sa sticky note ang explanation at inaabot sa akin mula sa likod.
Pero ngayon, tahimik ang likuran ko.
Hindi ko napigilan ang sarili kong lumingon.
Nakita ko siyang nakatagilid, sumusulat sa sticky note para kay Kyla.
Tinanggap iyon ni Kyla, binasa, saka napangiti.
Sumulat din siya ng sagot at ibinalik kay Adrian.
Parang may sarili silang mundo sa gitna ng meeting room.
Biglang nagsalita ang department head.
“Who can answer this?”
Agad nagtaas ng kamay si Kyla.
Mabilis at malinaw ang sagot niya.
Tumango ang department head, saka lumingon sa akin.
“Ella, you should learn from Kyla. Lagi ka namang ginagabayan ni Adrian, pero bakit parang hindi ka pa rin nag-i-improve?”
May mahihinang tawa sa paligid.
Uminit ang mukha ko.
Pinilit kong imulat nang husto ang mga mata ko.
Ayokong umiyak.
Dati, sa ganitong pagkakataon, si Adrian ang unang magsasalita.
“She improved a lot already.”
O kaya, “Hindi lang numbers ang strength niya. Magaling siya sa client handling.”
Pero ngayon, wala siyang sinabi.
Narinig ko si Kyla na bumulong.
“Adrian, mukhang iiyak na naman ang little sister mo.”
Mahinang tumawa si Adrian.
“Ganyan talaga siya. Mamaya okay na ’yan.”
Kinagat ko ang loob ng pisngi ko hanggang malasahan ko ang dugo.
Hindi ako iiyak.
Hindi na.
Noong lunch break, pumunta ako sa HR at ipinasa ang application ko para sa overseas transfer.
Pagbalik ko, nakita ko si Kyla na nakaupo sa gilid ng mesa ni Adrian.
Hawak niya ang ballpen, tinatapik-tapik ang baba ni Adrian.
“Adrian, sabihin mo nga. Sino mas maganda? Ako o si Ella?”
Nagtawanan ang mga lalaki sa paligid.
“Sir, pili na!”
“Team Ella o Team Kyla?”
Ngumiti si Adrian at inalis ang ballpen.
“Ang kulit mo.”
Pero nang itutok muli ni Kyla ang ballpen sa dibdib niya, bigla niya itong hinawakan at hinila.
Nawalan ng balanse si Kyla.
Napaupo siya mismo sa kandungan ni Adrian.
Sumabog sa sigawan ang buong office.
“Uy! Hindi na nagtatago!”
“Sir Adrian, aminado na!”
Namula silang dalawa.
Pero hindi agad tumayo si Kyla.
Sa halip, tinitigan niya si Adrian at nagtanong ulit.
“Ako o si Ella?”
Napakamot si Adrian sa noo, saka tumawa na parang napilitan lang.
“Ikaw. Ikaw ang mas maganda. Happy?”
Nakatayo ako sa may pinto.
Kumunot sa kamay ko ang transfer papers.
May pumasok sa likod ko at nabangga ang balikat ko.
“Ella, bakit ka nakaharang diyan?”
Sa isang iglap, tumahimik ang buong opisina.
At sabay-sabay silang napatingin sa akin.
PARTE2
Naramdaman kong parang may humigpit na lubid sa leeg ko.
Nakatitig silang lahat.
Si Kyla, na nakaupo pa rin sa kandungan ni Adrian.
Si Adrian, na biglang nawala ang ngiti sa labi.
At ako, hawak ang papel na halos mapunit na sa higpit ng pagkakapisil ko.
Tumayo agad si Kyla, inayos ang blouse niya, pero hindi niya itinago ang ngiti sa mata niya.
“Sorry, Ella,” sabi niya, pero walang bakas ng pagsisisi sa boses. “Nagbibiro lang kami.”
Nagbibiro.
Ganoon pala tawag kapag ang dating espesyal sa’yo, unti-unting ginagawa sa harap mo para sa iba.
