Iniwan Ako ng Asawa Ko sa Gitna ng Bagyo sa Mount Pulag sa Araw ng Anibersaryo Namin; Nang Lumuhod Siya para Humingi ng Tawad, Hindi Niya Alam na Nawala na ang Anak Namin at Pati Ako, Wala na Rin
Walang nakaalam na noong gabing iniwan ako ni Rafael sa bundok, hindi lang katawan ko ang halos mamatay sa lamig.
Pati ang anak naming hindi pa man niya nakikilala, nawala roon.
At mula nang araw na iyon, hindi na ako ang dating Mira na umiiyak, naghahabol, at nagmamakaawang mahalin.
Ako si Mira Del Rosario, limang taon nang asawa ni Propesor Rafael Dizon ng isang kilalang unibersidad sa Baguio. Sa mata ng ibang tao, perpekto ang buhay namin. Gwapo siya, matalino, respetado. Ako naman ang tahimik na asawang laging nasa likod niya—naghahanda ng baon, nag-aayos ng schedule, nagpapaalala ng gamot, at tumatawag tuwing gabi para siguraduhing kumain siya sa tamang oras.
Dati, kapag hindi siya sumasagot sa tawag ko, nagpa-panic ako.
Kapag naririnig ko ang pangalan ni Lara Manalo, ang batang research assistant niyang laging nangangailangan ng tulong, nasasaktan ako.
Pero ngayon, kahit buong gabi siyang hindi umuwi, hindi na ako nagtatanong.
Kahit hindi niya kainin ang niluto kong sopas, hindi na ako nasasaktan.
Kahit makita kong muling tumawag si Lara sa private phone niya, hindi na kumikibot ang puso ko.
Dahil ang puso ko, matagal nang nagyelo sa Mount Pulag.
Nang gabing iyon, nasa private room ako ng Baguio General Hospital. Maputla ako, nakahiga, may suwero sa kamay. Si Rafael naman ay nakaluhod sa tabi ng kama ko, hawak ang malamig kong mga daliri.
“Mira, please,” nanginginig ang boses niya. “Patawarin mo ako. Hindi ko alam na magiging ganoon kalala ang bagyo sa bundok.”
Hindi ako tumingin sa kanya.
“Si Lara kasi… may emergency. Natakot daw siya. Wala siyang ibang matawagan.”
Tumango lang ako.
“Alam ko.”
Natigilan siya.
Dati, sa ganitong pagkakataon, sasabog na ako. Iiyak ako. Sasabihin kong bakit palagi na lang si Lara? Bakit sa bawat mahalagang araw namin, may dahilan siya para agawin ang asawa ko?
Pero ngayon, wala akong lakas para umiyak.
Wala na rin akong dahilan.
“Mira, huwag kang ganyan,” sabi niya, halos pabulong. “Mas gusto ko pang sigawan mo ako. Saktan mo ako. Sabihin mong galit ka. Pero huwag kang ganito katahimik. Natatakot ako.”
Doon ko siya unang tiningnan.
Nakakatawa.
Ako ang muntik mamatay sa bundok, pero siya ang natatakot.
“Rafael,” mahinahon kong sabi, “naintindihan ko na.”
Bahagyang lumiwanag ang mukha niya. “Talaga?”
“Oo. Si Lara ay estudyante mo. Kailangan ka niya. Normal lang na alagaan mo siya.”
Parang nabunutan siya ng tinik. Bigla siyang ngumiti, hinaplos ang buhok ko, at sinabing, “Alam kong maiintindihan mo rin ako. Mabait ka talaga, Mira.”
Hindi ako sumagot.
Sa loob ng limang taon, si Lara ay parang aninong nakadikit sa asawa ko. Kapag may sakit siya, si Rafael ang dinatawag. Kapag may presentation siya, si Rafael ang gumagawa ng slides. Kapag malungkot siya, si Rafael ang kasama sa café.
Ginawa ko na ang lahat para tanggalin siya sa buhay namin.
Ngayon ko lang naisip ang pinakamadaling paraan.
Hindi si Lara ang kailangang alisin.
Si Rafael.
Tumunog ang phone niya.
Nakita ko ang pangalan sa screen.
Lara.
Napatigil siya, parang batang nahuling may kasalanan.
“Mira…” nag-aalangan niyang sabi. “Napaso raw ang kamay ni Lara habang nagluluto. Mag-isa lang siya sa condo niya. Baka kailangan niya ng dalhin sa clinic.”
“Puntahan mo,” sabi ko agad.
Nanlaki ang mga mata niya. “Hindi ka… magagalit?”
