Inihagis ng Mayamang Dalaga ang Pera sa Aking Paa—Pero Dumating ang Kanyang Bilyonaryong Ama, Nakita ang Kuwintas Ko, at Nagtanong: “Sino ang Nanay Mo?” Pagkatapos ay Nagbago ang Lahat
Tatlong tig-₱1,000 ang inihagis ng babae sa sahig sa harap ko.
Isa ang bumagsak sa tabi ng sapatos ko.
Isa ang gumulong sa ilalim ng mannequin.
At habang nakatingin sa akin na parang wala akong halaga, sinabi niya:
—Pulutin mo. Baka iyan na ang pinakamalaking tip na matatanggap mo sa buong buwan.
Hindi ako gumalaw.
Ako si Mara Santos, 26 anyos.
Apat na buwan pa lang mula nang mamatay ang nanay kong si Elena, at mula noon, ako na ang halos gumagawa ng lahat sa maliit naming boutique sa San Juan.
Si Mama ang nagtayo ng tindahang iyon mula sa wala.
Isang segunda-manong sewing machine.
Kaunting puhunan na inutang niya sa kooperatiba.
At maraming gabing nakikita ko siyang nakayuko sa tela habang tulog na ang buong barangay.
Hindi mamahalin ang boutique namin.
Pero bawat damit doon ay pinaghirapan niya.
Kaya nang bumalik ang babaeng nasa harap ko dala ang pulang cocktail dress na binili niya noong nakaraang araw, agad kong nakita ang problema.
May putik sa laylayan.
May bahid ng wine sa manggas.
At ang tag ay halatang tinanggal at muling ikinabit gamit ang manipis na sinulid.
—Ma’am, pasensya na po, pero hindi ko maibabalik nang buo ang bayad.
Napataas ang kilay niya.
—Excuse me?
—Nagamit na po ang damit. Pero puwede naming ipa-dry clean at ayusin nang walang bayad.
Tinapik niya ang mamahaling handbag niya sa counter.
—Twenty minutes ko lang sinuot.
—Pero nasuot na po.
Biglang tumalim ang boses niya.
—Tinatawag mo ba akong sinungaling?
—Hindi po. Sinasabi ko lang na hindi ko na ito maibebenta bilang brand-new.
May dalawang customer na naghihintay malapit sa fitting room.
Isa sa kanila, isang matandang babae, ang nagsalita.
—Tama naman ang dalaga. Kita namang nagamit ang damit.
Lumingon ang customer sa kaniya.
—Wala akong hinihinging opinyon sa inyo.
Napatayo ako nang tuwid.
—Ma’am, pakiusap. Huwag po nating bastusin ang ibang customers.
Tumingin siya sa paligid.
Pagkatapos ay ngumisi.
—Customers?
Parang nakakatawa sa kaniya ang salita.
—Akala ko ukay-ukay lang ito na nilagyan ng aircon.
Napakuyom ang kamay ko sa ilalim ng counter.
Itinuro niya ang rack ng mga damit.
—Magkano ba ang mga ito? Dalawang libo? Tatlong libo? Siguro para sa inyo, malaking pera na iyon.
May ilang damit doon na mismong si Mama ang nagdisenyo at nagtahi.
Huminga ako nang malalim.
—Ma’am, kailangan ko na po kayong paalisin.
Tumawa siya.
—At kung ayaw ko?
Binuksan niya ang wallet.
Kumuha ng tatlong tig-₱1,000.
At basta na lang inihagis sa direksiyon ko.
—Ayan.
Bayad sa drama mo.
Nagkalat ang pera sa sahig.
Walang nagsalita.
Hanggang isang mababang boses ang nanggaling sa pintuan.
—Pulutin mo.
Nanigas ang babae.
Lumingon kaming lahat.
May lalaking nasa late fifties na nakatayo sa entrance.
Dark blue polo.
Gray na buhok sa gilid ng sentido.
Walang bodyguard.
Walang flashy na alahas.
Pero nakilala ko agad ang mukha niya.
Ramon Villareal.
Founder ng Villareal Lifestyle Group.
May department stores at shopping centers sa Metro Manila, Cebu at Davao.
Isa sa pinakamayayamang negosyante sa bansa.
Namumutla ang babae.
—Dad?
Hindi man lang siya tiningnan ni Ramon.
