Ang Malaking Tanong sa ICC, Russia, at China: Ano ang Papel ni Duterte sa Gitna ng Pandaigdigang Tensyon?

Sa pagpasok ng mga huling buwan ng kasalukuyang administrasyon, tila lalong nagiging masalimuot ang usaping panlabas ng Pilipinas, partikular na ang mga isyung kinasasangkutan nina dating Pangulong Rodrigo Duterte, ang International Criminal Court (ICC), at ang ating relasyon sa mga higanteng bansa tulad ng Russia at China. Ang muling pag-init ng diskurso tungkol sa mga kasong inihain sa ICC ay hindi lamang usapin ng legalidad sa loob ng bansa kundi isang malaking hamon sa ating posisyon sa mata ng mundo. Marami ang nagtatanong kung ang mga imbestigasyong ito ay magbubukas nga ba ng pinto para sa katarungan o ito ay isa lamang anyo ng pakikialam sa soberanya ng Pilipinas na maaaring magdulot ng mas malalim na pagkakahati-hati sa ating lipunan.

Hindi maikakaila na ang polisiya ni dating Pangulong Duterte sa pakikipag-ugnayan sa China at Russia ay nagmarka ng isang malaking pagbabago sa tradisyonal na ugnayan ng Pilipinas sa Kanluran. Ang kanyang “independent foreign policy” ay naglayong balansehin ang kapangyarihan sa rehiyon, ngunit ito rin ang naging mitsa ng mga kontrobersya, lalo na pagdating sa usapin ng West Philippine Sea. Ang tila malapit na ugnayan sa Beijing at ang pag-iwas sa direktang komprontasyon sa kabila ng mga panghihimasok sa ating karagatan ay nag-iwan ng malaking palaisipan sa mga eksperto at maging sa ordinaryong mamamayan. Ang bawat kilos at salita ng dating pangulo ay tila may katumbas na epekto sa kung paano tayo tinitingnan ng ating mga kaalyado at kaaway sa pandaigdigang entablado.

Sa kabilang banda, ang usapin sa ICC ay patuloy na nagiging tinik sa lalamunan ng mga dating opisyal ng gobyerno. Ang mga alegasyon ng paglabag sa karapatang pantao sa ilalim ng “war on drugs” ay muling nabubuhay sa bawat paggalaw ng mga taga-usig mula sa The Hague. Para sa mga biktima at kanilang pamilya, ang ICC ay simbolo ng pag-asa na sa wakas ay may makikinig sa kanilang hinaing na tila hindi nahanapan ng sapat na kasagutan sa lokal na sistema. Ngunit para sa mga tagasuporta ng dating administrasyon, ito ay isang malinaw na paglabag sa ating karapatan bilang isang malayang bansa na ayusin ang sariling mga problema nang walang dikta mula sa mga banyaga.

Ang koneksyon ng Russia sa usaping ito ay mas lalo pang nagpapakumplikado sa sitwasyon. Sa gitna ng giyera sa Ukraine at ang mga sanction na ipinapataw ng maraming bansa laban sa Moscow, ang anumang pakikipag-alyansa o pagpapakita ng suporta sa Russia ay binabantayan nang maigi. Ang naging paghanga ni Duterte kay President Vladimir Putin noong siya ay nasa pwesto pa ay nagbibigay ng kulay sa kung paano maaaring magbago ang ating mga trade agreements at military cooperation. Kung ang Pilipinas ay mananatiling malapit sa mga bansang itinuturing na “outcasts” ng Kanluran, ano ang magiging kapalit nito para sa ating mga overseas Filipino workers at sa ating ekonomiya na nakadepende rin sa dolyar at foreign investments?

