INIWAN AKO NG ASAWA KO SA NAIA HABANG BUNTIS SA KAMBAL—PITONG ARAW PAGKATAPOS, TINANONG NIYA KUNG NATUTO NA AKO, PERO ISANG SAGOT KO ANG NAGPATAHIMIK SA KANYA
Walong buwan akong buntis sa kambal nang iwan ako ng asawa ko sa NAIA Terminal 3, may dalang maleta at halos hindi makatayo sa sakit ng tiyan.
Hindi man lang siya lumingon nang tawagin ko ang pangalan niya.
Pitong araw pagkatapos, tumawag siya at malamig na nagtanong:
“Natuto ka na ba sa ginawa mo?”
Napatingin ako sa dalawang incubator sa harap ko.
“Pasensya na,” sagot ko. “Kakapanganak ko lang.”
Labinlimang minuto na akong paulit-ulit na nagbu-book ng Grab, pero walang tumatanggap.
Sinubukan ko ang taxi lane.
Mahaba ang pila.
Mainit.
Mabigat ang maleta ko.
At bawat ilang hakbang, parang may humihila sa ibabang bahagi ng tiyan ko.
Ako si Mara Villanueva, 31 taong gulang.
Walong buwan akong buntis sa kambal.
At kalahating oras lang ang nakalipas, iniwan ako ng asawa kong si Adrian Reyes sa airport.
Tatlong taon na kaming kasal.
Magkasintahan kami mula pa noong kolehiyo.
Noong ikasal kami, halos lahat ng kaibigan namin ay nagsabing kami ang patunay na may mga unang pag-ibig na umaabot hanggang altar.
Si Adrian ay nagtayo ng sariling logistics company sa Makati.
Ako naman ay dating Filipino teacher sa isang kilalang private high school sa Quezon City.
Noong unang taon ng kasal namin, halos hindi ko makita ang lalaking nakatayo ngayon sa isip ko.
Dati, gigising siya nang mas maaga para ipaghanda ako ng almusal.
Kapag masakit ang paa ko pagkatapos magturo buong araw, siya mismo ang nagmamasahe.
“Hindi kita hahayaang magsisi na ako ang pinakasalan mo,” lagi niyang sinasabi.
Pero habang lumalaki ang negosyo niya, lumiit naman ang respeto niya sa akin.
Una, masyado raw maalat ang luto ko.
Pagkatapos, hindi raw ako marunong makisama sa mga business dinner.
Makaluma raw akong manamit.
Hindi raw ako bagay sa mga taong kasama niya ngayon.
Nang mabuntis ako, lalo siyang nagbago.
“Hindi lang ikaw ang babaeng nabuntis,” minsan niyang sinabi nang magreklamo akong nahihilo.
At nang sabihin ng doktor na kambal ang dinadala ko, ang unang tanong niya ay hindi kung ligtas ba kami.
“Mas mahal ba kapag dalawa?”
Ako pa ang napahiya.
May trabaho ako noon.
Hindi kalakihan ang suweldo ko, pero kaya kong buhayin ang sarili ko.
Si Adrian ang nagpilit na mag-resign ako.
“Bakit ka pa mapapagod?” sabi niya. “Kaya kitang buhayin.”
Naniwala ako.
Iyon pala, kapag nawalan ka ng sariling kita sa maling tao, minsan pati karapatan mong magsalita ay gusto niyang angkinin.
Noong araw na iyon, galing ako sa prenatal checkup sa St. Luke’s BGC.
Hindi maganda ang sinabi ng OB.
Mas madalas na ang contractions ko.
Kailangan ko raw ng mahigpit na bed rest.
Kapag hindi ako nag-ingat, baka maagang lumabas ang kambal.
Tinawagan ko si Adrian.
“Pwede mo ba akong sunduin?”
“Nasa meeting ako.”
“Okay. Magta-taxi na lang ako.”
Akala ko tapos na ang usapan.
Makalipas ang sampung minuto, tumawag ulit siya.
“Punta ka sa airport.”
“Bakit?”
“May flight ako pa-Cebu. Sumama ka. Para makapag-relax ka rin.”
Sinabi kong bawal akong bumiyahe.
Nainis siya.
“Mara, lahat na lang dahilan mo ang pagbubuntis.”
“Adrian, sinabi ng doktor—”
“May mga kasama akong kliyente. Huwag mo akong ipahiya.”
Kaya pumunta ako.
Dahil sa tatlong taon naming pagsasama, nasanay akong ako ang laging umaayos kapag nagagalit siya.
Pero pagdating ko sa airport, wala palang kliyente.