Ganoon pala tawag kapag ang taong nagsabing aalagaan ka habang buhay, kaya ka nang pagtawanan habang pinipigilan mong hindi umiyak.
Tiningnan ako ni Adrian.
“Ella, huwag mong bigyan ng meaning. Office joke lang iyon.”
Tumango ako nang bahagya.
“Alam ko.”
Mas lalo siyang natigilan, marahil dahil inasahan niyang magtatampo ako, iiyak, o maghihintay na suyuin niya.
Pero hindi na.
Nilampasan ko sila at bumalik sa mesa ko.
Buong hapon, hindi ako nagsalita.
Tinapos ko ang pending reports ko, inayos ang files, at isa-isang nilipat sa shared drive ang lahat ng kailangan ng team.
Bandang alas-singko, dumating ang email mula HR.
Overseas transfer application received. Initial approval pending final interview.
Matagal kong tinitigan ang screen.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, ang puso ko ay hindi na naghihintay kung lalapit ba si Adrian.
Naghihintay na ito ng pag-alis.
Pagkatapos ng trabaho, hinabol ako ni Adrian sa elevator lobby.
“Ella.”
Hindi ako lumingon.
Pumasok ako sa elevator, pero hinarang niya ang pinto.
“May problema ka ba sa akin?”
Napatingin ako sa kanya.
Dati, kapag tinatanong niya ako niyan, nauuna na ang luha ko.
Ngayon, pagod na lang ang nararamdaman ko.
“Wala.”
Kumunot ang noo niya.
“Wala? Buong araw mo akong hindi pinansin.”
“Busy ako.”
“Ella.”
Napabuntong-hininga siya.
“Kung tungkol ’yon kay Kyla, ang babaw naman. Alam mong palabiro lang siya. At alam mo ring hindi kita tinitingnan nang ganoon.”
Hindi ko alam kung alin doon ang mas masakit.
Ang pagtatanggol niya kay Kyla.
O ang pagsasabi niyang hindi niya ako kailanman nakita bilang babae.
Ngumiti ako nang mahina.
“Oo. Alam ko na ngayon.”
Bumukas ang pinto ng elevator.
Pumasok ako.
Bago tuluyang magsara, narinig ko siyang nagsalita.
“Stop acting like a child, Ella.”
Hindi ako sumagot.
Dahil sa pagkakataong iyon, mas malinaw sa akin kaysa kailanman:
Hindi ako bata.
At hindi na ako ang batang babae na kayang patahanin ng isang baso ng kape.
Sa sumunod na mga araw, mabilis kong inayos ang lahat.
Language exam.
Medical requirements.
Visa documents.
Company endorsement.
Akala ni Adrian, nagtatampo lang ako.
Tuwing umaga, nandoon pa rin siya sa lobby dala ang kape.
Pero hindi ko na tinatanggap.
Minsan, iniiwan niya sa mesa ko.
Hindi ko rin iniinom.
Sa huli, napupunta iyon kay Kyla.
At lagi siyang nakangiting nagsasabi, “Sayang naman. Ako na lang.”
Hindi ko na siya sinasagot.
Mas madalas nang magkasama sina Adrian at Kyla.
Sabay mag-lunch.
Sabay umuwi.
Sabay mag-brainstorm sa conference room.
Minsan, nakita ko silang magkatabi sa pantry. May icing sa gilid ng labi ni Kyla. Tinanggal iyon ni Adrian gamit ang daliri niya, saka agad nagbiro na parang walang nangyari.
Nagtawanan ang mga tao sa paligid.
Ako, tahimik na kumuha ng tubig at lumabas.
Dati, kapag may ibang babae na lalapit nang ganoon kay Adrian, siya mismo ang umiiwas.
Ngayon, para siyang nasisiyahan sa gulo.
O baka noon pa man, hindi niya lang napapansin dahil ako ang nasa tabi niya.
Isang Biyernes, inanunsyo ng HR ang listahan ng mga empleyadong ililipat sa overseas partner offices.