Nakatingin lang siya sa mga perang nasa sahig.
—Pulutin mo, Bianca.
—Dad, seriously?
—Bawat isa.
Namula ang mukha niya.
—Hindi ko pupulutin iyan.
—Kung gano’n, umuwi ka nang maglakad.
Nanlaki ang mata ni Bianca.
—You can’t be serious.
—Subukan mo ako.
Ilang segundo silang nagtitigan.
Pagkatapos, napilitan siyang yumuko.
Isa-isa niyang pinulot ang pera.
Pati ang nasa ilalim ng mannequin.
Pagkatapos ay inilabas ni Ramon ang wallet niya.
—Bayaran mo ang damit.
—Dad—
—At humingi ka ng tawad.
Nanginginig sa galit si Bianca.
Pero inilapag niya ang bayad sa counter.
—Sorry.
—Sa dalawang customer din.
Lalo siyang namula.
Nag-sorry siya sa dalawang babae, kinuha ang handbag niya at mabilis na lumabas.
Tahimik ang boutique.
Lumapit sa counter si Ramon.
—Pasensya ka na.
Umiling ako.
—Hindi n’yo kasalanan ang ginawa niya.
—Anak ko siya.
May bahagi roon na responsibilidad ko.
Tinanggap ko ang bayad at yumuko para ilagay ang resibo sa paper bag.
Nang tumayo ako, napansin kong hindi na sa mukha ko nakatingin si Ramon.
Nakatitig siya sa leeg ko.
Hinawakan ko nang hindi sinasadya ang maliit na silver pendant na suot ko.
Isang maliit na bulaklak na may asul na enamel sa gitna.
Pag-aari iyon ni Mama.
Mula nang mamatay siya, halos hindi ko na inalis.
Biglang nag-iba ang ekspresyon ni Ramon.
Parang may nakita siyang multo.
—Saan mo nakuha ang kuwintas na iyan?
Napahawak ako rito.
—Sa mama ko.
Lumapit siya nang kaunti.
—Ano ang pangalan ng mama mo?
Hindi ko maintindihan kung bakit parang kinakabahan siya.
—Elena Santos.
Nawala ang kulay sa mukha niya.
—Anak ni Arturo Santos?
Napakurap ako.
—Opo.
Napahawak siya sa gilid ng counter.
—Nasaan si Elena?
Napalunok ako.
—Namatay siya apat na buwan na ang nakalipas.
Pumikit siya.
At sa unang pagkakataon, ang bilyonaryong nakikita ko lang dati sa business magazines ay mukhang isang matandang lalaking biglang nawalan ng lakas.
—I’m sorry.
Tahimik ako.
Pagkatapos ay tinanong ko:
—Paano n’yo kilala ang mama ko?
Kinuha niya ang cellphone niya.
Matagal siyang nag-scroll bago inilapag iyon sa harap ko.
Isang lumang litrato.
Siguro nasa early twenties pa si Mama.
Nakangiti siya.
Katabi niya ang isang napakabatang Ramon Villareal.
At sa leeg ni Mama—
ang kuwintas ko.
—Ako ang nagbigay niyan sa kaniya.
Nanlamig ang mga daliri ko.
—Ano kayo ng mama ko?
Hindi agad sumagot si Ramon.
—Siya ang babaeng balak kong pakasalan.
Napatawa ako nang mapait.
—Hindi kailanman nag-asawa ang mama ko.
—Alam ko na ngayon.
—Kung gano’n, bakit n’yo siya iniwan?
Umigting ang panga niya.
—Hindi ko siya iniwan.
Noong 22 anyos daw siya, nagtatrabaho siya sa textile warehouse ng pamilya ni Mama sa Valenzuela.
Tutol ang lolo kong si Arturo sa relasyon nila.
Para sa kaniya, isang ordinaryong warehouse employee lang si Ramon.
Walang pera.
Walang pangalan.
Walang kinabukasan.
Kaya umalis si Ramon papuntang Cebu para magtrabaho at mangakong babalik kapag kaya na niyang bumuo ng sariling buhay.
—Sumulat ako bawat linggo.
Sabi niya.
—Bumabalik lahat ng liham.
—At tumigil kayo?
—Bumalik ako sa Maynila.
Sinabi ng lolo mo na ikinasal na si Elena sa ibang lalaki at umalis ng Pilipinas.