“Hindi.”
“Sigurado ka?”
Tumango ako. “Pumunta ka na.”
Halos hindi niya maitago ang ginhawa sa mukha niya. Tumayo siya, hinalikan ako sa noo, at mabilis na lumabas ng kwarto.
Pagkasara ng pinto, pumasok ang doktor ko. Hawak niya ang isang folder, seryoso ang mukha.
“Mrs. Dizon,” maingat niyang sabi, “kailangan nating pag-usapan ang resulta ng pagsusuri.”
Hinawakan ko ang kumot.
“Dahil matagal kayong na-expose sa sobrang lamig at matinding trauma, nangyari ang miscarriage. At may komplikasyon sa matris ninyo.”
Tahimik akong nakinig.
“Malaki ang posibilidad na mahirapan na kayong magbuntis ulit.”
Parang may kutsilyong dahan-dahang ipinasok sa dibdib ko.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ako umiyak.
Tinitigan ko lang ang papel sa kamay niya.
“Gusto ba ninyong ipaalam namin sa asawa ninyo?”
Umiling ako.
“Hindi na kailangan.”
Bago pa makapagsalita ang doktor, bigla akong nakaramdam ng matinding pananakit sa puson. Kumapit ako sa gilid ng kama. Umikot ang paningin ko.
“Dok…” halos hindi ko mabigkas.
Sa sumunod na segundo, nakita kong nag-iba ang mukha niya.
“Code red! Nagdurugo ang pasyente! Tawagin ang OB team! Bilis!”
Narinig ko ang takbuhan. Ang sigaw. Ang tunog ng makina.
Habang unti-unting lumalayo ang boses nila, bumalik ako sa alaala ng araw na iyon.
Araw ng anibersaryo namin.
Dinala ako ni Rafael sa Mount Pulag. Sabi niya, gusto niyang makita ko ang dagat ng ulap. Gusto raw niyang maging espesyal ang ikalimang taon namin.
Sa bulsa ng coat ko, nakatago ang pregnancy test at ultrasound result.
Plano kong sabihin sa kanya roon.
“Rafael, buntis ako.”
Pero bago ko pa iyon mabigkas, tumunog ang phone niya.
Pagkatapos ng tawag, nagbago ang mukha niya.
“Mira, dito ka muna. Si Lara, nasa panic attack daw. Kailangan ko siyang puntahan.”
“Rafael, may sasabihin ako—”
“Later na lang. Please. Sandali lang ako.”
At iniwan niya ako.
Mag-isa.
Sa gitna ng hamog, ulan, hangin, at lamig na parang kumakagat sa buto.
Maya-maya, gumuhit ang lupa. Dumagundong ang bundok. May landslide.
Bago ako tuluyang mawalan ng malay, nanginginig kong kinuha ang phone ko at nagpadala ng isang mensahe.
“Please… tulungan ninyo ako.”
Nang muli akong magising, nasa ospital na ako.
Narinig ko ang dalawang nurse sa labas ng kurtina.
“Grabe si Professor Dizon. Ang asawa niya, muntik nang mamatay at nawalan pa ng baby. Pero siya, kasama pa rin ‘yong Lara.”
“Tinawagan na ng ospital nang ilang beses. Hindi sinasagot.”
“Kung ako kay Ma’am Mira, hindi ko na patatawarin ‘yon.”
Pumikit ako.
Akala ko ubos na ang sakit.
Pero may natitira pa pala.
Biglang bumukas ang pinto.
Pumasok si Rafael.
At sa likod niya, nakayakap sa braso niya si Lara, may maliit na benda sa daliri.
Sakto namang sinabi ng doktor sa tabi ko:
“Mrs. Dizon, kailangan na nating pirmahan ang consent para sa emergency procedure. Kapag hindi tayo kumilos ngayon, baka hindi na kayo mailigtas.”
Namutla si Rafael.
Tumingin siya sa akin, pagkatapos sa doktor.
“Anong ibig sabihin nito?” nanginginig niyang tanong. “Anong nangyari sa asawa ko… at bakit may sinasabi kayong nawala ang baby?”
Doon ako dahan-dahang tumingin sa kanya.
At sa unang pagkakataon, nakita kong gumuho ang mundo niya.
PARTE2
Hindi agad nakapagsalita si Rafael.
Nakatayo siya sa may pintuan, hawak pa rin ni Lara ang braso niya. Ang babaeng dahilan ng bawat alitan namin ay nakatayo roon na parang inosenteng bata, may benda sa isang daliri, habang ako ay nakahiga sa kama, halos walang kulay ang labi, at may dugo pang tumutulo sa ilalim ng kumot.