Nandoon ang pangalan ko.
Ella Buenaventura — Toronto Operations Training Program.
Tatlong segundo ang katahimikan sa opisina.
Pagkatapos, may nagtanong, “Ella, aalis ka?”
Tumango ako.
“Next week.”
Bumagsak ang pen sa kamay ni Adrian.
“Next week?”
Doon lang siya lumapit sa akin.
“Bakit hindi mo sinabi?”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi naman kailangan.”
Parang sinampal siya ng sagot ko.
“Hindi kailangan? Ella, ako ’to.”
Dati, sapat na sana ang linyang iyon para lumambot ako.
Ako ’to.
Si Adrian.
Ang taong alam ang lahat ng ayaw ko at gusto ko.
Ang taong kabisado kung kailan ako kakabahan.
Ang taong may kopya ng susi ng halos lahat ng alaala ko.
Pero ngayon, isa na lang siyang taong matagal kong minahal mag-isa.
“Alam ko,” sabi ko. “Ikaw ’yan.”
Lumunok siya.
“Dahil ba kay Kyla?”
Hindi ako agad sumagot.
Sa gilid ng paningin ko, nakita kong nakikinig ang buong office.
Si Kyla, nakatayo sa tabi ng printer, matigas ang mukha.
Marahil sa unang pagkakataon, hindi siya sigurado kung siya ang panalo.
“Hindi dahil sa kanya,” sabi ko. “Dahil sa’yo.”
Nanlaki ang mata ni Adrian.
“Sa akin?”
“Oo. Dahil ikaw ang nagbigay sa kanya ng puwesto. Ikaw ang nagbigay ng kape. Ikaw ang nagbigay ng notes. Ikaw ang tumawa noong tinawag niya akong iyakin. Ikaw ang nanahimik noong pinahiya ako sa meeting. Ikaw ang nagsabing parang kapatid mo lang ako.”
Natahimik ang lahat.
Hindi ko na napigilan ang luha ko.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi ako nahiya.
“Akala ko dati, mahina ako dahil madali akong umiyak. Pero ngayon alam ko na, hindi luha ang kahinaan. Ang kahinaan ay ang manatili sa lugar na paulit-ulit kang sinasaktan, dahil umaasa kang babalik ang dati.”
Namula ang mata ni Adrian.
“Ella, hindi ko sinasadya.”
“Alam ko,” bulong ko. “Iyon ang problema. Hindi mo sinasadya, pero ginawa mo pa rin.”
Lumapit siya, pero umatras ako.
“Please. Huwag dito. Huwag ngayon.”
Kyla biglang tumawa nang pilit.
“Grabe naman, Ella. Parang kasalanan na namin na mas close kami. Hindi naman kayo ni Adrian, di ba?”
Nilingon ko siya.
Tama siya.
Walang label.
Walang pangako.
Walang kami.
Pero may labintatlong taon.
May mga gabing sinamahan niya ako sa ER noong nilalagnat ako.
May mga birthday na siya ang unang bumati.
May mga payong na siya ang humawak kahit siya ang nababasa.
May mga pangarap na hindi niya pinangalanan, pero hinayaan niya akong paniwalaang kasama ako roon.
Ngumiti ako kay Kyla.
“Tama ka. Hindi kami.”
Pagkatapos, tumingin ako kay Adrian.
“Kaya mas madali na akong umalis.”
Noong huling araw ko sa opisina, hindi ako nagpa-despedida.
Iniwan ko lang ang handover folder sa mesa ko.
May maliit na note sa ibabaw.
Thank you for everything. Please don’t contact me for work matters unless through official email.
Akala ko makakaalis ako nang tahimik.
Pero sa lobby, nandoon si Adrian.
Hawak niya ang paper bag mula sa paborito kong café.
Namumula ang mata niya.
“Ella, please. Kahit sampung minuto lang.”
Tumingin ako sa relo.
“May flight ako mamayang gabi.”
“Alam ko.”