Hindi ako makapagsalita.
Naalala ko ang isang kahon na hindi ko pa kayang ayusin mula nang mamatay si Mama.
Nasa drawer iyon sa likod ng counter.
Mga lumang resibo.
Mga litrato.
Mga sinulid.
At isang liham na nakita ko sa likod ng sewing machine niya.
Kinuha ko iyon.
Inilapag sa harap ni Ramon.
Pagkakita pa lang niya sa sulat-kamay, nanginig na ang kamay niya.
Binuksan niya.
Binasa.
At unti-unting namutla.
Ramon,
nalaman ni Papa na buntis ako.
Gusto niyang ipamigay ang anak natin kapag ipinanganak ko siya.
Hindi ko hahayaang mangyari iyon.
Kung mahal mo pa ako, bumalik ka.
Napakatahimik ng boutique.
Dahan-dahang nag-angat ng tingin si Ramon.
—Kailan ka ipinanganak?
—October 14, 2000.
Parang huminto ang mundo niya.
Mahina niyang sinabi:
—Huling beses kong nakita ang mama mo… Enero ng taong iyon.
Hindi na niya kailangang ipaliwanag ang ibig sabihin.
Bumilis ang tibok ng puso ko.
At bago pa ako makapagsalita—
bumukas muli ang pinto.
Nakatayo si Bianca sa entrance.
Nakatitig siya sa liham.
Sa kuwintas ko.
Pagkatapos sa ama niya.
—Dad…
Humakbang siya paloob.
—Sabihin mong hindi mo pinaniniwalaan ang babaeng iyan.
Hindi sumagot si Ramon.
Lumingon siya sa akin.
Pagkatapos kay Bianca.
At ang sumunod niyang sinabi ang tuluyang nagpawala ng kulay sa mukha ng sarili niyang anak.
—Kung totoo ang liham na ito, Bianca… posibleng kapatid mo si Mara.
PARTE2
—Kung totoo ang liham na ito, Bianca… posibleng kapatid mo si Mara.
Parang may sumabog sa loob ng maliit naming boutique.
Napaatras si Bianca.
—Hindi.
Walang sumagot.
—No.
Tumingin siya sa akin mula ulo hanggang paa.
Parang naghahanap ng patunay na imposibleng may anumang koneksiyon kami.
—Dad, tingnan mo siya. Hindi mo naman siya kilala. May sulat lang siya at lumang kuwintas.
—Bianca—
—Alam ba niya kung sino ka bago siya naglabas ng liham na iyan?
Doon ako nasaktan.
Hindi dahil mahalaga sa akin ang iniisip niya.
Kundi dahil apat na buwan pa lang patay ang nanay ko, at parang bigla niyang ginawang scammer ang buong buhay ni Mama.
Kinuha ko ang sulat mula sa counter.
—Tama siya.
Napatingin sa akin si Ramon.
—Mara.
—Hindi natin alam ang totoo.
Humarap ako kay Bianca.
—At para malinaw, hindi ko kailangan ang pera ng tatay mo.
Napatawa siya nang walang saya.
—Sure.
Itinuro ko ang pinto.
—Umalis ka na.
Nagsalubong ang mga kilay niya.
—Excuse me?
—Kanina ininsulto mo ang tindahan ng nanay ko. Ngayon pati alaala niya ginagawa mong kasinungalingan.
Hindi na kita pagsisilbihan.
—Mara—
Pinigilan ko si Ramon.
—Sir, kayo rin po.
Nagulat siya.
—Kailangan kong mag-isip.
Tahimik siyang tumango.
Bago siya lumabas, inilapag niya ang business card niya.
—Hindi kita pipilitin.
Pero gusto kong malaman ang katotohanan.
Ako rin.
Kinagabihan, hindi ako nakatulog.
Binuksan ko ang kahon ni Mama.
Sa loob ay may mga litrato, lumang resibo, at isang maliit na notebook.
Hindi diary.
Mas parang listahan ng mga bagay na hindi niya gustong kalimutan.
Mga sukat ng customers.
Utang sa supplier.
Mga recipe.
Mga petsa.
Hanggang makarating ako sa pahinang may nakasulat:
January 9 — huling araw kasama si Ramon.
Sa susunod na pahina:
February 21 — sigurado na ako. May baby.
Napaupo ako sa sahig.