“Baby?” ulit ni Rafael, mas mahina na ngayon. “Mira… buntis ka?”
Hindi ako sumagot.
Ang doktor ang nagsalita para sa akin.
“Mr. Dizon, nang dalhin dito ang asawa ninyo, nagkaroon siya ng miscarriage dahil sa matagal na exposure sa lamig, trauma, at stress. Ngayon, nagkaroon siya ng severe bleeding. Kailangan naming kumilos agad.”
Parang may humampas sa mukha ni Rafael.
Bumitaw siya kay Lara.
“Mira…” lumapit siya sa kama ko, pero bahagya kong inurong ang kamay ko. Napansin niya iyon. Para siyang sinaksak.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong niya.
Napangiti ako nang mahina.
“Sinubukan ko.”
Natigilan siya.
“At kailan?” tanong niya.
“Noong araw ng anibersaryo natin. Sa Mount Pulag. Bago ka bumaba para puntahan si Lara.”
Nang marinig ang pangalan niya, yumuko si Lara.
“Hindi ko alam,” mabilis niyang sabi. “Ate Mira, hindi ko po alam na buntis kayo. Kung alam ko lang—”
Tiningnan ko siya.
Isang tingin lang.
Tumigil siya.
Dati, kapag nagsasalita si Lara nang malambing, lagi akong nagagalit. Lagi akong mukhang masama. Siya ang inosente, ako ang selosa.
Pero ngayon, wala na akong kailangang patunayan.
“Dok,” sabi ko, hindi inaalis ang tingin kay Rafael, “gawin ninyo ang kailangan.”
Lumapit ang nurse para ayusin ang papeles.
“Mrs. Dizon, dahil emergency ito, kailangan po naming kumpirmahin ang nearest relative. Ang nakalagay po sa form, asawa ninyo si Mr. Rafael Dizon.”
Umiling ako.
“Palitan ninyo.”
Nanigas si Rafael.
“Mira?”
“Ilalagay ko si Kuya Nico Del Rosario,” sabi ko. “Kapatid ko.”
“Mira, asawa mo ako!”
Doon ko siya muling tiningnan.
“Asawa?” tahimik kong tanong. “Noong tinatawagan ka ng ospital, nasaan ka?”
Hindi siya nakasagot.
Tumitig ako sa daliring may benda ni Lara.
“Napaso raw siya. Kaya mo iniwan ang asawa mong nasa ICU?”
Namula ang mga mata ni Rafael. “Hindi ko alam na ganito kalala. Akala ko stable ka na. Akala ko—”
“Akala mo palagi akong maghihintay.”
Tumahimik ang kwarto.
Kahit si Lara ay hindi na makatingin sa akin.
“Limang taon, Rafael,” sabi ko. “Limang taon akong naging understanding. Kapag birthday ko at tumawag siya, pumupunta ka. Kapag may sakit ako at umiyak siya, siya ang inuuna mo. Kapag anniversary natin at nag-panic siya, ako ang iniiwan mo.”
“Mira, hindi ganoon—”
“Ganoon mismo.”
Napasandal ako sa unan. Ramdam kong nauubos ang lakas ko, pero kakaiba, malinaw ang isip ko.
“Noong gabing iyon, hindi ako nagalit dahil iniwan mo ako sa bundok. Nagalit ako dahil habang palayo ka, hindi ka man lang lumingon.”
Napasapo siya sa bibig.
“Hindi ko alam…”
“Hindi mo talaga alam. Kasi hindi mo gustong malaman.”
Pumasok ang isa pang nurse, dala ang phone ko at isang maliit na transparent pouch. Nandoon ang basang ultrasound result, ang pregnancy test, at ang necklace na ibinigay ni Rafael sa akin sa bundok.
“Ma’am, ito po ang mga gamit ninyo noong na-rescue kayo.”
Nakita ni Rafael ang ultrasound photo.
Kinuha niya iyon nang nanginginig ang kamay.
Anim na linggo.
Maliit pa.
Halos anino pa lang.
Pero anak namin iyon.
Napaupo siya sa sahig, parang biglang nawalan ng lakas.
“Akin ‘to?” tanong niya, halos hindi marinig.
Hindi ako sumagot.
Hindi na kailangan.
Sa sandaling iyon, biglang tumunog ang phone ni Lara. Dahil sa kaba, hindi niya agad napindot ang reject. Lumabas sa screen ang notification mula sa group chat ng mga kaibigan niya.
“Girl, kumusta ang drama? Napapunta mo ba ulit si Prof? Ang cute mo talaga, konting paso lang, takbo agad siya.”