Tatlo sa barkada niya ang kasama niya sa isang restaurant malapit sa departure area.
May beer sa mesa.
Nagtatawanan sila.
Nang makita ako, inilagay ni Adrian ang braso niya sa balikat ko.
“Asawa ko,” pagmamalaki niya. “Dating teacher. At malapit nang gawing tatay ng kambal ang pinakamagaling ninyong kaibigan.”
Isa sa mga kaibigan niya ang nagtulak ng baso sa harap ko.
“Konti lang, Mara. Cheers!”
Umiling ako.
“Hindi pwede. Buntis ako.”
Nagtawanan sila.
“Tikim lang.”
“No, thank you.”
Doon nagbago ang mukha ni Adrian.
Nang sabihin kong masakit ang tiyan ko at gusto kong umuwi, hinila niya ako palayo sa mesa.
“Talagang gusto mo akong ipahiya?”
“Hindi ako okay.”
“Drama ka na naman.”
“Ipinagbawal ng doktor ang pagod at biyahe.”
Hindi siya nakinig.
Kinuha niya ang maleta ko, dinala sa may labas ng departure hall at iniwan sa tabi ko.
“Kung ayaw mong sumama, umuwi ka mag-isa.”
“Adrian…”
“Baka matuto kang makisama kapag hindi lahat ibinibigay sa’yo.”
Tumalikod siya.
Dalawang hakbang pa lang ang nagagawa ko nang kumirot nang matindi ang tiyan ko.
Napahawak ako sa maleta.
“Adrian!”
Hindi siya lumingon.
Kaya pagdating ko sa taxi, hindi ko na napigilang umiyak.
Napansin iyon ng driver.
Tahimik niyang iniabot sa akin ang tissue.
“Saan po tayo, ma’am?”
Hindi ako makauwi sa condo namin.
Kaya isang pangalan lang ang nasabi ko.
“Sa Mandaluyong po. Sa kaibigan ko.”
Tinext ko si Bianca Santos.
“Bea, pwede ba akong makituloy?”
Tumawag siya agad.
Nang sabihin kong iniwan ako sa airport, halos mapasigaw siya.
“Walong buwan kang buntis sa kambal!”
Hindi ako nakasagot.
Umiiyak lang ako.
Pagdating ko sa apartment niya, alas-dose na ng gabi.
Naka-pajama siyang naghihintay sa baba.
Pagkakita niya sa akin, hindi na siya nagtanong.
Kinuha niya ang maleta ko at inalalayan ako paakyat.
Ipinakita ko sa kanya ang ultrasound at medical instructions.
Namutla siya.
“Strict bed rest?”
Tumango ako.
“At pinapunta ka niya sa airport?”
Muli akong tumango.
“Mara,” sabi niya, “hindi na ito simpleng away mag-asawa.”
Alam ko.
Pero mahirap tanggapin.
Lumaki akong hiwalay ang mga magulang.
May sarili nang pamilya ang nanay ko.
Ang tatay ko naman ay halos hindi ko na nakikita.
Lola ko ang nagpalaki sa akin.
Kaya buong buhay ko, iisang bagay ang pinangarap ko.
Buong pamilya.
Akala ko iyon si Adrian.
Kinabukasan, sunod-sunod ang tawag niya.
Hindi ko sinagot.
Nag-text siya.
“Nasaan ka?”
“Umuwi ka na.”
“Hindi ka ba nahihiya sa ginagawa mo?”
Makalipas ang ilang oras, nag-voice message siya.
“Ni, alam kong medyo napasobra ako kahapon. Pero hindi ka rin dapat biglang nawawala. Umuwi ka. Pag-usapan natin.”
Ni.
Palayaw niya sa akin noong kolehiyo.
Dati, sapat lang iyon para lumambot ako.
Hindi na ngayon.
Sa ikatlong araw, gumamit siya ng ibang numero.
Nasagot ko dahil akala ko delivery rider.
“Akala mo hindi kita mahahanap?”
Boses niya.
Tahimik ako.
“Tatlong araw na akong nag-aalala sa’yo.”
Napatawa ako nang mapait.
“Talaga?”
“Nasaan ka? Nasa bahay ka ni Bianca, ‘di ba?”
“Hindi mo kailangang malaman.”
Tumigas ang boses niya.
“Huwag mo akong subukan, Mara.”
Bago ko pa siya masagot, isang matinding sakit ang biglang kumalat sa tiyan ko.
Nabitawan ko ang telepono.
“Mara?”
Napahawak ako sa mesa.
May mainit na likidong dumaloy sa mga hita ko.
Kakarating lang ni Bianca mula trabaho.