May mga pahina pang sumunod.
March 3 — pinunit ni Papa ang sulat ko.
March 11 — sinabi niyang iniwan na raw ako ni Ramon.
April 2 — hindi ko ipamimigay ang anak ko. Kahit mawalan ako ng pamilya.
Nanginginig ang kamay ko.
Sa pinakahuling pahina tungkol kay Ramon, may isang pangungusap:
Kung balang araw hanapin niya kami, huwag mong kamuhian ang tatay mo bago mo malaman kung ano ang ginawa sa aming dalawa.
Napahagulgol ako.
Sa unang pagkakataon mula nang mamatay si Mama, umiyak ako hindi lang dahil nami-miss ko siya.
Umiyak ako dahil dalawampu’t anim na taon siyang nabuhay dala ang isang katotohanang hindi niya kailanman nasabi sa akin nang buo.
Kinabukasan, ako mismo ang tumawag kay Ramon.
—Magpa-DNA test tayo.
Wala siyang dramatikong sinabi.
—Sige.
Ginawa namin ang test sa isang pribadong laboratoryo sa Makati.
Hindi sumama si Bianca.
Hindi rin ako nagtanong kung nasaan siya.
Limang araw ang paghihintay.
Parang limang buwan.
Sa panahong iyon, dalawang beses bumisita si Ramon sa boutique.
Hindi para bumili.
Hindi rin para magtanong tungkol sa resulta.
Umupo lang siya sa sulok kung saan dating nagtatahi si Mama.
Isang araw, pinakita ko sa kaniya ang notebook.
Matagal niyang hinawakan ang pahina kung saan nakasulat ang pangalan niya.
—Thirty years akong galit sa kanya.
Mahina niyang sabi.
—Akala ko pinili niya ang ibang buhay.
—At si Mama, akala iniwan n’yo siya.
Napapikit siya.
—Dalawang taong sinira ng isang kasinungalingan.
Umiling ako.
—Hindi lang dalawang taon.
Tumingin siya sa akin.
—Buong buhay namin.
Hindi siya nakasagot.
Dumating ang resulta nang 10:16 ng umaga.
Nasa boutique kami ni Ramon.
Hindi ko kayang buksan.
Kaya siya ang nagbukas.
Binasa niya ang papel.
Tumigil ang paghinga niya.
Probability of paternity: 99.99%.
Napahawak siya sa bibig.
Hindi ko alam kung ano ang dapat kong maramdaman.
Galit?
Saya?
Panghihinayang?
Wala sa mga iyon ang dumating agad.
Ang una kong naramdaman ay pagod.
Dalawampu’t anim na taon.
Isang ama na hindi alam na may anak siya.
Isang ina na naniwalang iniwan siya.
At isang lolo na matagal nang patay kaya hindi na kailanman maipapaliwanag kung bakit niya pinili ang kontrol kaysa katotohanan.
Lumapit si Ramon.
Pero huminto siya bago ako hawakan.
—Mara…
Namumula ang mata niya.
—Pwede ba kitang yakapin?
Hindi ko inaasahan ang tanong.
At marahil iyon ang dahilan kung bakit ako tumango.
Hindi mahigpit ang yakap niya.
Parang natatakot siyang mawala ako kapag masyado niya akong hinawakan.
—I’m sorry.
Bulong niya.
—Hindi ko alam.
Napapikit ako.
—Alam ko.
Hindi naging simple ang lahat pagkatapos noon.
Lalong hindi para kay Bianca.
Nalaman kong 27 siya.
Isang taon lang ang tanda sa akin.
Lumaki siyang alam na siya lamang ang anak ni Ramon.
Ang kanyang ina, si Cristina, ay namatay pitong taon na ang nakalipas.
At kahit spoiled si Bianca, hindi mahirap maintindihan kung bakit parang gumuho ang mundo niya.
Hindi iyon dahilan para bastusin ako.
Pero paliwanag iyon sa takot niya.
Tatlong araw matapos lumabas ang DNA result, dumating siya sa boutique.
Walang designer handbag.
Walang driver na naghihintay sa labas.
May dala lang siyang envelope.
—Pwede ba tayong mag-usap?
Hindi ko siya pinaupo agad.
—Kung tungkol ito sa pera—
—Hindi.
Inilapag niya ang envelope.