Nakita iyon ng lahat.
Nakita ni Rafael.
Nakita ng doktor.
Nakita ko.
Nanlaki ang mga mata ni Lara. Mabilis niyang tinakpan ang screen.
“Hindi po iyon—”
Lumapit si Rafael sa kanya, dahan-dahan, parang hindi niya makilala ang taong nasa harap niya.
“Konting paso?” tanong niya.
“Sir Rafael, hindi ganoon ang ibig sabihin—”
“Panic attack sa bundok. Paso sa kamay. Mga tawag sa hatinggabi. Lahat ba iyon…”
Hindi niya natapos ang tanong.
Pero sapat na.
Napaluha si Lara. “Mahal lang po kita. Akala ko kung lagi mo akong pipiliin, maiintindihan mo rin na mas kailangan mo ako kaysa sa kanya.”
Tumawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa sobrang sakit, wala nang ibang lumabas sa akin.
“Tama ka,” sabi ko kay Lara. “Pinili ka niya. Paulit-ulit.”
Napaharap sa akin si Rafael.
“Mira, hindi kita sinadya lokohin. Hindi kami nagkaroon ng relasyon. I swear. Naging mahina lang ako. Nasanay akong kailanganin niya ako.”
“Rafael,” sabi ko, “hindi kailangan may halik para maging pagtataksil.”
Parang natamaan siya.
“Kapag araw-araw mong pinaparamdam sa asawa mo na pangalawa siya, pagtataksil na iyon.”
Lumingon ang doktor sa nurse. “Kailangan na nating dalhin si Mrs. Dizon.”
Hinawakan ni Rafael ang gilid ng kama.
“Please, Mira. Huwag mo akong itulak palayo. Hayaan mo akong bumawi.”
Pinikit ko ang mga mata ko.
Sa loob ng limang taon, iyon lang ang gusto kong marinig.
Na babawi siya.
Na pipiliin niya ako.
Na ako naman.
Pero huli na.
“Bumawi ka sa sarili mo,” sabi ko. “Hindi na sa akin.”
Itinulak na ng mga nurse ang kama ko palabas. Hinabol ako ni Rafael hanggang hallway, pero hinarang siya ng kapatid kong si Nico, na kararating lang mula Maynila.
Isang suntok ang dumapo sa mukha ni Rafael.
Hindi malakas para pumatay.
Pero sapat para maramdaman niya ang galit ng pamilyang muntik nang mawalan ng anak, kapatid, at apo.
“Limang taon naming pinagkatiwala sa iyo si Mira,” mabigat na sabi ni Kuya Nico. “Tapos ganito?”
Hindi lumaban si Rafael.
Nakatayo lang siya, duguan ang labi, hawak ang ultrasound photo na basang-basa na sa luha niya.
Nang magising ako matapos ang procedure, umaga na.
Nasa tabi ko si Kuya Nico. Nandoon din ang nanay ko, hawak ang kamay ko, tahimik na umiiyak.
“Anak,” sabi niya, “uwi na tayo kapag kaya mo na.”
Tumango ako.
Sa unang pagkakataon pagkatapos ng maraming taon, naramdaman kong may tahanan pa pala ako bukod sa bahay na pinilit kong buuin kasama si Rafael.
Tatlong araw akong nanatili sa ospital.
Sa loob ng tatlong araw na iyon, araw-araw dumating si Rafael.
May dala siyang bulaklak.
May dala siyang pagkain.
May dala siyang mga liham.
Pero hindi ko siya pinapasok.
Sa ikaapat na araw, nag-iwan siya ng sulat sa nurse.
“Mira, alam kong wala akong karapatang humingi ng tawad. Pero mamamatay ako sa pagsisisi kung hindi mo ako kakausapin kahit isang beses.”
Pinunit ko ang sobre, pero hindi ang sulat.
Binasa ko.
Mahaba iyon. Puno ng sorry. Puno ng alaala. Puno ng pangakong magbabago.
Dati, sapat na iyon para bumalik ako.
Ngayon, papel lang siya.
Paglabas ko ng ospital, naghihintay si Rafael sa may lobby. Payat siya, hindi na maayos ang buhok, halatang ilang gabi nang walang tulog.
“Mira,” tawag niya.
Tumigil ako.
Lumapit siya, pero hindi sobra.
“Maaari ba kitang ihatid pauwi?”
“Hindi na.”
“Sa bahay natin?”
“Wala na tayong bahay.”
Namutla siya.
Kinuha ko mula sa bag ang isang folder. Ibinigay ko sa kanya.