Napapikit siya.
“Kaya nga ako nandito.”
Matagal siyang hindi nakapagsalita.
Pagkatapos, inilabas niya mula sa bag ang isang iced Spanish latte.
“Hindi ko dinala para suyuin ka. Alam kong hindi na gagana iyon.”
Mahina siyang natawa, pero basag ang boses.
“Dinala ko lang kasi… hindi ko alam paano haharap sa’yo nang wala ito. Parang ito ang huling bagay na natira sa dati nating dalawa.”
Hindi ko kinuha ang kape.
Tiningnan niya iyon, saka ibinaba ang kamay.
“Ella, mali ako.”
Sa dami ng taong nasa lobby, parang kaming dalawa lang ang naroon.
“Akala ko lagi ka lang nandiyan. Akala ko kahit magbiro ako, kahit mapasobra ako, kahit may ibang taong lumapit, maiintindihan mo pa rin. Kasi ikaw si Ella. Ikaw ang laging nagpapatawad.”
Napangiti ako nang malungkot.
“Napagod na rin si Ella.”
Tumulo ang luha niya.
Iyon ang unang beses na nakita kong umiyak si Adrian dahil sa akin.
“Hindi ko mahal si Kyla,” sabi niya. “Nagustuhan ko lang siguro iyong pakiramdam na may taong humahanga sa akin nang lantaran. Ikaw kasi… sanay na akong nandiyan ka. Nakalimutan kong hindi ibig sabihin noon, hindi ka na nasasaktan.”
“Adrian,” sabi ko nang mahina, “hindi lang ito tungkol kay Kyla.”
Alam kong naiintindihan niya na.
“Ang sakit kasi, hindi mo ako pinili kahit sa maliliit na bagay.”
Hindi siya nakasagot.
“Dati, akala ko ang pagmamahal ay iyong malalaking pangako. Pero ngayon, alam ko na. Minsan, nasusukat ito sa kung kanino mo ibinibigay ang unang tasa ng kape. Kung kanino mo isinusulat ang note. Kung sino ang ipinagtatanggol mo kapag pinagtatawanan siya.”
Kumapit ang kamay niya sa paper bag.
“May chance pa ba ako?”
Tumagal ang katahimikan.
Dati, sasagot sana ako ng oo.
Dati, kahit sugatan, pipiliin ko pa rin siya.
Pero ang dating ako, naiwan na sa mga ticket stub, hair clip, keychain, at stuffed rabbit na matagal ko nang iningatan.
“Wala na,” sabi ko.
Napayuko siya.
Hindi ko alam kung gaano kasakit iyon sa kanya.
Pero alam kong kung hindi ko sasabihin, habang buhay akong masasaktan sa sarili ko.
“Kailangan kong piliin ang sarili ko ngayon.”
Tumango siya nang mabagal.
Sa huling pagkakataon, ngumiti siya sa akin.
Hindi iyong pilyong ngiti na kabisado ko.
Kundi isang ngiting talo, nagsisisi, at huli na.
“Take care, Ella.”
“Take care, Adrian.”
Umalis ako nang hindi lumilingon.
Pagdating ko sa bahay, inayos ko ang huling gamit ko.
Sa ilalim ng kama, nandoon ang kahong matagal ko nang hindi binubuksan.
Kahon ng lahat ng bagay na galing kay Adrian.
Isa-isa kong kinuha.
Ang lumang stuffed rabbit.
Ang hair clip.
Ang movie tickets.
Ang keychain.
Ang birthday cards.
Ang maliit na note niya noong college na nakasulat: “Kapag umiyak ka, tawagin mo lang ako.”
Hinawakan ko iyon nang matagal.
Pagkatapos, isinara ko ang kahon.
Hindi ko itinapon.
Hindi dahil umaasa pa ako.
Kundi dahil may mga alaala na hindi kailangang sunugin para masabing tapos na.
Minsan, sapat nang ibalik ito sa taong may-ari ng bahagi ng sakit.