—Tungkol ito sa tatay natin.
Napatingin ako sa kaniya.
Unang beses niyang sinabi ang salitang iyon.
Tatay natin.
—May meeting ang lawyers niya bukas.
Sabi niya.
—Gusto niyang baguhin ang estate documents.
Napailing ako.
—Ayokong mapasama roon.
—Alam ko.
—Hindi, hindi mo alam.
Lumapit ako sa counter.
—Hindi ako nagpa-DNA test para makakuha ng kumpanya.
—Alam ko na.
Napatingin ako sa kaniya.
Nakayuko si Bianca.
—Noong araw na pumunta ako rito… hindi talaga tungkol sa dress ang galit ko.
Tahimik ako.
—Nalaman kong may girlfriend ang fiancé ko. Dumiretso ako rito pagkatapos naming mag-away.
Huminga siya nang malalim.
—Galit ako sa buong mundo. At ikaw ang napagbuntungan ko.
—Hindi excuse iyon.
—Hindi nga.
Tumingin siya sa akin.
—Kaya hindi ako nandito para gumawa ng excuse.
May inilabas siyang tatlong tig-₱1,000.
Parehong halaga noong araw na iyon.
Pero sa pagkakataong ito, hindi niya inihagis.
Inilapag niya nang maayos sa counter.
—Ito ang pera na itinapon ko sa sahig.
Tinulak ko pabalik.
—Hindi ko kailangan.
—Hindi mo kailangang kunin.
Gusto ko lang maalala kung gaano ako naging maliit habang pilit kong pinaparamdam sa’yo na maliit ka.
Hindi ako nakapagsalita.
Pagkatapos ay naglabas siya ng maliit na sobre.
May sulat-kamay sa harap.
For Mara.
—Ano ito?
—May storage room si Dad sa bahay. Kagabi naghahanap siya ng mga lumang records.
May nakita kaming kahon ng mga sulat na ibinalik sa kanya noong bata pa siya.
Karamihan sealed.
Pero may isa roong sulat na hindi galing sa mama mo.
Galing sa lolo mo.
Binuksan ko.
Maiksi lang.
Ramon,
Tumigil ka nang sumulat. Ayaw ka nang makita ni Elena. May bago na siyang buhay. Huwag mo nang guluhin ang anak ko.
—Arturo Santos
Napalunok ako.
—So totoo.
Tumango si Bianca.
—Niloko silang dalawa.
Tumahimik kami.
Pagkatapos ay sinabi niya:
—Mara, natatakot ako.
Hindi ko inaasahan iyon.
—Sa ano?
—Na mawawala ang tatay ko sa akin.
Napabuntong-hininga ako.
—Hindi ako dumating para kunin siya.
—Pero paano kung ikaw ang gusto niyang bawiin lahat ng panahong nawala sa inyo?
Tinitigan ko siya.
—Hindi mo kailangang mawalan para magkaroon ako.
Unti-unting napuno ng luha ang mata niya.
At sa unang pagkakataon, hindi ko nakita ang babaeng naghagis ng pera sa sahig.
Nakita ko lang ang isang anak na natatakot mawalan ng magulang.
—Hindi ako sanay na may kapatid.
Sabi niya.
—Ako rin.
Napatawa siya nang bahagya.
—Mukhang masama ang first impression ko.
—Grabe.
Napangiti rin ako.
Maliit lang.
Pero iyon ang unang bitak sa pader sa pagitan namin.
Kinabukasan, pumunta ako sa opisina ni Ramon sa BGC.
Nandoon si Bianca at tatlong abogado.
Nang makita ko ang makapal na dokumento sa mesa, agad akong nagsalita.
—Bago tayo magsimula, may gusto akong linawin.
Napatingin sila sa akin.
—Hindi ko gustong kunin ang bahagi ni Bianca.
Tumigas ang mukha ng isang abogado.
Pero nagsalita si Ramon.
—Hindi mo kinukuha ang kahit ano sa kanya.
—Dad—
Tumingin siya kay Bianca.
—Anak, ang ari-arian ko ay hindi sukatan kung sino ang mas mahal ko.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
—At hindi ko mababayaran ng pera ang dalawampu’t anim na taon na wala ako.
Lumapit siya sa bintana.
—Ang gusto kong gawin ay kilalanin si Mara bilang anak ko. Legal at publiko. Kung papayag siya.