Maraming eksperto sa ekonomiya ang nagbabala na ang mga geopolitical na tensyong ito ay hindi lamang nananatili sa mga pahina ng balita; ito ay ramdam sa bawat pagtaas ng presyo ng langis at bilihin. Kapag ang ating relasyon sa China ay nagkaroon ng lamat dahil sa mga isyu sa teritoryo o kapag ang ICC ay naglabas ng mga pormal na arrest warrant, asahan ang pag-alog ng ating stock market at ang pag-aalinlangan ng mga foreign investors na pumasok sa bansa. Ang katatagan ng ating ekonomiya ay nakatali sa katatagan ng ating foreign relations, at sa puntong ito, ang Pilipinas ay tila naglalakad sa isang manipis na lubid sa pagitan ng mga naglalakihang interes ng mga superpower.

Dapat din nating tingnan ang mas malaking larawan ng impluwensya ng China sa ating lokal na imprastraktura at teknolohiya. Ang mga pautang at proyektong nasa ilalim ng “Belt and Road Initiative” ay nagbigay ng pansamantalang ginhawa sa ating development goals, ngunit may mga nagsasabing ito ay isang “debt trap” na maaaring magamit laban sa atin sa hinaharap. Sa bawat desisyon ni Duterte noon na paboran ang pakikipagkaibigan sa Beijing, may mga kapalit na konsesyon na tila hanggang ngayon ay hindi pa natin lubos na nauunawaan ang tunay na halaga. Ang panganib ng pagkawala ng kontrol sa ating sariling mga yaman ay isang banta na hindi dapat ipagsawalang-bahala ng susunod na henerasyon.

Ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa isang tao o sa isang nakaraang administrasyon; ito ay tungkol sa kinabukasan ng ating soberanya at ang ating paninindigan bilang isang bansa. Ang ICC, Russia, at China ay mga piraso lamang ng isang malaking puzzle na kailangang buuin ng bawat Pilipino upang makita ang tunay na kalagayan ng ating bayan. Bago tayo magpadala sa mga emosyonal na pahayag at mga opinyon sa social media, mahalagang pag-aralan ang kasaysayan at ang mga posibleng kahihinatnan ng ating mga aksyon sa pandaigdigang komunidad. Ang ating kalayaan ay hindi lamang nasusukat sa kawalan ng mananakop, kundi sa ating kakayahang tumayo sa sariling mga paa at magpasiya para sa ikabubuti ng lahat, nang walang takot o pabor sa sinumang dayuhan.

Sa pagpapatuloy ng pagsusuri sa masalimuot na ugnayang ito, hindi mawala sa isipan ng publiko kung ang mga hakbang ba ng ICC ay magbubunga ng isang diplomatikong krisis sa pagitan ng Pilipinas at ng mga bansang Kanluranin. Ang bawat pag-usad ng kaso laban kay dating Pangulong Duterte ay tila isang pagsubok sa katatagan ng ating mga institusyon at sa ating kakayahang protektahan ang sariling mga pinuno laban sa dayuhang hurisdiksyon. Para sa marami, ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa hustisya para sa mga biktima ng “war on drugs,” kundi isang laban para sa dangal ng bansa na hindi dapat basta-basta yuyukod sa dikta ng mga internasyonal na organisasyon na tila may pinapaborang agenda.

Ang papel ng China sa senaryong ito ay lalong nagiging krusyal, lalo na’t kilala ang Beijing sa pag-ayaw sa anumang pakikialam ng mga internasyonal na korte sa mga internal na isyu ng isang bansa. Ang tila “alyansa ng mga hindi sumasali” sa ICC sa pagitan ng Pilipinas, China, at Russia ay nagpapakita ng isang bagong bloke ng kapangyarihan na humahamon sa tradisyonal na kaayusan ng mundo na pinamumunuan ng Estados Unidos. Ang suportang politikal na nakukuha ni Duterte mula sa mga bansang ito ay nagsisilbing panangga sa mga banta ng sanction o pressure mula sa European Union at United Nations, na nagbibigay sa kanya ng mas malakas na boses sa loob at labas ng Pilipinas.