Pagpasok niya sa pinto, napasigaw siya.
“Mara!”
Tumingin ako sa sahig.
At doon ko nakita ang tubig na patuloy na kumakalat sa ilalim ng mga paa ko.
Sa kabilang linya, narinig kong sumigaw si Adrian.
“Ano’ng nangyayari?!”
Pero kinuha ni Bianca ang telepono.
“Hindi mo na kailangang malaman.”
Pinatay niya ang tawag.
At habang isinasakay niya ako sa kotse papuntang ospital, isang bagay lang ang sinabi ng OB ko sa emergency room:
“Thirty-four weeks. Twin pregnancy. We have to prepare for an emergency delivery.”
At sa sandaling iyon, sa gitna ng nakakasilaw na ilaw ng operating room, isang tanong lang ang nasa isip ko:
Kapag nagising ako… magiging tatlo pa rin ba kami?
PARTE2
Nagising ako sa tunog ng monitor.
Mabigat ang katawan ko.
Masakit ang tiyan.
Parang may makapal na ulap sa utak ko.
Una kong hinawakan ang tiyan ko.
Patag na.
Bigla akong nataranta.
“Mga anak ko…”
Lumapit agad si Bianca.
Namumugto ang mga mata niya.
“Safe sila.”
Napapikit ako.
Dalawang salita lang iyon.
Pero parang ibinalik sa akin ang hininga ko.
Parehong lalaki ang kambal.
Premature.
Pareho silang nasa NICU.
Maliit.
Marupok.
Pero lumalaban.
Nang unang beses ko silang makita, hindi ko napigilang umiyak.
Dalawang napakaliit na kamay.
Dalawang dibdib na banayad na gumagalaw.
Dalawang buhay na muntik ko nang mawala dahil pinili kong unahin nang matagal ang isang lalaking paulit-ulit akong sinasaktan.
“Anong pangalan?” tanong ni Bianca.
Tumingin ako sa kanila.
“Lucas at Liam.”
Ngumiti siya.
“Bagay.”
Tatlong araw akong halos walang iniisip kundi ang mga bata.
Sa ikaapat na araw, sinabi ni Bianca na mahigit limampung missed calls na si Adrian.
Tumatawag din siya sa kanya.
Sa ospital.
Pati sa mga dati naming kaklase.
Hindi ko siya kinausap.
Hanggang sa ikapitong araw.
Nasa NICU ako nang tumawag ang isang unknown number.
Nasagot ko.
Si Adrian.
Hindi man lang siya nag-hello.
“Isang linggo na, Mara. Natuto ka na ba?”
Napatingin ako sa dalawang incubator.
“Pasensya na.”
Nanahimik siya.
“Kakapanganak ko lang.”
Parang tumigil ang kabilang linya.
“Ano?”
“Nanganak ako.”
“Hindi… hindi pa due date.”
“Premature.”
“Mara, nasaan ka?”
Hindi ako sumagot.
“Mara!”
“Bakit?”
“Mga anak ko rin sila!”
Doon ako napatawa.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil ngayon lang niya naalala.
“Talaga?”
“Anong ibig mong sabihin?”
“Noong sinabi kong masakit ang tiyan ko sa airport, lumingon ka ba?”
Tahimik siya.
“Noong sinabi ng doktor na kailangan kong mag-bed rest, naniwala ka ba?”
“Mara, nagkamali ako.”
“Noong iniwan mo ako roon, naisip mo ba kahit isang segundo na dalawa ang batang dinadala ko?”
“Mara…”
“Ngayon gusto mong maging ama?”
Pinatay ko ang tawag.
Kinabukasan, dumating siya sa ospital.
Hindi ko alam kung paano niya nalaman.
Nakita ko siya sa hallway.
Gusot ang buhok.
Hindi plantsado ang polo.
May dalang malaking bouquet.
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi siya mukhang matagumpay na negosyante.
Mukha siyang taong takot mawalan.
“Mara.”
Humarang si Bianca.
“Hindi siya pwedeng ma-stress.”
“Gusto ko lang makita ang mga anak ko.”
Lumapit ako.
“Bakit?”
Napatingin siya sa akin.
“Ano’ng bakit?”
“Bakit gusto mo silang makita?”
“Anak ko sila.”
“Hindi sapat ang dugo para maging ama.”
Parang sinampal ko siya.
Pero hindi ako natapos.
“May sinabi sa akin ang doktor pagkatapos ng delivery.”
Napakunot ang noo niya.
“Ano?”
“Sinabi niyang kung mas na-delay ako sa ospital, posibleng mas malala ang naging kondisyon ng mga bata.”