Tahimik ang silid.
—At ang kumpanya?
Tanong ni Bianca.
—May sariling trust kayong dalawa. Hindi pareho ang laman dahil may mga nauna nang assets sa pangalan mo bago ko nalaman ang tungkol kay Mara. Walang kukunin sa iyo.
Huminga nang malalim si Bianca.
—Okay.
Tumingin sa akin si Ramon.
—Pero may isa pa akong gustong gawin.
May inilabas siyang folder.
Elena Santos Foundation for Filipino Dressmakers.
Napatingin ako sa kaniya.
—Ano ito?
—Ayokong pangalan ko ang mabuhay mula sa kuwentong ito.
Gusto kong pangalan ng mama mo.
Layunin ng foundation na magbigay ng puhunan, sewing machines at training sa mga babaeng gustong magtayo ng maliit na tailoring business.
Nanikip ang dibdib ko.
—Hindi niya gugustuhing charity case ang pangalan niya.
—Hindi.
Ngumiti siya nang malungkot.
—Kaya hindi charity.
Investment sa mga babaeng katulad niya.
Napayuko ako.
Sa unang pagkakataon, naramdaman kong may bagay na maaaring gawin sa lahat ng sakit na iyon.
Hindi para burahin ang nakaraan.
Kundi para may ibang taong hindi kailangang magsimula nang kasinghirap ng ginawa ni Mama.
—Sige.
Sabi ko.
—Pero may kondisyon.
Napatayo nang tuwid si Ramon.
—Ano?
—Ako ang pipili ng unang sampung beneficiaries.
Napatawa si Bianca.
—Mukhang anak ka nga ni Dad.
Tiningnan ko siya.
—At ikaw ang mag-aayos ng social media.
Nawala ang ngiti niya.
—Bakit ako?
—Dahil marunong kang gumastos.
Panahon nang matuto kang tumulong.
Napatawa si Ramon nang malakas.
At makalipas ang ilang segundo—
pati si Bianca.
Makalipas ang anim na buwan, binuksan namin ang unang maliit na training center sa Quezon City.
Nasa entrada ang litrato ni Mama.
Hindi glamour shot.
Hindi formal portrait.
Larawan lang niya sa lumang boutique, may tape measure sa leeg at chalk sa kamay habang tumatawa.
Sa ilalim nito ay nakasulat:
ELENA SANTOS
Nagsimula sa isang lumang makina. Nag-iwan ng daan para sa iba.
Nakatabi ko si Ramon nang araw na iyon.
Sa kabilang panig ko si Bianca.
Hindi kami naging perpektong pamilya.
Minsan nag-aaway kami.
Minsan nagkakailangan pa rin.
At minsan, kapag may nagsasabing magkamukha raw kami ni Bianca sa mata, sabay kaming tumututol.
Pero bawat Linggo, kumakain kaming tatlo.
At minsan, kapag tahimik si Ramon, nahuhuli ko siyang nakatingin sa lumang litrato ni Mama.
Hindi ko na siya tinatanong kung ano ang iniisip niya.
Alam ko na.
Isang buhay na puwedeng naging kanila.
Isang anak na hindi niya nakitang lumaki.
At isang pag-ibig na hindi nasira dahil nawala—
kundi dahil may ibang taong piniling magsinungaling para kontrolin ito.
Hindi na namin mababago ang nakaraan.
Pero puwede naming piliing huwag ipamana ang parehong sakit sa susunod na henerasyon.
At ang tatlong libong piso na minsang inihagis sa sahig para ipahiya ako?
Naka-frame iyon ngayon sa opisina ng foundation.
May maliit na note sa ilalim.
“Ang halaga ng tao ay hindi kailanman nasusukat sa perang kaya mong ihagis sa harap niya.”
MENSAHE
Minsan, ang taong minamaliit natin ngayon ay may kuwentong hindi natin alam. Ang pera, apelyido at katayuan ay kayang magbukas ng maraming pinto, pero hindi nila kayang bumili ng dignidad, respeto o pagmamahal.
At kung may katotohanang matagal nang itinago, tandaan: maaaring masakit itong lumabas, pero kadalasan, mas masakit ang buhay na binuo sa kasinungalingan.
Piliin nating maging mabuti bago pa natin malaman kung sino talaga ang taong nasa harap natin.