Gayunpaman, ang pagkakaibigang ito ay may kaakibat na panganib, lalo na sa usapin ng ating seguridad sa West Philippine Sea. Habang abala ang mundo sa panonood sa mga kaganapan sa ICC, patuloy ang mga aktibidad ng China sa ating mga teritoryo na tila hindi napipigilan ng anumang diplomatikong protesta. Maraming mangingisdang Pilipino ang direktang apektado ng mga tensyong ito, kung saan ang kanilang kabuhayan ay nagiging biktima ng mas malaking laro ng kapangyarihan. Ang tanong ng marami: hanggang saan ang hangganan ng pakikipagkaibigan ni Duterte sa Beijing kung ang kapalit nito ay ang dahan-dahang pagkawala ng ating kontrol sa sariling likas na yaman?

Sa kabilang panig ng mundo, ang Russia ay nananatiling isang misteryosong kaalyado na nag-aalok ng mga alternatibong mapagkukunan ng enerhiya at armas. Ang pagbisita ni Duterte sa Moscow noong kanyang termino ay nagbukas ng mga usapan tungkol sa pagbili ng mga kagamitang pang-militar na hindi nakadepende sa mga kondisyon ng Amerika. Ngunit sa gitna ng mga pandaigdigang sanction laban sa Russia dahil sa krisis sa Ukraine, ang anumang transaksyong pinansyal o militar sa Moscow ay maaaring maglagay sa Pilipinas sa “blacklist” ng mga bansa sa Kanluran. Ang epekto nito sa ating banking system at sa mga remittances ng ating mga OFW ay isang bangungot na ayaw harapin ng ating mga economic managers.

Ang bawat Pilipino ay dapat maging mapagmatyag dahil ang mga isyung ito ay hindi lamang nananatili sa mga opisina ng mga diplomat. Ang bawat sentimo na nawawala sa ating ekonomiya dahil sa kawalan ng tiwala ng mga investors ay direktang nararamdaman sa presyo ng bigas, kuryente, at pamasahe. Ang geopolitics ay hindi lamang tungkol sa mga mapa at armas; ito ay tungkol sa sikmura ng bawat pamilya. Kung ang ating foreign policy ay magiging sanhi ng ating pagkakabukod (isolation) sa mundo, sino ang tunay na magbabayad ng presyo nito kundi ang mga ordinaryong mamamayang naghahanapbuhay araw-araw?

Sa huling pagsusuri, ang hamon para sa kasalukuyan at susunod na liderato ay kung paano itatama ang landas ng bansa sa gitna ng mga nag-uumpugang bato ng ICC, Russia, at China. Ang legasiya ni Duterte ay mananatiling kontrobersyal, ngunit ang mga aral na iniwan ng kanyang administrasyon sa pakikitungo sa mga superpower ay dapat magsilbing gabay sa ating lahat. Hindi tayo dapat maging sunud-sunuran sa alinmang panig, kundi manatiling tapat sa interes ng Pilipinas higit sa lahat. Ang tunay na kalayaan ay ang kakayahang makipagkaibigan sa lahat nang hindi isinasakripisyo ang ating mga prinsipyo at ang ating kinabukasan bilang isang malaya at demokratikong bansa.

Ang bawat balitang nababasa natin tungkol sa ICC at sa mga banyagang bansa ay dapat busisiin nang maigi upang hindi tayo maging biktima ng propaganda mula sa anumang panig. Ang katotohanan ay madalas na nakabaon sa gitna ng mga legal na terminolohiya at diplomatikong pahayag. Bilang mga mamamayan, ang ating kapangyarihan ay nasa ating kaalaman at sa ating kakayahang mag-isip nang kritikal para sa kapakanan ng susunod na henerasyon. Ang kasaysayan ang magiging huling hurado sa papel na ginampanan ni Duterte, ngunit tayo ang gagawa ng kwento kung paano tayo babangon at maninindigan sa gitna ng nagbabagong mundo.