Nanginginig niyang binuksan iyon.
Legal separation papers. Petition for annulment. Property settlement. Medical records. Call logs. Screenshot ng messages ni Lara. Rescue report mula sa Mount Pulag ranger station.
Lahat nandoon.
“Matagal mo na itong inihanda?” tanong niya.
“Hindi,” sagot ko. “Noong iniwan mo ako sa bundok, nagsimula lang akong gumising.”
Napaupo siya sa bench.
“Hindi ko kayang mawala ka.”
“Mali ka,” sabi ko. “Matagal mo na akong nawala. Ngayon mo lang napansin.”
Tumulo ang luha niya.
“Mahal kita, Mira.”
Tiningnan ko siya nang matagal.
Wala na akong galit.
Wala na ring lambing.
“Minahal din kita, Rafael. Sobra. Hanggang sa naubos ako.”
Pagkatapos noon, umalis ako kasama ang pamilya ko.
Hindi ako lumingon.
Pagkaraan ng ilang linggo, kumalat sa unibersidad ang isyu tungkol kay Rafael at Lara. Hindi ko iyon pinasimulan. Pero may mga nurse, estudyante, at staff na nakakita ng lahat. Lumabas ang katotohanan: ilang beses nang ginagamit ni Lara ang “emergency” para tawagin si Rafael. At ilang beses na rin akong iniwan ni Rafael dahil doon.
Nag-resign si Lara sa research department.
Si Rafael naman, nag-leave sa trabaho.
Minsan, nagpapadala siya ng mensahe.
“Mira, kumain ka na ba?”
“Mira, malamig ngayon. Mag-jacket ka.”
“Mira, may checkup ka bukas. Huwag mong kalimutan.”
Binabasa ko minsan.
Pero hindi na ako sumasagot.
Hindi dahil gusto ko siyang parusahan.
Kundi dahil tapos na ako sa buhay na kailangan kong magmakaawa para mapili.
Lumipat ako sa La Trinidad kasama si Mama. Doon ako nagpagaling. Tuwing umaga, nakaupo ako sa maliit na veranda, umiinom ng salabat, pinagmamasdan ang hamog sa gulay farms.
Mabagal ang paggaling.
May mga gabing umiiyak pa rin ako para sa anak kong hindi ko man lang nayakap.
May mga araw na hinahawakan ko ang tiyan ko at iniisip kung ano kaya ang itsura niya.
Pero natutunan kong ang pagbangon ay hindi laging malakas.
Minsan, tahimik lang.
Minsan, isang hakbang lang palabas ng kama.
Minsan, isang desisyong hindi na bumalik sa taong paulit-ulit kang binasag.
Isang taon matapos ang lahat, muli kong nakita si Rafael sa labas ng simbahan sa Baguio. May misa para sa mga batang hindi naipanganak. Hindi ko alam na pupunta siya.
Nakita niya ako.
Lumapit siya, pero huminto ilang hakbang ang layo.
“Mira,” sabi niya. “Nagpunta ako para sa kanya.”
Tumango ako.
Sa kamay niya, may maliit na puting bulaklak.
Inilapag niya iyon sa altar, tabi ng kandilang sinindihan ko.
“Araw-araw ko siyang iniisip,” sabi niya.
“Good,” mahina kong sagot. “Sana sa bawat araw na maalala mo siya, maalala mo rin kung paano dapat mahalin ang mga taong nasa harap mo habang nandiyan pa sila.”
Hindi siya sumagot.
Wala na kaming eksenang malakas. Wala nang sigawan. Wala nang yakapan.
May mga sugat na hindi kailangang balikan para lang masabing naghilom.
Bago ako umalis, tinawag niya ako.
“Mira… masaya ka na ba?”
Huminga ako nang malalim.
Hindi pa ako lubusang masaya.
Pero payapa na ako.
At minsan, mas mahalaga iyon.
“Oo,” sabi ko. “Natututo na ako.”
Pagkatapos noon, lumakad ako palabas ng simbahan. Sa labas, malamig ang hangin ng Baguio, pero hindi na ito katulad ng lamig sa bundok noon.
Hindi na ito pumapatay.
Nagpapaalala na lang ito.
Na kahit gaano kalalim ang taglamig sa puso ng isang tao, darating din ang umagang kaya na niyang huminga muli.
Mensahe:
Huwag hintayin na tuluyang maubos ang sarili mo bago mo piliin ang kapayapaan. Ang tunay na pagmamahal ay hindi nagpapaligsahan kung sino ang mas kailangan. Pinipili ka nito—lalo na sa mga sandaling pinakamahina ka.