Namutla si Adrian.
“Mara, hindi ko alam…”
“Eksakto.”
Pinutol ko siya.
“Hindi mo alam dahil hindi ka kailanman nakinig.”
Ilang segundo siyang hindi nakapagsalita.
Pagkatapos ay marahan niyang inilapag ang bulaklak sa upuan.
“Sorry.”
Dati, ang salitang iyon ang pinakamalakas niyang sandata.
Sorry.
Pagkatapos ng sigaw.
Sorry.
Pagkatapos ng pang-iinsulto.
Sorry.
Pagkatapos akong pahiyain sa harap ng ibang tao.
At lagi kong tinatanggap.
Dahil akala ko, ang pagpapatawad ang nagpapanatili sa pamilya.
Hindi ko alam noon na may mga pagkakataong ang paulit-ulit na pagpapatawad ang nagtuturo sa isang tao na wala palang tunay na consequence ang pananakit niya.
“Hindi na sapat,” sabi ko.
Umangat ang tingin niya.
“Ayusin natin.”
Umiling ako.
“Hindi.”
“Magbabago ako.”
“Ilang beses mo nang sinabi.”
“May mga anak na tayo ngayon.”
“At iyon mismo ang dahilan kung bakit ayoko nang bumalik.”
Natigilan siya.
Ayaw kong lumaki sina Lucas at Liam na nakikitang sinisigawan ng ama nila ang nanay nila.
Ayaw kong isipin nilang normal ang mawalan ng respeto kapag kumikita ka nang mas malaki.
Ayaw kong matuto silang ang pagmamahal ay may kasamang takot.
“Makakausap mo ang abogado ko,” sabi ko.
“Abogado?”
“Maghihiwalay tayo.”
Biglang tumigas ang mukha niya.
“Mara, huwag kang padalos-dalos.”
Doon ko muling nakita ang totoong Adrian.
Kapag hindi niya makuha ang gusto niya sa lambing, babalik ang galit.
“Sa tingin mo ba madali lang makipaghiwalay? Wala kang trabaho. Kanino ka aasa?”
Tahimik akong tumingin sa kanya.
At sa unang pagkakataon, hindi ako nasaktan.
Dahil doon ko tuluyang naintindihan kung paano niya ako tinitingnan.
Hindi bilang asawa.
Kundi bilang isang taong sigurado siyang hindi kayang mabuhay nang wala siya.
Hindi niya alam na dalawang araw bago ako manganak, tinawagan ko ang dati kong principal.
Sinabi kong kapag naging maayos na ang kalagayan ng kambal, gusto kong bumalik sa pagtuturo.
Hindi man agad full-time.
Kahit part-time muna.
Umiyak ang principal ko sa telepono.
“Mara, may lugar ka pa rin dito.”
At hindi lang iyon.
May personal savings akong hindi niya alam.
Hindi milyon.
Pero sapat para makapagsimula.
May maliit ding lupa sa Laguna na iniwan sa akin ng lola ko.
Hindi ko kailangang maging kasing-yaman ni Adrian.
Kailangan ko lang muling matutong tumayo.
“Magagawa ko,” sagot ko.
Ngumisi siya.
“Sa suweldo ng teacher?”
“Mas gusto kong kumita ng kaunti nang may dignidad kaysa mabuhay nang marangya habang araw-araw akong minamaliit.”
Nanigas ang mukha niya.
Umalis siya nang hindi nagpapaalam.
Akala ko iyon na ang katapusan.
Pero kinagabihan, may natanggap akong mensahe mula sa kaibigan niyang si Carlo.
Isa siya sa mga lalaking nasa airport noon.
“Mara, hindi ko alam kung dapat kong sabihin ito, pero pakiramdam ko kailangan mong malaman.”
May kasamang screenshot.
Group chat nila.
Noong araw na iniwan ako ni Adrian sa airport, nag-message pala siya sa barkada pagkatapos kong umalis.
“Hayaan niyo. Babalik din ‘yan. Wala namang trabaho. Saan pupunta?”
Nanginginig ang mga kamay ko habang binabasa.
May isa pang message.
“Kapag gutom na ‘yan sa tunay na buhay, malalaman niyang hindi pwedeng puro drama.”
Hindi ako umiyak.
Sa halip, pinadala ko ang screenshots sa abogado.
Pagkalipas ng dalawang linggo, nakalabas na sa NICU sina Lucas at Liam.
Maliit pa rin sila.
Pero malakas.
Inuwi namin sila ni Bianca sa apartment niya.
Nang gabing iyon, habang tulog ang kambal sa crib na hiniram namin sa pinsan niya, tinitigan ko sila nang matagal.