Kinabukasan, bago kami dumiretso sa airport, iniwan ko ang kahon sa bahay nila Adrian.
Si Tita Marissa ang nagbukas ng pinto.
Pagkakita niya sa akin, parang may gusto siyang sabihin.
Pero yumakap lang siya nang mahigpit.
“Anak, sorry.”
Napangiti ako.
“Wala po kayong kasalanan, Tita.”
Hinaplos niya ang buhok ko.
“Akala ko talaga kayo ang magkakatuluyan.”
“Ako rin po.”
Iyon lang ang nasabi ko.
Pagkatapos, sumakay ako sa kotse.
Habang papalayo kami, nakita ko sa side mirror ang bahay na halos pangalawang tahanan ko noon.
Unti-unti itong lumiit.
Hanggang sa tuluyan nang nawala.
Pag-uwi ni Adrian nang gabing iyon, nakita niya ang kahon.
Iyon ang simula.
Ang tawag na hindi na makakonekta.
Ang chat na may pulang tandang padamdam.
Ang kuwentong sinubukan niyang balikan, pero wala na ang pangunahing tauhan.
Binuksan niya ang kahon at isa-isang hinawakan ang laman.
Sa bawat bagay, may alaala siyang biglang bumalik.
Ang stuffed rabbit na binili niya dahil umiyak ako sa arcade.
Ang hair clip na pinili niya dahil sabi niya bagay sa mukha ko.
Ang ticket ng unang pelikulang pinanood namin na hindi ko naintindihan dahil mas kinabahan ako sa kamay niyang katabi ng kamay ko.
Ang keychain na tinawanan niya noon dahil ang mura raw, pero halos yakapin ko sa saya.
Doon niya naintindihan.
Hindi pala iyon simpleng mga gamit.
Iyon ang mga ebidensiya ng babaeng matagal nang naghintay sa kanya.
At siya ang taong paulit-ulit na nagpatunay sa akin na may pag-asa, bago niya ako tawaging kapatid sa harap ng lahat.
Umupo siya sa sahig, hawak ang note na minsan niyang isinulat.
Kapag umiyak ka, tawagin mo lang ako.
Ngayon, ako ang hindi na niya matawagan.
At siya naman ang umiiyak.
Makalipas ang anim na buwan, nasa Toronto na ako.
Malamig ang unang winter ko.
Mahirap ang trabaho.
Minsan, naliligaw pa rin ako sa subway.
Pero sa bawat umagang bumibili ako ng sarili kong kape, may maliit na bahagi ng puso kong gumagaling.
Hindi na ako naghihintay kung may darating ba para alagaan ako.
Ako na ang nag-aalaga sa sarili ko.
Isang gabi, nakatanggap ako ng email mula kay Adrian.
Walang mahabang drama.
Walang pilit na pagbabalik.
Isang linya lang.
“I’m sorry I made you feel replaceable. You were never my sister. You were the person I was too cowardly to love properly.”
Matagal ko iyong tiningnan.
Pagkatapos, isinara ko ang laptop.
Hindi ko na sinagot.
Hindi lahat ng sorry ay kailangang buksan muli ang pinto.
Minsan, sapat nang marinig mo ito mula sa malayo, habang patuloy kang lumalakad palayo sa dating sakit.
Sa labas ng bintana, bumabagsak ang snow.
Sa unang pagkakataon, hindi ako umiyak dahil iniwan ako.
Umiyak ako dahil sa wakas, napili ko ang sarili ko.
Mensahe: Huwag mong hayaang maging “backup” ka sa buhay ng taong hindi kayang panindigan ang halaga mo. Ang pagmamahal na totoo, hindi ka ikinahihiya, hindi ka ikinukumpara, at hindi ka pinapalitan sa maliliit na bagay. Kapag dumating ang araw na kailangan mong umalis para mailigtas ang sarili mo, huwag kang matakot. Minsan, ang pinakamasakit na paalam ang simula ng pinakatahimik na paggaling.