Wala akong malaking bahay.
Wala akong mamahaling kotse.
Hindi ko alam kung gaano kahirap ang mga susunod na buwan.
Pero sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako natatakot umuwi.
Tatlong buwan pagkatapos, bumalik ako sa school.
Dalawang klase lang muna.
Sa unang araw ko, pagpasok ko sa faculty room, niyakap ako ng mga dati kong katrabaho.
May isa pang sorpresang naghihintay.
Ang isa sa dati kong estudyante ay teacher na rin doon.
“Ma’am Mara?”
Napaluha siya nang makita ako.
“Kayo po ang dahilan kaya ako nag-Education.”
Hindi ko napigilang mapangiti.
Sa loob ng tatlong taon, paulit-ulit akong pinaniwala ni Adrian na wala akong halaga kapag wala siya.
Isang pangungusap lang mula sa dati kong estudyante ang nagpapaalala sa akin kung sino ako bago niya ako paliitin.
Natuloy ang legal separation namin.
Hindi naging tahimik.
May mga pagkakataong pinilit niyang bumalik ako.
May panahon ding galit siyang nakikipagtalo tungkol sa pera.
Pero sa pamamagitan ng mga abogado, naging malinaw ang usapan tungkol sa suporta sa mga bata at visitation.
Hindi ko ipinagkait sa kanya ang pagkakataong maging ama.
Pero hindi ko rin ibinalik sa kanya ang karapatang kontrolin ako.
Unang birthday nina Lucas at Liam, maliit lang ang handaan namin.
Nasa isang restaurant sa Quezon City.
Nandoon si Bianca.
Mga kasamahan ko sa school.
Ilang dating estudyante.
At ang lola kong mahina na ang tuhod pero matigas pa rin ang boses.
Dumating din si Adrian.
May dalang dalawang regalo.
Hindi na kami mag-asawa noon.
Pero mas mahinahon na siya.
Sa isang taon, marami ring nagbago sa kanya.
Hindi ko alam kung dahil nawalan siya sa amin o dahil sa wakas ay may consequence na ang bawat kilos niya.
Hindi ko na rin kailangang alamin.
Habang pinapatay namin ang kandila, tumingin siya sa akin.
“Mara.”
“Hmm?”
“Masaya ka ba?”
Napatingin ako sa dalawang anak ko.
Kay Bianca.
Sa mga taong hindi ako kailanman pinilit lumiit para lang maramdaman nilang malaki sila.
Ngumiti ako.
“Oo.”
Napayuko siya.
“Akala ko dati, babalik ka rin.”
“Alam ko.”
“Akala ko hindi mo kayang mag-isa.”
“Akala ko rin.”
Iyon ang pinakamasakit na bahagi.
Hindi lang si Adrian ang nawalan ng tiwala sa akin.
Pati ako.
Pero natutunan kong minsan, hindi mo kailangang maging handa bago umalis sa isang bagay na sumisira sa iyo.
Minsan, saka ka pa lang nagiging handa pagkatapos mong piliin ang sarili mo.
Bago umuwi, karga ko si Lucas habang si Bianca naman ang may hawak kay Liam.
Naglakad kami papunta sa kotse.
Huminto ako sandali.
Isang taon na ang nakalipas, halos ganito rin ang pakiramdam ng hangin nang nakatayo ako sa labas ng airport.
Buntis.
May maleta.
Takot.
At pakiramdam ko wala akong mapupuntahan.
Ngayon, dalawa ang anak ko.
May trabaho akong mahal ko.
May maliit kaming inuupahang bahay na sarili naming tahanan.
Hindi perpekto ang buhay ko.
Pero akin ito.
At walang sinuman ang may karapatang iparamdam sa akin na utang na loob kong manatili sa isang lugar kung saan nawawala ang respeto ko sa sarili.
Mensahe sa mga mambabasa
Hindi lahat ng pamilyang buo sa larawan ay tunay na buo sa loob.
At hindi kabiguan ang pag-alis sa isang relasyong unti-unting inuubos ang dignidad, boses at pagkatao mo.
Minsan, ang pinakamalaking pagmamahal na maibibigay mo sa mga anak mo ay hindi ang pagpapanatili ng isang tahanang puno ng sakit—kundi ang pagpapakita sa kanila na ang pagmamahal ay dapat may respeto, pananagutan at kaligtasan.
Dahil ang tunay na pamilya ay hindi nasusukat sa kung ilan ang nakatira sa iisang bahay.
Nasusukat ito sa kung sino ang nagpaparamdam sa’yo na ligtas kang umuwi.
